از دیگر شاعران قرن پنجم فردوسی است که صفا درباره ی اندرزهای وی در شاهنامه این گونه می نویسد: «اندرزنامه های شاهنامه بسیار و قسمت بزرگی از آن ها منقول از متن­هایی است که فردوسی در اختیار داشته است. این اندرزها را می توان به سه دسته تقسیم کرد: دسته­ی اول که اساسی ترین آن ها است در قسمت تاریخ ساسانیان دیده می شود خاصه در سرگذشت اردشیر بابکان و شاپور و اورمزد و در بزم های هفت گانه ی انوشیروان با بوزرجمهر. دومین دسته از اندرزهای شاهنامه آن هاست که در آغاز یا پایان داستان ها آمده و معمولاً متناسب است با موضوع همان داستان­ها. دسته ی سوم اندرزهای حکیمانه ای است که فردوسی خود در پایان داستان های شاهان و پهلوانان می آورد و شاعر با توجه به ناپایداری جهان خواننده را به نیک اندیشی و نیکوکاری و دادگری و احتراز از بدی می خواند. پایان داستان ضحّاک، برای این دسته از اندرزنامه های شاهنامه نمونه ای بسیار عالیست.» (همان: ۳۸۴)

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

«ازجمله شاعران اوایل قرن پنجم (یازدهم میلادی) شاعری است به نام بداعی بلخی. بداعی پندنامه ی انوشیروان را به شعر درآورد و آن را راحه الانسان نامید، دراین پندنامه مانند پندنامه های مشابه دیگر ایرانی به موضوعات مختلف مربوط به تهذیب نفس و سعی در تکامل نفسانی از راه خردجویی، نیکوگویی، نیکی، راستی، معاشرت با نیکان، خرسندی و بسیاری از این گونه ملکات فاضله، توجه و درباره ی هر کدام یک یا دو بیت سروده شده است.» (صفا، ۱۳۶۸: ۳۸۵)
«ازاوایل قرن ششم، سنایی غزنوی بعد از انقلاب حالی که به او دست داده بود، باب جدیدی در سرودن اشعارحکیمانه و در همان حال عارفانه باز کرد. وی توانسته معانی حکمی و عرفانی مخلوط به اندرز و موعظه و نصیحت را به قدرتی کم نظیر در قصیده ها و قطعات و اندرز یا به صورت طعن­های انتقادی در قطعاتی کوتاه و مؤثر بیاورد، اوحد الدّین انوری، شاعر قصیده سرای بسیار مشهور است که روش او را در سرودن قطعات اندرزی، یک شاعر بزرگ دیگر به نام ابن یمین بعدها تکمیل کرد. قطعات اندرزی ابن یمین به سبب تنوّع آن ها و سادگی و صداقت گوینده از عهد شاعر به بعد با شهرت بسیار، زبان به زبان می­گردد.» (همان: ۳۸۶)
«در قرن هفتم بزرگ ترین شاعر اخلاقی و اجتماعی و تربیتی ایران که به نوعی بارز متوجّه اندرز گویی بوده است، می زیست و او سعدی شیرازی است. وی نه تنها در گلستان خود که پر از پند واندرزها ودستورهای اخلاقی و تربیتی به نثر و نظم است، بلکه در منظومه­های بسیار مشهورش«بوستان» و قصاید خویش اندرز هایی در همه ابواب حیات فردی و اجتماعی گنجانیده است که هنوز هم غالب آن ها به صورت مشق هایی جاویدان میان ایرانیان رواج دارد. وی در هر دو کتاب مذکور خود، سعی کرده است تا مبانی و اصول اخلاقی را نه تنها به صورت جمله های خشک کوتاه تمام نکند، بلکه بیش تر آن ها را با آوردن حکایت ها و تمثیلات، مرکوز ذهن خواننده سازد و این شیوه ی او به وسیله ی همه ی آنان که به تقلید از گلستان و بوستان آثاری پدید آورده اند دنبال شد. با ابتکاری که سنایی غزنوی در به هم آمیختن اندیشه های عرفانی و اندرزی کرد، پس از او مثنوی های عارفانه گوناگون در ذکر مبانی تصوّف و عرفان ایران و راهنمایی سالکان طریقت در طی مدارج کمال نفسانی سروده شد که به حکایات وتمثیل ها همراه بود و در مطاوی این مطالب بسا اندرزها و راهنمایی های اخلاقی و اجتماعی مذکور افتاد.» (صفا، ۱۳۶۸: ۳۶۷)
«غیر از قصیده و مثنوی و رباعی های حکیمانه ی اندرز گویی، یک میدان وسیع دیگر از حدود قرن هشتم به بعد به دست آمدو آن غزل های حکیمانه و عارفانه است که بیش از همه به وسیله­«حافظ شیرازی» تکامل یافت و آخرین مرحله ی ترقّی را در شعر صائب اصفهانی و پیروان مکتب او در ایران و هندوستان حاصل نمود. اندرز هایی که در این نوع از شعر بیان شده بیشتر با مضمون­های شاعرانه و با مثل های سایر یا تمثیل همراه است ومو ضوعات آن­ها با آن چه در محیط زندگی و به دور و بر شاعر است ارتباط دارد.» (همان: ۳۸۸)
۲-۴- پند واندرز در آثار سعدی
در میان شاعران بزرگ ایرانی، سعـدی در ذکر پند ها و اندرزها اهمیت ویژه ای دارد. درباره او نوشته اند: «ترتیت منظومه هایی که موقوف بر تربیت و اندرزهای اخلاقی به قصد اصلاح و ارشاد طبقات مختلف اجتماع باشد، در حقیقت از سعدی آغاز شده و او بزرگ ترین شاعری است که از عهده ی چنین ابتکار مهمّی برآمده است، تا آن جا که باید گفت وی بزرگ ترین شاعر اخلاقی و تربیتی ایران است.» (صفا، ۱۳۷۳: ۳۳۱)
«شاید بتوان سعدی را بزرگ ترین شاعر در ادب فارسی دانست که به دفعات مختلف و به صورگوناگون، مفاهیم و مضامین پندآموز، اجتماعی در آثارش آورده شده است. هرچند که در مفاهیم قصایدش بیشتر به این جنبه توجه شده، اما غزل هایش نیز از این ویژگی بی بهره نیست.

خوی سعدی است نصیحت چه کند گر نکنند

مشـــک دارد نتــواند که کند پنهـــانش

چنان چه می بینید شاعر نیز به این خصلت خود به صورت مستقیم اشاره می کند اما ویژگی این نوع از شعر سعدی آن است که شاعر این اندرزها را با کلامی شیرین و نمکین بیان می کند و شنونده ناخودآگاه با شاعر همراه می شود و کلامش را پذیرا می گردد.» (میری، ۱۳۸۰: ۷۶)
«عشق همراه با اندرزگویی و آشفتگی در عین مصلحت بینی، همه ی این تضادها یک جا در سعدی دیده می شود و این خود دلیل عظمت مقام و بزرگی و توانایی روح اوست.» (همان: ۱۸)
«مقام سعدی در پند آزمایی بسیار رفیع است و هر شخص حقیقت جوی، باید سخنان او را با گوش بشنود زیرا که اولاً وی عمری دراز کرد و سرد و گرم روزگار را بسیار دید و ثانیاً در حدود سی سال یا بیشتر از عمر را در بلاد آسیای صغیر مسافرت نمود و با ملل و اقوام و مذاهب مختلف ارتباط پیدا کرد و از هر تجربه ای خوشه ای چید و آن گاه که با موی سفید و فکر ورزیده به وطن خود بازگشت، جهانی از آزمایش واندیشه های بزرگ و افکار پخته با خود به ارمغان آورد و در گلستان و بوستان به یادگار نهاد. در میان گویندگان و دانشمندان ایران، شخصی مانند سعدی که این چنین مسافرت طولانی کرده و با ملل و اقوام و افکار و آثار مختلف تماس پیدا کرده باشد، نادر است. پس جا دارد که برای او مقامی خاص قائل شویم و پندهای او را با دقتی تمام گوش داریم زیرا :

سعــدی هرچـه گویــد پنـــد باشــد

حـــریص پنــد، دولتمنــد باشــد»
(چوهدری، ۱۳۷۵: ۵۶)

فصل سوم: شیوه های پند و اندرز در آثار سعدی
شیوه های پند و اندرز در آثار سعدی
شیخ اجل برای بیان پند و اندرز های خود از شیوه های مختلفی استفاده کرده تا بتواند مخاطب را آگاه سازد و مسائل اخلاقی – اجتماعی را برای او بازگو کند.
تا جایی که نگارنده در بوستان و گلستان سعدی جست وجو نمود، پی برد که سعدی برای بیان نکات اخلاقی و پند و اندرز از آیات قرآنی، نهج البلاغه، احادیث و روایات، تمثیل، ، طنز، ایجاز و سخنان حکیمانه استفاده نموده است که در ادامه ی مطلب به طور مشروح به آن ها خواهیم پرداخت.
۳-۱- بهره گیری از آیات قرآن در بوستان و گلستان
قرآن کریم، یک کتاب آسمانی و مقدس، همراه با آموزه های اخلاقی، تربیتی است که اکثر شاعران و نویسندگان در آثار خویش به آن روی آورده اند. سعدی شیرازی نیز از جمله شاعرانی است که با بهره گیری از این کتاب آسمانی، به پند و اندرز پرداخته است. با اندکی دقت، در دو کتاب گلستان و بوستان به نمونه های بسیاری از اشعار و حکایات برخورد می­کنیم که سعدی، تحت تأثیر آیات قرآنی، به سرودن آن ها مبادرت ورزیده است.
الف: نمونه های بهره گیری از آیات قرآن در بوستان
بهره گیری سعدی از آیات قرآن، در بوستان که آرمان شهر خیالی وی است؛ در همان ابتدا به وضوح و آشکارا، دیده می شود. درباب اول بوستان که «در عدل و تدبیر و رای» نام گذاری شده است شاهد نمونه ­ای از این بهره گیری هستیم که سعدی به کمک آن مخاطب را نصیحت کرده است.

«اگر جاده ای بایدت مستقیم

ره پارسایان امید ست و بیم»
(سعدی، ۱۳۸۹: ۴۲)

• برنامه­ ریزی استراتژیک، عملیات و اقدامات سازمان را در دوره­ های زمانی نسبتاً طولانی هماهنگ نموده و به آن­هاپیوستگی و انسجام می­بخشد.

• برنامه­ ریزی استراتژیک در سطوح عالی سازمان شکل می­گیرد، زیرا در این سطح است که تقریباً به طور همه جانبه ای اطلاعات لازم در مورد امکانات و منابع سازمان و انتظارات و توقعات از آن متمرکز است.

• برنامه­ ریزی استراتژیک، فراگیر بوده و برنامه ­های عملیاتی سازمان را در بر می­گیرد و به آن­ها جهت می­بخشد.

