۳-۴ نمونه و روش نمونه گیری ۷۳
۳-۵ بر آورد حجم نمونه ۷۳
۳-۶ ابزار و روش جمع آوری اطلاعات ۷۳
۳-۷ روایی (Validity ) و پایانی ( Reliability ) 76
۳-۷-۱ روایی / اعتبار ۷۶
۳-۷-۲ پایایی ۷۶
۳-۸ روش تجزیه و تحلیل داده های تحقیق ۷۷
فصل چهارم ۷۸
۴-۲ ) آمار توصیفی ۷۹
۴-۲-۱ ) جدول ونمودار برای متغیر جنس ۷۹

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۴-۲-۲ ) جدول فراوانی و نمودار برای متغیرگروه سنی ۸۱
۴-۲-۳جدول فراوانی و نمودار برای متغیر میزان تحصیلات ۸۳
۴-۲-۴) جدول فراوانی و نمودار برای متغیر میزان سابقه دریافت خدمت ۸۵
۴-۲-۶ )مقایسه عناصر آمیخته بازاریابی در گروههایی با سابقه دریافت خدمات مختلف ۸۸
۴-۲-۶) مقایسه اجزای وفاداری مشتریان در گروههایی با سابقه دریافت خدمات مختلف ۹۳
۴-۳) آمار استنباطی ۹۴
۴-۳-۱) آزمون کولموگوروف – اسمیر نوف ۹۴
فصل پنجم ۱۱۷
۵-۱) مقدمه ۱۱۸
۵-۲ ) نتیجه گیری تحقیق ۱۱۸
۵-۲-۱) نتایج آمار توصیفی ۱۱۸
۵-۲-۲) نتایج آمار استنباطی ۱۱۹
۵-۳) پیشنهادات ۱۲۷
۵-۴) پیشنهادات برای تحقیقات آتی ۱۲۹
۵-۵) محدودیت های تحقیق ۱۲۹
منابع : ۱۳۱
عنوان نمودار صفحه
نمودار ۴-۱ : نمودار دایره ای برای متغیر جنسیت مشتریان ۸۰
نمودار ۴-۲ : نمودارستونی فراوانی برای متغیر گروه سنی مشتریان ۸۲
نمودار ۴-۳ : نمودار فراوانی ستونی برای متغیر میزان تحصیلات ۸۴
نمودار ۴-۴ : نمودار فراوانی ستونی برای متغیر میزان سابقه دریافت خدمت ۸۶
نمودار ۴-۵ : نمودارستونی مقایسه عناصر آمیخته بازاریابی در گروههایی با سابقه دریافت خدمات مختلف ۸۸
نمودار ۴-۶ :نمودار ستونی مقایسه عناصرآمیخته بازاریابی در گروه سابقه دریافت خدمات کمتراز۵ سال ۸۸
نمودار ۴-۷:نمودار ستونی مقایسه عناصرآمیخته بازاریابی در گروه سابقه دریافت خدمت بین ۵ تا ۱۰ سال ۹۰
نمودار ۴-۸: نمودارستونی مقایسه عناصرآمیخته بازاریابی در گروه سابقه دریافت خدمت بین ۱۰ تا ۱۵ سال ۹۱
نمودار ۴-۹ : نمودار ستونی مقایسه عناصر آمیخته بازاریابی در گروه سابقه دریافت خدمت بیشتر از ۱۵ سال ۹۲
نمودار ۴-۱۰ : نمودار ستونی مقایسه اجزای وفاداری مشتریان در گروههایی با سابقه دریافت خدمات مختلف ۹۳
نمودار ۴-۱۱ : نمودار پراکندگی بررسی رابطه الگوی مدیریت منسجم خدمات و وفاداری مشتریان ۱۱۵
چکیده
افزایش رقابت به خصوص در بخش خدمات، توجه بیشتر به حفظ و نگهداری مشتریان فعلی و تلاش برای جذب مشتریان جدید را سبب شده است. تشدید رقابت باعث شده است که حفظ مشتریان مشکل تر شود. در این میان، موضوع وفاداری مشتری و تشخیص عوامل تأثیرگذار بر آن از اهمیت دو چندانی برخوردار است. سازمان های امروزی درصدد شناسایی و مدیریت روشها و الگوهای مؤثر ایجاد وفاداری می باشند، تا با تأمین انتظارات مشتریان فراتر از ارضای نیاز اولیه آنها عمل کرده و به وفاداری از طریق ایجاد ارتباط بلند مدت، دوجانبه و سودآور دست یابند. در پژوهش حاضر سعی شده است تا عوامل مؤثر بر میزان وفاداری مشتریان بیمه ایران با بهره گرفتن از الگوی مدیریت منسجم خدمات سنجیده شود. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از منظر اجرای تحقیق توصیفی-پیمایشی محسوب می گردد، روش گردآوری اطلاعات میدانی است. جامعه آماری را مشتریان بیمه ایران در سطح استان گیلان تشکیل می دهند. برای جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه ای که در غالب طیف پنج گزینه ای لیکرت طراحی شده است استفاده شده است. تعداد ۵۰۰ پرسشنامه پخش شد از این تعداد ۳۹۳ پرسشنامه برگشت داده شده و نرخ برگشت پرسشنامه ۷۸% است. پس از جمع آوری اطلاعات، از روش های آمار توصیفی نظیر جداول فراوانی و نمودار برای بخش اطلاعات جمعیت شناختی و برای آزمون فرضیات تحقیق در بخش آمار استنباطی از آزمون کولموگروف اسمیرنوف و ضریب همبستگی پیرسن و رگرسیون گام به گام استفاده کردیم.برای تجزیه تحلیل داده ها از ندم افزار spss 18 استفاده گردید. نتایج تحقیق اینگومه است که عناصر (محصول، قیمت و سایر هزینه ها، شواهد فیزیکی، زمان و مکان، فرایند، بهره وری و کیفیت، نیروی انسانی، ارتقا و آموزش مشتری ) الگوی مدیریت منسجم خدمات بر میزان وفاداری مشتریان شرکت بیمه ایران تأثیرگذار است. عنصر نیروی انسانی دارای بیشترین تأثیر و عنصر قیمت و سایر هزینه ها و عنصر زمان و مکان کمترین تأثیر را دارا می باشند.
واژگان کلیدی : الگوی مدیریت منسجم خدمات، وفاداری، مشتری،وفاداری نگرشی، وفاداری رفتاری، بیمه
فصل اول
۱-۱)مقدمه
امروزه یک گرایش جهانی به بازاریابی وفاداری به وجود آمده است. شرکت های بسیاری در اغلب صنایع به مطالعه، ارزیابی و اجرای راهبردهای وفاداری و برنامه هایی با هدف پرورش روابط قوی با مشتریان می پردازند. دلایل چنین تأکیدی بر وفاداری مختلف است. قطعاً تکثیر و خرد شدن انواع رسانه ها دستیابی به مشتریان جدید و جذب آنها را مشکل تر ساخته است، این امر شرکت ها را بیش از پیش ترغیب می کند که برای حفظ مشتریان فعلی تلاش کنند. علاوه بر مشکلات مربوط به دستیابی به مشتریان از طریق رسانه ها، مشتریان امروزی بسیار پر مشغله اند، که در نتیجه زمان و اشتیاق کمتری را برای استفاده و تعبیر و تفسیر همه پیام هایی که دریافت می کنند، دارند.(دافی،۱۹۹۸) همچنین تحقیقات نشان داده است که سرمایه گذاری های نسبتاً زیادی به منظور جذب مشتریان جدید برای یک نام تجاری، در مقایسه با حفظ مشتریان فعلی نیاز است.این تحقیقات نشان داده است که جذب یک مشتری جدید ۶ تا ۸ برابر بیشتر از حفظ یک مشتری فعلی هزینه بر است.(خورشیدی و کاردگر، ۱۳۸۸)
در دوره حاضر، متعهد کردن مشتری جایگاه ویژه ای پیدا کرده و رشد دادن مشتری و ارتباط مؤثر با وی باعث می شود که مشتریان یک سازمان در داخل همکار و در خارج از سازمان حامی و طرفدار آن باشند. لذا فقط مشتریانی که احساس تعلق خاطر پیدا کرده و سودآوری وعمر طولانی دارند برای سازمان ها سرمایه به شمار می روند.(کفاش و همکاران، ۱۳۸۹)

۲-۵- تلقیح باکتری به نمونه ها ۳۶
۲-۶- تیمار نمونه ها ۳۶
۲-۷- آنالیز آماری ۳۸
۳- فصل سوم: نتایج
۳-۱- توصیف رشد باکتری لیستریا مونوسایتوژنز تحت تاثیر اسید لاکتیک، نایسین، تیمول و حالتهای ترکیبی آنها در دوره ی مطالعه ۴۰
۳-۲- مقایسه ی میانگین لگاریتم تعداد باکتری بین گروه های مختلف در دوره ی مطالعه ۴۳
۴- فصل چهارم: بحث و نتیجهگیری
۴-۱- بحث ۴۸
۴-۲- نتیجه گیری و پیشنهادات ۶۰
منابع و مراجع ۶۱
فهرست جدولها
عنوان و شماره صحفه
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
جدول شماره ۳- ۱: جدول میانگین، انحراف معیار، مینیمم وماکزیمم لگاریم تعداد باکتری در گروه کنترل، اسیدلاکتیک، نایسین و تیمول ۴۱
جدول شماره ۳- ۲: جدول میانگین، انحراف معیار، مینیمم و ماکزیمم تعداد باکتری در حالتهای ترکیبی و کل گروه های مورد مطالعه ۴۲
جدول شماره ۳- ۳: مقایسه میزان کاهش لگاریتم تعداد باکتری در گروه های مختلف مورد مطالعه ۴۵
فهرست تصاویر
عنوان و شماره صحفه
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
تصویر شماره ۱- ۱: ساختار شیمیایی اسید لاکتیک ۱۹
تصویر شماره ۱- ۲: فرمول ساختمانی نایسین ۲۱
تصویر شماره ۱- ۳: ساختار شیمیایی تیمول ۲۳
تصویر شماره ۲- ۱: دستگاه بگ میکسر ۳۷
تصویر شماره ۲- ۲: رشد باکتری لیستریا مونوسایتوژنز روی محیط کشت Palcam 37
تصویر شماره ۳- ۱: نمودار میانگین لگاریتم تعداد باکتری در گروه های مختلف ۴۶
«مقدمه»
مقدمه
گوشت طیور یکی از مساعدترین مواد غذایی برای رشد باکتری های پاتوژن می باشد که به علت نحوه خاص کشتار و عمل آوری گوشت در معرض آلودگی قرار می گیرد. اکثر مراحل کشتار، در کشتارگاه طیور را می توان به عنوان مراحلی محسوب کرد که بالقوه می توانند لاشه ها را آلوده کنند. سرد کردن لاشه های طیور در مراحل آخر زنجیره کشتار، یکی از فاکتورهای مهم حفظ و نگهداری کیفیت گوشت مرغ به حساب می آید(۱).

