اوایل ۱۹۹۰

فعالیت شرکت‌های آمریکایی، اروپایی و ژاپنی در حوزه مدیریت دانش شدت یافت

اواسط ۱۹۹۰

شبکه‌های بین المللی مدیریت دانش پدید آمد

اواخر ۱۹۹۰

مدیریت دانش در زمره فعالیت‌های تجاری شرکت‌های بزرگ درآمد

هزاره سوم

شرکت‌های بزرگ اروپایی حدود ۵۵ درصد درآمد خود را به مدیریت دانش اختصاص داده‌اند

مهم‌ترین نقشی که می‌توان به مدیریت دانش نسبت داد این است که آن را به عنوان یک روش شناسی تغییر در نظر بگیرند. مدیریت دانش از یک طرف با جذب دانش‌های جدید به درون سیستم و از طرفی دیگر با اداره مؤثر آن دانش‌ها می‌تواند مهم‌ترین عامل تغییر یک سازمان باشد. دانش به واسطه نزدیکی به تصمیم‌ها و اقدامات سازمانی به مراتب بیش از داده‌ها و اطلاعات می‌تواند باعث بهبود عملکرد شده و در نتیجه کیفیت خدمات سازمان­ها به طور عام و سازمان‌های دولتی را به طور خاص بهبود بخشد (بیتس^[۸۶]، ۲۰۰۵ ).

۲-۲-۱۱-۱- تعریف مدیریت دانش

برای شناخت هر مفهوم، نیاز است که درباره آن مفهوم در حد امکان تعریفی جامع وجود داشته باشد. مدیریت دانش نیز از این قاعده مستثنی نیست. از این رو در این جا چند تعریف متداول در مورد مدیریت دانش ارائه شده است.

به نظر بوسه (۲۰۰۳) مدیریت دانش یک رویکرد سیستماتیک یکپارچه جهت شناسایی، مدیریت و تسهیم تمام دارایی‌های اطلاعاتی سازمان است که شامل بانک‌های اطلاعاتی، مدارک، سیاست‌ها و رویه‌ها است.
به نظر اسمیت^[۸۷] (۲۰۰۱) مدیریت دانش یک محیط کاری جدید ایجاد می‌کند که دانش و تجربه به آسانی می‌توانند به اشتراک گذاشته شوند و همچنین اطلاعات و دانش را فعال می‌کند تا به سمت افراد واقعی و در زمان واقعی جریان یابند تا آن‌ ها بتوانند مؤثر و کاراتر عمل نمایند.
دسوزا^[۸۸] (۲۰۰۵) معتقد است مدیریت دانش به عنوان روشی برای تبدیل داده‌های خام به اطلاعات رمزگردانی شده و سپس تفسیر آن اطلاعات به دانش، محسوب می‌شود. سیستم‌های مدیریت دانش را می‌توان با بهره گرفتن از تکنولوژی­های اطلاعاتی جاری و آتی توسعه داد. با این وجود تکنولوژی برای نیل به اهداف مدیریت دانش شرطی لازم است ولی کافی نیست. فرایندهای مدیریت دانش را باید برای پرداختن به موضوعاتی نظیر مشارکت، تفسیر معنایی و دستیابی مورد استفاده قرار دارد (خیراندیش، ۱۳۸۶: ۷۵).
اخیراً تعریفی از سوی سازمان توسعه و همکاری‌های اقتصادی^[۸۹] (۲۰۰۳) (به نقل از حسن زاده، ۱۳۸۴) ارائه شده است که به نظر می‌رسد علاوه بر تازگی، مفاهیم اصلی تعاریف موجود را به صورت خلاصه دربرمی‌گیرد. همچنین این تعریف به صورت عملی در پژوهشی از سوی سازمان مذکور استفاده شده است. بنابراین تعریف مدیریت دانش مجموعه ­ای از فعالیت‌های سازمانی برای خلق، کسب، توزیع دانسته‌ها و ارتقای به اشتراک گذاری دانش در داخل سازمان و محیط پیرامون آن است. با مرور تعاریف مختلف، مدیریت دانش را به این صورت می‌توان تعریف کرد: مدیریت دانش عبارت از اعمال مدیریت و زمینه سازی برای تبدیل دانش (ضمنی به آشکار و بالعکس) در داخل یک سازمان از طریق گردآوری، به اشتراک گذاری و استفاده از دانش به عنوان یک سرمایه سازمانی در راستای دستیابی به اهداف سازمان است (حسن زاده، ۱۳۸۴).

۲-۲-۱۱-۲-ارتباط نوع مدیریت دانش و نوع دانش

همان­طور که گفته شد، دانش صریح به راحتی مورد تجزیه و تحلیل و طبقه بندی قرار می‌گیرد. اما دانش ضمنی، در روحیه، روان و درک انسان‌ها نهفته است. از این رو تجزیه و تحلیل و طبقه بندی آن دارای دشواری‌های خاص خود است. با توجه به اهمیت و نقش هر یک از این دو نوع دانش، عده­ای از این منظر، روش‌های به کارگیری مدیریت دانش در سازمان را به چهار دسته پویا^[۹۰]، انسان گرا^[۹۱]، نظام گرا^[۹۲] و انفعالی^[۹۳] تقسیم کرده‌اند (چوی و لی^[۹۴]، ۲۰۰۳). در این دسته بندی، سطح دانش صریح، بستگی به تقسیم دانش از طریق رمزگذاری و نگهداری اطلاعات مورد نیاز یک فرد و سطح دانش ضمنی نیز به سطح تقسیم دانش از طریق نحوه روابط میان افراد بستگی دارد. در شکل ۲-۱ جایگاه این روش‌ها با توجه به نوع و سطح دانش ضمنی و آشکار نمایش داده شده است.

شکل ۲-۱: رابطه بین نوع مدیریت دانش و نوع دانش(چوی و لی ،۲۰۰۳)

• روش منفعل: سازمان‌هایی که از این روش استفاده می‌کنند، تمایل کمی به مدیریت دانش دارند و به صورت روشی سیستماتیک اداره نمی‌شوند. در این سازمان‌ها، تعریفی مناسب از دانش وجود ندارد، از این رو اثربخشی در سازمان‌های فوق در طول مدت زمان کاهش می‌یابد و احتمال شکست در این سازمان‌ها بسیار زیاد است .

• روش سیستم محور: سازمان‌هایی که از این روش استفاده می‌کنند، تأکید بیشتری بر کدگذاری و استفاده دوباره از دانش (صریح) دارند. به این ترتیب تأثیرپذیری خود را از طریق فناوری اطلاعات افزایش داده و در مقابل، پیچیدگی‌های دسترسی به اطلاعات و استفاده از آن را کاهش می‌دهند. بنابراین در این روش، هزینه اندک تبادل اطلاعات و جواب سریع‌تر به مشتری امکان پذیر است و معمولاً دانش صریح، بهتر تقسیم می‌شوند و نیز می‌توان با استفاده دوباره از اطلاعات کدگذاری شده به سطح مناسب‌تری از دانش دست یافت. همچنین برنامه های آموزشی استاندارد و گروهی این روش، توانایی‌های سازمان‌ها را بالا برده، نیاز به داشتن اطلاعات گسترده تر را در میان اعضای یک سازمان کاهش می‌دهد .

• روش انسان محور: تأکید بر روش انسان محور، بر پایه تقسیم دانش‌های ضمنی است. در این روش اطلاعات مناسب‌تری را شناسایی می‌کنند، چرا که روش مزبور در ارتباط میان اعضای یک سازمان بسیار باارزش است. در این روش سطح دانش ضمنی سازمان بسیار بالاست و از این نظر در مقابل رقبا مشکلی وجود ندارد. بنابراین سازمان باید شروع به کدگذاری و مالکیت دانش ضمنی کند. استفاده از فناوری در این زمینه تکنولوژی می‌تواند بسیار مؤثر باشد .