• برنامه­ ریزی استراتژیک، امکانات و محدودیت­های درونی و بیرونی سازمان را مد نظر دارد و با توجه به آن­ها پیش بینی­های خود را انجام می­دهد. (دهکردی و سلمانپور خویی؛ ۱۳۸۵)

۴-۳-۷-۲-۲ مزایا و محدودیت­های برنامه­ ریزی استراتژیک
یکی از مزایای برنامه­ ریزی استراتژیک، ­هادی بودن آن است. این نوع برنامه ریزی، جهت و مسیر فعالیت­ها و عملیات سازمان را مشخص ساخته و بعنوان راهنمای سازمان عمل می­ کند. برنامه­ ریزی استراتژیک در تصمیم گیری، نقش راهنما را داشته و کار تجزیه و تحلیل و ارزیابی را ساده می­سازد.
برنامه­ ریزی استراتژیک مخاطرات تصمیم ­گیری را کاهش داده و توفیق اقدامات مبتنی بر استراتژی­ های مصوب را تضمین می­ کند. و با نگرش بلند مدت به پیش بینی آینده می ­پردازد، لذا اطلاعاتی را در خود دارد که برای اقدامات درازمدت مدیران، بسیار مفید می­باشد. برنامه­ ریزی استراتژیک نقش هماهنگ کننده بین برنامه ­های عملیاتی سازمان را نیز انجام می­دهد و اقدامات واحدهای مختلف را در­یک مسیر جهت می­بخشد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

از محدودیت­های برنامه­ ریزی استراتژیک می­توان به هزینه­ های انجام آن اشاره کرد. به علت هزینه­ های نسبتاً بالایی که برای برنامه­ ریزی استراتژیک مورد نیاز است، اغلب سازمان­های کوچک امکان استفاده از آن را پیدا نمی­کنند. از نظر زمانی نیز این نوع برنامه­ ریزی احتیاج به زمانی طولانی دارد. سازمان­هابرای برنامه­ ریزی استراتژیک باید مدت زمان زیادی وقت صرف کرده و مراحل مختلف این فرایند را پشت سر نهند تا سیستم برنامه­ ریزی استراتژیک بتواند شروع به کار کند. بدین ترتیب طولانی بودن فرایند برنامه­ ریزی استراتژیک از نظر بعضی سازمان­هامحدودیتی برای این نوع برنامه­ ریزی است. از نظرتخصصی نیز برنامه­ ریزی استراتژیک نیاز به نیروی انسانی متخصص و حائز شرایط دارد که در دسترس همه سازمان­هانیست. نکته دیگری که بعنوان محدودیت برنامه­ ریزی استراتژیک می­توان به آن اشاره کرد، عدم انعطاف و ثباتی است که این نوع برنامه­ ریزی القا می­نماید. برنامه­ ریزی استراتژیک از تفکری منطقی و منظم سرچشمه می­گیرد و مدیران و اعضای سازمان را موظف می­ کند تا براساس موازین از پیش تعیین شده راه بسپارند و از چارچوب خاصی پا بیرون نهند.
بر خلاف برنامه‌ریزی سنتی که در آن آرمان­ها و اهداف تعیین می‌شوند در برنامه ریزی استراتژیک، هدف تبیین و تدوین استراتژی است. مهمترین واژه ای این موضوع استراتژی است که در ذیل به تعریف و توضیح آن پرداخته می­ شود. (دهکردی و سلمانپور خویی؛ ۱۳۸۵، ۱۸۹)
۳-۲ استراتژی
۱-۳-۲ پارادیم­های شکل گیری استراتژی
بطور کلی سه خط فکری در زمینه استراتژی و نحوه شکل گیری آن وجود دارد. گروهی از متفکران مانند مینتزبرگ، اوهما و استیسی معتقدند که استراتژی امری شهودی است و فرایند شکل گیری آن یک هنر است. در تفکر استراتژی بعنوان یک هنر، برنامه ریزی و تفکر استراتژیک دو مقوله متفاوت و جدا از هم هستند که در آن برنامه ریزی از تفکر نشأت می گیرد. در این دیدگاه، فرایند برنامه ریزی استراتژیک منجر به برنامه می شود نه استراتژی. در نتیجه باید به فکر بسط و توسعه استراتژی­ های خلاقانه و اثربخش بود نه یک فرایند و روش مبتنی بر منطق برای برنامه ریزی استراتژیک. براساس این دیدگاه فرایند شکل گیری و ایجاد استراتژی بیشتر مبتنی بر خلاقیت و دید فرد است تا فرایندی مبتنی بر گام­های مشخص و از قبل طرحریزی شده. گروهی از دانشمندان مانند پورتر، آنسوف و اندروز معتقدند که فرایند ایجاد و شکل گیری استراتژی فرایندی منطقی و عقلایی است که می توان از قبل آنرا طرح ریزی نمود. بر این اساس فرایند اتخاذ استراتژی علم محسوب می شود. در این بین گروهی نیز ترکیب هر دو را بطور توام مطرح می­ کنند. این گروه تلاش می­ کنند تا به تلفیق دیدگاه­ های خلاق و ابتکاری و نیز دیدگاه­ های تحلیلی و کمی دست زنند.(علی احمدی، ۱۳۸۸)
۲-۳-۲ مفهوم استراتژی و تاریخچه آن
منظور از مفهوم استراتژی، محتوا و ماهیت آن است. استراتژی در ابتدا یک واژه نظامی بود. ( ارمسترانگ، ۱۳۸۴) این واژه از لغت یونانی strategos به معنای هنر ژنرال­ها اقتباس شده است. مرکب از” استراتوس” به معنی ارتش و” اگو” به معنی رهبر گرفته شده است. در ارتش، استراتژی کار ژنرال­هاست، همچنان که در کسب و کار نیز وظیفه مدیران ارشد است. (غفاریان و کیانی، ۱۳۸۳) اولین آثار مکتوب در این زمینه به حدود۲۵۰۰ سال پیش باز می­گردد. اما سابقه­ کاربرد این مفهوم در حوزه مدیریت و بازرگانی به دهه­ ۵۰ میلادی و در حقیقت به زمانی باز می­گردد که نظریه پردازان سیتسم­های طبیعی، عامل محیط را در مطالعه سازمان­ها وارد ساختند. (کویین و همکاران، ۱۳۸۲) این واژه اولین بار توسط چندلر^[۲۶] در کتاب “استراتژی و ساختار ” به کار رفت. چندلر که برای اولین بار واژه استراتژی را بکار برد، از نظر وی استراتژی به معنای تعیین هدف­های بلندمدت­یک سازمان و گزینش مجموعه اقدامات و تخصیص منابع لازم برای دستیابی به این هدف­ها است. ( کویین و همکاران، ۱۳۸۲) در اوایل دهه ١٩۶٠، وزارت دفاع آمریکا مبانی برنامه ریزی استراتژیک ر ا پایه گذاری کرد. در دهه ١٩٩٠ سبز فایل رویکردهای استراتژی با نظریات صاحب نظرانی مانند هنری مینتزبرگ^[۲۷] و گری­هامل^[۲۸] آغاز شد. ( غفاریان و کیانی، ۱۳۸۳)
استراتژی در فرهنگ لغات آکسفورد چنین تعریف شده است: « هنر یک فرمانده کل قوا، هنر طراحی و هدایت عملیات بزرگ نظامی و مانورهای بزرگ» این تعریف با مفهوم استراتژی که در تجارت، سازمان­های دو لتی یا خصوصی استفاده می شود چندان ارتباط ندارد، اما حداقل حاوی این پیام است که استراتژی یک هنر است و این که مسئولیت نهایی عواقب و دستاوردهای آن متوجه رأس سازمان است. (آرمسترانگ، ۱۳۸۴)
۳-۳-۲ استراتژی چیست؟
هیچ‏گاه پاسخ به­یک‏ سؤال تا این حد متنوع نبوده است. هریک از این‏ پاسخ­ها ابعادی از موضوع را توصیف کرده است:
چندلر (۱۹۶۲): استراتژی عبارت است از» تعیین اهداف و آرمان­های بلندمدت و اساسی یک شرکت «
چایلد( ۱۹۷۲): استراتژی مجموعه ای از انتخاب بنیادی یا حساس است درباره نتایج یک فعالیت و ابزار انجام آن.
کی (۱۹۹۹): استراتژی کسب و کار به هماهنگی بین قابلیت ­های نهفته و درونی شرکت با محیط بیرونی اش می پردازد.
دراکر(۱۹۹۵): تصمیم­های استراتژیک را چنین تعریف می کند: « کلیه تصمیم­های مربوط به اهداف شرکت و راه­های رسیدن به آن. (همان ماخذ)
دائره المعارف بریتانیکا، استراتژی را از دید نظامی(جایی که خاستگاه اولیه آن بوده) با تعبیر «هنر برنامه‏ ریزی و هدایت عملیات» معرفی کرده‏ است و برای متمایز ساختن آن با تاکتیک سه‏ ویژگی«گستره بیشتر عملیاتی، دوره زمانی‏ بلندتر و جابجایی انبوه نیروها»را بیان می‏کند. در سوی دیگر این طیف، هنری مینتزبرگ^[۲۹]‏ به عنوان ­یکی از متأخرین در این زمینه برای«استراتژی» پنج معنی پیشنهاد می‏کند: استراتژی به عنوان طرح^[۳۰]، استراتژی به عنوان تمهید^[۳۱]، استراتژی‏ به عنوان الگو^[۳۲]، استراتژی به عنوان‏ وضعیت^[۳۳] و استراتژی به عنوان‏ دیدگاه^[۳۴]. گروه مشاوران‏ بوستون^[۳۵] استراتژی را امری مربوط به‏ جایگاه سازمان در میدان­هایرقابتی می‏دانند و مشاوران مک‏کینزی^[۳۶] آن را با عبارت: «درک ابعاد مختلف ساختار صنعت و مبانی رقابت در آن» بیان می‏کنند. (کیانی و غفاریان، ۱۳۸۳)
ماهیت استراتژی، تشخیص فرصتهای اصلی و تمرکز منابع در جهت تحقق منابع نهفته در آن­هاست. فلسفه استراتژی نشان می­دهد که درون مایه اصلی استراتژی، فرصت­ها هستند. بدون دستیابی به فرصت­های استراتژیک، منافع استراتژیک به دست نمی‏آید. و بدون درک آن­ها استراتژی امری کاملاً بی ثمر است. ( همان ماخذ) همچنین برای دستیابی به هدف نهایی در رقابت با سیر سازمان­ها باید از استراتژی بهره گرفت. استراتژی منطق تجاری را برای سازمان به ارمغان می ­آورد. اگر هدف این است که بهترین باشیم پس باید استراتژی را به گونه ای طرح ریزی نمود که ما را به سوی بهترین شدن رهنمون نماید.
ارزش یک استراتژی به دو عامل بستگی دارد: اول اینکه تا چه اندازه برای ما مزیت رقابتی ایجاد می کند، دوم اینکه تاچه اندازه پر کردن این فاصله برای رقیب ما هزینه در بردارد. این عوامل هر دو به ماهیت فرصت و خاستگاه آن بر می­گردد. و منظور از فرصت، فراهم شدن عوامل بروز منفعت به صورت ناقص می­باشد. فرصت “بالقوه” برای همه وجود دارد، ولی فرصت”بالفعل” براساس قابلیت تکمیل عوامل منفعت تنها به افراد و سازمان­های خاص تعلق می گیرد. (همان ماخذ، ص ۴۵)
۴-۳-۲ سه الگوی استراتژی سازی
۴-۱-۳-۲ الگوی کارسالارانه
اقتصاددانان پیشین نخستین کسانی بودند که کارآفرین را به عنوان فردی که به تاسیس مؤسسات می ­پردازد توصیف کرده اند. اقدامات وی اساساً عبارت بودند از نوآوری، برخورد با ابهامات و پیچیدگی­ها، واسطه گری. کارسالار با بهره گیری از فرصت­های بازار­یابی سرمایه گردآوری می­کرد تا همان گونه که «جوزف شام پییتر^[۳۷]» مدرس مشهور اقتصاد در دانشگاه­ هاروارد می­گوید، به تشکیل « مؤسسات ترکیبی جدید^[۳۸]» بپردازد.
برخی از نویسندگان مدیریت، جنبه­ کارسالارانه استراتژی سازی را نه تنها در قالب ایجاد مؤسسات جدید، بلکه به منزله اداره­ی امور سازمان­های پیشرو تلقی می­ کنند.
۴-۱-۳-۲ الگوی انطباقی
دیدگاه استراتژی سازی مبتنی بر فرایند انطباقی از زمان انتشار دوکتاب مکمل هم در سال ۱۹۶۳ پذیرش فراوانی بدست آورد. «چالز لیند بلوم^[۳۹]» و «دیوید بری بروک^[۴۰]» کتاب «استراتژی تصمیم^[۴۱]»، را درباره آسیاست­گذاری در بخش دولتی نوشتند و از سوی دیگر نیز «ریچارد سایرت^[۴۲]» و«جیمز مارچ^[۴۳]» کتاب «نظریه­ رفتاری سازمان^[۴۴]» را بر پایه مطالعات و بررسی­های تجربی در مورد تصمیم ­گیری منتشرکردند.
همان طور که ” لیند بلوم” شرح می­دهد، سیاست گذار پیرو انطباق شرایط موجود را می­پذیرد و در عین حال با فقدان هدف­های روشن مواجه است. تصمیم­های وی ماهیتاً درمان کننده اند؛ او باگام­های کوتاه به پیش می­رود و هرگز فراتراز وضع موجود پای برنمی­دارد. به این ترتیب سیاست گذار با ماهیت پیچیده خود کنار می ­آید.
۴-۱-۳-۲ الگوی برنامه ریزی
“راسل اکاف” در کتابی که درمورد برنامه­ ریزی دارد سه ویژگی را برای برنامه­ ریزی بر می­شمرد:
برنامه­ ریزی چیزی است که ما پیش ازهرکاری می­کنیم؛­ یعنی تصمیم ­گیری مبتنی بر پیش بینی است.
برنامه­ ریزی هنگامی­لازم است که موقعیتی که ما میل داریم در آینده بدان دست­یابیم متضمن مجموعه ­ای از تصمیماتی باشد که متکی به­یکدیگرند،­ یعنی بایک نظام تصمیم ­گیری مواجهیم.
برنامه­ ریزی فرایندی است که درجهت ایجاد ­یک­ یا چند موقعیت آتی سوق داده می­ شود که دلخواه هستند و به نظر می­رسد روی نمی­دهند مگر کاری صورت گیرد.
درباره برنامه­ ریزی بسیار نوشته اند. بخش بزرگی از نوشته­ها­ی اولیه به «برنامه­ ریزی عملیاتی»مربوط می­ شود: پیش بینی بودجه­ های مختلف بر مبنای استراتژی­ های تعیین شده برای سازمان. سپس، توجه معطوف شد به برنامه­ ریزی خود استراتژی­ها­ی سازمانی که وظیفه­ی مهم و بلند مدت مدیران ارشد را تشکیل می­دهد. (کویین و همکاران، ۱۳۸۲)
۵-۳-۲ تکنیک­های تدوین و تنظیم استراتژی