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

باکتری لیستریامونوسایتوژنز^[۱] کوکوباسیل، گرم مثبت غیرهاگ زا می باشد. میزان و پراکندگی این باکتری در طبیعت زیاد است. این باکتری در انسان و حیوان بیماری زا است و عوارض مختلفی را ایجاد می کند. راه اصلی انتقال این باکتری به انسان از طریق مصرف غذاهای آلوده است. گوشت مرغ و ماهی دو منبع غذایی اصلی و مهم برای انسان به شمار می رود(۲).
به منظور ماندگاری طولانی تر غذا ها و جلوگیری از رشد باکتری ها، از نگهدارنده های شیمیایی استفاده می گردد. اما امروزه بر استفاده کمتر از این روش ها تاکید می شود زیرا از یک سو مصرف کنندگان مواد غذایی خواستار غذاهای طبیعی با ماندگاری طولانی، همراه با کمترین تغییر در ساختار آن می باشند و از سوی دیگر خاصیت سرطان زایی و سمی بودن برخی از نگهدارنده های شیمیایی نیز برای انسان به اثبات رسیده است. از این رو فشار بر روی صنایع غذایی برای جایگزینی سریع نگهدارنده های شیمیایی و استفاده از نگهدارنده های طبیعی یکی از رویکرد های جدید در جهت ارتقاء سلامت غذا ها و به دنبال آن افزایش سطح سلامت عمومی جوامع می باشد(۳).
«فصل اول»
مروری بر تحقیقات انجام شده
فصل اول کلیات و مروری بر تحقیقات انجام شده
۱-۱- لیستریا
۱-۱-۱- رده بندی لیستریا
لیستریا باکتری گرم مثبت، فاقد توانایی تشکیل اسپور و میله ای غیر اسید فست^[۲] است که زمانی به عنوان (لیسترلا)^[۳] طبقه بندی شده بود. نام جنس آن در سال ۱۹۴۰ به لیستریا تغییر یافت. کلنی های لیستریا رنگ سبز-آبی براقی را زیر نور مورب نشان می دهند. اسیدهای تیکوئیک^[۴] نوع پلی (ریبیتول فسفات)^[۵] از ترکیب متداول یا تنها پلیمر ضمیمه ی دیواره ی سلولی گونه های لیستریا می باشند. لیپوتیکوئیک^[۶] اسید لیستریا گرایی^[۷] از نوع تغییر یافته می باشد که باعث تفکیک آن از گونه های دیگر می شود. اگرچه گونه های لیستریا معمولا کاتالاز تولید می کنند، اما سویه های کاتالاز منفی لیستریامونوسایتوژنز از مواد غذایی جداسازی شده اند. تست CAMP^[8] به عنوان آزمایشی قطعی جهت لیستریا مونوسایتوژنز مورد توجه افراد زیادی قرار گرفته است(۴).
۱-۱-۲- گونه های لیستریا
شش گونه ی لیستریا عبارتند از: لیستریا مونوسایتوژنز، لیستریا اینوکوا^[۹]، لیستریا سیلیجری^[۱۰]، لیستریا ولشیمری^[۱۱]، لیستریا ایوانووی^[۱۲]، لیستریا گرایی، لیستریا مورایی^[۱۳] و لیستریا گرایی با هم در یک گروه قرار گرفته اند(۴).
۱-۱-۳- سروتایپ ها
شش گونه ی لیستریا با داشتن آنتی ژن هایی که به ۱۷ واریته ی سرولوژیکی تقسیم شده اند، شناخته می شوند. گونه ی بیماری زا یعنی لیستریا مونوسایتوژنز، از طریق ۱۳ واریته ی سرولوژیکی مشخص می گردد و برخی از آن ها در لیستریا اینوکوآ و لیستریا سیلیجری نیز وجود دارند. اگرچه لیستریا اینوکوآ تنها دارای ۳ واریته ی سرولوژیکی می باشد، ولی این باکتری گاهی اوقات به عنوان واریته ی غیر بیماریزایی از لیستریا مونوسایتوژنز به حساب می آید. متداول ترین سروتایپ های جداشده انواع ۱و۴می باشند(۴).
۱-۱-۴- طبقه بندی زیرگونه ها
علاوه بر تقسیم بندی سرولوژیکی، روش های دیگری برای شناسایی گونه ها و زیرگونه های لیستریامونوسایتژنز به کار رفته است. این روش ها عبارتند از : تقسیم بندی بر اساس باکتریوفاژ، الکتروفورز آنزیمی چند منطقه ای (MEE)^[14]، آنالیز آنزیم محدودکننده (REA)^[15]، ژل الکتروفورز با بستر پالسی (PFGE)^[16]، چند شکلی بودن قطعات محدودکننده (RFLP)^[17] و ریبوتایپینگ^[۱۸] (۴).
۱-۱-۵- رشد
احتیاجات غذایی لیستریا شاخصی از ترکیباتی است که برای دیگر باکتری های گرم مثبت لازم است. آن ها به خوبی در بسیاری از محیط کشت های معمول مانند : برین هارت اینفیوژن^[۱۹]، تریپتیکازسوی^[۲۰] و تریپتوز براث^[۲۱] رشد می کنند. حداقل چهار ویتامین گروه B (بیوتین، ریبوفلاوین، تیامین و اسید تیوکتیک) برای این باکتری ضروری است. همچنین اسید آمینه های سیستئین، گلوتامین، ایزولوسین و والین نیز برای رشد لازم می باشند. گلوکز رشد
تمامی گونه‌ها را تقویت می نماید. تمامی گونه‌ها گلوکز را از طریق مسیر امبدان- میرهوف^[۲۲] مصرف می کنند و برخی از گونه های لیستریا کربوهیدرات های مختلف ساده و کمپلکس دیگری را نیز به مصرف می رسانند و برخی از گونه های لیستریا همانند اکثر انتروکوکسی ها قادر به هیدرولیز اسکولین، رشد در غلظت ۱۰ درصد یا ۴۰ درصد (w/v) نمک های صفراوی، رشد درغلظت حدود ۱۰ درصد NaCl، ۲۵/۰ درصد استات تالوس و ۰۴/۰ درصد تلوریت پتاسیم می باشند اما بر خلاف انتروکوکسی ها نمی توانند در حضور غلظت ۰۲/۰ درصد سدیم آزید رشد کنند. بر خلاف سایر باکتری های گرم مثبت، این باکتری ها قادرند در محیط کشت مک کانگی آگار^[۲۳] رشد نمایند. اگرچه آهن برای رشد این باکتری در محیط درون تنی ^[۲۴]مهم است، ولی لیستریا مونوسایتوژنز به ظاهر دارای ترکیبات متصل به آهن نمی باشد و احتیاجات خود را از احیای آهن آزاد که به سطح گیرنده متصل می باشد، برآورده می سازد(۴).
۱-۱-۶- اثرpH
با اینکه بهترین رشد لیستریا در دامنه ی pH معادل ۸-۶ صورت می گیرد، حداقل pH، که اجازه ی رشد و زنده ماندن را به این باکتری می دهد موضوع بسیاری از مطالعات بوده است. اکثر پژوهش ها در مورد سویه های لیستریا مونوسایتوژنز انجام گرفته است ولی اینکه آیا نتایج به دست آمده برای دیگر گونه های لیستریا نیز صدق می کند تنها در حد فرضیه است. به طور معمول برخی از گونه ها و یا سویه ها در دامنه pH 1/4 تا حدود۶/۹ و دامنه ی حرارتی C‌˚۱ تا حدود C‌˚۴۵ قادر به رشد می باشند. به طور معمول حداقل pH رشد یک باکتری
تابعی از درجه ی حرارت گرمخانه گذاری، ترکیب غذایی سوبسترای رشد، a_w، حضور و مقدار NaCl و سایر نمک ها یا بازدارنده ها می باشد(۴).