• روش پویا: سازمان‌هایی که از روش پویا استفاده می‌کنند، از هر دو نوع دانش ضمنی و صریح بهره می‌گیرند و آن‌ ها را به بهترین نحو مورد توجه و استفاده قرار می‌دهند. در این سازمان‌ها که اکثراً شرکت‌های مشاوره­ای هستند، بر روی فناوری اطلاعات، سرمایه گذاری‌های زیادی انجام می‌شود .

نتایج بررسی‌های انجام شده بر روی سازمان‌هایی که روش‌های نامبرده را به کار برده‌اند نشان می‌دهد که روش پویا نسبت به دیگر روش‌ها کارآمدی بیشتری دارد. زیرا به هر دو نوع از دانش (ضمنی و صریح) توجه دارد که این امر باعث مزیت رقابتی برای آنها می‌شود (چوی و لی، ۲۰۰۳).

۲-۲-۱۲- ضرورت و اهمیت مدیریت دانش

مدیریت دانش مفهوم تازه ای نیست. سازمان‌ها معمولاً به شکل‌های مختلفی برای تصمیم گیری و تولید کالا و خدمات، مدیریت دانش را تجربه کرده‌اند اما این تجربه‌ها نظام­مند و اصولی نبوده است. اصولاً آنچه درباره مدیریت دانش جدید است ، وجود آگاهی نسبت به فرایند مدیریت دانش است. توانایی سازمان در خلق، کسب، پردازش و حفظ دانش قدیم و جدید، قابلیت سازمان برای مواجهه با پیچیدگی، عدم اطمینان و تغییرات را افزایش می‌دهد. مدیریت دانش اجازه می‌دهد که سازمان تغییرات را مدیریت کند، نه اینکه تغییرات سازمان را مدیریت کند (مشبکی و زارعی، ۱۳۸۲).
مدیریت دانش بر استفاده از دانش برای ایجاد مزیت رقابتی و پویایی شرکت‌ها در محیط با رشد سریع و پیچیده امروزی تاکید دارد . در شرایطی که اهمیت عوامل تولید همچون سرمایه ، نیروی کار و زمین به دلیل در دسترس بودن یا امکان جایگزینی کم شده است، دانش مهم‌ترین منبع تولید و تعیین کننده پیشتاز رقابت شده است (سید جوادین و دیگران ، ۱۳۸۹) . هیچ سازمانی برتری یا عدم برتری به صورت ذاتی ندارد. تنها برتری که می‌تواند بدست بیاورد توانایی برای بهره برداری از دانش در دسترس است. بنابراین چگونگی تولید (یا دسترسی به منابع دانش) و انتقال آن به بدنه سازمان و نهایتاً استفاده سریع و صحیح از آن در حوزه های کارکردی^[۹۵] امری بسیار حیاتی است.
نوناکا (۱۹۹۱) دانش را تنها مزیت رقابتی پایدار برای یک سازمان می‌داند . به تعبیر او در شرایطی که بازارها مرتبا تحول می‌یابند، فناوری‌های قدیمی منسوخ می‌شوند، رقبا متنوع و چند برابر می‌شوند و محصولات و خدمات دچار تحول بنیادین می‌شوند، سازمان‌های موفق آن­هایی هستند که مرتبا به تولید دانش جدید پرداخته، آن را در سطح سازمان گسترانده و بالاخره با سرعت زیاد از آن در فناوری‌ها و محصولات جدید استفاده می‌کنند. مدیریت دانش به عنوان یک استراتژی کاری و شغلی به طور هم زمان بر روی مرزهای چندگانه سازمان عمل کرده و نیز ابزاری جهت پیشرفت برنامه-های کلی سازمان محسوب می‌شود . مدیریت دانش با ایجاد قدرت داخلی در سازمان‌ها سعی در برطرف نمودن چالش‌های خارجی دارد و این امر با بهره برداری از منابع دانش موجود در کارکنان، منابع اطلاع رسانی، تکنولوژی اطلاعاتی و کاربردهای آن و هم چنین ارتباطات آن‌ ها با مشتریان و تأمین­کنندگان انجام­پذیرخواهد بود. مفهوم مدیریت دانش تعیین کننده، ابزاری برای انجام و پیشرفت‌های کاری است که می‌تواند شامل اجزای مختلف کار، توزیع و توسعه محصولات و خدمات جدید باشد و توانایی اجرای فعالانه برای توسعه و بهبود مستمر را نیز در بر داشته باشد(ابطحی و صلواتی ،۱۳۸۵) .
زمانی که فضای اعتماد و انگیزش برای افراد به جهت تسهیم و به کارگیری دانش فراهم شود و فرآیندهای نظام مند یافته و خلق دانش ایجاد گردد، و نیز در صورت نیاز فناوری لازم برای ذخیره و آسان سازی یافتن و به اشتراک گذاری دانش مهیا باشد، ارزش افزایی مداوم دانش اتفاق می‌افتد. حسن زاده (۱۳۸۶) منافع مدیریت دانش در یک سازمان را در سطح فردی و سازمانی مورد بررسی قرار داده است. در سطح فردی مدیریت دانش به کارکنان امکان می‌دهد که مهارت‌ها و تجربیات خود را از طریق همکاری با دیگران و سهیم شدن در دانش آنان و یادگیری ارتقا دهند تا به رشد حرفه ای دست یابند. در سطح سازمانی، مدیریت دانش سازمان را قادر می‌سازد تا از طریق افزایش کارایی، بهره­وری، کیفیت و نوآوری عملکرد سازمان را ارتقا بخشد. سازمان­هایی که دانش خود را مدیریت می‌کنند، به سطح بالایی از بهره‌وری دست می‌یابند. سازمان‌ها با دسترسی بیشتر به دانش کارکنان خود می‌توانند تصمیمات بهتری اتخاذ کنند، فرایندها را بهینه سازی کنند، از تکرار کارها کاسته و بر نوآوری بیفزایند و در نهایت یکپارچگی و همکاری درون سازمانی را ارتقاء بخشند(تیسه^[۹۶] ،۲۰۰۳).

۲-۳- پیشینه پژوهش

• محمدی و امیری(۱۳۹۱) در پژوهشی به بررسی “ارائه مدل ساختاری تفسیری دستیابی به چابکی از طریق فناوری اطلاعات در سازمان­های تولیدی”پرداختند. هدف این پژوهش ارائه یک مدل مفهومی با بهره گرفتن از روش مدل­سازی ساختاری تفسیری در راستای دستیابی به چابکی از طریق قابلیت های فناوری اطلاعات است. بدین منظور پس از بررسی مبانی نظری و پیشینه پژوهش و شناسایی شاخص­ های دستیابی به چابکی از طریق فناوری اطلاعات مدل ساختاری تفسیری در ۴ سطح ارائه شده است. یافته های پژوهش نشان می­دهد تمایل و تعهد مدیران ارشد، جو سازمانی و همسویی برنامه ریزی استراتژیک با برنامه های فناوری اطلاعات عامل مؤثر در دستیابی به چابکی از طریق فناوری اطلاعات است.