مدل BCG
مدل GE
مدل هوفر
مدل DPM
مدل ADL
مدل SPACE

تدارک آموزش

۷

ثبات سیاسی

۶

انتخاب صحیح/تجربه گذشته از ابزارها/روش‌های مدیریت پروژه

۶

تاثیرات زیست محیطی

۶

یادگیری از تجربیات گذشته

۵

اندازه پروژه (بزرگ) / سطح پیچیدگی (بالا) / تعداد افراد درگیر در پروژه (بیش از حد) / مدت (بیش از ۳ سال)

۴

دیدگاه‌های مختلف

۳

جدول ۲-۵ : عوامل حیاتی موفقیت و تعداد نقل قول‌ها ]۱۷[
نتیجه گیری
در این فصل ادبیات موضوع بررسی شده و کارهایی که در گذشته انجام شده بودند مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در کارهای قبلی بیش‌ترین تمرکز بر مطالعه سازمان‌های بزرگ و متوسط برای پیاده‌سازی سیستم‌های هوش تجاری بود درحالی که در این پژوهش بررسی سازمان‌های کوچک و متوسط را برای پیاده‌سازی سیستم‌های هوش تجاری مدنظر است، چرا که در سال‌های اخیر در ایران تعداد سازمان‌های کوچک و متوسطی که آورده اقتصادی برای کشور داشته باشند روزبه‌روز در حال افزایش است و این موضوع به‌کارگیری فناوری‌های جدید برای دسترسی سریع و کامل به اطلاعات در عصر اطلاعات را برای سازمان‌های کوچک و متوسط امری ضروری می‌سازد. علاوه بر این‌ها بیشتر مطالعات انجام شده در حوزه شناسایی عوامل حیاتی موفقیت بر اساس مصاحبات و روش دلفی یا از ادبیات موضوع انجام گرفته و الویت‌بندی این عوامل به شکل ریاضیاتی در حوزه کارگزاری‌های بورس انجام نگرفته است. علاوه بر این‌ها موضوع دسترسی سریع به داده‌ها و اطلاعات در حوزه بورس و نرم‌افزارهای بورسی اهمیت خاصی می‌یابد. به همین دلیل در فصول بعدی به مطالعه موارد گفته شده خواهیم‌پرداخت.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

فصل سوم
روش تحقیق
مقدمه
روش تحقیق مجموعه‌ای از قواعد، ابزار و راه‌های معتبر (قابل اطمینان) و نظام‌یافته برای بررسی واقعیت‌ها، کشف مجهولات و دستیابی به راه‌حل مشکلات است. هر تحقیق، تلاشی سیستماتیک و روشمند به منظور دست یافتن به پاسخ یک پرسش یا راه‌حلی برای یک مساله است. در این بخش به بررسی روش تحقیق این پروژه خواهیم پرداخت.
روش جمع‌ آوری داده
پژوهش‌ها بر اساس هدف به دو دسته بنیادی و کاربردی تقسیم می‌شوند که تحقیق حاضر از نوع کاربردی است و هدف آن توسعه دانش در زمینه هوش‌تجاری است. دسته‌بندی دیگر پژوهش‌ها بر اساس نحوه گردآوری داده‌ها است که به دو دسته تحقیق توصیفی و آزمایشی تقسیم می‌شود. تحقیق توصیفی یا غیر آزمایشی شامل ۵ دسته است: پیمایشی، همبستگی، پس رویدادی، اقدام پژوهی، بررسی موردی و تحقیق آزمایشی به دو دسته تقسیم می‌شود: تحقیق تمام آزمایشی و تحقیق نیمه آزمایشی. تحقیق حاضر به روش توصیفی-پیمایشی انجام می‌گیرد چرا که از طریق پرسش‌نامه داده‌های مورد نیاز را جمع‌ آوری می‌کند و به رویدادهای کنونی تاکید دارد. به‌منظور دستیابی به نتایج مورد نظر و انجام شایسته روش تحقیق از روش‌های زیر بهره گرفته شده است:
مطالعات کتابخانه‌ای: جهت تدوین مبانی، مفاهیم و تعاریف مورد نیاز از مطالعات کتابخانه‌ای استفاده شده است که مفیدترین منابع موتورهای جستجو، بانک‌ها و منابع اطلاعاتی و کتابخانه‌های کشور بوده است.
مطالعات میدانی: به‌منظور جمع‌ آوری اطلاعات مورد نظر و سنجش متغییرهای تحقیق از پرسش‌نامه بهره گرفته شده است. شاخص‌های مورد مطالعه ابتدا در معرض قضاوت چندتن از خبرگان و کارشناسان قرار گرفت و سپس از پرسش‌نامه مورد توافق به عنوان ابزار جمع‌ آوری داده استفاده شد.
جامعه و نمونه آماری
جامعه آماری عبارتست از کلیه عناصر و افرادی که در یک مقیاس جغرافیایی مشخص دارای یک یا چند صفت مشترک باشند که در این تحقیق جامعه آماری کارگزاری‌های بورس اوراق بهادار تهران می‌باشد و نمونه عبارتست از تعدادی از افراد جامعه که صفات آنها با صفات جامعه مشابهت داشته و معرف جامعه بوده از تجانس و همگنی با افراد جامعه برخوردار باشند. اگر بتوانیم تعداد دقیق افراد جامعه را مشخص کنیم N معلوم خواهد بود در غیر اینصورت جامعه آماری نامحدود و N نامعلوم خواهد بود. در این تحقیق جامعه آماری محدود است ولی آمار دقیقی از تعداد در دسترس نمی‌باشد به همین دلیل از روش تخمین شخصی و با رعایت حداقل نمونه، استفاده شده است. حداقل نمونه در تحقیقات پیمایشی و توصیفی زمینه‌یاب ۱۰۰ نمونه می‌باشد که در این تحقیق با رعایت حدنصاب ۱۲۰ نمونه انتخاب شده است.
جامعه مورد نظر ما کارگزاری‌های بورس اوراق بهادار تهران است که تعداد آن در سال ۹۱ به ۸۳ مورد می‌رسد. که تعداد ۱۳۰ پرسش‌نامه بین افرادی که در بخش فناوری اطلاعات این کارگزاری‌ها کار می‌کنند پخش شد و از این تعداد ۱۲۰ پرسش‌نامه پاسخ داده شده و مستردد گشت. این افراد به روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شدند.
روش‌ها و ابزار جمع‌ آوری داده‌ها
پرسش‌نامه متداول‌ترین ابزار جمع آوری اطلاعات در پایان‌نامه رشته مدیریت است. پرسش‌نامه عبارت است از مجموعه‌ای از پرسش‌های هدف دار که با بهره‌گیری از مقیاس‌های گوناگون نظر، دیدگاه و بینش یک فرد پاسخگو را مورد سنجش قرار می‌دهد. پرسش‌نامه مورد استفاده در یک پژوهش عموماً متشکل از دو دسته سوالات عمومی و تخصصی است. دسته اول سوالات عمومی پیرامون مشخصات فردی پاسخ‌دهندگان مانند جنسیت، سن، میزان تحصیلات، مرتبه سازمانی و وضعیت استخدامی است. دسته دوم سوالات تخصصی پرسش‌نامه هستند که برای آزمون فرضیه‌های پژوهش طراحی شده‌اند. در این تحقیق جهت امتیازدهی و ارزش‌گزاری کمی سوالات تخصصی از طیف لیکرت استفاده شده است و برای پاسخ‌ها ضرایب ۱ (بسیار کم اهمیت) تا ۵ (بسیار بااهمیت) در نظر گرفته شده است.
جهت سنجش پایایی ^[۸]پرسش‌نامه از روش آلفای کرنباخ استفاده شده است.منظور از پایایی بدست آمدن نتایج یکسان در شرایط یکسان است. دامنه ضریب اعتماد آلفای کرنباخ از صفر، به معنای عدم پاداری تا مثبت یک، به معنای پایایی کامل قرار می‌گیرد و هرچه مقدار بدست آمده به عدد مثبت یک نزدیک‌تر باشد قابلیت اعتماد پرسش‌نامه بیشتر است.
در یک پژوهش باید روایی ابزار سنجش مورد بررسی قرار گیرد، منظور از روایی آن است که وسیله اندازه‌گیری بتواند خصیصه و ویژگی مورد نظر را اندازه بگیرد. در آزمون روایی هدف آن است که به مشکلات و ابهام‌های احتمالی موجود در عبارتبندی سوال‌ها و ساختار پرسش‌نامه و مواردی از این قبیل پی برد. برای بررسی روایی پرسش‌نامه از روش روایی محتوائی، ملاکی و اعتبار سازه استفاده می‌شود. روایی محتوائی بیش‌ترین کاربرد را در تعیین روائی یک مقیاس دارد. اعتبار محتوای پرسش‌نامه به سوال‌های تشکیل‌دهنده آن بستگی دارد. برای تعیین اعتبار محتوائی، پرسش‌نامه به تعدادی از صاحب نظران از جمله استاد راهنما و مشاور داده شد و از آن‌ها در مورد سوالات و ارزیابی فرضیه‌ها نظرخواهی گردید تا روائی پرسش‌نامه مورد تایید قرار گرفت.
با توجه به اینکه این تحقیق، تحقیقی توصیفی است،می‌توان برای تجزیه‌وتحلیل داده‌های خود از روش‌های زیر بهره گرفت:
استدلال و تحلیل عقلانی
روش‌های آمار توصیفی