حتی سه سال بعد از تصویب قانون تشویق و حمایت، در هنگام توجه خاص به سرمایه گذاری خارجی در بازار سرمایه ایران و تصویب آیین نامه اجرایی بند (ج) ماده ۱۵ برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی در مورد سرمایه گذاری اشخاص خارجی در بورس اوراق بهادار، علیرغم وجود این ارکان و حتی ذکر نام سازمان کارگزاران اوراق بهادار در ماده یک و قسمت تعاریف آیین نامه، ماده ۲ این آیین نامه فعالیت سرمایه گذار خارجی را در بورس منوط به دریافت مجوز از سازمان سرمایه گذاری و کمک های اقتصادی ایران نموده بود.
لذا تنها نقش ارکان بازار سرمایه در پذیرش سرمایه گذاران خارجی در بازار، بنا بر تبصره این ماده اعلام سقف مجاز سرمایه گذاری خارجی در بورس در مقاطع سه ماهه به سازمان سرمایه گذاری و کمک های فنی اقتصادی بوده است. از این رو نمی توان گفت از آنجا که در زمان تصویب قانون تشویق و حمایت، قانون بازار اوراق بهادار تصویب نشده و سازمان بورس و اوراق بهادار وجود نداشته، بعد از تصویب قانون بازار و تشکیل سازمان بورس، سازمان بورس و اوراق بهادار متولی اعطای مجوزهای سرمایه گذاری های خارجی می باشد. در حقیقت پرسش اصلی آن است که بین کلمه”تنها” در ماده ۵ قانون تشویق و حمایت و بند ۸ ماده ۱ آیین نامه سرمایه گذاری خارجی چگونه میتوان جمع نمود؟ از طرفی در ماده ۵ قانون تشویق و حمایت ، وظایف سازمان سرمایه گذاری و کمک های فنی احصا گشته اند و از طرف دیگر در بند ۸ ماده ۱ آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس و بازار های خارج از بورس، جهت ارائه مجوز به سرمایه گذار خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس، مؤخر بر قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی، سازمان بورس و اوراق بهادار صالح شناخته شده است لکن باید توجه داشت که شأن آیین نامه دون قانون می باشد و نمی تواند برخلاف قانون حکمی را مقرر دارد از این رو ناگزیر باید برای تبیین رابطه بین ماده ۵ قانون تشویق و حمایت و بند ماده ۱ آیین نامه سرمایه گذاری خارجی، دست به تفسیر منطقی الزامات مزبور زد. به نظر می رسد که می توان گفت :
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۱) براساس ماده ۵ قانون تشویق و حمایت، سازمان سرمایه گذاری فقط در مورد تشویق سرمایه گذاری های خارجی در کشور و رسیدگی به کلیه امور مربوط به سرمایه گذاری خارجی، به عنوان تنها نهاد رسمی کشور شناخته شده است و در صورتی که اعطای مجوز به طور انحصاری توسط این سازمان مدنظر قانونگذار بود بایستی صراحتا ذکر می گردید زیرا هرچند این ماده دارای اطلاق می باشد لکن اعطای مجوز، اولین و مهمترین قسمت تعامل با سرمایه گذار خارجی میباشد و اهمیت آن به نحوی است که نمی توان گفت قانونگذار آن را با اطلاق عبارت”رسیدگی به کلیه امور مربوط به سرمایه گذاری خارجی” قصد نموده است و نمی توان از آن، حصر صلاحیت سازمان مزبور در خصوص مسأله اعطای مجوز به سرمایه گذار خارجی را نتیجه گیری نمود.
۲) ذکر عبارت”کلیه امور مربوط به سرمایه گذاری خارجی” بسیار کلی و مبهم می باشد.
۳) بنا بر اصول قانون نویسی، فقط قانون مؤخر بعدی که از عام و یا خاص بودن هم ردیف قانون موجود می باشد می تواند در صورت حصر، بنا بر اراده مؤخر قانونگذار موارد جدیدی را به آن اضافه کرده و حصر را از بین ببرد. این اتفاق درخصوص قانون بازار اوراق بهادار که مؤخر بر قانون تشویق و حمایت می باشد، رخ داده است. در این زمینه می توان به بند ۱۴ ماده ۷ قانون بازار اشاره نمود که هرچند در ماده ۵ قانون تشویق، کلیه امور مربوط به سرمایه گذاری خارجی را به سازمان سرمایه گذاری واگذار نموده است اما بنا بر بند ۱۴ ماده ۷ قانون بازار، نظارت بر سرمایه گذاری اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی در بورس، جزء یکی از وظایف هیأت مدیره سازمان بورس می باشد و یا اینکه علاوه بر آن، براساس بند ۱۵ ماده ۴ قانون بازار، شورای عالی بورس میتواند جهت معاملات اشخاص خارجی در بورس، به بورس مجوز اعطا نماید که میتوان گفت امور مذکور در این مواد ناظر به آن است که تمام فرایند سرمایه گذاری خارجی در بازار سرمایه از مرحله صدور مجوز و نظارت بر اجرای آن با توجه به تخصصی بودن سازمان بورس در زمینه بازار سرمایه از اطلاق عبارت ” کلیه امور مربوط به سرمایه گذاری خارجی” مذکور در ماده ۵ قانون تشویق و حمایت خارج گشته و به سازمان بورس و اوراق بهادار واگذار گردیده اند.
۴) با لحاظ ماده ۲ قانون بازار اوراق بهادار با هدف حمایت از حقوق سرمایه گذاران چه داخلی و چه خارجی بازار سرمایه ایران، اطلاق نظارت سازمان بورس موجب می گردد که سازمان بر حیطه سرمایه گذاری خارجی در بورس نیز نظارت داشته باشد و صدور مجوز سرمایه گذاری خارجی را با درنظر گرفتن مصالح بازار سرمایه نیز توسط آن انجام می پذیرد. برای تقویت این نظر می توان گفت که هرچند قانون تشویق به طور مطلق رسیدگی به کلیه امور را در صلاحیت سازمان سرمایه گذاری قرار داده است لکن بعد از تصویب قانون بازار و شکل گیری نهاد نظارتی جدید و نظاممند نمودن بازار سرمایه، تغییر مرجع نظارتی درخصوص سرمایه گذاری در بازار سرمایه، از سازمان سرمایه گذاری به سازمان بورس و اوراق بهادار در طی بندهای ۱۴ و ۱۵ ماده ۴ و بند ۱۴ ماده ۷ قانون بازار مشاهده می گردد. با جمع موارد فوق می توان گفت که قانونگذار قصد انحصار واقعی عملکرد سازمان سرمایه گذاری و کمک های فنی را در زمینه اعطای مجوز نداشته است و با توجه به خصوصیت تشویقی بودن این قانون که از ماده ۳ آن استنباط می گردد به نظر می رسد که در صورت خلاف این مطلب، قانونگذار انحصار در اعطای مجوز به سرمایه گذاران خارجی در کشور را به طور صریح ذکر می نمود و پیش بینی نمودن سازمان بورس و اوراق بهادار به عنوان مرجع مجوز دهنده به سرمایه گذاری خارجی در بازار سرمایه، با ذکر کلمه “تنها” در ماده ۵ قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی، مشکلی ایجاد نمی نماید.
بند اول : قلمرو و حدود فعالیت سرمایه گذار خارجی در بازار سرمایه
درخصوص حیطه عملکرد سرمایه گذاران خارجی، کشورهای سرمایه پذیر رویه های مختلفی را برگزیده اند. سرمایه گذاری خارجی به همان میزان که برای کشورهای صنعتی مهم است برای کشورهای در حال توسعه نیز دارای اهمیت می باشد. البته کشورهای پذیرنده سرمایه علاقه ای به اینکه سرمایه گذاران خارجی نبض اقتصادی کشور را در دست داشته باشند ندارند با این وصف در کشورهای کمتر توسعه یافته، بخش عظیمی از اقتصاد ملی در دست سرمایه گذاران خارجی است لذا کشورهای میزبان به دنبال تعیین قلمروی دقیق فعالیت سرمایه گذار خارجی و وضع الزامات آن می باشند .
در برخی از کشورها همانند ارمنستان برای نوع و میزان سهم مالکیت شرکت ها و اشخاص خارجی و نیز تعداد پرسنل خارجی حدی معین نشده و این شرکتها در تعیین شیوه دسترسی به منابع مالی نیز از آزادی عمل برخوردارند. در این کشور، سرمایه گذاران خارجی می توانند مبادرت به خریداری سهام در شرکت های موجود و همچنین اوراق بهاداری که توسط قوانین کشور ارمنستان به رسمیت شناخته شده باشند، نمایند.
برای بررسی در مورد اینکه سرمایه گذار خارجی در چه زمینه و تا چه میزان می تواند فعالیت نماید باید موارد مربوط به حوزه، محدودیت و سقف های تمام الزامات قانونی را با یکدیگر در نظر گرفت. نکتهای که در ابتدای امر ضروری به نظر می رسد آن است که هرچند سرمایه گذاری خارجی در بازار سرمایه براساس عمومات قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی و همچنین سایر قوانین جاری کشور مجاز می باشد لکن بنابر نظر قانونگذار، بخشی از بازار سرمایه دارای نظامی متفاوت با بخش های دیگر آن می باشد. بدین شرح که بند ۱۵ ماده ۴ قانون بازار، اعطای مجوز به بورس جهت معاملات اشخاص خارجی را جزء یکی از وظایف شورای عالی بورس برشمرده است و در این خصوص و در راستای بند ۳ ماده ۴ این قانون، شورای عالی بورس آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس را جهت تصویب به هیأت وزیران پیشنهاد نمود. هرچند عنوان آیین نامه مزبور مطلق بوده و شامل تمامی انواع بورس ها می گردد لکن در بند ۳ ماده ۱ آیین نامه، تنها بورس اوراق بهادار دارای مجوز از شورا، به عنوان بورس تعریف گشته است و هیچ اثری از بورس کالا در این آیین نامه به چشم نمی خورد.
به عبارت دیگر ممکن است که کالایی خاص در کشور ایران نسبت به سایر کشورها و یا حتی در منطقه، دارای قیمتی به نسبت پایین تر از سایر کشورها باشد و سرمایه گذار خارجی متمایل به خرید آن در بازار بورس کالایی ایران باشد اما از آنجا که آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس، تنها به بورس اوراق بهادار توجه نموده است شامل این آیین نامه نگردیده و باید به سایر منابع قانونی مراجعه نمود. با منتفی بودن شمول این آیین نامه نسبت به بورس کالا، باید به قوانین مادر در زمینه سرمایه گذاری خارجی و همچنین بازار سرمایه یعنی قانون تشویق و حمایت و همچنین قانون بازار بازگشت.
هرچند براساس عمومات قانون تشویق و حمایت، سرمایه گذاری خارجی در بورس کالایی مجاز به نظر میرسد لکن براساس بند ۱۵ ماده ۴ قانون بازار که نسبت به قانون تشویق و حمایت، مؤخر التصویب می باشد در زمینه سرمایه گذاری خارجی، انجام هرگونه معامله اشخاص خارجی در بورس منوط به اعطای مجوز توسط شورای عالی بورس به بورس میباشد و در صورت عدم وجود آن، فعالیت سرمایه گذاران خارجی در بورس ها فاقد وجاهت قانونی می باشد. شورای عالی بورس با پیشنهاد آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس به هیأت وزیران، امکان سرمایه گذاری مزبور را در بورس اوراق بهادار فراهم آورده است لکن در زمینه بورس کالایی هیچگونه ترتیباتی اخذ نگردیده است که از این رو نتیجه آن میشود که سرمایه گذاری خارجی در بورس اوراق بهادار و بازار خارج از بورس(OTC)^[12] مجاز بوده لکن تا زمان اعطای مجوز شورای عالی بورس و پیش بینی ترتیباتی همانند آنچه که در آیین نامه سرمایه گذاری خارجی وجود دارد، امکان فعالیت در بازار بورس کالایی براساس آیین نامه سرمایه گذاری خارجی وجود ندارد.
حال آن که حوزه سرمایه گذاری خارجی مشخص گردید باید به بررسی میزان و حدود این سرمایه گذاری پرداخت. براساس اصل ۴۳ قانون اساسی، فعالیت اقتصادی باید در راستای جلوگیری از سلطه اقتصادی بیگانه بر اقتصاد کشور باشد لذا در این خصوص طبیعی است که با هدف جلوگیری از تسلط بیگانه، برای فعالیت سرمایه گذار خارجی چه در بازار سرمایه و چه در سایر بخش های اقتصادی کشور محدودیت های منطقی و منصفانه که منجر به از دست دادن مطلوبیت سرمایه گذاری در ایران نگردد، وضع شود از این رو در ماده ۲ قانون تشویق و حمایت، در سه بند جداگانه الزاماتی در این مورد مقرر گشته است:
براساس بند (الف) در صورتی که سرمایه گذاری خارجی منجر به رشد اقتصادی، ارتقای فناوری، ارتقای کیفیت تولیدات، افزایش فرصت های شغلی و افزایش صادرات نگردد و به معنای دیگر اگر سرمایه گذاری خارجی در یکسری فعالیت ها و مشاغل کاذب شکل گیرد و منجر به اهداف فوق الذکر نگردد.
براساس بند (ب)، در صورتی که سرمایه گذاری خارجی منجر به تهدید امنیت ملی و منافع عمومی، تخریب محیط زیست، اخلال در اقتصاد کشور و تضییع تولیدات مبتنی بر سرمایه گذاری داخلی گردد.
براساس بند (ج) سرمایه گذاری خارجی متضمن اعطای امتیاز توسط دولت به آن گردد به نحوی که سرمایه گذار را در موقعیت انحصاری قرار دهد وجود هرکدام از شرایط فوق باعث ایجاد ممنوعیت سرمایه گذاری خارجی می گردد.
اما در بند (د) این ماده، قانونگذار ملاک عددی را جهت سقف سرمایه گذاری مقرر می دارد که بر این اساس، سهم ارزش کالا و خدمات تولیدی حاصل از سرمایه گذاری خارجی موضوع این قانون نسبت به ارزش کالا و خدمات عرضه شده در بازار داخلی در زمان صدور مجوز، در هر بخش اقتصادی از بیست و پنج درصد و در هر رشته از سی و پنج درصد بیشتر نخواهد بود.
به عبارت دیگر می توان گفت در صورتی که سرمایه گذار خارجی در بازار سرمایه متمایل به اخذ مجوز قانون تشویق و حمایت باشد براساس این قانون می تواند تا سقف مذکور در این ماده مبادرت به سرمایه گذاری نماید. نکته ای که در اینجا مهم به نظر می رسد آن است که ممکن است سرمایه گذار خارجی هم در اوراق بهادار شرکت های بورسی و فرابورسی و هم در شرکت های غیر بورسی اقدام به سرمایه گذاری نمایند در خصوص بازارهای تحت نظارت سازمان بورس، امکان کنترل رعایت سقف مزبور برای این سازمان وجود دارد لکن در مورد شرکت های غیر بورسی و غیر فرابورسی این امکان برای سازمان وجود ندارد اما با لازم الاجرا شدن ماده ۹۹ قانون برنامه پنجم توسعه از ابتدای سال ۹۰ جهت متشکل نمودن و ساماندهی بازار سرمایه، تمامی ناشران موظف به ثبت اوراق بهادار خود نزد سازمان گردیده اند و معاملات این اوراق بهادار باید در بازارهای بورسی و یا فرابورسی انجام پذیرد و در غیر این صورت باطل می گردد لذا می توان گفت با اجرای این قانون، امکان نظارت سازمان بر فعالیت سرمایه گذاران خارجی در اوراق بهادار شرکت هایی که در بورس و فرابورس پذیرفته شده اند و همچنین سایر شرکت های سهامی عامی که در این بازارها پذیرفته نشده اند لکن براساس قانون برنامه پنجم، تمام معاملات آنها باید در بازارهای مزبور انجام پذیرد، ایجاد گردیده است اما باز ممکن است که سرمایه گذار خارجی علاوه بر سرمایه گذاری در شرکت های مزبور در ماده ۹۹ قانون برنامه پنجم مبادرت به سرمایه گذاری در سایر شرکت های سهامی خاص و یا شرکت های دیگر نماید اما از آنجا که این شرکتها تحت نظارت سازمان بورس قرار ندارند نمی توان از رعایت سقف های مذکور در مورد تمامی سرمایه گذاری در شرکت های بورسی و غیر بورسی اطمینان یافت. باید توجه داشت که درصد مزبور دارای مقیاس بزرگی است که برای تمامی سرمایه گذاران خارجی که فعالیت می نمایند مدنظر است و لحاظ تمامی سرمایه گذاری های خارجی در این خصوص جهت بررسی رعایت این سقف بسیار دشوار است.