• کدخداپور(۱۳۹۱)در پژوهشی به بررسی” نقش مدیریت دانش در چابکی سازمان­های تجاری (مدل­یابی معادلات ساختاری، مورد مطالعه: شرکت‌های دانش‌محور پارک علم و فناوری شهرستان یزد)”پرداخت. این پژوهش بررسی تاثیر مدیریت دانش بر چابکی را به صورت خرد و کلان در دستور کار خود قرار داده است. برای این منظور، ضمن یک بازنگری گسترده در ادبیات، مهم‌ترین عناصری که از سوی محققین بر موفقیت مدیریت دانش موثر شناخته شده‌اند استخراج و در قالب دوبعد فرآیندی و زیر ساختی طبقه بندی گردید. از سوی دیگر، بازنگری تحقیقات حوزه چابکی نشان داد که یک سازمان برای چابک‌ترشدن نیازمند الزاماتی است که در این پژوهش تحت عنوان اقدامات چابکی سازمانی به آن پرداخته شده است.جامعه آماری پژوهش، شرکت‌های دانش بنیان پارک علم و فناوری انتخاب و تعدادی از شرکت‌های آن به عنوان نمونه مورد بررسی قرار گرفتند. جمع آوری اطلاعات بدین شکل بودکه، از طریق مطالعه ادبیات تحقیق، و چندین مرحله مصاحبه با خبرگان مهم‌ترین عناصر مدیریت دانش و اقدامات چابکی سازمانی شناسایی گردید و در قالب پرسشنامه­ای از نمونه مورد پرسش واقع شد. روایی پرسشنامه تحقیق با بهره گرفتن از نظر خبرگان (روایی محتوایی) و پایایی سوالات با مقدار بالای ضریب آلفای کرنباخ به تایید رسید. نتایج آزمون همبستگی بین مدیریت دانش و چابکی، ارتباط معنی دار این عوامل را نشان داده، در خصوص ارتباط و تاثیر عناصر مدیریت دانش بر اقدامات چابکی سازمانی نتایج نشان داد که در اکثر موارد بین عناصر مدیریت دانش و اقدامات چابکی سازمانی ارتباط معنی داری وجود دارد. به عبارت دیگر، اکثر عناصر مدیریت دانش می‌تواند بر روی اقدامات چابکی اثر گذار باشند. در مجموع می‌توان اظهار داشت، هر یک از این ابعاد زیر ساختی و فرآیندی به نحوی به بخشی ازابعادچابکی در ارتباط هستند.

• جاویدی (۱۳۹۱) در پژوهشی به بررسی” تاثیر کاربرد فناوری اطلاعات بر چابکی سازمانی و چابکی نیروی کار در اداره کل آموزش و پرورش فارس(از دیدگاه کارکنان حوزه ستادی)”پرداخت. هدف این پژوهش،مشخص نمودن تاثیرات کاربرد فناوری اطلاعات بر چابکی سازمانی و چابکی نیروی کار در سازمان آموزش و پرورش فارس می­باشد.آنچه که در مورد فناوری اطلاعات مدنظر می­باشد؛تعریف راس (۲۰۰۵)و مرکادر، کدان و سانچز(۲۰۰۶)از فناوری اطلاعات می­باشد. در مورد چابکی سازمانی،قابلیت ها و تعاریف چابکی سازمانی از دیدگاه شریفی و ژانگ(۱۹۹۱)( چهاربُعد)باتلفیق نظرات سایر اندیشمندان می­باشد که مجموعا شامل پنج بعد است و آنچه که در این تحقیق در مورد چابکی نیروی کار مد نظر می­باشد، ابعاد سه گانه چابکی نیروی کار شرهی(۲۰۰۸)می باشد.جامعه آماری این تحقیق شامل ۳۲۲ نفر از کارکنان اداری سازمان آموزش و پرورش فارس می باشد.نتایج تحقیق علاوه بر این که موید تاثیر بیشتر فناوری اطلاعات بر چابکی سازمانی نسبت به چابکی نیروی کار می باشد، نشان دهنده­ تاثیر مثبت و قوی کاربرد فناوری اطلاعات هم بر چابکی سازمانی و هم چابکی نیروی کار می­باشد.

• فتحیان و شیخ(۱۳۹۰) در پژوهشی به بررسی” تأثیر فناوری اطلاعات بر چابکی شرکت­های کوچک و متوسط” پرداختند.در این پژوهش با توجه به مدل­های مفهومی چابکی،پرسشنامه­ای طراحی و به منظور تعیین سطح چابکی شرکت ها میان شرکت­های کوچک و متوسط توزیع گشت.پس از دسته بندی شرکت­ها در سه دسته چابک، نیمه چابک و غیر چابک نقش فناوری اطلاعات بر چابکی با توجه به پرسشنامه ارسال شده برای مدیران شرکت ها مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت.یافته های این تحقیق نشان می دهد که فناوری اطلاعات نقش مهمی را در چابک نمودن این شرکت ها ایفا می کند.

• شارون و توماس^[۹۷](۲۰۱۳)در پژوهشی به بررسی” تاثیرIT بر چابکی زنجیره تامین و عملکرد شرکت”می ­پردازد. این مطالعه به بررسی تاثیر فناوری اطلاعات (IT) در چابکی زنجیره تامین می پردازد. نتایج نشان می دهد که IT توانایی زنجیره تامین را در درک تغییرات بازار با بهبود کفایت، صحت، در دسترس بودن و بهنگام بودن از جریان اطلاعات را بهبود می­بخشد.همچنین توانایی زنجیره تامین را برای پاسخ به تغییرات بازار از طریق کاهش هزینه و بهبود کیفیت و به موقع بودن برای پاسخ به تغییرات بازار در سراسر زنجیره عرضه را افزایش می­دهد.

• پی یینگ و همکاران^[۹۸](۲۰۱۲) در پژوهشی به بررسی” نقش IT در دستیابی به چابکی عملیاتی:یک مطالعه موردی از حایر، چین”پرداخته است.نتایج این پژوهش مشخص می­ کند که فناوری اطلاعات نقش مهمی در دستیابی به چابکی عملیاتی ایفا می­ کند. این نتایج نشان می­دهد که نفوذ IT توانایی شرکت برای پردازش اطلاعات در محیط کسب و کار آشفته را افزایش می­دهد، که به بهره­وری پردازش اطلاعات و اثر پردازش اطلاعات کمک می­ کند. با تقویت و افزایش توانایی پردازش اطلاعات، شرکت به پاسخگویی به تغییرات بازار آماده­تر است.

جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه افرادی است که برای خرید به فروشگاه های زنجیره ای سطح شهر تهران مراجعه می کنند و متعلق به طبقه سنی، اجتماعی، تحصیلاتی، درآمدی و شغلی خاصی نبوده و افراد جامعه با هر جنسیت درصورتی که به خرید مایحتاج خود از فروشگاه های تهران بپردازند، جامعه آماری پژوهش محسوب می شوند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