در دهه ۱۹۳۰ رکود عظیم جهان اقتصادی از کشور ایالات متحده آغاز شد و کم کم سرتاسر دنیا را فراگرفت . این رکود به لحاظ حجم ضربه ای که به اقتصاد کشورها وارد نموده و آثار زیانباری که به همراه داشت به رکود عظیم مشهور گردید(مصلی نژاد، ۱۳۸۸ ). موج بیکاری ها و افزایش قابل توجه نرخ تورم و کاهش شاخص های رشد اقتصادی کشورها در این دهه اثرات جبران ناپذیری را به دنبال داشت . ولی در همین شرایط نامساعد اقتصادی شرکت هایی بودند که از رکود نهراسیدند و بالعکس آن را فرصتی برای کسب سود و رشد خود پنداشته و با اتخاذ استراتژی های بازاریابی مناسب سودهای کلانی نصیب خود نمودند. یکی از این شرکت های مشور کمپانی اچ پی ^[۳۶] بود که در همان دوران تاسیس گردید(ابراهیم عرفانی، ۱۳۸۸).
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

رکود اقتصادی دیگری در دنیا در سال ۱۹۷۰ رخ داد. در جریان این رکود مطالعات و تحقیقات مختلفی جهت فائق آمدن بر رکود صورت گرفت. از مهمترین نتایج به دست آمده از رکود۱۹۷۰ ، تحقیقات مربوط به مطبوعات بازرگانی آمریکا ^[۳۷] و مطالعات و فیواسمیت^[۳۸] (۱۹۷۹) بود که نشان می داد فروش و سود را می توان با اتخاذ یک ژست بازاریابی تهاجمی در سال های رکود حفظ نموده و افزایش داد، در حالیکه سایرین به دنبال انطباق با فلسفه کاهش هزینه های ترفیع کار دشواری را در پیش خواهند داشت(مصلی نژاد، ۱۳۸۸ ).
رکود بعدی طی سال های ۱۹۷۴ – ۱۹۷۵ به وقوع پیوست. مطالعات مطبوعات بازرگانی آمریکا / ملدروم و فیواسمیت (۱۹۷۹) در دروان رکود و سال های پس از رکود نشان داد که شرکت هایی که از مخارج بازاریابی خود در دوران رکود نمی کاهند ، فروش بیشتر و درآمد خالص بالاتری را نسبت به سایر شرکت ها تجربه می کنند. تاسیس شرکت مایکروسافت ^[۳۹] در سال ۱۹۷۵ از نکات جالب توجه این رکود اقتصادی می باشد(مصلی نژاد، ۱۳۸۸ ).
رکود سال های ۱۹۸۱ – ۱۹۸۲ سومین رکود اقتصادی دنیا در سال های گذشته بود. این دور لابراتوار عملکرد تبلیغات واحد تحقیقات مک گرا- هیل ^[۴۰] به مطالعه رکود در پایان دوره پرداخت. به دنبال رکود در سال های ۱۹۸۱ – ۱۹۸۲ این واحد عملکرد ۶۰۰ شرکت صنعتی را در طول رکود آن سال ها بررسی کرد و دریافت که شرکت های B2B ^[۴۱] که هزینه های بازاریابی خود را در رکود حفظ کرده و یا افزایش داده بودند ، به طور متوسط رشد فروش قابل ملاحظه ای را در طول رکود و سه سال پس از آن در مقایسه با سایر شرکت ها تجربه نمودند(شاما، ۱۹۹۳).
مطالعات مشابهی نیز در جریان رکود سال های ۱۹۹۰ – ۱۹۹۱ توسط انجمن بازاریابی آمریکا^[۴۲] صورت گرفت که آنها نیز بر این نکته تاکید داشتند که افزایش بودجه بازاریابی در دوران رکود اقتصادی منجر به افزایش سهم بازار و رشد فروش و سود خواهد شد(رمر، ۲۰۰۳).
در سال ۲۰۰۱ نیز رکود دیگری گریبان اقتصادهای دنیا را گرفت و این رکود جدیدترین رکود نسبت به رکودهای قبل در دنیا بود. اما شاید مهم ترین رکود اقتصادی طی چندین سال اخیر و در واقع از اواخر سال ۲۰۰۷ با تحت شعاع قرار دادن اقتصاد آمریکا آغاز شد(مصلی نژاد، ۱۳۸۸).
در واپسین ماه های دوران ریاست جمهوری بوش، ۲۶سپتامبر سال۲۰۰۸(پنجم مهرماه )در آمریکا بود نخست، بورس نیویورک ۲۰ درصد سقوط کـرد و شـاخص سـهام همه بورس های کشورهای مهم اقتصادی جهان به شدت کاهش یافت. بحران مالی آمریکا که از زمان رکود بزرگ اقتـصادی تاکنون ورشکستگی نزدیک به ۳۰ بانک و مؤسسه مـالی آمریکـا بالغ بر ۸٫۲ تریلیون هزینه برای این کشور در پـی داشـته اسـت. این رقم برای کل اقتصاد آمریکا به ۸ تریلیون دلار مـی رسـد بـه گونه ای که ارزش شرکت های آ مریکـایی از ۲۰ تریلیـو ن بـه ۱۲ تریلیون دلار سقوط کرده است . به عقیده صاحب نظران اقتصادی،اعلام تعطیلـی بزرگتـرین بانـک پـس انـداز و وام آمریکـا (بانـک میوچوال واشنگتن^[۴۳] )و بانکهای سرمایه گذاری لمن بـرادرز، فردی مک^[۴۴]، فنی می^[۴۵] وگروه بیمه آمریکن اینترنشنال^[۴۶] در حقیقت ضربه ای شدید بر پیکر اقتصاد بحـران زده است. به عنوان بزرگترین ورشکستگی بانکی در تاریخ این کـشور ثبـت شده است. گسترش بحران به اقتصاد جهان به نظر می رسد هیچ کـشوری از آثـار منفـی بحـران مـالی و اقتصادی جهـان مـصون نمانـده اسـت.آرژانتـین صـندوق هـای بازنشستگی را ملی اعلام کرد. ایسلندی ها شاهد ورشکستگی سه بانک بز رگ و کاهش شدید ارزش پول ملی خود بودنـد. ژاپـن و بخش عمده ای از اروپا به رکود اقتـصادی فـرو رفتنـد. صـادرات چین طی ماه نوامبر به شدت کاهش یافت و به پـایین تـرین حـد خود طی ۷ سال اخیر رسید. با کاهش قیمـت نفـت بـه کمتـر از ۴۰ دلار ، کشورهای نفتی نیز به شدت آسیب دیدند و قیمت نفت از ۱۴۷ دلار به زیر ۴۰ دلار سقوط نمود. مهمتـرین تحولات اقتصادی در این سال به طور مختصر عبـارت از سـقوط قیمت نفت، ورشکستگی بانک های آمریکایی، کـاهش شـدید در قیمت مسکن و رکود در این بخش، کمـک ۷۰۰ میلیـارد دلاری بــه بانکهــا، ادامــه بحــران و جهــانی شــدن بحــران، ســقوط ۴۰ درصدی سهام کشورهای اروپایی و آمریکا و سـرایت بحـران به شرکتهای موتورسازی آمریکا بودند. اقدامات دولت آمریکا در بازسازی بحران اقتصادی ۲۰۰۸ دولت آمریکا و بانک مرکزی این کشور برای خروج از بحران بسته های تدوین و اجرا نموده اند که شرایط را تا حـد قا بـل قبـولی اساسی زیر میباشد: بهبود بخشیده است . بسته حمایتی دولت آمریکا شامل سه محـور ۱. حمایت و کمک به بازار بازسازی پول برای تزریـق نقـدینگی ۲. کمک به بازسازی بازار سهام برای حمایت از تولید ۳٫ حمایت از بازار اشتغال با هدف کنترل بیکاری و ایجاد درآمـد برای ا قشار مختلف جامعه تا بتوانند محصولات تولید شـده را خریداری کنند یا اقساط خود را بپردازند(بختیار زاده، ۱۳۸۸).
در اروپا هم وضعیت چندان بهتر از آمریکا نیست. انگلستان، هر چند پنجمین اقتصاد جهان است، ولی از زمان تشدید بحران، بازارهای مالی این کشور، به شدت تحت تأثیر عوارض منفی آن قرار گرفته و برای اولین بار در ۱۶ سال گذشته، رشد اقتصادی این کشور، سیر نزولی پیدا کرده است در پی اعلام کاهش ۵/۰ درصدی رشد اقتصادی انگلیس، نخست وزیر و رییس بانک مرکزی این کشور هشدار داده اند که انگلیس، در سراشیبی رکود اقتصادی قرار گرفته است(مصلی نژاد، ۱۳۸۸).
اقتصاد آلمان به عنوان بزرگترین اقتصاد اروپا، که به گفته کارشناسان مالی، می تواند بحران مالی را به راحتی پشت سر بگذارد تاکنون ۵۰۰ میلیارد یورو برای مهار آن اختصاص داده، ولی بر اساس آخرین خبرها، حتی برخی بانک های این کشور، همچون، درسدنر بانک، دویچه بانک و پست بانک، که در ابتدا، ادعای مصونیت از بحران را داشتند، قصد دارند از دولت تقاضای کمک مالی کنند. دویچه بانک آلمان، در تازه ترین گزارش خود اعلام کرده که در سه ماهه سوم سال جاری، نسبت به مدت مشابه سال گذشته، تا ۷۵ درصد، کاهش منابع داشته است. این در حالی است که اقتصاد آلمان – به عنوان بزرگترین بازار اقتصادی اروپا و اقتصاد اول منطقه یورو – در سه ماهه سوم سال جاری وارد رکود شده است(مشهدی رجبی، ۱۳۸۶).
اقتصاد روسیه نیز در حال چشیدن تلخی بحران مالی بین المللی است و این احتمال وجود دارد که بحران مالی، اقتصاد روسیه را نیز به زانو درآورد. در پی بحران مالی شدید اروپا و آمریکا، دولت روسیه اعلام کرده که برای جلوگیری از نفوذ این بحران به بازار بورس و بانک های این کشور، طرح تزریق ۳۵ میلیارد دلار به بازار را بررسی می کند. تقریباً روزی نیست که از ورشکستگی یا خسارت مالی سنگین شرکت ها و بنگاه های اقتصادی روسیه خبری منتشر نشود. شرکت های ساختمان سازی، خودروسازان، رستوران های زنجیره ای، شبکه های رادیویی و تلویزیونی و تولیدکنندگان مواد خام در این کشور، ظرفیت تولید خود را کاهش داده اند و در حال اخراج کارمندان خود هستند. (مشهدی رجبی، ۱۳۸۶).
ارزش سهام آلمان نیز در اثر کاهش بهای سهام در نیویورک و توکیو، همچنان در حال سقوط است. بورس داکس آلمان تاکنون، بیش از ۸ درصد اُفت کرده و حتی سهام بانک های معتبری مثل دویچه بانک و شرکت آلیانتس آلمان که از سهام داران اصلی داکس هستند، حدود ۱۰ درصد کاهش یافته است. کارشناسان امور بورس معتقدند که نه کاهش نرخ بهره و نه بسته کمک ۷۰۰ میلیارد دلاری آمریکا به بازارهای مالی این کشور، نتوانستند از نزول ارزش سهام جلوگیری کنند(عرفانی، ۱۳۹۰).
تحولات اقتصادی جهان اقتصاد جهان در سال ٢٠١٢ هرچند آغـاز خـوب را در فصل اول تجربه کرد، اما از فصل دوم مجدداً به وضـعیت رکـود و نااطمینانی بازگشت. عملکرد اقتصاد جهـان در سـه ماهـه دوم ایـن سـال چنـدان رضـایت بخــش نبــود و رونـد تحــولات اقتصــاد جهــانی نشانه هایی از ضعف را بروز داد. در این دوره فشارهای موجـود در بازارهای مالی و بحران بدهی های دولتی در منطقه اروپا افـزایش یافت، به گونه ای که کشورهای این حوزه را بـا مشـکلاتی از قبیـل خروج جریان سرمایه، مشکل تامین مالی بخـش بـانکی، افـزایش بدهی بانک های مرکـزی و کـاهش اعتبـارات اعطـایی بـه بخـش خصوصی مواجه کرد. در بخش واقعی نیز شاخص هـای اقتصـادی نشان دهنده کاهش سطح فعالیتهای ایـن منطقـه در فصـل دوم سال بود. آمارهای مربوط بـه ایـالات متحـده آمریکـا و برخـی از اقتصادهای نوظهور اصلی نیز حاکی از تضعیف رشد اقتصـادی در سه ماهه دوم این سال بود؛ به گونه ای که میزان تولیدات صـنعتی در سطح جهان دچار افت شدیدی گردید.کـاهش فعالیـتهـا در منطقه اروپا و سـایر اقتصـادها بـه ویـژه آمریکـا و انگلسـتان بـه اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه نیز سرایت کرد و به کـاهش قیمـت مـواد اولیـه و کـاهش سـطح فعالیـتهـا در کشـورهای صادرکننده این محصولات انجامید(بانک مرکزی، ۱۳۹۲).
در مجموع، نرخ رشد اقتصاد جهـان در سـال ٢٠١٢ بـه ۳٫۲ درصد رسید که نشان دهنده ۰٫۰۷واحد درصد کاهش نسـبت به سال ٢٠١١ بود. نرخ رشد اقتصادهای یپشـرفته بـا ۰٫۲ واحـد درصد کـاهش بـه ۱٫۵درصـد بـالغ گردیـد و رشـد اقتصـادهای نوظهور و در حال توسعه نیز با ۱٫۳ واحد درصد کاهش نسبت به سال قبل از آن به ۴٫۹ درصد رسید. . رشد اقتصادی منطقه اروپـا در سـال ٢٠١٢ معادل ۶/۰- درصد بود که نشان دهنده ی کاهش معادل ٢/١ واحـد درصد نسبت به سال گذشته بود. سـطح فعالیتها در اقتصاد چین در این سال دچار تنـزل زیـادی شـد و نرخ رشد آن با ۱٫۶ واحد درصد کاهش بـه ٧/٧ درصـد رسید. نرخ رشد اقتصاد کندی با ۳٫۱ واحد درصد کاهش نسبت به سال قبل به ۳٫۲ درصد رسید. نــرخ رشــد اقتصــادی در اقتصــادهای حــوزه آمریکــای لاتین در سال ٢٠١٢ بـه حـدود ۲٫۹ درصـد کـاهش یافـت کـه عمدتاً به دلیل کاهش رشد کشور برزیل بود. اقتصادهای نوظهور اروپایی نیز در سال ٢٠١٢ با کـاهش شدید رشد اقتصاد مواجه شدند؛ اثرات منفی ناشـی از سـرایت بحران مالی منطقه اروپا و اتخاذ سیاستهای انقباضـی بـه دلیـل محدودیت های جدی در این کاهش تاثیر بسزایی داشت. نرخ رشد اقتصادهای یاد شده از ۵٫۳ درصــد در ســال ٢٠١١ بــه ۲٫۵ درصــد در ســال ٢٠١٢ کاهش یافت(بانک مرکزی، ۱۳۹۲).