در آیین نامه بند (ج) ماده ۱۵ قانون برنامه چهارم توسعه براساس مواد ۹ و ۱۰ حداکثر تعداد سهام قابل خرید و سایر اوراق بهادار در هر شرکت پذیرفته شده در بورس توسط کل سرمایه گذاران خارجی که مبادرت به خرید سهام شرکت و یا گواهی سپرده ملی سهام شرکت می نمودند، ۱۰ درصد و حداکثر سرمایه گذاری خارجی در اوراق مشارکت ۱۰ درصد تعیین گشته بود. آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس نیز با درنظر گرفتن ۱۰ درصد مزبور در آیین نامه قبلی، سرمایه گذار خارجی که قصد تملک بیش از این درصد راداشته باشد سرمایه گذار خارجی راهبردی تلقی می نماید لکن جهت تعیین سقف تملک سهام توسط سرمایه گذار خارجی غیر راهبردی در ماده ۷ مقرر می دارد که تعداد سهام در مالکیت مجموع سرمایه گذاران خارجی نباید از بیست درصد مجموع تعداد سهام شرکت های پذیرفته شده در بورس و یا بازار خارج از بورس یا بیست درصد تعداد سهام هر شرکت پذیرفته شده در بورس یا بازار خارج از بورس بیشتر باشد و هنگامی که صحبت از مقدار مالکیت سرمایه گذار خارجی به طور فردی و نه مجموع سرمایه گذاران خارجی می گردد وی نمی تواند بیش از ۱۰ درصد سهام یک شرکت بورسی و یا فرابورسی را تملک نماید. با نگاهی جامع جهت اختصار این دو ماده میتوان گفت قانونگذار در آنها سرمایه گذار خارجی را یک بار به صورت جمعی و یک بار به صورت فردی لحاظ نموده است. بدین معنا همانند ۲۵ درصدی که در ماده ۲ قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی برای سقف مجموع سرمایه گذاری درج نموده است در این آیین نامه نیز سقف ۲۰ % را برای مجموع سرمایه گذاری خارجی در بازار سرمایه درنظر گرفته است همچنین سقف مزبور یعنی ۲۰ % برای مجموع سرمایه گذاری خارجی برای هر شرکت پذیرفته شده در بورس و یا فرابورس می باشد و در مورد سرمایه گذاری هر فرد خارجی حداکثر میزان ۱۰ % پیش بینی شده است. حال مشکلی که به نظر می رسد آن است که اگر تنها یکسرمایه گذار خارجی در مورد یک شرکت تمایل به تملک سهام آن داشته باشد براساس بند ۲ ماده ۷ آیین نامه تنها می تواند ۱۰ درصد از سهام شرکت را تملک نماید در حالی که براساس بند ۱ این ماده سقف ۲۰ درصد برای مجموع سرمایه گذاری خارجی امکان پذیر می باشد شاید بتوان در مورد فلسفه بند ۲ این ماده گفت که با فرض تعدد سرمایه گذار خارجی و جهت ممکن نمودن سرمایه گذاری برای تمامی آنان در شرکت مزبور این سقف پیش بینی شده است زیرا ممکن است شرکت مزبور با سوددهی فراوان خویش برای سرمایه گذاران خارجی مطلوبیت فراوانی داشته باشد از این رو بیشتر آنان باید این امکان را داشته باشد اما در حالت متقابل ممکن است شرکت در وضعیت مطلوبی قرار نداشته باشد و از این رو ممکن است تنها یک سرمایه گذار تمایل به سرمایه گذاری داشته باشد لکن وی با محدودیت ۱۰ درصد در بند ۲ این ماده مواجه است. در مورد تملک سایر اوراق بهادار براساس ماده ۱۲ آییننامه، شورای عالی بورس، سقف سرمایه گذاری خارجی را تعیین می نماید و تا قبل از زمان تعیین سقف های مزبور توسط شورا برای سایر اوراق بهادار، قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی مجری میباشد.
از جمله موارد حائز اهمیت که باید مورد توجه قرار گیرد آن است که براساس ماده ۱ قانون تشویق و حمایت، به کارگیری سرمایه خارجی در یک بنگاه اقتصادی جدید یا موجود با عنوان سرمایه گذاری خارجی تعریف گشته است بدین معنا که هم در بنگاه هایی که موجود می باشند و هم در بنگاه های اقتصادی جدیدی که تأسیس می گردند امکان سرمایه گذاری خارجی وجود دارد و علاوه بر آن در بند (ب) ماده ۱ آیین نامه اجرایی این قانون هر دو نوع بنگاه مدنظر قرار گرفته اند لکن ماده ۷ این آیین نامه که در خصوص سرمایه گذاری در بازار سرمایه می باشد تنها سرمایه گذاری خارجی در بنگاه های اقتصادی موجود را پیش بینی نموده است به عبارت دیگر هرچند قانون تشویق و حمایت، سرمایه گذاری در هر دو نوع این بنگاه ها را مجاز دانسته است لکن آیین نامه اجرایی آن برخلاف اصول قانون نویسی مبادرت به تحدید حیطه قانون نموده است و در صورت اخذ تفسیر لفظی از آیین نامه، سرمایه گذار خارجی نمی تواند در اوراق بهادار شرکت های جدید که تأسیس می گردد سرمایه گذاری نماید لکن در این خصوص باید به تفسیر منطقی دست یازید. بدین معنا که با توجه به اینکه هم در قانون تشویق و حمایت و هم در ماده ۱ آیین نامه، سرمایه گذاری خارجی در هر دو بنگاه موجود و جدید مجاز شناخته شده است لذا عدم ذکر بنگاه اقتصادی جدید در ماده ۷ آیین نامه ناشی از تسامح قانونگذار می باشد و سرمایه گذار خارجی می تواند با رعایت حدنصاب های مزبور با سایر شرکای ایرانی مبادرت به تأسیس شرکت جدید نماید.
بند دوم : نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار بر روند سرمایه گذاری خارجی
قانون بازار اوراق بهادار در ماده ۲، سازمان بورس و اوراق بهادار را به عنوان نهاد ناظر و متول حفظ حقوق سرمایه گذاران در بازار سرمایه پیش بینی نموده است و علاوه بر آن، بند ۱۴ ماده ۷ قانون بازار اوراق بهادار با لحاظ سطح تخصصی و نظارتی سازمان بورس، نظارت بر سرمایه گذاری اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی در بورس را بر عهده هیأت مدیره سازمان نهاده است لذا این سازمان در راستای انجام وظایف نظارتی خویش بر تمامی فعالیت های بازار سرمایه که یکی از آنها سرمایه گذاری خارجی در بازار می باشد نیز مبادرت به وضع یکسری از الزامات در مورد ترتیبات اجرایی جهت نظارت بر سرمایه گذاری خارجی در بازار سرمایه کشور نموده است. در این خصوص سازمان، در زمان لازم الاجرا بودن آیین نامه اجرایی بند (ج) ماده ۱۵ قانون برنامه چهارم توسعه بخشنامه شماره ۱۱۰۱۰۰۲۲ را با موضوع نحوه تخصیص کد سهامداری برای سرمایه گذاران خارجی مستقیم در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران صادر نمود که براساس آن سرمایه گذاران مزبور که قصد خرید اوراق بهادار بورسی را داشتند بایستی پس از اخذ مجوز سازمان سرمایه گذاری و کمک های فنی و اقتصادی، درخواست خود را طی نام های به سازمان بورس و اوراق بهادار با ترجمه رسمی اساسنامه و ترجمه رسمی آگهی تأسیس، مشخصات دارندگان بیش از ۵ درصد سهام سرمایه گذار خارجی و مشخصات مدیران ارشد سرمایه گذار خارجی ارائه می نمودند. شرکت سپرده گذاری مرکزی با بررسی مدارک فوق و تخصیص کد سهامداری مراتب را به سازمان بورس و شرکت کارگزاری اعلام می نمود. کد سهامداری برای خرید اوراق بهادار استفاده می گردید و جهت فروش اوراق، سرمایه گذار خارجی مستقیم از طریق کارگزاری درخواست فعال نمودن کد سهامداری برای فروش را به سازمان ارائه می نمود.
بعد از تصویب آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس و بازار خارج از بورس و نسخ آیین نامه قبلی، ترتیبات مزبور در آن درخصوص تقسیم سرمایه گذاران به سرمایه گذاری مستقیم و غیر آن، لغو لذا هیأت مدیره سازمان بورس در تاریخ ۱۳/۹/۱۳۸۹ ضوابط اعطای مجوز معامله اوراق بهادار گردید و به سرمایه گذار خارجی را تصویب نمود که براساس آن، متقاضی حقیقی و یا حقوقی حسب مورد باید مدارک شناسایی، اساسنامه و مدرک نشان دهنده مشخصات و حدود اختیارات صاحبان امضای مجاز را از طریق شرکت کارگزاری به سازمان ارائه می نمود.
شورای عالی بورس و اوراق بهادار در تاریخ ۱۱/۷/۱۳۹۰ در اجرای ماده ۱۳ آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس، دستورالعملی را تحت عنوان ” “دستورالعمل اجرایی آیین نامه سرمایه گذاری خارجی در بورس ها و بازارهای خارج از بورس ^[۱۳] تدوین نمود. براساس ماده ۲ این آیین نامه متقاضی سرمایه گذاری خارجی باید تقاضا نامه خویش را مطابق فرم های سازمان، فرم های دریافت کد معاملاتی و همچنین اصل و تصویر شناسنامه یا گذرنامه و کارت ملی برای ایرانیان با سرمایه با منشأ خارجی و اصل و تصویر گذرنامه برای اشخاص خارجی (در صورتی که متقاضی شخص حقیقی باشد) و اصل و تصویر اساسنامه یا مدارک مشابه، مدرک تأسیس و مدرک نشان دهنده مشخصات و حدود و اختیارات صاحبان امضای مجاز شخص حقوقی (در صورتی که متقاضی شخص حقوقی باشد)، به سازمان ارائه نماید.
براساس تبصره ۲ ماده ۲ چنانچه تصویر مدارک مورد نیاز جهت اخذ مجوز، توسط دفترخانه اسناد رسمی دارای مجوز از قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایران، سفارتخانه یا کنسولگری جمهوری اسلامی ایران در محل اقامت متقاضی و یا مراجع صالحی که در کشور محل اقامت متقاضی یا محل صدور مدرک برای این امر تعیین شده اند برابر اصل شوند ارائه اصل مدرک ضروری نمی باشد. هرچند ماده ۲ این دستورالعمل ارائه مدارک توسط متقاضی را به سازمان پیش بینی نموده است لکن براساس تبصره ۳ ماده ۲ سازمان می تواند وظایف و اختیارات خود را برای دریافت مدارک و تطبیق تصویر آنها با اصل مدارک به نهادهای مالی، شرکت های سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه تفویض نماید لکن این تفویض باعث نمی گردد که این اشخاص تحت نظارت به حال خود رها گردند و در هر حال سازمان موظف می باشد که بر عملکرد آنان و نحوه انجام وظایف تفویض شده در خصوص تعامل با سرمایه گذار خارجی نظارت نماید. سازمان پس از دریافت مدارک مورد نیاز آنها را بررسی نموده و در صورت مقتضی مبادرت به اعطای مجوز می نماید. بعد از صدور مجوز، جهت اعمال نظارت بر سرمایه گذار خارجی از حیث رعایت سقف مجاز سرمایه گذاری و رعایت حدنصاب های قانونی، بورس ها، بازارهای خارج از بورس و شرکت های سپرده گذاری مرکزی موظفند سامانه معاملاتی و سپرده گذاری اوراق بهادار خود را به گونه ای تنظیم نمایند که موارد زیر قابلیت اعمال داشته باشند:
محدودیت های موضوع ماده ۷ آیین نامه سرمایه گذاری خارجی توسط اشخاص دارای مجوز معامله قابل نقض نباشد، مگر اینکه با تأیید سازمان شخص دارای مجوز معامله در مورد خرید اوراق بهادار خاص، به عنوان سرمایه گذار راهبردی تلقی شود.
به محض اینکه شخص دارای مجوز معامله براساس تبصره ۲ ماده ۷ آیین نامه سرمایه گذاری خارجی، به عنوان سرمایه گذار راهبردی تلقی شود، فروش اوراق بهادار مربوطه با رعایت ماده ۸ آیین نامه سرمایه گذاری خارجی امکان پذیر باشد.
تبصره ۳ ماده ۷ آیینن امه سرمایه گذار خارجی، توسط اشخاص دارای مجوز معامله، قابل نقض نباشد.
ماده ۶ این آیین نامه امری را در مورد بحث سرمایه گذاری خارجی مطرح نموده است که پیش از این دارای سابقه نبوده است. بدین توضیح که هرچند شخص ایرانی که دارای سرمایه با منشأ خارجی می باشد نیز می تواند در قالب سرمایه گذاری خارجی در ایران فعالیت نماید اما در هیچکدام از منابع قانونی که سابقا ذکر گردید، سرمایه گذار ایرانی دارای سرمایه با منشأ خارجی نیازی به اثبات منشأ خارجی سرمایه خویش ندارد. لکن ماده ۶ این دستورالعمل اثبات این امر را پیش بینی نموده است. برای اثبات منشأ خارجی سرمایه شخص ایرانی که مجوز معامله دریافت کرده است، ارائه گواهی بانک یا مؤسسه اعتباری ایرانی که حساب یا حساب های بانکی زیر در آن افتتاح شده است، مبنی بر اینکه سرمایه شخص ایرانی مذکور به صورت ارز یا ریال از یک شعبه بانکی در خارج از ایران به یکی از حساب های بانکی زیر واریز شده باشد کافی است:
حساب بانکی در یک بانک یا مؤسسه اعتباری دارای مجوز از بانک مرکزی که به نام شخص ایرانی دارای مجوز معامله افتتاح شده است.
حساب بانکی در یک بانک یا مؤسسه اعتباری دارای مجوز از بانک مرکزی که به نام آن نهاد مالی افتتاح شده که شخص ایرانی دارای مجوز معامله به عنوان واسطه انجام معاملات اوراق بهادار انتخاب نموده است.
حساب بانکی در یک بانک یا مؤسسه اعتباری دارای مجوز از بانک مرکزی که به نام نماینده شخص ایرانی که توسط وی برای انجام معاملات اوراق بهادار انتخاب شده، افتتاح شده است.
بعد از احراز صحت گواهی، سازمان بایستی میزان انتقال سرمایه شخص ایرانی دارای مجوز معامله به داخل ایران را مطابق گواهی بانک به عنوان سرمایه دارای منشأ خارجی ثبت وتأیید نماید. تأییدیه صادره توسط سازمان باید شامل مشخصات شخص ایرانی دارای مجوز معامله، مبلغ ارز منتقل شده به ایران، نوع ارز منتقل شده و تاریخ انتقال باشد. فایدهای که از صدور این تأییدیه فرض گردیده آن است که منشأ خارجی سرمایه اثبات گردیده و در هنگام خروج ارز، مورد سؤال و بررسی مجدد قرار نمی گیرد.
براساس ماده ۸ این دستورالعمل، تملک و معامله سایر اوراق بهادار صادره توسط ناشران ایرانی به غیر از سهام پذیرفته شده در بورسها و بازارهای خارج از بورس که سرمایه گذاری در آنها تابع آیین نامه سرمایه گذاری خارجی است از قبیل اوراق مشارکت، اوراق صکوک، گواهی سپرده بانکی و واحدهای سرمایه گذاری صندوق ها توسط اشخاص خارجی پس از دریافت مجوز معامله، بدون محدودیت و مجاز و تابع مقرراتی که برای اشخاص ایرانی لازم الاجرا می باشد، دانسته است.
بعد از اخذ مجوز، قانونگذار وظایفی را برای سرمایه گذار خارجی تعیین نموده است:
ارائه اطلاعات، اسناد و مدارک لازم به سازمان، بورس یا بازار خارج از بورس یا مراجعی که سازمان تعیین می کند (ماده ۹ دستورالعمل اجرایی سرمایه گذاری خارجی).
ارائه اسناد، مدارک یا اطلاعات معاملات اوراق بهادار ناشران ایرانی و ناشران خارجی که مجوز انتشار خود را از سازمان دریافت کرده یا نزد سازمان به ثبت رسیده باشند. (تبصره ۳ ماده ۹)
اخذ این اطلاعات توسط سازمان به منظور وصول اهداف خاصی می باشد که ماده ۹ دستورالعمل آنها را به شرح ذیل میداند:

1. 1. بررسی شکایاتی که از فعالیت دارنده مجوز معامله ارائه شده است.

1. 1. اطمینان از تطبیق فعالیت دارنده مجوز معامله با قوانین و مقررات و بررسی تخلفات احتمالی تهیه گزارش برای تصمیم گیری یا انتشار عمومی ضمانت اجرای عدم ارائه اطلاعات، اسناد و مدارک به سازمان توسط دارنده مجوز معامله، تعلیق و یا لغو مجوز معامله سرمایه گذار خارجی می باشد و در دوران تعلیق یا پس از لغو مجوز خرید، سرمایه گذار خارجی فقط دارای حق خرید و فروش اوراق بهاداری که به نام خود خریده است می باشد.

مبحث دوم : مشکلات سرمایه گذاری خارجی در ایران
به طور معمول سرمایه گذار با سرمایه گذاری در کشوری دیگر، باید تحت قوانین مدنی و عمومی آن کشور فعالیت کند. همچون سرمایه گذاران داخلی، سرمایه گذاران خارجی نیز، پس از ارزیابی یک طرح اقتصادی برای سرمایه گذاری و حصول اطمینان از بازده و دوره اتمام آن بیشترین توجه خود را معطوف به مخاطرات ناشی از آن می کنند.
حقوق ویژه سرمایه گذاران خارجی در دنیای امروز تمایل پیمودن مراحل توسعه یافتگی در تمامی کشورهای در حال توسعه مشاهده می شود. توسعه یافتگی هر کشور در گرو رشد اقتصادی آن و لازمه رشد اقتصادی، سرمایه گذاری است. باتوجه به تحولات اقتصاد در عرصه جهانی و اوج گیری مباحث جهانی شدن اقتصاد، پیروی از یک سیستم جامع حقوقی که در هنگام بهره گیری از سرمایه های خارجی یا پیوستن به جامعه جهانی بتواند با کارآیی نیازهای بازار را برآورده سازد، الزامی به نظر می رسد. در این راستا لازم است دولت در طراحی این سیستم حقوقی و اقتصادی انعطاف قائل شود تا غفلت از پدیده قریب الوقوع جهانی شدن خسارات و لطماتی بر پیکره اقتصادی و اجتماع کشور وارد نسازد. البته اکنون برخی از محافل حقوقی با استناد به حقوق بین الملل در پی امکان سنجی و چگونگی حمایت از حقوق سرمایه گذاران هستند. این مطالب مؤیدی بر توجه دولت به راهبردی جداگانه برای تعیین نحوه تعامل اقتصاد با دنیای خارج به ویژه نحوه تعامل و پذیرش سرمایه های خارجی است.
به علاوه باتوجه به محدودیت های داخلی در منابع مالی و تکنولوژیکی برای تولید و توسعه در کشورها، استمداد از منابع خارجی امری اجتناب ناپذیر است. در صورتی که عرصه برای فعالیت سرمایه گذاران داخلی و خارجی باز باشد احتمال انتخاب کم هزینه ترین روش سرمایه گذاری و تولید فراهم می شود. البته باید پذیرفت که ریسک سرمایه گذاری در بیرون از مرزهای جغرافیایی برای هرکس حداقل از لحاظ ذهنی و انتظاری بیشتر از سرمایه گذاری داخلی است. بنابراین به منظور فراهم شدن زمینه حضور سرمایه خارجی در سیستم اقتصاد داخلی، دولت ها امتیازات ویژه ای برای ورود آنها در نظر می گیرند. بهترین شکل تشویق استفاده از اهرم های مالیات و پیش بینی تسهیلات برای سرمایه گذاری خارجی است.
چه چیزی سرمایه گذاران خارجی را فراری می دهد مخاطرات اقتصادی
عدم اتخاذ سیاستی مشخص توسط دولت ها برای بخش های مختلف اقتصادی، مهمترین مسأله ای است که سرمایه گذاران خارجی با آن روبه رو هستند. نداشتن یک مشی اقتصادی معین و برخورد های سلیقه ای با برنامه های از پیش تدوین شده موجب افزایش مخاطرات فعالیت در یک بخش اقتصادی خواهد شد به علاوه تغییرات عمده در سیاست های کلان اقتصادی حتماً منجر به بی ثباتی در رفتار بازارها و تلاطم دائمی در رفتار اجزای بازارها خواهد شد. هیچ سرمایه گذاری با چنین مخاطراتی حاضر به سرمایه گذاری در طرح های دیربازده نخواهد بود.
مخاطرات سیاسی
تنظیم سیاست خارجی اثرگذار منطقه ای و بین المللی و استفاده از ادبیات غیرخصمانه در مراوده با کشورهای جهان، بر کاهش ریسک سیاسی مؤثر است. البته گروهی از سیاستمداران معتقدند اصول اولیه اقتصادی باید مورد پذیرش کلیه جناح های کشور واقع شود به این ترتیب از سیاست زدگی اقتصاد جلوگیری خواهد شد. سوای برخورداری از سیاست خارجی معتدل سیاست داخلی نیز باید از استحکام لازم برخوردار باشد. به این معنا که سیاستمداران فعال در هرم قدرت کشور از پشتوانه و پشتیبانی کافی سایر قوا و مردم برخوردار باشند.
گفتار اول : مشکلات اجرای قوانین
با وجود تصویب قانون تشویق و حمایت از سرمایه گذاران خارجی برای جذب سرمایه گذاران خارجی، با این حال اجرای مقررات مربوطه با مشکلاتی مواجه است. آئین نامه های اجرایی هر قانون باید زمینه اجرای قانون را تسهیل نمایند و نه این که شرایطی را باعث شوند که قانون برای اجرا محلی نداشته باشد. این موضوع متأسفانه در آئین نامه اجرایی قانون مزبور برای سرمایه گذاری مستقیم خارجیان در بورس اوراق بهادار تهران به شکلی آشکار قابل مشاهده است. به علاوه عدم هماهنگی و پیچیدگی مقررات بخش های مختلف موجب سردرگمی و بلاتکلیفی سرمایه گذار خارجی شده و خصوص بوروکراسی حاکم بر ادارات دولتی این امر را تشدید می کند. در نتیجه در بسیاری از موارد علیرغم وجود قانون و مقررات، به علت موارد فوق الذکر اجرای آن با مشکل روبه رو است.
بند اول : قانون کار
یکی از مشکلات قانونی که سرمایه گذاران خارجی در ایران با آن روبه رو هستند مقررات مربوط به قانون کار است. عده ای معتقدند قانون کار ایران با دیدگاه حمایتی شدیدی نسبت به حمایت از حقوق کارگران به تصویب رسیده است. از جمله مسائل مشکل ساز قانون کار، مقررات مربوط به اخراج کارگران و تبعات آن است. در اکثر موارد اخراج کارگر خاطی سختی امکان پذیر است به نحوی که کارفرما در صورت نارضایتی از کارگران خود اختیارات بسیار محدودی در برکناری آنان دارد. کارگران اخراج شده نیز می توانند با مراجعه به وزارت کار و امور اجتماعی و توسل به مراجع قانونی، علیرغم میل کارفرمای خود حکم بازگشت به کار گیرند. در مورد نحوه فعالیت اتباع خارجی نیز محدودیت های قانونی وجود دارد و افراد مذکور تنها پس از کسب مجوز کار می توانند مشغول به کار در ایران شوند.

کشور ما به دلیل تکیه بر کشاورزی فاریاب برای تولید محصولات کشاورزی به شدت در معرض شورشدن اراضی است. تقریباً ۹۰ درصد از مساحت کشور دارای اقلیم خشک و نیمه­­خشک است. آمارها نشان می­ دهند که سطح زیر کشت در ایران حدود ۲/۱۸ میلیون هکتار است که هم شامل زمین­های قابل کشت و هم مناطق زیر کشت گیاهان دائمی است. از کل زمین­های قابل کشت کشور تنها حدود ۵/۸ میلیون هکتار فاریاب هستند که از این سطح نیز ۲/۲ میلیون هکتار آن آیش است. سیستم اصلی تولید محصول در ایران بر اساس کشاورزی فاریاب است و حدود ۵۰ درصد از اراضی تحت تأثیر انواع اثرات شوری قرار دارند. اکثر مناطق زراعی ایران مستعد شوری هستند و بزرگترین مناطق مستعد شوری در مرکز ایران قرار دارند. بنابراین، با توجه به غالبیت کشاورزی فاریاب، این منابع آبی و خاکی با گذشت زمان در معرض کاهش کیفیت هستند. تخمین زده شده که در مناطق شور موجود، میانگین کاهش عملکرد به بیشتر از ۵۰ درصد برسد (Qureshi et al., 2007).

شوری زمانی ایجاد می­ شود که نمک­های محلول بیش از حد در منطقه توسعه ریشه تجمع می­یابد و این عمل موجب کاهش عملکرد می­ شود. در اراضی آبی دنیا این نمک­ها از آب آبیاری و یا سطح ایستابی بالا ناشی می­شوند. کاهش عملکرد زمانی رخ می­دهد که افزایش میزان نمک از جذب آب توسط گیاه ممناعت می­ کند و گیاه علائمی همانند تنش خشکی، پژمردگی، برگ­های تیره، ضخیم و برگ­های با کوتیکول ضخیم را نشان می­دهد، این علائم به مراحل رشدی بستگی دارد (Hanson et al., 1999).
با توجه به روند افزاینده جمعیت، نیاز به تولید غذا روز به روز بیشتر احساس می­گردد و این امر وابسته به جوانه­‌زدن هر دانه‌ای است که در خاک کاشته می­ شود. سهم بذر در تأمین احتیاجات بشر در مقایسه با سایر اعضای گیاهی از اهمیت خاصی برخوردار است، مثلاً بیش از ۵۰ درصد انرژی مورد نیاز بدن انسان را بذور غلات تأمین می­نماید (تاجبخش، ۱۳۷۵). بذرها علاوه بر آن که عامل اساسی تکثیر برای بسیاری از گیاهان زراعی محسوب می­شوند، می­توانند محصول نهایی گیاه زراعی نیز باشند (رحیمیان، ۱۳۷۵).
یکی از مشکلات تولید گیاهان، جوانه‌زنی و استقرار گیاهچه­های آن­ها می­باشد. این مسئله به ویژه در تولید گیاهان دارویی از اهمیّت بیشتری برخوردار است، زیرا بذور این گیاهان با درجات متفاوتی دارای خواب هستند و هم‌چنین به دلیل کارهای اهلی‌سازی کم‌تری که روی آن­ها انجام شده، سبزشدن و استقرار گیاهچه­های این گیاهان معمولاً به کندی انجام می­ شود. استفاده از تکنیک پرایمینگ بذر یکی از روش­های مؤثر برای غلبه بر این مشکل می­باشد. جوانه­زنی یکی از مراحل حساس در چرخه رشدی گیاهان به حساب می ­آید، زیرا جوانه‌زنی نقش عمده‌ای را در تعیین تراکم نهایی گیاه از خود به جای می­ گذارد. در شرایط تنش رطوبتی و شوری، جوانه‌زنی گیاه در تعیین تراکم نهایی از اهمیت زیادی برخوردار است. عواملی مثل کنترل ژنی، اندازه دانه، پوست دانه، قوه نامیه، کشت و کار عمیق، رطوبت خاک، غلظت اکسیژن و دما، جوانه‌زنی و ظهور گیاهچه را تحت تأثیر قرار می­ دهند. هم‌چنین درجه حرارت پایین خاک، رطوبت پایین و پوست سخت بذر از عواملی هستند که جوانه‌زنی، ظهور و توان گیاهچه­ها را کاهش می­ دهند. آزمایشات متعدد در ارتباط با گیاهان مختلف بیان­گر این مطلب است که جوانه‌زنی در اغلب گیاهان به تنش شوری و خشکی حساس است. هر گیاهی که بتواند در مرحله جوانه‌زنی مقاومت بیشتری نشان دهد، خواهد توانست دوره اول رویش را موفق­تر طی کند. برای استقرار موفقیت‌آمیز گیاهان، بهتر است جوانه‌زنی به سرعت و در حد قابل قبولی هم‌زمان صورت پذیرد. استفاده از برخی مواد شیمیایی، نیل به این هدف را آسان می­نماید. منابع بسیاری موجود است که در آن­ها به تحریک و تسریع جوانه‌زنی بذر از طریق کاربرد یک ماده شیمیایی اشاره شده است. پرایمینگ بذر به فرآیندی گفته می­ شود که بذر طی آن آب جذب می­ کند و فعل و انفعالات اولیه لازم برای جوانه‌زنی رخ می­دهد، ولی جذب آب به حدی نیست که اجازه خروج به ریشه­چه داده شود. تحقیقات بسیار مفیدی روی اهمیت پرایمینگ بذر و عوامل مؤثر بر موفقیت آن انجام شده است (Copland & Mcdonald, 1995).
سالیسیلیک اسید یا اورتوهیدروکسی بنزوئیک اسید، یک تنظیم­کننده رشد درونی از گروه ترکیبات فنلی طبیعی می­باشد که در تنظیم فرآیندهای فیزیولوژیکی گیاه نقش دارد. القای گل­دهی، رشد و نمو، سنتز اتیلن، تأثیر در باز و بسته­شدن روزنه­ها و تنفس از نقش­های مهم سالیسیلیک اسید به شمار می­رود (Raskin, 1992). به طورکلی سالیسیلیک اسید اثرات کلیدی در گیاهان از جمله تأثیر در جذب عناصر غذایی (Glass, 1975)، پایداری غشاء (Glass & Dunlop, 1974)، روابط آبی، عملکرد روزنه­ها، بازدارندگی سنتز اتیلن و افزایش رشد (Rajasekaran & Blake, 1999; Glass, 1975) دارد.
نیترات پتاسیم (KNO₃) پرمصرف­ترین ماده شیمیایی برای افزایش جوانه‌زنی بذرها است. استفاده از محلول ۱/۰ تا ۲/۰ درصد نیترات نیترات پتاسیم در آزمایش­های جوانه‌زنی معمولی عمومیت دارد و توسط انجمن­های متخصصان رسمی بذر (ASOA) و انجمن بین ­المللی آزمون­های بذر (ISTA) برای آزمایش­های جوانه‌زنی بسیاری از گونه­ ها توصیه شده است. نیترات پتاسیم، خواب بذور نیازمند به نور را در تاریکی برطرف می­سازد و به عنوان یک عامل مؤثر در کاهش نیاز نوری و افزایش جوانه‌زنی شناخته می­ شود. هم‌چنین این ماده در پاسخ به فرآیندهای متابولیکی بذور، مفید است. این ترکیب ممکن است باعث بیوسنتز اکسین شده و باعث شروع رویش جنین گردد (Copland & Mcdonald, 1995).
۱-۲- اهداف تحقیق

• • بررسی اثر سطوح مختلف سالیسیلیک اسید بر خصوصیات جوانه‌زنی بذر ماریتیغال در شرایط شور

• • بررسی اثر سطوح مختلف نیترات پتاسیم بر خصوصیات جوانه‌زنی بذر ماریتیغال در شرایط شور

• • تعیین بهترین سطح موثر فاکتورهای مورد بررسی جهت بهبود جوانه‌زنی در گیاه ماریتیغال

• • توصیه مناسب­ترین ماده در پرایمینگ بذر ماریتیغال در بین مواد اسید سالیسیلیک و نیترات پتاسیم برای افزایش جوانه‌زنی در گیاه ماریتیغال تحت شرایط استرس شوری