نمونه آماری بخشی از جامعه است که مشتمل بر برخی از اجزا از جامعه آماری انتخاب شده اند .گروه نمومنه یک مجموعخ فرعی از جامعه آماری است که با مطالعه آن محقق قادر است نتیجه را به کل جامعه آماری تعمیم دهد.
۳-۴ تعیین حجم نمونه و روش نمونه گیری
تعیین حجم نمونه یکی از اساسی ترین و مشکل ترین گام های هر تحقیق میدانی بوده و دقت در تعیین حجم نمونه متضمن صحت تعمیم و نتیجه گیری می باشد.
با توجه به اینکه جامعه آماری شامل مشتریان های تهران است در تعیین اندازه نمونه، فرمول اندازه نمونه تصادفی از جامعه نا محدود قابل استفاده است.
کوکران یکی از مهم ترین روش ها برای محاسبه حجم نمونه آماری می باشد که در دو حالت جامعه محدود و جامعه نامحدود مورد استفاده قرار می گیرد. در حالتی که جامعه نامحدود (حجم جامعه نامحدود) است فرمول کوکران برای محاسبه حجم نمونه به صورت زیر می باشد (حجازی، سرمد و بازرگان، ۱۳۸۵):
در این فرمول علائم به ترتیب زیر جایگذاری می شوند:
n: حجم نمونه آماری
N: حجم جامعه آماری که برای مثال فرض کنید ۵۰۰ نفر می باشد.
P: نسبت وجود صفت در جامعه آماری است. در اینجا واریانس در سطح حدأکثر در نظر گرفته شده و بنابراین ۰٫۵=p می باشد.
q یا ۱-p: نسبت عدم وجود صفت در جامعه آماری است در اینجا چون ۰٫۵ p= است q=1-p برابر ۰٫۵ دست می آید.
Z مقدار متغیر نرمال واحد استاندارد که در سطح اطمینان ۹۵ درصد برابر ۹۶/۱ می باشد و بیانگر میزان اشتباه مجاز است.
Ɛ: دقت برآورد یا حداکثر خطای قابل قبول
α : سطح خطا
مقدار p برابر با ۵/۰ در نظر گرفته شده است؛ زیرا اگر ۵/۰ = p باشد، n حداکثر مقدار خود را پیدا می کند(آذر ، مومنی، ۱۳۸۰)
دامنه ضریب اعتبار بین صفر و یک می باشد . اعتبارهای کمتر از ۶/۰ معمولا ضعیف تلقی می شوند .دامنه ۷/۰ قابل قبول و بالاتر از ۸/۰ خوب تلقی می شوند. البته هر چه نزدیک تر شدن ضریب اعتبار به عدد ۱ ، بهتر است (اوماسکاران، ۱۳۸۷ ).
بدین ترتیب با توجه به فرمول جامعه نامحدود، حجم نمونه به صورت زیر محاسبه می شود:
با توجه به حجم نمونه به دست آمده، از بین حجم جامعه آماری، محقق موفق به توزیع ۵۰۰ پرسشنامه شد که این تعداد مبنای تجزیه و تحلیل داده ها قرار گرفتند.
روش های نمونه گیری در دو دسته اصلی احتمالی و غیر احتمالی قرار دارند. از جمله روش های نمونه گیری احتمالی عبارتند از : نمونه گیری تصادفی ساده یا نامحدود؛ نمونه گیری احتمالی سیستماتیک؛ نمونه گیری تصادفی طبقه ای (متناسب یا نامتناسب) ؛ نمونه گیری خوشه ای؛ نمونه گیری ناحیه ای؛ نمونه گیری مضاعف. از جمله روش های نمونه گیری غیراحتمالی عبارتند از: نمونه گیری در دسترس؛ نمونه گیری قضاوتی؛ نمونه گیری سهمیه ای (آذر، ۱۳۸۰).
در پژوهش حاضر از روش نمونه گیری تصادفی ساده استفاده شده است.
به طور کلی داده ها را با چهار روش کلی که هر یک، انواع و وی‍ژگی های خاصی دارند می توان از جامعه یا نمونه آماری استخراج کرد..
این ابزار عبارتند از : پرسشنامه، مصاحبه، مشاهده و نهایتا بررسی مدارک (خاکی ،۱۳۸۹)
اطلاعات لازم در پژوهش حاضر با بهره گرفتن از روش های مطالعات کتابخانه ای شامل کتب، مقالات، مجلات، گزارشات تحقیقی، مدارک و اسناد موجود و نیز استفاده از اینترنت، هم چنین پرسشنامه و مصاحبه با افراد خبره و کارشناسان مطلع در زمینه های مربوطه جمع آوری می شود.
یکی از روش های بسیار متداول گردآوری اطلاعات، روش پرسشنامه ای است که از طریق آن می توان امر گردآوری اطلاعات در سطح وسیع را انجام داد. از نکات بارز این روش، جمع آوری اطلاعات در سطح وسیع و با هزینه بسیار پایین می باشد (حافظ نیا، ۱۳۸۴٫). برای گردآوری داده های میدانی پژوهش از پرسشنامه استفاده گردید که در ادامه به توضیح آن پرداخته می شود.
۳-۵- پرسشنامه
پرسشنامه به عنوان یکی از ابزارهای بسیار متداول در پژوهشات است و عبارت است از مجموعه ای از پرسش های هدف مدار که با بهره گیری از مقیاس های گوناگون، نظر، دیدگاه و بینش یک فرد پاسخگو را مورد سنجش قرار می دهد.
به منظور طراحی پرسشنامه، با مطالعه ادبیات و پیشینه پژوهش های انجام شده و با راهنمایی و اعمال نظرات اساتید محترم راهنما و مشاور پرسشنامه ای در قالب طیف لیکرت طراحی شد.. سؤالات پرسشنامه استاندارد و از پیش تدوین شده است که حاصل مطالعات قبلی می باشد.
۳-۵-۱ مقیاس مورد استفاده
در پرسشنامه مذکور از مقیاس پنج گزینه ای لیکرت به شرح زیر استفاده شده است:
جدول ۳-۱ : مقیاس پاسخگویی مورد استفاده در پرسشنامه

خیلی کم
کم
متوسط
زیاد
خیلی زیاد

۱

۲

۳

۴

۵

– آمادگی برای نیازهای متغیر.

– تلاش برای کار بی عیب و نقص.
– به تمام فعالیت ها و خروجی های خود از دید مشتری می نگرد.
– تمام فعایت ها را در جهت بالا بردن رضایت مشتری سازماندهی می کنند.
– فلسفه مشتری گرایی را در عمل چه در بیرون و چه در درون سازمان پی گیری می کند.
– علاوه بر ایجاد رضایت کامل، مشتریان را مجذوب محصولات و خدمات خود می کنند.
– راهبران سازمان اهمیت کسب رضایت کامل مشتریان را به طور مستمر برای کارکنان ترویج و تبلیغ می کنند.
– میزان رضایت مشتریان را اندازه گیری می کنند و بر اساس نتایج آن، محصولات و فرایند های خود را به صورت مستمر بهبود می دهند.
– مشتریان خود را به وفادار و هواداران سازمان مبدل می کنند.
– نظامی برای مدیریت ارتباطات با مشتری خلق می کنند.
۲-۱-۸)طراحی ساختارهای مشتری محور
بیشتر ساختارهایی که سازمان سنتی (کلاسیک)دارند مبتنی بر دو چیزند: محصول و کاربرد آن. هنگام تعریف یک استراتژی،دو مسئله مطرح می شود:
– آیا کارکنان فعلی شرکت می توانند تمام مشتریان را سرویس بدهند یا شرکت برای هر بخش خدمات باید کارکنانی خاص جذب کند؟
– در هر مورد، آیا روشی را در اختیار دارید که به نیازهای مختلف مشتریان، به شیوه خاص خودشان رسیدگی کند؟
برای کارخانجات (و موسسات) اجرای همه روش های جدید برای رفع همه نیازها دشوار است. در بسیاری از موارد، بررسی مجدد سازمان، برای اطمینان خاطر از این که نیاز بخش های مختلف تامین شود و منافع جدیدی نصیب مشتریان گردد و اینکه تغییرات تنها به تغییر نمودار سازمانی محدود نشده باشد، اقدامی ضروری به حساب می آید. به علاوه، در خصوص هر وظیفه و بخش فعالیت – تکنولوژی اطلاعاتی یا بازاریابی فرقی نمی کند. لازم است تمام مجموعه با نیازهای هر بخش مشتری هماهنگ بشود. ساختار مرسوم چنین دوایری در نمودار ۲-۲ نمایش داده شده است(هورویتز۱۳۸۲ ،صص۱۶۳-۱۶۲).
مدیریت بازاریابی
تبلیغات
روابط عمومی
فروش
تحقیقات
نام تجاری
محصول الف
محصول ب
محصول پ
شکل۲-۲) ساختار متداول و مرسوم اداره بازاریابی(هورویتز،۱۳۸۲ ،ص۱۶۴)
گر می خواهید به مشتریان خود خدمات بهتری ارائه بدهید و از رقبا سبقت بگیرید، یک ساختار مشتری محورتر مثل آنچه در نمودار ۲-۳ نشان داده شده است می تواند موثر باشد در واقع شما باید بتوانید به این سوال ساده پاسخ دهید: فلان دایره شرکت چقدر در خدماتی که به مشتریان ارئه می شود سهیم است؟ (همان منبع، ۱۳۸۲ ،ص۱۶۲).
مدیر بازاریابی
بخش الف
بخش ب
بخش پ
مدیریت روابط
فروش
خدمات
خدمات بازاریابی