۲-۱-۲-۲-۲-رکود اقتصادی سال های (۹۱-۹۲) در ایران

سال ١٣٩١ برای اقتصاد ایران سال دشواری بود. در این سال اقتصاد کشور تکانه های کـم سـابقه ای را بـا منشـا داخلـی و خارجی تجربه کرد. تخلیه آثار سیاستهای انبساطی چنـد سـال اخیر، پیآمدهای اجرای طرح هدفمندسـازی یارانـه هـا، افـزایش چندباره نرخ ارز و تشدید تحریم های تجاری و مـالی بـین المللـی علیه کشور از این جمله بود. ایـن شـرایط منجـر بـه بـروز رکـود تورمی در اقتصاد کشور شد، که بـه ویـژه پـس از اجـرای قـانون هدفمندسازی یارانه ها نشانه های اولیه آن ظـاهر شـده بـود. نـرخ رشد تولید ناخالص داخلی کشـور از ۵٫۸ درصـد در سـال ١٣٨٩ بــه ۰٫۳ درصــد در ســال ١٣٩٠و ۵٫۸- درصــد در ســال ١٣٩١ کـاهش یافـت(بانک مرکزی، ۱۳۹۲).
رکود حاکم بر اقتصاد کشور را برحسب تقدم زمانی عوامل و نه لزوماً شدت اثرگذاری میتوان ناشی از عوامل زیر دانست: اول، نااطمینانی هایی که در چند سال گذشته به مناسبت های گوناگون و در سطوح مختلف سیاستگذاری ایجاد و تشدید گردیده و موجب خروج بخشی از سرمایه های بخش خصوصی از فعالیتهای مولد شد. دوم، آثار قابل انتظار اجرای طرح هدفمندسازی یارانه ها و افزایش قیمت حامل های انرژی از زمستان سال ١٣٨٩ که قیمت تمام شده بسیاری از محصولات انرژی بر و هزینه های حمل و نقل را افزایش داده و کاهش توان مالی تولیدکنندگان و قدرت خرید مصرف کنندگان را به دنبال داشته است. سوم، تشدید تحریم های تجاری و مالی در دو سال بعد که مبادلات مالی و تجاری کشور با دنیای خارج را بسیار سخت و پرهزینه کرده است. این تحریم ها کاهش مقادیر فروش نفت خام و به تبع آن کاهش درآمدهای ارزی کشور را به دنبال داشته و بودجه دولت را با محدودیت منابع مواجه نموده و آثار خود را بر کاهش فعالیتها و نرخ رشد اقتصادی بر جای گذاشته است. طی دوره ١٣٨۵ تا ١٣٩١، متوسط نرخ رشد پایه پولی و نقدینگی به ترتیب ۲۴٫۲ و۲۶٫۲ درصد و متوسط نرخ رشد تولید ناخالص داخلی واقعی حدود ۲٫۶ درصد بوده است. در سمت عرضه کل اقتصاد، در بین مجموعه عواملی که در چند سال گذشته منجر به افزایش هزینه های تولید شده اند، نقش چند عامل مهمتر بوده است: اول، افزایش قیمت حامل های انرژی از فصل پایانی سال ١٣٨٩ و جبران ناکافی صنایع؛ دوم، افزایش نرخ ارز از نیمه دوم سال ١٣٩٠ که هزینه های واسطه ای و مواد اولیه صنایع را بالا برد و سرانجام، تقاضای دستمزد بالاتر توسط نیروی کار . مجموعه این عوامل، رشدهای ۱۶٫۶ و ۳۴٫۲ و ۲۹٫۶ درصدی شاخص بهای تولیدکننده طی سالهای ١٣٨٩ تا ١٣٩١ را رقم زد. افزایش قیمت تمام شده تولید در گام بعدی به سبد اقلام مصرفی خانوار و شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی منتقل شد(بانک مرکزی، ۱۳۹۲).
تحولات اقتصاد سیاسی ایران در سال ١٣٩٢ را باید به تناسب در دو نیمه سال بررسی کرد: فعالیتهای اقتصادی و مالی در نیمه نخست سال در سکون نسبی و به کندی دنبال شد و در نیمه دوم، با استقرار دولت تدبیر و امید، اقتصاد از ثبات نسبی و بازگشت تدریجی به روند متعارف خود برخوردار شد.نرخ رشد تولید ناخالص داخلی واقعی در سال ١٣٩٢ به قیمت ثابت (به قیمت پایه ١٣٨٣) به ۱٫۹- درصد رسید که در مقایسه با نرخ رشد ثبت شده برای سال قبل از آن (عملکرد ۶٫۸ -درصدی) نشان از کاهش شتاب رشد منفی داشت(بانک مرکزی، ۱۳۹۲).