۱-۳- کلیاتی در رابطه با گیاهان دارویی
گیاه دارویی به گیاهی گفته می­ شود که دارای مواد مؤثر مشخصی است، در درمان بیماری یا جهت پیشگیری از بروز آن مورد استفاده قرار می­گیرد و نام آن در یکی از فارماکوپه­های معتبر بین‌المللی ذکر شده باشد. تهیۀ فهرست گیاهان دارویی هر کشور از قوانین و مقررات، پیشرفت­های علمی و فرهنگ ملی آن کشور که همگی در تدوین فارماکوپه مدنظر قرار می­گیرند، تأثیر می­پذیرند (مجنون­حسینی و دوازده­امامی، ۱۳۸۶).
اندام­های برخی گیاهان، مانند برگ­های درخت گردو، کاکل ذرت، پوست میوۀ لوبیا و دُم گیلاس دارای مواد مؤثری­اند که برای مداوای برخی بیماری­ها کاربرد دارند. برخی بر این باورند چون این گیاهان فقط برای تولید مواد مؤثر آن­ها کشت و کار نمی­شوند، بنابراین گیاه دارویی محسوب نخواهند شد. در واقع گیاهانی که حداقل دارای صفات زیر باشند، گیاه دارویی نامیده می­شوند (مجنون­حسینی و دوازده­امامی، ۱۳۸۶) :
۱- در پیکر این گیاهان مواد ویژه‌ای به عنوان مواد مؤثر یا متابولیت­های ثانویه ساخته و ذخیره می­شوند که برای مداوای برخی از بیماری­ها مورد استفاده قرار می­گیرند. مواد مذکور طی فرآیندهای ویژه و پیچیدۀ بیوشیمیایی و به مقدار بسیار کم (به طور معمول کم‌تر از یک درصد وزن خشک گیاه)، ساخته می­شوند و چون آن­ها را در تولید گیاهان دارویی به کار می­برند، تولید متابولیستی گفته می­ شود.
۲- اغلب ممکن است اندام ویژه­ای چون ریشه، برگ­ها، ساقه، گل، میوه و غیره بیشترین مواد مؤثر را داشته باشند، بنابراین همیشه نمی­ توان کل اندام­های گیاه را منبع ماده دارویی ویژه‌ای دانست.
۳- اندام­های گیاهی برداشت‌شده، آماده ­سازی و فرآوری می­شوند، یعنی آن­ها تحت تأثیر عملیات ویژه­ای مانند جداسازی، خردشدن، خشک­کردن، تخمیر و غیره قرار گرفته و سپس استفاده می­شوند. به­ طور معمول این اندام­ها به صورت سنتی و فقط با خشک کردن با عنوان “کالای عطاری” عرضه می­شوند.
به­ طور کلی، گیاهان دارویی دارای انواع یک­ساله، دو ساله، چند ساله، علفی، خشبی، درختچه­ای یا درختی هستند. جمع­آوری آن­ها اغلب با دست امکان­ پذیر است، ولی پس از برداشت، محصول جمع­آوری شده باید تحت تأثیر عملیات مناسب (خشک­کردن، پالودگی، استخراج ماده مؤثر، بسته­بندی و غیره) قرار گیرد، تا قابل مصرف شود؛ از این رو تولید گیاهان دارویی، مستلزم به کارگیری نیروی کارگری زیادتری نسبت به سایر محصولات کشاورزی است (مجنون­حسینی و دوازده­امامی، ۱۳۸۶).
۱-۴- تاریخچۀ استفاده از گیاهان دارویی
استفاده از گیاهان برای درمان بیماری­ها با تاریخ بشر هم­زمان بوده است (Simonetti, 1991). در حفاری­های ۶۰۰۰۰ هزار ساله در عراق شواهدی یافت شده که انسان از هشت گیاه دارویی، از جمله گیاهان افدرا (Ephedra sinica) و ختمی (Althea rosae L.) استفاده می­کرده است. گیاهان دارویی در فرهنگ­های مختلف، مانند فرهنگ یونان به عنوان روح یا روان و در فرهنگ هندوها به عنوان گیاه مقدس محسوب می­شدند. به طورکلی، نیاکان ما گیاهان دارویی بسیار زیادی در اختیار داشته اند و به تجربه با خوردن و مشاهدۀ تأثیرات آن­ها و یا با مشاهدۀ حیوانات به هنگام خوردن این گونه گیاهان و یا مالش دادن خود به آن­ها با فوائد و آثار درمانی برخی از آن­ها آشنا شده ­اند (Hill, 1989).
۱-۵- کلیاتی در رابطه با تیره کاسنی
تیره کاسنی (Asteraceae) یا گل ستاره (مرکبان)، شامل بیش از ۹۰۰ جنس و ۲۰۰۰ گونه است که در نقاط مختلف کره زمین پراکنده­اند. بیشترین انتشار این تیره در نواحی معتدل و سرد کره زمین دیده می­ شود. گیاهان تیره کاسنی علفی، یک­ساله یا چند ساله­اند که در موارد نادری به صورت درختچه­های کوچک می­رویند. برگ­های این گیاهان بسیار متنوع اغلب، متناوب (گاهی متقابل)، ساده و بندرت مرکب از برگچه­های شانه‌ای یا پنجه­ای است. این برگ­ها فاقد گوشوارک می­باشند (امیدبیگی، ۱۳۸۴).
گل­ها به صورت گل‌آذین در بالای ساقه و روی نهنج پهن و مشترکی قرار می­گیرند. در پای این نهنج، براکته­هایی در یک یا دو ردیف دیده می­ شود. جام گل همواره پیوسته و از گلچه­های زبانه­ای و لوله­ای تشکیل شده است. گلچه­های زبانه­ای در خارج و گلچه­های لوله­ای در داخل قرار می­گیرند. مادگی این گل­ها دو برچه­ای است. میوه فندقه و اغلب دارای تارهای بلند می­باشد. مواد مؤثره گیاهان این تیره در صنایع دارویی اهمیت خاصی دارند. این مواد متفاوتند و شامل اسانس، روغن، مواد تلخ، گلیکوزید، آلکالوئید، کائوچو، مواد موسیلاژی، موم‌ها و غیره می­باشند. از بین گیاهان دارویی تیره کاسنی می­توان به ترخون، افسنطین، خار مقدس، همیشه بهار، گلرنگ، بومادران، ماریتیغال و لوزارنگ اشاره نمود (امیدبیگی، ۱۳۷۹).
۱-۶- ماریتیغال
مردم در گذشته برای مداوای بیماری­های صفراوی و بیماری­های مربوط به دستگاه گوارش، از برگ­های گیاه ماریتیغال استفاده می­کردند. اکنون از مواد مؤثره میوه­های رسیده این گیاه برای معالجه بیماری­های کبدی (سیروز و مسمویت­های کبدی) و پیشگیری از سرطان کبد استفاده می­ شود. لگالون، دورا سیلی­مارین، هگریمارین و مارین دیستل، داروهایی هستند که از مواد مؤثره ماریتیغال برای مداوای بیماری­های کبدی تهیه شده ­اند. تحقیقات اخیر نشان می­دهد مصرف مواد مؤثره این گیاه توسط افراد شاغل در صنایع رنگ­سازی و شیمیایی، نقش عمده­ای در عدم ابتلای آن­ها به مسمویت­های کبدی دارد. به لحاظ استفاده روزافزون صنایع داروسازی از مواد مؤثره این گیاه، ماریتیغال از ۲۰ سال پیش در تعدادی از کشورها در مقیاس وسیعی کشت می­ شود. در اکثر کشورهای غربی (بخصوص آلمان، اتریش و رومانی) و در تعدادی از کشورهای جنوب آمریکا و جنوب آفریقا، همه‌ساله زمین­های زراعی وسیعی برای کشت ماریتیغال اختصاص می­یابد (امیدبیگی، ۱۳۸۴؛ مجنون­حسینی و دوازده­امامی، ۱۳۸۶).
۱-۶-۱- مشخصات گیاه
ماریتیغال (Silybum marianum L.)، گیاهی است یک­ساله، مدیترانه­ای و در جلگه­های هموار با آب و هوای گرم و در خاک­های سبک شنی می­روید. این گیاه در کشورهای اروپایی که آب و هوای مدیترانه­ای دارند، در استرالیا و جنوب آمریکا، می­روید. ریشه این گیاه مستقیم، به رنگ روشن و دارای انشعاب­های زیادی می­باشد. ساقه آن نیز مستقیم است و انشعاب­های زیادی دارد. ارتفاع ساقه متفاوت بوده و بین ۱۵۰ تا ۲۵۰ سانتی­متر است. برگ­ها پهن و شکننده­اند و اوایل رویش به شکل روزت روی زمین قرار می­گیرند. وجود لکه­های سبز رنگ کلروفیل­دار و سفید رنگ که بر اثر ایجاد فاصله بین غشاء و سلول­های کلروفیل­دار مزوفیل ایجاد شده به ظاهر برگ حالتی شبیه به سنگ مرمر می­دهد. حاشیه برگ­ها خاردار بوده و کاپیتول­ها به شکل بیضی و تا حدودی تخم مرغی شکل هستند. قطر آن­ها بین ۵ تا ۸ سانتی­متر است. گل­ها به رنگ بنفش تیره بوده و به ندرت سفید رنگ می­باشند. میوه (دانه) به شکل تخم مرغ، به طول ۸ میلی­متر و به ضخامت ۴ میلی­متر است. رنگ آن عموماً قهوه­ای تیره است، اما قسمت تحتانی آن به رنگ قهوه­ای روشن مشاهده می­ شود. وزن هزار دانه ۲۳ تا ۳۱ گرم است. در میوه­های ماریتیغال، فلانوئیدهای مختلفی ساخته و ذخیره می­ شود که مقدار آن­ها متفاوت است و به شرایط اقلیمی محل رویش و نوع گیاه بستگی دارد و بین ۲ تا ۵ درصد می­باشد (امیدبیگی، ۱۳۸۴؛ مجنون­حسینی و دوازده­امامی، ۱۳۸۶).