• • بانک اطلاعات

• • ارتباطات

• • محصول

مدیریت مشتریان
شکل ۲-۳) ساختار مشتری محور اداره بازاریابی (همان منبع،۱۳۸۲،ص ۱۶۵)
۲-۱-۹) نهادینه کردن اصول مشتری گرایی
الگویی که مبتنی بر مراحل زیر برای نهادینه کردن اصل شناخت مشتری و مشتری گرایی قابل ارائه است عبارت است از (پایندانی،۱۳۸۶ ،ص۴۸-۴۲):
– آموزش شناخت مشتری و مشتری گرایی به کارکنان سازمان
– شناسایی مشتریان و نیازهای آن ها.
– پردازش نیازها و خواسته های مشتریان.

در همین رابطه در مطالعه آکات^[۱۱۱] و همکاران در ترکیه بر روی ۲۲۰۶۰ دانشجوی علوم پزشکی از رشته های مختلف پرستاری و مامایی و بهداشت ، نتایج نشان داد که در مقایسه بین انگیزه دانشجویان پرستاری و سایر رشته های علوم پزشکی، انگیزه درونی دانشجویان پرستاری بیش از سایر رشته ها است.در این مطالعه میزان انگیزه درونی، بیرونی و همچنین فقدان انگیزه نیز بالا بود (۱۰). درمطالعه ای که توسط دلیر^[۱۱۲] و همکاران در سال ۱۳۸۷در دانشکده پرستاری- مامایی مشهد بر روی ۲۰۰ نفر از دانشجویان پرستاری و مامایی انجام شد، انگیزه دانشجویان پرستاری در حد متوسط ارزیابی شد و همچنین انگیزه درونی این دانشجویان بیشتر از انگیزه بیرونی آنها گزارش شد(۸۰).برخلاف این پژوهش در مطالعه حسن بیگی^[۱۱۳] در ایران در بین دانشجویان پرستاری میزان انگیزه دانشجویان از حد میانگین پایین تر گزارش شده بود که می تواند آسیب زیادی از لحاظ آموزشی به دانشجویان به خصوص در رشته پرستاری وارد نماید.(۶۵)
این نتایج می تواند با توجه به نوع دانشکده های پرستاری و ترم تحصیلی که دانشجویان مورد بررسی قرار گرفته اند متغیر باشد.میزان انگیزه درونی و شناسایی شده و در کل انگیزه از نوع خود تعیین شده در مطالعه حاضر همراستا با مطالعات مختلف در دانشجویان پرستاری بالا است که می تواند به نوع رشته برگردد زیرا بیشتر دانشجویان پرستاری بعد از گذراندن کنکور و ورود به دانشگاه این رشته را با هدف نوع دوستی و کمک به مردم انتخاب نموده اند به همین دلیل میزان انگیزه زیادی دارند اما این انگیزه ممکن است با ورود به ترم های بالاتر ومواجهه با مشکلات پیش رو کمرنگ تر گردد. میزان شاخص خود تعیین کنندگی نیز به سمت مثبت سوق دارد که نشان از انگیزه خود مختار است اما این میزان خود تعیین کنندگی دارای یک میانگین در حد متوسط است در حالی که در دانشجویان پرستاری با توجه به نوع رشته وکار آنها در آینده انتظار انگیزه خود مختار و خود تعیین کننده بیشتری می رود.
جداول شماره ( ۸-۱۱) در ارتباط با هدف شماره ۴ و اهداف ۴-۱ تا ۴-۵ نشان می دهد که بین علاقه با انگیزه درونی(۰۱/۰=p) ، انگیزه شناسایی شده(۰۰/۰=p) ،انگیزه به درون متمایل شده(۰۰/۰=p) و شاخص خود تعیین کنندگی ارتباط معنی داری دیده شد (۰۰/۰=p). دانشجویانی که به رشته پرستاری علاقه داشتند از انگیزه درونی، انگیزه شناسایی شده و انگیزه به درون متمایل شده بیشتری نیز برخوردار بودند و خود تعیین کنندگی بیشتری نیز داشتند. بین علاقه با فقدان انگیزه نیز ارتباط معنی داری اما معکوسی دیده شد(۰۰/۰=p). دانشجویانی که به رشته پرستاری علاقه مند نبوده از انگیزه کمتری برخوردار بودند(جدول ۱۳).
همچنین نتایج جداول ) ۸-۱۱ ( نشان داد بین قصد ادامه تحصیل در رشته پرستاری با انگیزه درونی(۰۱/۰=p) ، انگیزه شناسایی شده(۰۰/۰=p) ،انگیزه به درون متمایل شده(۰۰/۰=p) و شاخص خود تعیین کنندگی (۰۰/۰=p) ارتباط معنی داری دیده شد. دانشجویانی که قصد ادامه تحصیل در این رشته را در آینده داشتند از انگیزه درونی، انگیزه شناسایی شده و انگیزه به درون متمایل شده بیشتری نیز برخوردار بودند و خود تعیین کنندگی بیشتری نیز داشتند. بین ادامه تحصیل در پرستاری با فقدان انگیزه نیز ارتباط معنی داری اما معکوسی دیده شد (۰۰/۰=p)(جدول ۱۳). دانشجویانی که به رشته پرستاری علاقه مند نبوده و قصد ادامه تحصیل در این رشته را در آینده نداشتند از انگیزه کمتری برخوردار بودند. بین انگیزه بیرونی و این دو متغیر ارتباط معنی داری مشاهده نشد(جدول۱۲).
همراستا با مطالعه حاضر ، پژوهش های دسی و رایان^[۱۱۴] در این زمینه نشانگر این است که دانشجویانی که انگیزه درونی و خود تعیین شدگی بیشتری دارند تمایل دارند که به موفقیتهای آکادمیک بیشتری نیز دست یابند و دوام بیشتری در تحصیل خود نیز دارند(۸۱). در مطالعه یوپ جونگ^[۱۱۵] در سال ۲۰۱۲ که بر روی ۳۴۹ دانش آموز دبیرستانی که سال سوم دبیرستان را گذرانده بودند ، انجام شد دانشجویانی که انگیزه کمتری داشتند این کمبود انگیزه تاثیرات منفی بر روی علایق و موفقیت تحصیلی و میزان شوق و رغبت آنها به ادامه تحصیل و ارزش گذاری بر روی شغلشان داشت.(۸۲). مطالعه مائورر^[۱۱۶] بر روی دانشجویان علوم پزشکی نشان داد که دانشجویانی که انگیزه درونی بیشتری داشتند وقت بیشتری را برای مطالعه می گذاشتند و نمرات بهتری را نیز کسب می نمایند. اما آن دسته از دانشجویانی که انگیزه کمی داشتند علاقه ای نیز به ادامه تحصیل در آینده نداشتند(۸۳).در مطالعه سلیکوز^[۱۱۷] در سال ۲۰۰۹ بر روی دانشجویان دانشکده تربیت معلم مشاهده شد که انگیزه درونی و خود تعیین شده با قصد ادامه تحصیل در آینده ارتباط مثبتی دارد و افرادی که انگیزه درونی بیشتری دارند امکان ادامه تحصیل آنها در آینده بیشتر است(۸۴).در بررسی های والراند^[۱۱۸] مشاهده شد افرادی که علاقه بیشتری به کارهای خود دارند میزان انگیزه درونی نیز در آنها بیشتر است. اما کسانی که انگیزه در حد متوسط و یا کمی دارند انگیزه کمتری نیز در کارهای خود دارند.همچنین نتایج این پژوهش نشان داد افرادی که اهداف بالایی برای درس خواندن دارند میزان انگیزه درونی و شناسایی شده بیشتری نیز دارند(۰۰۰۱/۰>p) اما بر خلاف مطالعه حاضر در بررسی والراند مشاهده شد که آن دسته از دانشجویانی که انگیزه به درون متمایل شده داشته و یا انگیزه ای نداشتند، اهداف مشخصی نیز برای آینده و ادامه تحصیل نداشتند(۸۵) اما در مطالعه ما انگیزه به درون متمایل شده نیز ارتباط مثبتی با علاقه و ادامه تحصیل داشت.