۲-۱-۲-۳-تاثیر رکود اقتصادی بر عملکرد شرکت ها

همزمان با ایجاد رکود در اقتصاد فعالیت های اقتصادی نیز وارد یک دوره نزولی می شوند که از مهمترین آنها می توان کاهش نرخ اشتغال و افزایش بیکاری، کاهش سرمایه گذاری و کاهش سودهای مشارکتی و کاهش تمایل به فعالیت های تولیدی و صنعتی را نام برد(مشهدی رجبی، ۱۳۸۶).
مطالعات دیاموند نشان داد که شرکت ها را عموما بر اساس اینکه چگونه وارد رکود اقتصادی می شوند و چگونه از آن خارج می شوند، می توان به چهار گروه تقسیم کرد؛ ” بی باک ها ” آنهایی هستند که بین همتایان خود در صنعتشان، قبل و بعد از رکود اقتصادی جزو شرکت های با عملکرد عالی و در زمره چارک ارشد قرار می گیرند. شرکت هایی تحت عنوان “فرصت طلبان” از رکود اقتصادی گذر می کنند و عملکرد مالی خود را در مقایسه با عملکرد مالی همتایانشان در صنعت تا ۱۰ درصد یا بیش تر ارتقا می دهند. در سمت دیگر این طبقه بندی شرکت هایی با عنوان “بی تفاوت ها” قرار دارند که در دوران بحران اقتصادی، تفاوت معناداری در عملکردشان به چشم نمی خورد. در نهایت شرکت هایی با عنوان “ستارگان ناامید” در مقایسه با دیگران، که پس از ظهور رکود اقتصادی موفق به حفظ بقای خود شده اند، بدترین عملکرد مالی را نشان می دهند. این شرکت ها در مقایسه با همتایان خود در صنعت، بیش تر از ۱۰ درصد ضررو زیان دیده اند(کاتلر و کسلیون، ۲۰۰۹).
در برخورد با شرکت های کوچک، رابطه بین محیط اقتصادی و استراتژی کسب و کار حتی قابل ملاحظه تر می شود. در حالیکه طبیعت اکثر شرکت های کوچک نفوذ در بازار است، حتی تغییرات کوچک در محیط اقتصادی و نفوذ در بازار منجر به اثرات وسیع می شود (امیری , ۱۳۸۹). با شروع رکود اقتصادی، کشورهای مختلف با اتخاذ تدابیری تلاش کردند تا با برنامه ریزی و سیاستگذاری به حمایت از بخش هایی که با رکود مواجه شده بودند برآمده و یا کاهش آثار رکود اقتصادی از سرایت آن به سایر ارکان اقتصادی کشورشان جلوگیری کنند. با این وجود بحران مالی جهانی روز به روز آثار زیانبار بیشتری را به نظام اقتصاد جهانی تحمیل کرده و بخش های تولیدی به عنوان محرک اقتصاد این کشورها نیز به دلیل کاهش قدرت خرید و تقاضای مصرف کنندگان با مشکلات بیشتری مواجه شده اند شاید بتوان افزایش بیکاری و کاهش خدمات بیمه ای، درمانی و آموزشی را از جمله نتایج ابتدایی این بحران قلمداد کرد که با ورشکستگی بیشتر شرکت ها روزهای سختی را نوید می دهد(ابراهیم عرفانی، ۱۳۹۰).

۲-۱-۲-۴-تاثیر رکود بر رفتار مصرف کنندگان

تحقیقات نشان می دهند که مصرف کنندگان، الگوهای خریدشان را در طول دوره های سخت اقتصادی تغییر می دهند شرکت می بایست به جای هزینه های تحقیقاتی بررسی هایی در این خصوص انجام دهد تا مشخص شود مشتریان چگونه ارزشهای خود را باز تعریف می نمایند و در مقابل رکود جبهه می گیرند(ایوبی، ۱۳۹۳). مشتریان در این دوران کمتر خرید می کنند و به دنبال کالای ارزان تری هستند مانند مارک های خاص و دقت بیشتری را برای خرید مقایسه ای صرف می کنند. همچنین از شبکه های عمده فروشی خرید بیشتری انجام می دهند. خرید کالاهای بادوام و گران قیمت را به تعویق می و در طول دوره رکود خواستارکالاهای با ارزش، هم از نظر قیمت و هم از نظر کیفیت هستند. تحقیق دیگری نشان داد که مصرف کنندگان تبلیغاتی که حاکی از کاهش قیمت و جایزه رایگان باشد را ترجیح می دهند (آنگ^[۴۷]، ۲۰۰۱).

۲-۱-۲-۵-تأثیر رکود بر استراتژی های بازاریابی

روکسیاز و هاسزاق^[۴۸] متوجه این نکته شدند، هنگامی که از نظر اقتصادی شرایط سختی بر کشور حاکم می گردد، شرکت ها به سمت استراتژی هایی روی خواهند آورد که به هزینه پایین تر در تولید کالاها منجر می شود. همچنین تحقیقات قیمتی و اعتبار بیشتر به منظور تحریک تقاضا از طرف شرکت ها صورت می گیرد. به منظور اینکه کالاها به راحتی در دسترس مشتریان قرار بگیرد، شبکه های توزیع توسعه می یابند(حسینی و همکاران، ۱۳۹۰).
در یک بازار در حال رکود یک استراتژی بازاریابی مناسب می تواند سود و فروش قابل توجهی ایجاد کند. اگر موانع ورود محدود باشند، شرکت پیش گام در صنعت می تواند تلاش کند تا با اجرای سیاست هایی چون کاهش شدید قیمت محصول خود یا انجام عملیات پیشبردی گسترده که با هدف بیرون راندن رقبا ی ضعیف تر طراحی شده اند، سهم بازار خود را افزایش بدهد. یا اینکه می تواند انجام کلیه فعالیت هایی را که در صنعت صورت می گیرد به عهده بگیرد؛ به این ترتیب که نام های تجاری ضعیف تر را خریداری کرد و هزینه های بالاسری و غیر مستقیم خود را با حذف ظرفیت مازاد و استفاده چندباره از طرح های بازارایابی کاهش داد(واکر و همکاران ، ۱۳۸۳).

۲-۱-۲-۵-۱-بازاریابی در دروان رکود اقتصادی

به عنوان یک تاثیر محسوس، بحران اقتصادی سطح فروش کسب و کارهای مختلف را فارغ از نوع محصول و کیفیت آن کاهش داده است(کاتلر وکسلیون، ۲۰۰۹). در این شرایط برخی مالکان کسب و کار در صدد کاهش هزینه های خود در امور بازاریابی بر می آیند، غافل از اینکه فنون بازاریابی و شناخت نیاز ها و رفتارهای مصرف کننده مهمترین ابزاری است که در شرایط فعلی می تواند به کسب و کار برای بدست آوردن و حفظ سهم بازار کمک های شایانی نماید(لاتهم و براون^[۴۹]، ۲۰۱۱). میزان خرید مردم به میزان درآمد قابل تصرف آنها، اطمینان به آینده، اعتماد آنها به فضای موجود کسب و کار، سبک زندگی و ارزش های آنان بستگی دارد(دینر و همکاران^[۵۰]، ۲۰۰۹).
انتشار موج اخبار ناگوار اقتصادی، اعتماد و قدرت خرید مردم را به شدت کاهش داده و تغییر رفتار عمده ای را در مصرف کنندگان موجب شده است. اگر همیشه کالا و خدمات شما متناسب با نیاز مشتریان و در جهت مرتفع کردن آن باشد مطمئناً در شرایط رکود اقتصادی در مقایسه با دیگران از گردش بالنسبه بهتری برخوردار خواهد بود زیرا فروش آنچه به کالا یا خدمات لوکس شهرت دارد در چنین شرایطی به حداقل می رسد. در طول دوران رکود به یاد داشتن این نکته که مشتریان وفادار اصلی ترین و پایدارترین منبع رشد جریان نقدینگی سازمان به شمار می روند، بیش از همیشه اهمیت می یابد(کاتلر و کسلیون، ۲۰۰۹). بازاریابی یک فعالیت ضروری برای کسب درآمد از مشتریان کلیدی و سایرین به شمار می رود؛ بنابراین لازم است شرکت ها هنگام مواجهه با کاهش بودجه و به تبع آن کاهش بودجه فعالیتهای بازاریابی در تشخیص هزینه های ضروری و غیر ضروری دقت کافی به عمل آورند(یور باناوی سی یوس و دیسکسیوس^[۵۱]، ۲۰۰۹).
در چنین شرایطی باید با راه اندازی یک برنامه بازاریابی از نظرات مشتری و نحوه رفتار وی باخبر بوده تا بتوانید به اقدامی مناسب دست بزنید. در شرایط رکود اقتصادی برنامه بازاریابی خود را بر معرفی کالا و حتی اطلاع رسانی و تبلیغات در مورد ویژگی های آن به مشتریان متمرکز نکنید. در عوض به فکر دو ویژگی فوق یعنی رفع نیاز مشتری و قیمت رقابتی باشید(دینر وهمکاران، ۲۰۰۹).