مهم­ترین فلانوئیدهای میوه ماریتیغال عبارتند از: سیلی­بین، سیلی­کریستین و سیلی­دیانین که مجموعه آن­ها تحت عنوان سیلی­مارین شناخته می­شوند. سیلی­مارین در آب غیرمحلول و در الکل، محلول است. این فلانوئید ضد مسمویت­های کبدی است و در مقابل عوامل مسموم‌کننده نیز محافظ کبد می­باشد. سیلی­مارین، خنثی­کننده اثرهای سوء سموم آلفا–آمانتین و فلوئیدین بر روی کبد است. میوه این گیاه علاوه بر ترکیبات فلانوئیدی، حاوی ماده تلخی است که منشأ آن ترکیبات رزینی و ترکیبات روغنی است. مقدار روغن در میوه، بین ۲۰ تا ۲۵ درصد است. مهم­ترین اجزای آن عبارتند از : اسید لینولئیک (۵۰ تا ۶۰ درصد)، اسید اولئیک (۲۰ تا ۳۵ درصد) و غیره (امیدبیگی، ۱۳۸۴).
دوره رویشی ماریتیغال، بین ۱۱۰ تا ۱۴۰ روز است. چنان­چه بذرها اوایل بهار کاشته شوند، پس از ۸ تا ۱۰ روز جوانه می­زنند. در ایران، اولین گل­ها ۷۵ تا ۸۵ روز پس از سبزشدن دانه یعنی اواخر بهار ظاهر می­شوند. ۷۰ تا ۸۰ درصد کاپیتول­ها روی شاخه­ های فرعی این گیاه به وجود می­آیند (Hornok, 1988).
۱-۶-۲- نیازهای اکولوژیکی
ماریتیغال، گیاهی است مدیترانه­ای که در طول رویش به هوای گرم و آفتاب فراوان نیاز دارد. بذرها در دمای ۸ تا ۱۰ درجه سانتی ­گراد جوانه می­زنند، ولی درجه حرارت مطلوب برای جوانه‌زنی بذر، بین ۱۸ تا ۲۰ درجه سانتی ­گراد است. ماریتیغال را تقریباً در هر نوع خاک می توان کشت کرد. خاک­های کاملاً شنی و تهی از مواد و عناصر غذایی، برای کشت این گیاه مناسب نیستند و باعث کاهش عملکرد می­شوند (امیدبیگی و همکاران، ۱۳۸۲).
۱-۶-۳- تناوب کشت
اگرچه ماریتیغال را می­توان با بیشتر گیاهان به تناوب کشت کرد، ولی گیاهان وجینی برای این کار مناسب­تر هستند. این گیاهان، نه تنها خاک را فقیر نمی­سازند، بلکه چنان­چه بقایای گیاهی آن­ها به خاک برگردانده شود، مقدار زیادی مواد آلی به خاک افزوده می­ شود. مزرعه پس از برداشت گیاهان وجینی معمولاً عاری از علف­های هرز می­ شود و چون ماریتیغال به اکثر علف­کش­ها حساس است، نیازی به مبارزه شیمیایی با علف­های هرز نخواهد بود. هم‌چنین، پس از برداشت گیاهان وجینی، برای آماده‌ساختن زمین فرصت کافی خواهد بود. باقی‌ماندن ماریتیغال برای مدت نسبتاً طولانی در زمین­هایی که در آن­ها کشت می­گردد، آن را به علف­هرز منطقه مبدل می­ کند. این گیاه را حداکثر می­توان ۲ تا ۳ سال در یک زمین کاشت (امیدبیگی، ۱۳۸۴).
۱-۶-۴- مواد و عناصر غذایی مورد نیاز
فصل پاییز، به هنگام آماده ساختن خاک، باید ۴۰ تا ۵۰ کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر و ۸۰ تا ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار اکسید پتاس به خاک اضافه نمود. تحقیقات انجام شده در ایران (اطراف تهران) نشان می­دهد، ازت فراوان سبب کاهش مواد مؤثره ماریتیغال می­گردد. از این‌رو، چنان­چه زمین تهی از ازت باشد، توصیه می­ شود ۲۵ تا ۳۰ کیلوگرم در هکتار ازت به عنوان سرک در اختیار گیاهان قرار گیرد (Omidbaigi & Nobakht, 2001).
۱-۶-۵- آماده سازی خاک
زمین را در اولین فرصت پس از برداشت محصول قبل، شخم عمیقی می­زنند. پس از خردکردن کلوخه­ها با دیسک و افزودن کودهای شیمیایی مورد نیاز، زمین را تسطیح می­ کنند. اواخر زمستان، بستر خاک را برای کاشت آماده می­ کنند. پس از کاشت بذرها، برای ایجاد تراکم در بستر خارجی خاک و به منظور هماهنگی در رویش آن­ها، زمین را غلتک مناسبی می­زنند (امیدبیگی، ۱۳۸۴).
۱-۶-۶- تاریخ و فواصل کاشت
ماریتیغال در مناطق سردسیر در فصل بهار و در مناطق گرم­سیر، به صورت یک محصول پاییزه کشت می­ شود. زمان مناسب برای کاشت بهاره ماریتیغال، اوایل بهار است. تأخیر در کاشت مناسب نیست، زیرا گیاه به ساقه نمی­رود و عملکرد به شدت کاهش می­یابد. تحقیقات نشان می­دهد زمان مناسب برای کاشت پاییزه ماریتیغال در اطراف تهران، اواخر تابستان (۲۰ شهریور) و فاصله ردیف­های کاشت ۵۰ سانتی­متر و فاصله دو بوته در طول ردیف ۳۰ سانتی­متر مناسب است. عمق بذر ماریتیغال موقع کشت، باید ۲ تا ۳ سانتی­متر باشد (Omidbaigi & Nobakht, 2001).
۱-۶-۷- روش کاشت
کاشت ماریتیغال از طریق بذر و به صورت ردیفی در زمین اصلی انجام می­گیرد. برای هر هکتار زمین، ۱۰ تا ۱۲ کیلوگرم بذر نیاز است. تعداد ۱۰ تا ۱۲ بذر در هر متر مربع طولی مناسب است. برای سهولت در برداشت مکانیکی، بهتر است گیاهان به صورت نواری کشت شوند؛ یعنی پس از هر ۴ تا ۵ ردیف در فاصله­ای به اندازه ۱۲۰ تا ۱۵۰ سانتی­متر خالی بماند و در تمام زمین به همین شکل عمل شود. پس از کشت، انجام غلتک مناسب و آبیاری کافی، باعث تسریع و هماهنگی در رویش بذر می­ شود (امیدبیگی، ۱۳۸۴).
۱-۶-۸- مراقبت و نگهداری
بذرها پس از ۸ تا ۱۰ روز سبز می­شوند. وقتی گیاهان ۴ تا ۵ برگی شدند، علف­های هرز بین ردیف­ها و گیاهان را باید با دست یا به وسیله ماشین (کولتیواتور) وجین کرد. وقتی ارتفاع گیاهان به ۳۰ تا ۴۰ سانتی­متر رسید، باید وجین علف­های هرز را تکرار کرد و پس از ۳ تا ۴ هفته سومین و آخرین برداشت علف­های هرز را انجام داد. چنان­که گفته شد، ماریتیغال به بسیاری از علف­کش­ها حساس است، از این­رو مبارزه شیمیایی با علف­های هرز این گیاه باید با دقت کامل انجام گیرد و در انتخاب نوع علف­کش، غلظت و زمان کاربرد آن، باید دقت نمود. تحقیقات اخیر نشان می­دهد که استفاده از علف­کش اولیترف به مقدار ۵/۲ تا ۴ لیتر در هکتار و فلوبالکس به مقدار ۵/۲ تا ۳ کیلوگرم در هکتار قبل از کاشت بذر، نتایج مطلوبی در از بین بردن علف­های هرز دارد. پس از کاشت و قبل از رویش آن­ها نیز می­توان از علف­کش بوویلان به مقدار ۳ تا ۴ لیتر در هکتار استفاده کرد. این علف کش­ها را به هیچ عنوان نباید پس از رویش گیاه به کار برد (امیدبیگی و همکاران، ۱۳۸۲). آفات در طول رویش گیاهان ممکن است صدمات زیادی به محصول وارد کنند. از این آفات می­توان از نوعی سرخرطومی گرده خوار نام برد. برای از بین بردن این آفت، می­توان از آفت­کش وفاتوکس به مقدار ۳ تا ۵/۳ کیلوگرم در هکتار استفاده نمود (Heeger, 1956). سفیدک سطحی یا پودری، از بیماری­هایی است که در آن قارچ عامل سفیدک به صورت لکه­های سفید رنگی در سطح ساقه و برگ ظاهر می­ شود و اواخر فصل به صورت لکه­های قهوه­ای دیده می­ شود. میوه گیاهان مبتلا به این قارچ، پوک می­شوند. می­توان از قارچ­کش سولفوره یا قارچ­کش­های مناسب مانند آفاگون یا تریفمین در زمان مناسب، بر ضد این بیماری استفاده نمود (امیدبیگی و همکاران، ۱۳۸۲).
۱-۶-۹- برداشت محصول
تحقیقات انجام شده در ایران، نشان می­دهد در کشت بهاره میوه­ ها از اوایل تابستان به تدریج می­رسند. هنگام رسیدن میوه­ ها، گلچه­ها خشک می­شوند و تارهای بلند و سفید رنگ (پاپلوس‌ها) ظاهر می­گردند. رنگ میوه­های رسیده، قهوه­ای و براق است. میوه­های رسیده به سهولت از گیاه جدا و به اطراف پراکنده می­شوند. کاپیتول­ها معمولاً در یک مرحله برداشت می­شوند. اواخر تیر – اوایل مرداد، زمان مناسبی برای برداشت محصول است. چون ماریتیغال برگ­های بزرگ و انبوهی دارد و اطراف برگ­ها را تیغ­های فراوانی پوشانده است، کار برداشت کاپیتول­ها با دست، بسیار مشکل­ساز است. در سطح کوچک، کاپیتول­ها را می­توان با داس برداشت کرد، اما در سطوح وسیع کشت، برداشت محصول فقط با ماشین­های مخصوص امکان­ پذیر می­باشد. پس از جمع­آوری میوه، آن­ها را خشک و تمیز و در مکان مناسب نگهداری می­ کنند. عملکرد بذر متفاوت است و به عوامل مختلف (شرایط اقلیمی و روش برداشت محصول) بستگی دارد و بین ۲/۱ تا ۲ تن در هکتار است (امیدبیگی، ۱۳۸۴؛ مجنون­حسینی و دوازده­امامی، ۱۳۸۶).
۱-۷- تنش شوری