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

در پژوهش حاضر دانشجویانی که دارای طیفی از انواع انگیزه درونی، شناسایی شده و به درون متمایل شده می باشند، میزان علاقه بیشتری به رشته پرستاری داشته و قصد ادامه تحصیلات خود را در آینده داشتند. در سایر مطالعات نیز بین انواع این انگیزه ها با علاقه و تمایل برای ادامه تحصیل ارتباط معناداری وجود داشت. البته تنها در مطالعه والراند بین انگیزه به درون متمایل شده و دو متغیر ذکر شده ارتباط معکوسی دیده شد.این تفاوت در مطالعه والراند و بررسی ما می تواند به دلیل تفاوت در نوع رشته های تحصیلی باشد.اگرچه انگیزه به درون متمایل شده نوع ضعیفتری از انگیزه خود تعیین شده است و امتیاز کمتری دارد اما میتواند برروی علایق و ادامه تحصیل فرد اثر گذار باشد. با توجه به مطالعات انجام شده هرچقدر میزان انگیزه افراد در انجام کارها بیشتر باشد میزان شاخص خود تعیین کنندگی نیز افزایش می یابد و علاقه فرد به تحصیل نیز بیشتر می شود که در بسیاری از مطالعات به این مورد تاکید شده است.
جداول شماره ۱۱،۱۰،۸ در ارتباط با هدف ۴ پژوهش نشان داد که بین میانگین نمره انگیزه شناسایی شده (۰۰/۰=p)، انگیزه به درون متمایل شده (۰۳/۰=p)و شاخص خود تعیین کنندگی(۰۰/۰=p) با جنس ارتباط معنی داری وجود دارد. به این صورت که میانگین نمره انگیزه شناسایی شده در دانشجویان پسر کمتر از دختر بود. یعنی میزان انگیزه وخود تعیین کنندگی در دخترها بیشتر از پسرها بود. بین میانگین نمره فقدان انگیزه و جنس نیز ارتباط معنی داری وجود دارد (۰۰/۰=p). اما در این مورد میانگین نمره فقدان انگیزه در دانشجویان پسر(۷۵/۲) بیشتر از دختر(۲۲/۲) بود.یعنی دانشجویان پسر نسبت به دختران انگیزه کمتری داشتند( جدول ۱۳).
مطالعات زیادی نشان داده است که انگیزه خانم ها در حیطه های مختلف زندگی خود تعیین شده تر از آقایان است.در مطالعه والراند و همکاران که با هدف آزمون نمودن مدل تئوری خود تعیین کنندگی بر روی ۷۲۸ دانش آموز دبیرستانی انجام شد، درک از شایستگی و استقلال در خانم ها کمتر از آقایان بود اما میزان خود تعیین کنندگی در خانم ها بیشترگزارش شد که یکی از دلایل آن میزان بیشتری از انگیزه درونی و شناسایی شده و میزان کمتر انگیزه بیرونی و فقدان انگیزه در خانم ها نسبت به آقایان ذکر شده است(۸۵). در مطالعه آکات نیز میزان فقدان انگیزه در آقایان نسبت به خانم ها بیشتر گزارش شد یعنی آقایان انگیزه کمتری داشتند . میزان انگیزه شناسایی شده در خانم ها بیشتر از آقایان بود. بر اساس این مطالعه یکی از دلایل انگیزه پایین در مردها این است که رشته پرستاری یک نوع آموزش است که افراد غالب آن خانم ها هستند و آموزش در این رشته بین سالهای ۱۹۲۵ تا ۱۹۹۶ فقط مختص خانم ها بوده است و بعد از سال ۱۹۹۶ آقایان در این رشته نیز شرکت نموده اند(۱۰). در بررسی که توسط روئمیچ^[۱۱۹] و همکارانش بر روی ۴۴ دانش آموز در زمینه ورزش انجام شده است نتایج نشان داد که پسر ها و دخترها در پاسخ به محیط تامین کننده نیاز استقلال می توانند واکنش های رفتاری متفاوتی داشته باشند. تاثیر تامین استقلال بر روی افزایش عملکرد ورزشی در دخترها بیشتر از پسرها بود یعنی انگیزه درونی و شناسایی شده در دخترها بیشتر از پسرها گزارش شد(۸۶).در بررسی اسپیتل^[۱۲۰] بر روی دانشجویان لیسانس رشته تربیت بدنی مشاهده شد که نمره انگیزه در تمام سطوح به غیر از فقدان انگیزه در خانم ها بالاتر از آقایان است(۸۷) .بر اساس مطالعات گلوساپ^[۱۲۱] در سال ۲۰۰۲ بر روی دانشجویان پرستاری علت انگیزه پایین در مردها می تواند این مسئله باشد که آنها فکر می کنند رشته اشتباهی را برای شغل خود در آینده انتخاب نموده اند(۸۸).نتایج این مطالعات با پژوهش حاضر همخوانی دارد. بر خلاف مطالعه مادر مطالعه ای که توسط اکیسی^[۱۲۲] در ترکیه در زمینه بررسی عوامل اثر گذار بر روی انگیزه دانش آموزان دبیرستانی و در درس بیولوژی انجام شد ، نتایج نشان داد که میزان انگیزه دانش آموزان پسر بیشتر از دختر است(۸۹). این نتیجه متفاوت می تواند به نوع رشته تحصیلی مربوط باشد.
در کل می توان گفت که در رشته پرستاری تعداد خانم ها بیشتر بوده و آقایان فکر می کنند که رشته خوبی را برای آینده خود انتخاب نکرده اند و رشته پرستاری بیشتر رشته ای است که مربوط به خانم ها می باشد به همین دلیل انگیزه کمتری نیز دارند. به منظور توجیهه کسب نمره بیشتر شاخص خود تعیین کنندگی در میان خانم ها باید به دنبال تعریف شاخص خود تعیین کنندگی بود. این شاخص حاصل یک معادله از متغیرهای انگیزشی است و بیشترین نمره مثبت مربوط به انگیزه درونی و شناسایی شده است از این رو هر چقدر این دو متغیر نمره بیشتری را داشته باشند، نمره شاخص نیز افزایش پیدا می کند.حال در مطالعه حاضر نیز میزان نمره این دو متغیر در میان خانم ها بیشتر از آقایان است که خود می تواند موید نمره بالاتر شاخص خود تعیین کنندگی درمیان خانم ها باشد.البته با اینکه میزان تامین نیازهای اساسی روانی در آقایان بیشتر از خانم ها بود و تامین این نیازها می تواند تاثیر مستقیمی بر روی درونی سازی انگیزه داشته باشد و انتظار این میرفت که این شاخص در آقایان بیشتر باشد اما در مطالعه ما میزان انگیزه درونی در خانم ها بیشتر بوده که البته یک علت دیگری که می توان در اینجا ذکر نمود تعداد بیشتر جمعیت خانم ها در میان دانشجویان پرستاری است.