۲-۱-۲-۵-۲-واکنش های بازاریابی در برابر رکود

جدول ۲-۱-فهرست رفتارهای راهبردی در رکود برای بازاریابی

افزایش/ شتاب بخشیدن

برون سپاری

قطع / به تاخیر انداختن

کل بودجه بازاریابی

خدمات حمایتی بازاریابی

برنامه های بازاریابی که دیگر کاربرد ندارند

بودجه تحقیقات بازاریابی

خدمات حمایتی امتیازات

برنامه تبلیغاتی بازاریابی

بودجه تحقیقات قیمتی

محصولات و خدمات ضعیف

۱-۶. تعاریف مفهومی
ارتباطات علمی: به انواع روابط متقابل بین اعضای جامعه علمی گفته میشود که به تبادل دیدگاه ها، نظرات و اطلاعات علمی و ایجاد توافق و اجماع پیرامون مسایل مشترک منجر میگردد (محمدی، ۱۳۸۶) و ارتباط علمی بدان معناست که اندیشهای میان مولدان علم رد و بدل گردد یا اندیشهای از نقطهای به نقطه دیگر جریان یابد. چنین جریانی ممکن است نه تنها بین دو یا چند فرد، بلکه میان دو یا چند رشته علمی یا چند جامعه فرهنگی نیز پدید آید. اما به هر حال آغاز چنین حرکتی همواره از مجرای تولیدات فردی آغاز میشود، یعنی فردی اندیشهای را میپروراند و با کلام یا نوشته، خود ناقل اندیشه میان افرادی دیگر در درون یک رشته علمی یا ورای رشتهای خاص میشود (حری، ۱۳۸۳).
اعتبار: اعتبار میتواند به عنوان قابل قبول بودن تعریف میشود. اطلاعات معتبر معمولاً به اطلاعات قابل قبول اشاره دارد (فگ و همکاران،۲۰۰۱) و معمولاً به قابلیت اطمینان، صحت، صحیح و مؤثق بودن و کیفیت اشاره دارد(ریح،۲۰۰۲).
استناد: اشاره به سخن و سند پیشین خوانده شده است (حری،۱۳۶۲). ارجاعات یک نویسنده به آثار پیشین مرتبط با موضوع نوشته وی استناد نامیده میشود (حری و شاهبداغی،۱۳۸۳).
۱-۷. تعاریف عملیاتی
شاخصهای اعتبار: به مجموعه ویژگیهایی که اعضای هیئت علمی در استفاده از یک مقاله پژوهشی (در زمینه مطالعه، استناد و دسترسی آزاد) مدنظر قرار میدهند و برمبنای آن به ارزیابی اعتبار اطلاعات مقاله مورد نظر میپردازند و بر اساس آن معیارها اطلاعات را معتبر میدانند که طی یک پرسشنامه محقق ساخته در ۳۵ گویه مورد ارزیابی قرار میگیرد.
ارتباط علمی: میزان ارتباط عضو هیئت علمی با اعضای گروه های علمی در سطح دانشگاه، با همکاران سایر رشته های در سطح دانشگاه، با همکاران هم شته در سطح دانشگاههای داخل و خارج از کشور، با انجمنهای علمی داخل و خارج، با مؤسسههای علمی داخل و خارج با مؤسسات دولتی درنظرگرفته شده است.
فصل دوم: مبانی نظری و
پیشینه پژوهش
۲-۱. مقدمه
نظام ارتباطی به منزله شبکه عصبی علم است که محرکهایی را دریافت و آنها را به بخشهای مختلف پیکره علم منتقل میکند. امروزه، علم ذخیره بزرگی از اطلاعات پراکنده است. اساساً علم دارای ویژگیهای اشتراک و پراکندگی است و بر همین مبنا نیز رشد مییابد. از این رو، یکایک دانشمندان برای پیشرفت رشته تخصصی خود دانسته های خویش را به اشتراک میگذارند. در فرایند ارتباطی، دانشمندان به طور مستمر تمایل به برقراری ارتباط آگاهی بخش با دیگران دارند و از این رهگذر نیز به خود آگاهی نائل میشوند. هر گونه فعالیت علمی نیازمند انبوهی از اطلاعات علمی مدون و قابل دسترس است (داورپناه،۱۳۸۶).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