۳) به تاخیر انداختن جذب و مهاجرت چربی‌ها
۴) عمل‌کردن به عنوان حامل برای آنتی‌اکسیدان‌ها، مواد ضد میکروبی، و مواد بهبود دهنده‌ی خواص ارگانولپتیکی (مواد طعم‌زا)، مواد رنگی و بهبوددهنده‌های بافتی

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۵) جلوگیری از مهاجرت آروما، مواد طعمی و رنگی ماده غذایی به محیط و بین اجزاء مواد غذایی هتروژن
۶) جلوگیری از نفوذ میکروارگانیسم‌ها به مواد غذایی
۷) افزایش ارزش غذایی محصول
۸) حفاظت محصول در برابر صدمات مکانیکی
۹) کاهش مقدار ماده بسته بندی و پیچیدگی بسته‌بندی
۱۰) پدهای جاذب بر پایه نشاسته سیب‌زمینی می‌توانند جایگزین مناسب پدهای مرسوم برای جذب ترشحات گوشت باشند (کستر و فنیما، ۱۹۸۶).
۳-۷- کاربرد نشاسته در تولید زیست پلاستیک‌ها
نشاسته در سه شکل زیر برای تولید زیست‌پلاستیک‌ها مورد استفاده قرار گرفته است:
۱) به عنوان ماده پر‌کننده: در این حالت، گرانول‌های سالم و ژلاتینه‌نشده نشاسته (حدود۵-۲۰درصد) با پلیمرهای سنتزی (مانند پلی‌اتیلن یا پروپیلن) مخلوط می‌شود ولی بر هم کنش‌های قوی بین آنها صورت نمی‌گیرد. مصرف نشاسته توسط میکروارگانیسم‌ها باعث افزایش تخلخل، تشکیل حفرات و در نتیجه کاهش یکپارچگی ماتریکس پلیمر می‌شود. این نوع پلاستیک، اولین نوع پلاستیک‌های نشاسته‌ای مورد استفاده در صنایع بسته‌بندی بوده است و محصولات حاصل کاملاً زیست‌تخریب‌پذیر نیستند. برای افزایش سرعت تجزیه‌ی این نوع مواد بسته‌بندی از موادی نظیر پرواکسیدان‌ها که فرایند اکسیداسیون نوری و حرارتی را کاتالیز می‌کنند استفاده می‌شود.
۲) به عنوان یک پلیمر ترکیب‌شونده: در این شکل، نشاسته نرم شده و ژلاتینه شده با یک پلیمر سنتزی و معمولاً آبدوست مانند پلی‌استرها مخلوط یا اکسترود می‌شود. پلی‌استرهای آلیفاتیک مانند پلی‌کاپرولاکتون، پلی‌لاکتیک‌ اسید، پلی‌ونیل الکل، پلی هیدروکسی بوتیرات و استات سلولز می‌توانند با نشاسته ترموپلاستیک به خوبی ترکیب شوند. کامپوزیت پلیمری حاصل معمولاً خواص مکانیکی و بازدارندگی در برابر بخار آب بهتری نسبت به پلیمر نشاسته‌ی عاری از پلی‌استر خواهد داشت.
۳) به عنوان یک پلیمر منفرد: که محصول حاصل معمولاً خواص مکانیکی ضعیفتر و بازدارندگی کمتری در برابر بخار آب خواهد داشت. نشاسته خشک ترموپلاستیک نیست و بنابراین در خطوط تولید پلیمرهای سنتزی قابل فرایند نمی‌باشد. ترموپلاستیک کردن نشاسته، با تخریب گرانول‌ها، افزودن نرم‌کننده و فرایند برش همراه با حرارت طی فرایند اکستروژن انجام می‌شود. اعمال تیمار حرارتی ۱۲۰ تا ۲۲۰ درجه ‌سانتی‌گراد و نیروی برش مکانیکی موجب تغییرات زیر در ساختار نشاسته می‌شود:
پاره شدن گرانول‌ها
شکستن پیوندهای هیدروژنی
دپلیمریزاسیون نسبی در اثر شکستن پیوندهای کوالانسی بین واحدهای گلوکز
تغییرات فوق موجب کاهش خصوصیات کریستالی و تشکیل نشاسته‌ی ترموپلاستیک (TPS) می‌شود(قنبرزاده و همکاران، ۱۳۸۸).
نشاسته می‌تواند برای تولید محصولات پلاستیکی نظیر فوم‌ها^[۴۸]، محصولات حاصل از اکستروژن دمشی نظیر کیسه‌های زباله، محصولاتی مانند سینی، لیوان و گلدان و محصولات حاصل از قالب‌گیری تزریقی مانند قاشق، چنگال و قوطی‌ها مورد استفاده قرار گیرد.
برای اینکه نشاسته با پلیمرهای سنتزی موجود قابل رقابت باشد باید همانند آنها با خطوط تولید رایج قابل فرایند باشد و همچنین خواص مکانیکی و بازدارندگی محصول نهایی شبیه محصولات شاخه شده از پلیمرهای نفتی موجود باشد. ولی به سه دلیل زیر نشاسته نمی‌تواند چنین خواصی را از خود نشان دهد:
۱) آن بسیار آبدوست است.
۲) بخش عمده نشاسته از آمیلوپکتین تشکیل شده است که پلیمری انشعابی است و این موجب کاهش قابلیت کشش‌پذیری و تضعیف خواص مکانیکی می‌شود.
۳) مولکول آمیلوپکتین و آمیلوز تمایل به کریستالیزاسیون مجدد (رتروگراداسیون) دارند که در اثر تشکیل پیوندهای هیدروژنی زیاد بین زنجیرهای پلیمر رخ می‌دهد. رتروگراداسیون باعث تضعیف شدید خواص مکانیکی می‌شود.
تغییر پیکربندی ساختار پلیمر، افزایش نسبت بخش خطی پلیمر به بخش انشعابی و افزایش طول زنجیرهای پلیمر که موجب گیر‌افتادن بیشتر زنجیرها می‌شود، می‌تواند خواص مکانیکی پلیمر نشاسته را بهبود دهد. اگرچه استفاده از نشاسته‌های با آمیلوز بالا، می‌تواند تا حدی مشکل اول را حل نماید ولی رتروگراداسیون سریع آمیلوز همچنان به عنوان یک مشکل باقی خواهد ماند. اصلاحات شیمیایی بر روی نشاسته که بتواند موجب تغییرات مطلوب در ساختار نشاسته گردد، می‌تواند موجب بهبود هرچه بیشتر خواص پلیمری نشاسته گردد. استریفیکاسیون نشاسته با اسیدهای کربوکسیلیک (مانند اسید مالیک، سوکسینیک و تارتاریک) می‌تواند موجب بهبود آبگریزی و خواص ترموپلاستیک و کاهش سرعت رتروگراداسیون شود. همچنین افزودن انواع لیپیدها و موم‌ها می تواند خواص آبگریزی نشاسته را بهبود دهد.
۳-۸- تولید فیلم نشاسته
فیلم نشاسته توسط دو روش زیر قابل تولید است:
روش کاستینگ
روش ترموپلاستیک (اکستروژن دمشی یا غلطکی)
الف) روش کاستینگ (روش حلال): همانطور که گفته شد، نشاسته در حالت طبیعی داخل گرانول‌هایی مجزا از هم می‌باشد. بنابراین برای اینکه بیوپلیمرهای آمیلوز و آمیلوپکتین قابلیت پلیمریزاسیون و تشکیل فیلم پیدا کنند، لازم است که این ماکرومولکول‌ها از داخل گرانول‌ها آزاد گردد. برای این منظور، بایستی نشاسته ژلاتینه شود. در واقع، در فرایند ژلاتینه‌شدن، گرانول‌های نشاسته در حضور آب متلاشی شده و زنجیرهای آمیلوز و آمیلوپکتین از داخل آنها آزاد می‌گردد. گرانول‌های نیمه کریستالی نشاسته در دمای اتاق نسبت به انحلال در آب از خود مقاومت نشان می‌دهند. هنگامی که دیسپرسیون نشاسته در آب حرارت داده می‌شود و سپس سرد می‌شود، بسته به دما و زمان حرارت دهی چهار مرحله زیر تشخیص داده می‌شود:
ژلاتینه‌شدن، خمیری‌شدن، ترکیدن گرانول ها و رتروگراداسیون، که در شکل ۳-۱ نشان داده شده است.
شکل ۳-۱: تغییرات قوام دیسپرسیون نشاسته‌های مختلف در طی حرارت دادن و سرد کردن
۱) ژلاتینه‌شدن: گرانول‌های نشاسته در آب سرد نامحلول می‌باشند و آب کمی جذب می‌کنند. حرارت دادن مخلوط گرانول‌ها و آب، موجب شکسته‌شدن پیوندهای هیدروژنی نشاسته- نشاسته و ایجاد پیوندهای نشاسته- آب در دمای ژلاتینیزاسیون می‌شود و در نتیجه آبگیری تسریع می‌یابد و آب به داخل گرانول‌ها نفوذ می‌کند و موجب تورم برگشت‌پذیر گرانول‌ها می‌شود (قابلیت برگشت با سرد کردن و خشک کردن). در مرحله ژلاتینه شدن افزایش ویسکوزیته محلول ناچیز است ولی افزایش آبگیری نشاسته را می‌توان از روی کاهش شکست دوگانه‌ی نور زیر میکروسکوپ نوری پلاریزه تشخیص داد. کریستالی بودن ساختار میسل‌های نشاسته موجب شکست دوگانه نور^[۴۹] می‌شود. جذب آب موجب تبدیل شکل کریستالی به آمورف و کاهش شکست دوگانه نور می‌شود.
۲) خمیری شدن^[۵۰]: گذشت زمان و افزایش دمای سوسپانسیون نشاسته موجب افزایش آبگیری و تورم برگشت‌ناپذیر گرانول‌ها در دمای خمیری‌شدن و افزایش یکباره‌ی ویسکوزیته می‌گردد. در مرحله‌ی خمیری‌شدن، بخشی از مولکول‌های نشاسته (به ویژه آمیلوز) از داخل گرانول‌ها به فضای بین گرانول‌ها وارد می‌شود و ماتریکس بین گرانولی تشکیل می‌دهد که این ماتریکس باعث افزایش شدید ویسکوزیته می‌شود. (گفتنی است که دو مرحله‌ی ژلاتینیزاسیون و خمیری شدن در برخی کتاب‌ها به عنوان مراحل ابتدایی و انتهایی ژلاتینیزاسیون معرفی می‌شوند). هر چقدر اندازه‌ی گرانول‌ها بزرگتر باشد زمان و دمای ژلاتینه شدن و خمیری‌شدن پایین‌تر خواهد بود. گرانول‌های بزرگتر، پیک ویسکوزیته‌ی بالاتری را ایجاد می‌کنند. برای مثال سیب‌زمینی دارای دمای ژلاتینه‌شدن و خمیری‌شدن کمتر و ویسکوزیته‌ی بالاتری نسبت به نشاسته‌ی غلات می‌باشد. همچنین، هر چقدر نسبت آمیلوز کمتر باشد دمای ژلاتینه و خمیری شدن کمتر خواهد بود. شکل ۳-۲ تغییرات گرانول های نشاسته را در طول ژلاتیته‌شدن (وخمیری شدن) را نشان می‌دهد(قنبرزاده و همکاران، ۱۳۸۸).
۳) ترکیدن گرانول‌هاک ادامه حرارت دهی و آبگیری موجب ترکیدن گرانول‌ها و کاهش ویسکوزیته می‌شود. به هم زدن دیسپرسیون (اعمال برش) و پایین بودن pH موجب ترکیدن سریعتر می‌گردد.
۴) رتروگراداسیون نشاسته: سرد کردن دیسپرسیون نشاسته در آب موجب پیوندهای هیدروژنی نشاسته- نشاسته و کاهش پیوندهای هیدروژنی آب- نشاسته می‌گردد. خطی بودن زنجیرهای آمیلوز موجب ممانعت فضایی کمتر، تحرک و نزدیک‌شدن بیشتر زنجیرها و تشکیل سریعتر پیوندهای هیدروژنی نسبت به زنجیرهای آمیلوپکتین می‌شود. اگر محلول نشاسته، غلیظ و سرعت سرد کردن بالا باشد پیوندهای هیدروژنی در نقاط محدود تشکیل می‌شوند و آب را گیر انداخته و شبکه ژلی تشکیل می‌دهند (رتروگراده نمی‌شوند). رقیق بودن محلول نشاسته و یا سرد کردن آرام محلول غلیظ نشاسته، موجب تشکیل پیوندهای هیدروژنی در نقاط زیاد و در نتیجه تبدیل شکل آمورف به شکل کریستالی می‌شود (رتروگراداسیون). نسبت آمیلوز به آمیلوپکتین بالاتر موجب رتروگراداسیون سریعتر می‌شود. برای مثال نشاسته سیب‌‌زمینی دیرتر از نشاسته گندم رتروگراده می‌گردد.
با توجه به توضیحات فوق، حرارت دادن، مرحله اساسی در تولید فیلم نشاسته محسوب می‌شود. در روش کاستینگ پس از تهیه محلول تشکیل دهنده‌ی فیلم (۵-۱ درصد W/W نشاسته در آب)، آن را تا بالای دمای ژلاتینه‌شدن حرارت می‌دهند (معمولا ۹۰درجه‌سانتی گراد به مدت ۳۰ دقیقه). سپس آن را خنک می‌کنند و بر روی سطح نچسب تفلونی پخش می‌کنند. با خشک کردن در دمای حدود ۶۰ درجه سانتی‌گراد به مدت ۲۴ ساعت فیلمی یکنواخت تولید می‌شود که می توان به راحتی آن را از سطح جدا کرد (مایلارینن و همکاران، ۲۰۰۲).
نشاسته در عدم حضور نرم کننده فیلمی بسیار سخت و شکننده تولید می‌کند. بنابراین استفاده از نرم کننده در تولید فیلم نشاسته امری ضروری است. رایج ترین نرم‌کننده مورد استفاده در تولید فیلم‌های نشاسته‌ای گلیسرول است. با افزودن گلیسرول خواص مکانیکی فیلم نشاسته تا حدود زیادی اصلاح می‌شود. امّا خواص بازدارندگی فیلم نشاسته با افزودن نرم‌کننده دچار تغییر شده و تا حدود زیادی تضعیف می‌شود.
شکل ۳-۲: فرایند ژلاتینه شدن نشاسته (۱) گرانول‌های طبیعی نشاسته متشکل از آمیلوز (خطی) و آمیلوپکتین (انشعابی)، (۲) کاهش حالت کریستالی، گسستن هلیکس‌ها و تورم برگشت‌پذیر گرانول‌ها در اثر افزودن آب، (۳) تورم برگشت ناپذیر و خروج آمیلوز گرانول‌ها در اثر افزایش میزان آب و حرارت دادن، (۴) تخریب کامل گرانول‌ها و محصور شدن رشته‌های آمیلوپکتین در بین زنجیرهای آمیلوز در اثر افزایش بیشتر دما.
ب) روش ترموپلاستیک: در این روش، نشاسته در عدم حضور آب (یا مقادیر پایین آب) و در حضور نرم‌کننده‌های غیر فرّار (عمدتاً گلیسرول)، در داخل اکسترودر و تحت فرآیندهای مکانیکی و حرارتی به نشاسته‌ی ترموپلاستیک تبدیل می‌شود که قابلیت شکل‌پذیری توسط حرارت را دارد و می‌توان از آن در تولید انواع مواد بسته بندی از جمله فیلم‌ها استفاده کرد. در واقع در این روش برای ژلاتینه‌شدن نشاسته از حرارت و تنش‌های مکانیکی استفاده می‌شود. فیلم‌های حاصل از روش ترموپلاستیک خواص مکانیکی بهتری از فیلم‌های حاصل از روش کاستینگ خواهد داشت. وقتی در روش کاستینگ، از آب به عنوان نرم کننده فیلم نشاسته‌ای استفاده می‌شود، پس از تبخیر آب امکان تشکیل پیوندهای هیدروژنی بیشتری بین زنجیرهای نشاسته ایجاد شده و در نتیجه فیلم حاصل بسیار سخت و شکننده و فاقد ویژگی برگشت‌پذیری حرارتی خواهد بود. امّا وقتی از نرم کننده‌های غیر فرّار نظیر گلیسرول استفاده شود تداخل مولکول‌های نرم‌کننده در بین زنجیرهای پلیمر باعث کاهش تعداد و شدت برهمکنش‌ها بین زنجیرهای نشاسته می‌شود و ماده‌ای که حاصل می‌گردد دارای ویژگی برگشت پذیری حرارتی خواهد بود و به همین دلیل به آن نشاسته ترموپلاستیک اطلاق می‌شود.
نکته مهمی که در تولید فیلم نشاسته بایستی مورد توجه قرار گیرد این است که قابلیت فیلم‌سازی نشاسته به ترکیب شیمیایی آن بستگی دارد و مهمترین عامل، نسبت آمیلوز به آمیلوپکتین است. بالا بودن آمیلوز در نشاسته به تولید فیلمی مقاوم‌تر می‌ انجامد. اما نشاسته‌ای که آمیلوپکتین زیادی داشته باشد فیلمی با خواص کاربردی ضعیف تولید می‌کند (قنبرزاده و همکاران، ۱۳۸۸).
۳-۹- خواص کاربردی فیلم‌ نشاسته‌‌ی سیب‌زمینی
بازدارندگی ضعیف نسبت به بخار آب از عیب‌های اساسی فیلم‌های نشاسته‌ای به حساب می‌آید. به علت ماهیّت آبدوست نشاسته، فیلم‌های حاصل از آن نفوذ‌پذیری بالایی نسبت به بخار آب دارند (برتوزی و همکاران، ۲۰۰۷). این حساسیت نسبت به رطوبت باعث ایجاد تغییر در خواص کاربردی فیلم نشاسته در شرایط محیطی مختلف شده و در نتیجه کاربرد فیلم‌های نشاسته‌ای در شرایط مختلف (به ویژه در رطوبت‌های نسبی بالاتر) را محدود می‌سازد.
ترکیب شیمیایی نشاسته، فرمولاسیون (به ویژه میزان نرم‌کننده)، شرایط تولید فیلم و شرایط محیطی (به ویژه رطوبت نسبی) از جمله عواملی هستند که WVP^[51] فیلم نشاسته را تحت تأثیر قرار می‌دهند. نوع نشاسته مورد استفاده در تهیه فیلم تأثیر به سزایی بر روی WVP فیلم نهایی دارد.
بهترین روش برای بهبود خواص بازدارندگی فیلم نشاسته، ایجاد تغییر در نشاسته و یا اصلاح آن است. تولید فیلم از نشاسته اصلاح شده باعث کاهش نفوذپذیری آن نسبت به بخار آب و اکسیژن می‌شود. به عنوان مثال جانهید و همکاران (۲۰۰۷) خواص بازدارندگی فیلم‌های حاصل از نشاسته طبیعی سیب‌زمینی و نشاسته اصلاح‌شده به دو روش مختلف را مورد مقایسه قرار دادند.
برای این کار از دو نوع نشاسته‌ی اصلاح‌شده استفاده شد: نشاسته آبگریز (با بهره گرفتن از انهیدرید سوکسینیک) و هیدروکسی پروپیل نشاسته. همانطور که در جدول ۳-۱ مشاهده می‌شود با اصلاح نشاسته نفوذپذیری نسبت به اکسیژن و بخار آب کاهش می‌یابد. کمترین WVP مربوط به فیلم حاصل از نشاسته آبگریز است.
از دیگر روش‌های افزایش بازدارندگی فیلم می‌توان به روش‌های زیر اشاره نمود:
افزایش قسمت‌های آمیلوز نسبت به آمیلو پکتین
اختلاط با سایر بیوپلیمرها لیپیدها و پروتئین‌ها تا حدودی دارای خاصیت آبگریزی هستند و قادرندWVP فیلم نشاسته را کاهش دهند.
افزایش پیوندهای دی‌سولفیدی مثلاً با افزودن کازئین