جداول شماره ۱۰ ، ۸ در ارتباط با هدف ۴ و ۴-۲ پژوهش نشان داد که بین سن و انگیزه شناسایی شده ارتباط معنی دار و معکوسی دیده شد یعنی اینکه با افزایش سن ، انگیزه شناسایی شده در دانشجویان کاهش پیدا می کند(۰۲/۰=p) (14/0- =r). . همچنین بین سن و شاخص خود تعیین کنندگی ارتباط معنی دار و معکوسی دیده شد یعنی اینکه با افزایش سن ، نمره شاخص خود تعیین کنندگی در دانشجویان کاهش پیدا می کرد(۰۰/۰=p) (16/0- =r). در ارتباط با هدف ۴-۵، بین سن و فقدان انگیزه نیز ارتباط معنی دار و مثبت دیده شد یعنی اینکه با افزایش سن ، میزان انگیزه دانشجویان کاهش پیدا می کرد(۰۰/۰=p)(جدول۱۳).
درمطالعه ریفائی^[۱۲۳] در زمینه بررسی نگرش و انگیزه در یادگیری زبان مشاهده شد که انگیزه در میان دانش آموزانی که سن کمتری داشتند بیشتر از آنهایی بود که سن بیشتری داشتند(۹۰). نتایج مطالعه دلیر نشان داد که با افزایش سن دانشجویان ، میزان انگیزه درونی آنها کاهش می یابد که با مطالعه حاضر همخوانی دارد اما بین سایر انواع انگیزه با سن ارتباط معنا داری دیده نشد(۸۰). اما در مطالعه بیلد^[۱۲۴] و همکاران نتایج نشان داد که سن۲۶/۰=B ، ۰۵/۰>pمی تواند پیشگوئی کننده مناسبی برای تنظیم شناسایی شده باشد. به این صورت که با افزایش سن میزان انگیزه شناسایی شده در دانشجویان بیشتر می شود.(۹۱). در مطالعه جیلت^[۱۲۵] در سال ۲۰۱۲ بر روی دانش آموزان مشاهده شد که اشکال خود تعیین شده انگیزه بیرونی از جمله انگیزه شناسایی شده تا سن ۱۲ سالگی کاهش می یابد و سپس به آرامی تا سن ۱۵ سالگی تثبیت می شود و بعد از آن دوباره افزایش می یابد(۹۲).
نتیجه مطالعه ما نشان داد که در مجموع با افزایش سن میزان انگیزه دانشجویان کاهش می یابد.که بابرخی از مطالعات همراستا می باشد.در مجموع دانشجویانی که تازه وارد دانشگاه شده اند انگیزه بیشتری دارند با افزایش ترم تحصیلی و افزایش سن دانشجویان و مواجهه با مشکلاتی که در طی درس خواندن و زندگی برای دانشجویان پیش می آید ممکن است از میزان انگیزه آنها کاسته شود و در نتیجه میزان خود تعیین کنندگی در دانشجویان نیز کاهش می یابد.
جداول شماره ۱۱، ۱۰، ۸ نشان داد که بین معدل کل ، نیمسال گذشته و حداقل نمره کارورزی با انگیزه شناسایی شده، انگیزه به درون متمایل شده و شاخص خود تعیین کنندگی ارتباط معنی دار و مثبت دیده شد. یعنی اینکه با افزایش میزان انگیزه ، نمره دانشجویان نیز افزایش پیدامی کند و شاخص خود تعیین کنندگی نیز افزایش می یابد. نتایج جدول شماره ۱۲ نشان داد بین حداقل نمره کارورزی و انگیزه بیرونی ارتباط معنی دار و معکوسی وجود دارد یعنی اینکه با افزایش انگیزه بیرونی ، حداقل نمره کارورزی دانشجویان کاهش پیدا می کرد(۰۲/۰=p) (15/0- =r). بین معدل کل ، نیمسال گذشته و حداقل نمره کارورزی با فقدان انگیزه نیز ارتباط معنی دار و معکوسی دیده شد . یعنی اینکه با کاهش انگیزه دانشجویان میزان نمرات آنها نیز افت پیدا می کرد(جدول۱۳).
در همین زمینه در مطالعه ای که توسط جیلت و همکاران در زمینه تاثیر حمایت از استقلال دانشجویان واحد تربیت بدنی توسط مدرسان انجام شده بود نتایج نشان داد که شاخص خود تعیین کنندگی بیشتر با عملکرد بهتر ورزشکاران ارتباط معنا دار و مثبتی دارد یعنی هر چقدر این شاخص بیشتر باشد ورزشکاران عملکرد بهتری را از خود نشان می دهند(۹۳).مطالعات دسی و رایان در زمینه نقش انگیزه در موفقیت تحصیلی نشان داده است که انگیزه خود تعیین شده مرتبط با نتایج و برایند کاری بهتر ، ایجاد علاقه بیشتر در دانش آموزان و درک بهتر در کلاس درس می گردد(۹۴).بر اساس تئوری دسی و رایان نتایج مثبت کاری ناشی از اشکال خود تعیین شده انگیزه مثل انگیزه درونی و شناسایی شده است در حالیکه نتایج و برایند منفی ناشی از اشکال خود تعیین نشده انگیزشی مثل انگیزه بیرونی وفقدان انگیزه است. این نظر در حیطه های مختلف از جمله ورزش، کار ، روابط بین فردی و در حیطه های آموزشی بررسی شده و اثبات گردیده است(۹۴) .در زمینه آموزشوالراند وهمکاران تحقیقاتی را انجام داده و به این نتیجه رسیدند که اشکال خود تعیین شده انگیزشی مرتبط با تمرکز بیشتر واحساسات مثبت در کلاس درس ، رضایت تحصیلی ، کسب نمرات بهتر وقصد ادامه تحصیل در آینده می باشد.بر خلاف این فقدان انگیزه و انگیزه بیرونی ارتباط معکوسی با این نتایج داشتند(۹۵). در مطالعه مائورر در سال ۲۰۱۲ بین فقدان انگیزه و معدل کل ۰۵/۰p<ارتباط معنی داری دیده شد. به این صورت که نمرات بالاتر فقدان انگیزه با امتیازات کمتر در معدل کل مرتبط بود.(۸۳).نتایج مطالعات جیلت در سال ۲۰۰۹ نشان داد که انگیزه از نوع خود تعیین نشده مثل انگیزه بیرونی و فقدان انگیزه در هر موقعیتی می تواند منجربه نتایج و عملکرد ضعیفی در افراد گردد(۹۶). در مطالعاتی که در زمینه ورزش توسط والراند و همکارانش انجام شد نتایج نشان داد که فقدان انگیزه ارتباط معکوسی با عملکرد ورزشکاران دارد(۹۷)
نتایج این مطالعات با پژوهش حاضر همخوانی دارد. در مطالعه لپر^[۱۲۶] و همکاران بر روی دانش آموزان دبیرستانی ارتباط معکوسی بین انگیزه بیرونی و کارایی تحصیلی دانشجویان دیده شده است(۶۰).
در مطالعه ای که در سال ۲۰۱۱ در هندوستان انجام شد نتایج نشان داد که دانشجویانی که انگیزه بیرونی دارند موفقیت تحصیلی کمتری در آنها گزارش شده است.در این مطالعه دانشجویانی که انگیزه بیرونی در آنهابیشتر بود کارایی و پیشرفت تحصیلی کمتری داشتند (۹۸). در مطالعه والراند وهمکارانش در زمینه ورزش افرادی که انگیزه درونی داشتند تلاش بیشتر وتمرینات زیاد تری نسبت به سایرین داشتند و اعلام نموده بودند که قصد دارند در آینده به فعالیتهای ورزشی خود ادامه دهند در حالیکه افرادی که انگیزه ای نداشتند هدفی نیز برای آینده نداشتند(۹۷).در مطالعه حضرتی و همکارانش نیز در ایران بر روی دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی بین انگیزه بیرونی و معدل ارتباط معنا داری یافت نشد.(۹۹).