از زمان خلق اولین مجلات علمی از قرن هفدهم تا کنون، مجلات مهمترین کانالهای ارتباطی میان محققان بودهاند. ظهور فنآوریهای نوین، فرایند ارتباط میان جوامع علمی را متحول کرده است. تأثیر این فنآوریها چنان شگرف است که در متون مختلف از آن به عنوان انقلابی در تاریخ تفکر و ارتباط بشر یاد میشود (جوکار و برهمند،۱۳۸۸). ظهور اینترنت و فنآوریهای رایانه ای روشهایی را که محققان با یکدیگر ارتباط برقرار میکردند و آثارشان را منتشر مینمودند، متحول کرده است. در محیط جدید، ماهیت بنیادی انتشارات در حال تغییر است. دانشمندان با تکیه بر فنآوریهای نوین قادرند آثارشان را در کمترین زمان ممکن منتشر کنند و آنها را در دسترس عموم از جمله جامعه علمی قرار دهند.
انتشار سریع آثار بر روی اینترنت شبکهای گسترده از تعامل میان دانشمندان و محققان ایجاد خواهد کرد که نه تنها در پیشرفت و رشد علمی محققان مؤثر خواهد بود، بلکه حتی بازخوردهای دریافتی میتواند در پالایش آثار آنها پیش از ارائه به مجلات داوری شده نقش مؤثری بازی کند. پژوهشگران تحقیقات خود را به قصد تولید دانش انجام میدهند. بنابراین دیگر دانشمندان و محققان برای رصد دانش جدید باید به نتایج تحقیقات پیشین و پژوهش های موجود دسترسی داشته باشند و از آن استفاده نمایند. ارتباطات علمی و فرایند آن مسئله بسیار مهمی در بقای چرخه تولید علم و به تبع آن تولید دانش است. این افزایش کانالهای دسترسی به اطلاعات مخصوصاً اینترنت مسئله اعتبار را افزایش داده است. همچنان که اسناد افزایش پیدا میکنند، انتخاب اسنادی که معتبر و قابل اطمینان باشد یک امر حیاتی و مهم است. این مسئله مخصوصاً در وب جهان گستر شدت پیدا کرده است. زیرا یک شماری از اسناد وجود دارد که از خودناشری میآیند و از مکانیسمهای داوریهای سنتی آزاد هستند، محتوای آنها تجدیدنظر نمیشوند قبل از این که بر روی وب قرار گیرند. بنابراین قضاوت درباره اعتبار اطلاعات و اعتماد به آنها برای افراد به چالشی تبدیل شده است. اگر چه بیشتر بحثهای اعتماد بیشتر بر روی موضوعهایی مثل، امنیت، تجارت الکترونیک تمرکز کرده است. نویسندگان ادعا میکنند که یک نیاز قوی برای پژوهش نظری و تجربی بر روی اعتماد و اعتبار در داخل حوزه علوم اطلاعات وجود دارد. پژوهشگران برای کارهای پژوهشی خود به اطلاعات معتبر و مؤثق نیاز دارند بنابراین شاخصها و معیارهایی که اعضای هیئت علمی درنظر میگیرند برای آنکه یک مقاله را معتبر بدانند و آن را مورد مطالعه و در صورت نیاز مورد استفاده قراردهند مسئلهای است که در این پژوهش مورد بررسی قرار میگیرد زیرا که اعتبار را میتوان به عنوان بخشی از فرایند ارتباط علمی در فرایند انتخاب، مطالعه و استناد به یک مقاله دانست. در این فصل ابتدا به مبانی نظری در حوزه ارتباطات علمی، مجلات دسترسی آزاد و سپس مبحث اعتبار و اعتماد پرداخته میشود و در پایان فصل نیز به مرور تحقیقات و پژوهشهای پیشین در حوزه ارتباطات علمی، مجلات دسترسی آزاد ، اعتماد و اعتبار پرداخته شده و در آخر نتیجهای کلی بیان میشود.
۲-۲. ارتباط علمی
ارتباط علمی چیزی جز انتقال اندیشه از نقطهای به نقطه دیگر نیست، به همین دلیل میتوان آن را به جریان انرژی در فیزیک تشبیه کرد اما شرط این جابهجایی اندیشه در اختلافی است که میان دو نقطه این جریان وجود دارد. یعنی تا زمانی که بار اطلاعاتی در میدان قرار نگیرد و دو عنصر باردار اطلاعاتی در تماس و ارتباط با یکدیگر نباشند، هیچ گونه جابهجایی اندیشه یا انرژی رخ نخواهد داد (حری، ۱۳۸۳).
معادل انگلیسی ارتباطات علمی scholarly communication است هر چند این معادل برای scientific communication هم درنظر گرفته میشود، به نظر میرسد که با توجه به بررسی لغوی و ارتباط مستقیمتر با پژوهش، معادل نخست صحیحتر میباشد (حاجی عزیزی، ۱۳۹۱).
ارتباط علمی زیر مجموعهای از ارتباط اجتماعی است، با توجه به وابستگی عناصر اجتماعی میتوانیم ارتباط علمی را فرایندی پیچیده و دارای ویژگی سیستمی بدانیم که طی آن افراد یا مؤسسات و انجمنهای علمی و پژوهشی به تبادل افکار، آراء و نظریههای علمی و فنی میپردازند. به تعبیر شاگنسی^[۱۱] (۱۹۸۹) ارتباط علمی پدیدهای اجتماعی است که از طریق آن فعالیت خلاق و هوشمندانه یک اندیشمند به دیگری منتقل میشود (داورپناه،۱۳۸۶). منظور از اندیشمند، افراد، سازمانها و انجمنهای علمی هستند که در این فرایند افکار و دانش خود را مبادله میکنند (حاجی عزیزی، ۱۳۹۱). در عمل ارتباط علمی فرایند رسمی و غیررسمی تولید، ارزیابی، ویرایش، سازماندهی، توزیع، دسترسپذیری، آرشیو، استفاده و به طور کلی انتقال و اشاعه اطلاعات را در نظر دارد (گاس و دایل^[۱۲]، ۲۰۰۵) . به گفته راجرز ارتباط علمی فرایندی است که طی آن پیامهای علمی از فرستنده به گیرنده انتقال مییابد و مانند هر شکل دیگر ارتباط دارای سه عنصر اصلی: منبع پیام، کانال ارتباطی و گیرنده پیام میباشد (هزارجریبی و محبوبی منش، ۱۳۹۰).
جامعهشناسان علم بر اهمیت ارتباطات به عنوان ساز وکار اصلی تکوین و تولید علم تأکید کردهاند و پیشرفت علم را بازتابی از نظام ارتباطی آن میدانند. ارتباطات علمی در درون سازمانهای
آموزشی و پژوهشی و نیز فراتر از مرزهای نهادهای مزبور همواره یکی از عوامل تأثیرگذار بر تولید و گسترش دانش بودهاست (محمدی،۱۳۸۶). ارتباطات علمی از دیدگاه علم ارتباطات، فرایند ارائه و تحویل دانش تولید شده از سوی اعضای اجتماع علمی است (علیدوستی و دیگران، ۱۳۸۸).
اصطلاح ارتباط علمی به برونداد مربوط نمیشود بلکه به فرایندی مکرر ارتباط دارد که موجب اشاعه و انتشار دانش میگردد و در کل جامعه مورد استفاده قرار میگیرد. به طور کلی، ارتباط علمی عبارت است از چگونگی استفاده و اشاعه اطلاعات از طریق مجراهای رسمی و غیررسمی توسط دانشمندان در همه زمینه ها. البته عده دیگری از محققان ارتباط علمی را جزئی از برونداد علمی تلقی میکنند و اصطلاحاً به آن مقاله علمی میگویند که سرانجام در مجلات و منابع مشابه دیگر انتشار مییابد. به طور کلی فرایند ارتباطات علمی را به سه مرحله تقسیم میکنند:
ارتباط در چارچوب شبکه های غیررسمی که در حال حاضر به طور وسیعی از طریق استفاده از رسانه های الکترونیکی انجام میشود.
اشاعه اولیه نتایج تحقیق از طریق کنفرانسها و پیشچاپها.
انتشار رسمی در نشریات علمی (پاکدامن،۱۳۸۴).
نشر علمی نوعی ارتباط علمی در درون یک جامعه یا در مقیاسی گستردهتر است. در زمینه رسانه الکترونیکی اصطلاح نشر علمی عموماً به همه اشکال نشر اسناد و مدارک به صورت پیوسته اطلاق می شود. انتشار علمی دارای دو شکل رسمی و غیررسمی است. نشر غیررسمی مخاطبان محدودی را پوشش میدهد، در حالی که نشر رسمی به طور معمول در طی مدت طولانی برای مخاطبان وسیعتری قابل دسترس است. نشریات ادواری و کتابها نمونه های اصلی ارتباط رسمی محسوب میشوند. در نشر علمی باید به چند نکته اساسی توجه داشت: ۱- مقبولیت عام ۲- دسترس پذیری ۳- قابل اعتماد بودن
مقبولیت عام برای یک اثر علمی موجب آگاهی مخاطبان هر اثر میگردد. دسترسی به این معناست که اطلاعات مورد نظر به سادگی و به راحتی توسط محققان علاقمند قابل بازیابی میباشد. قابل اعتماد بودن یا مؤثق بودن مقاله با داوری تعیین میشود. همچنین شهرت ناشر، دانش و علم خواننده از محقق و شهرت مؤسسه تحقیقاتی و در مورد نشر مجله، شهرت آن مجله را باید در نظر گرفت. در عین حال، منبع تأمین کننده مالی به عنوان شاخصی در خصوص قابل اعتماد بودن مورد توجه قرار میگیرد. چنانچه کمک مالی توسط یک مؤسسه غیردانشگاهی تأمین گردد یا مقاله با داوری ضعیف یا بدون داوری انتشار یابد شهرت نویسنده میتواند تا اندازهای در جهت جبران این نقص مهم باشد. در این خصوص، تأکید بیش از همه بر نسخه های کاغذی مقالات و آثار علمی است. گفته میشود کسانی که مایل به خواندن شکل الکترونیکی آثار هستند مقالات نویسندگانی را مورد مطالعه قرار میدهند که از شهرت برخوردارند (هالیدی^[۱۳]،۲۰۰۱).
منزل^[۱۴] (در داورپناه،۱۳۸۶) هفت کارکرد برای ارتباط علمی برمیشمارد:
تهیه پاسخ برای سؤالهای معین
کمک به دانشمندان برای همگام شدن با پیشرفتهای جدید در رشته
کمک به دانشمند برای شناخت و فهم یک رشته جدید
شناخت جریانهای اصلی در رشته و پی بردن به میزان اهمیت کار خویش
بررسی اعتبار اطلاعات با کمک شواهد تکمیلی
کسب دیدگاه جدید یا وسعت بخشیدن به دامنه علاقه و توجه
دریافت بازخورد درباره اثر علمی خویش
ارتباطات علمی به طور کلی مشتمل است بر انتقال اطلاعات و نتایج فعالیتهای علمی از طریق شبکه متخصصان، و از سوی دیگر نظام بازبینی و ارزیابی این یافتهها و فعالیتهای پژوهشی پژوهشگران از سوی همکاران علمی است. ارتباطات علمی را میتوان در بستری فرهنگی تبین کرد. ارتباطات علمی “فرهنگ رد و بدل کردن استعدادها و تواناییها” تعریف میشود.
۲-۳. انواع ارتباطات علمی
ارتباطات علمی به دو دسته تقسیم میشوند: یکی بر اساس داخلی و خارجی بودن ارتباطات نسبت به اجتماع علمی و دیگری بر اساس رسمی (غیرمستقیم) و غیررسمی (مستقیم) بودن ارتباطات.
۲-۳-۱. ارتباطات علمی داخلی و خارجی
اینسند^[۱۵] به ارتباطات علمی از دو جهت محتوایی و اجتماعی توجه میکند، به عقیده وی ارتباط علمی: ۱- دانش علمی را انتقال میدهد(جنبه مربوط به محتوا) و ۲- میان دانشمندان روی میدهد (جنبه اجتماعی). اگر هر دو شرط برقرار باشد؛ شاهد ارتباطات علمی داخلی هستیم اما با شرط اول به تنهایی، به تعبیر “اینسند” با ارتباطات علمی خارجی روبرو هستیم. بنابراین مقاله های رسمی از نوع ارتباطات علمی داخلی به شمار میروند و گزارشی از یک پژوهش علمی که علاوه بر دانش علمی به تشریح مراودات پژوهشگران مربوط میپردازد، نمونهای از ارتباطات علمی خارجی است (علیدوستی و دیگران،۱۳۸۸).
۲-۳-۲. ارتباطات علمی رسمی
پدیده ارتباط رسمی به اواسط قرن هفدهم میلادی باز میگردد، زمانی که گروهی از دانشمندان در انجمن سلطنتی انگلستان نشستهای منظمی را برگزار میکردند. در این نشستها، آزمایشها، مقاله ها و یافته های جدید محققان اعلام میشد. افراد علاقمند به پژوهش که مجاز به شرکت در این جلسات نبودند، از طریق نامههای شخصی که شرح فعالیتهای علمی در آنها منعکس میشد از یافته های علمی جدید مطلع میشدند. بعدها با افرایش نیاز به مبادله سریع اطلاعات علمی، نشر مجله به عنوان ابزاری مؤثر برای مبادله اطلاعات علمی مورد توجه قرار گرفت (قانع، ۱۳۸۳).
ارتباطات علمی رسمی، ارتباطاتی است که اطلاعات علمی با واسطه مبادله میشود و از این رو غیر مستقیم نیز خوانده شده است. این ارتباط، فرایندی است که از طریق آن، تازهترین یافته های علمی پالایش، تأیید و توزیع و همچنین برای پژوهشگران، اساتید و دانشجویان و عموم مردم نگهداری میشود. معمولاً این امور در قالب کتابها، مقاله های ژورنالها، گزارش کنفرانسها، تکنگاشتها، جلسات منظم انجمنهای علمی و حرفهای و سمینارها نمود مییابد (علیدوستی و دیگران، ۱۳۸۸).
۲-۳-۳. ارتباطات علمی غیررسمی
ارتباطات علمی غیررسمی، ارتباطاتی است که ضمن آن، اطلاعات بدون واسطه و مستقیم مبادله میشود. از این رو ارتباطات علمی غیررسمی شامل ملاقاتهای شخصی و گپ و گفتگوهای رودررو بین فردی، نامههای خصوصی، شرکت در گروه های بحث و گفت وگو، مبادله پیشچاپها است که مشخص میکنند چه مسائلی در یک رشته خاص اتفاق بیفتد. در کل منظور از ارتباط غیررسمی، ارتباطات بینشخصی است که طی آن نظریات، عقاید، رویکردها، و روشها پیش از انتشار رسمی بین پژوهشگران مبادله شده و به صورت جمعی مورد ارزشیابی قرار میگیرد (برهمند، ۱۳۸۶) . بیشتر کانالهای نوین ارتباط غیررسمی در اینترنت قرار دارند و عبارتند از:
۱- پست الکترونیک ۲- لیست سرو^[۱۶]: یک گروه بحث و گفت وگو یا گروه علاقمند است که پیامها را از طریق فهرستهای پستی توزیع میکند. ۳- اخبار(یوزنت): یک اصطلاح جامع برای هزاران گروه خبری یا گروه بحث و گفت وگو است. ۴- همایشهای الکترونیکی یا کنفرانس از طریق دوربینهای وب.
ارتباطات غیررسمی به عنوان یکی از شکلهای ارتباطات علمی نقش بسزایی در تبادل و به اشتراکگذاری اطلاعات ایفا میکند. کرونین^[۱۷] (۱۹۸۲) بر این عقیده است که ارتباط غیررسمی، شریان حیاتی پیشرفت هم برای علوم فیزیکی و هم برای علوم اجتماعی است. منزل خاطر نشان میسازد که ارتباطات غیررسمی در انتقال تجربه بین دانشمندان نقش بسیار عمدهای ایفا میکند، چنانچه که حجم انبوه اطلاعات مفید از طریق مکاتبه، ملاقاتها و محاورههای داخل راهروها به دست میآید. وی از سیستم غیررسمی و اتفاقی ارتباط به عنوان یک سازوکار قابل اعتماد یاد میکند، سازوکاری که کمک میکند اطلاعاتی که اهمیت آنها برای کار دانشمند پیشبینی نشده مورد توجه او قرار میگیرد. منزل همچنین بر این عقیده است که افراد خاصی که او آنان را «نقالان علمی^[۱۸]» مینامند تمایل دارند به عنوان نقطه اتصال برای این نوع اطلاعات عمل نمایند. آنها معمولاً ویرایشگران یا داوران مجلات، اعضای هیئتهایی که به درخواستهای دریافت کمک مالی رسیدگی میکنند، یا استادان مهمان هستند (زوارقی، ۱۳۸۹).
علیرغم اعتقاد عموم، محاسن یک جلسه یا همایش دانشگاهی تنها محدود به ارائه مقالات نیست، بلکه عمدتاً مربوط به بحثهای غیررسمی است که خارج از ترتیبات رسمی در میان پژوهشگران مبادله میشود. بنابراین این جنبه بده بستان [متقابل] ارتباطات غیررسمی است که به محققان اجازه میدهد تا اطلاعات جدید را دریافت و توزیع کنند، با متخصصان حوزه خود ارتباط برقرار کنند و نظریهها و فرضیه ها را منتشر کنند (زوارقی،۱۳۸۸).
نمونه ارتباطات غیررسمی، مکالمه تلفنی و نمونه بارز ارتباطات رسمی، کتاب است. با کمی دقت میتوان دریافت که تفکیک میان این دو دشوار است. به طور مثال، سخنرانی یک ارتباط غیررسمی است، اما زمانی که ضبط شد و به صورت گسترده بر روی نوار ویدئو در دسترس قرار گرفت دارای بسیاری از خصیصههای ارتباطات رسمی میشود. اطلاعاتی که از طریق حس شنوایی کسب میشود بیشتر متمایل به مجراهای غیررسمی است. در حالی که ارتباطات رسمی معمولاً از طریق حس بینایی اخذ میشود (حاجی عزیزی، ۱۳۹۱).
کانالهای غیررسمی به محقق این امکان را میدهند که کانالی را انتخاب کند که امکان به دست آوردن اطلاعات را با راحتترین روش، برایش ممکن میسازد و همچنین بتواند یک ارتباط را هدایت نماید و اطلاعات خاصی را که مورد نیاز است برای خود انتخاب کند (برایتن^[۱۹]،۱۹۷۰). در کانالهای غیررسمی احتمال بیشتری وجود دارد که دانشمندان، شک و تردید را بیان و درباره خطا بحث کنند. دانشمندان با گفتگو با همکاران و دانشجویان و نیز با ایراد سخنرانی در همایشها، سمینارها و کنفرانسها به تبادل اطلاعات میپردازند. این امر در نهایت منجر به تشکیل نوعی دانشگاه نامرئی میشود که یک شبکه اطلاعات و ارتباطی پنهان و غیرآشکار است (داوررپناه، ۱۳۸۶).
۲-۳-۳-۱. دانشگاه نامرئی