بطور کل میتوان اینطور نتیجه گرفت که عدم وجود انگیزه کافی در میان دانشجویان می تواند باعث کاهش علاقه آنها به درس خواندن و در نتیجه افت تحصیلی وکاهش نمرات تحصیلی آنها گردد. نتایج مطالعه ما همراستا با نتایج مطالعات انجام شده در زمینه ورزش و آموزش میباشد.
جداول شماره ۱۲و ۱۳ با توجه به هدف شماره ۴نشان داد که بین ترم تحصیلی با انگیزه بیرونی و فقدان انگیزه ارتباط معنی دار و مثبت دیده شد . یعنی اینکه با افزایش ترم تحصیلی میزان انگیزه بیرونی دانشجویان افزایش پیدامی کند اما از میزان انگیزه آنها کاسته می شود.در جدول شماره ۸ بین ترم تحصیلی و شاخص خود تعیین کنندگی نیز ارتباط معنی دار اما معکوسی دیده شد. .با افزایش ترم تحصیلی این شاخص در دانشجویان کاهش پیدا می کرد.یعنی دانشجویانی که در ترم های بالاتری بودند نسبت به دانشجویان ترم های پایین تر احساس خود تعیین کنندگی کمتری داشتند (۰۰/۰=p) (22/0- =r).
درهمین راستا نتایج مطالعه دلیر و همکاران نشان داد که با افزایش ترم تحصیلی میزان انگیزه درونی دانشجویان کاهش پیدا نموده که می تواند تاثیر کاهشی بر روی میزان خود تعیین کنندگی دانشجویان نیز داشته باشد. در این مطالعه بین شاخص خود تعیین کنندگی و ترم تحصیلی ارتباط معکوسی دیده شد(۰۰۹/۰p=) (16/0- r=) (80).
در مطالعه مصر آبادی و استوار بر روی ۱۴۱ دانشجوی دانشگاه تربیت معلم آذربایجان دیده شد که تعداد دانشجویانی که انگیزه خود تعیین شده بیشتری داشتند نسبت به دانشجویانی که انگیزه کمتری داشتند در پایان ترم تحصیلی کمتر شده بود.یکی از دلایل این مسئله این است که در ایران شرایط آموزشی خاصی وجود دارد .دانشجویان با گذراندن امتحان کنکور و ورود به دانشگاه شوق و انگیزه زیادی دارند اما پس از گذراندن چند ترم و روبرو شدن با مشکلات و موانع آموزشی و درسی انگیزه آنها کاهش می یابد(۱۰۰). در مطالعات کورپوس^[۱۲۷]با افزایش ترم تحصیلی کاهش کمی در انگیزه بیرونی دانش آموزان دیده شد(۱۰۱). گرچه مطالعات کمی وجود دارد که کاهش انگیزه بیرونی را با افزایش سن و ترم تحصیلی نشان دهد.این مطالعات با مطالعه ما نیز همخوانی دارد . امادر مطالعه نیلسون و استومبرگ در سال۲۰۰۸بر روی دانشجویان پرستاری میزان انگیزه در ترم ۱،۲،۳ برابر با ۶ و در ترم ۴،۵،۶ برابر با ۷ در مقیاس لیکرت گزارش شد.یعنی با افزایش ترم تحصیلی میزان انگیزه در دانشجویان افزایش پیدا نمود. که همراستا با مطالعه حاضر نمی باشد(۴) .
شاید این اختلاف در نتایج به دلیل نوع آموزشی باشد که در دانشکده های مختلف پرستاری مورد استفاده قرار می گیرد.در ضمن محیط آموزشی موجود در بیمارستان و دانشکده های پرستاری در کشورهای مختلف با یکدیگر متفاوت است و میتواند بر روی انگیزه دانشجویان تاثیر گذار باشد. در مطالعه حاضر نیز دانشجویان در بدو ورود میزان انگیزه بالایی داشتند اما با ورود به ترم های بالاتر و مواجهه با مسائل و مشکلات حرفه پرستاری و مسائل بالینی ، از انگیزه آنها کاسته شد که می تواند بر روی خود تعیین کنندگی دانشجویان تاثیر منفی بگذارد که در مطالعات دلیر و همکارانش که در ایران انجام شده بود نیز به چنین نتایجی رسیدند(۸۰).
در تبیین هدف ویژه شماره ۵ با عنوان “ تعیین ارتباط بین انواع نیازهای اساسی روانی و شاخص خود تعیین کنندگی با کنترل متغیرهای فردی و اجتماعی در دانشجویان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی گیلان” جداول ۱۴ و ۱۵ مطرح شده است.
در مورد ارتباط معنی دار نیاز شایستگی و تعلق با شاخص خود تعیین کنندگی در جدول شماره ۱۴ ، ضرایب رگرسیونی نشان داد که نیاز کفایت و تعلق میتوانند پیشگوئی کننده^[۱۲۸] مناسبی برای شاخص خود تعیین کنندگی باشند یعنی با افزایش این دو مورد در دانشجویان شاخص خود تعیین کنندگی^[۱۲۹] نیز در آنها افزایش پیدا می کند.
(۱۰/۰R square = ).
همراستا با مطالعات ما در مطالعه کارئیرا^[۱۳۰] در سال ۲۰۱۲ در توکیومشاهده شد که نیاز کفایت با انگیزه بیرونی و به درون متمایل شده ارتباط معنی داری نداشته اما ارتباط مثبتی با انگیزه درونی و شناسایی شده داشته است.یعنی دانشجویانی که نیاز شایستگی آنها بیشتر تامین شده بود ، احساس خود تعیین شدگی بیشتری نیز داشتند.نیاز تعلق نیز با انگیزه بیرونی ارتباط معنی داری نداشت اما ارتباط معنی داری با انگیزه درونی، به درون متمایل شده و شناسایی شده داشت(۱۰۲). نتایج بررسی های والراند^[۱۳۱] نشان داد که هر چقدر دانشجویان احساس شایستگی و استقلال بیشتری داشته باشند انگیزه آنها بیشتر به سمت خود تعیین کنندگی پیش می رود. در مطالعه والراند وهمکارانش دیده شد که تامین نیازهای اساسی روانی باعث انگیزه خود تعیین شده بیشتر شده که به نوبه خود پیشگوئی کننده دوام بیشتر در آموزش و تحصیلات و انتخاب شغل در رشته مورد نظر می شود.از این رو حمایت از نیازهای اساسی روانی دانشجویان می تواند باعث افزایش انگیزه آنها و در نتیجه ادامه تحصیل در آینده شود(۸۵).
در مطالعه ای که در سال ۲۰۱۰ در زمینه انگیزه و تئوری خود تعیین کنندگی انجام شده بود نتایج نشان داد که حمایت از حس استقلال و شایستگی دانشجویان باعث تامین نیازهای اساسی آنها شده که به نوبه خود می تواند تاثیر مثبتی بر روی شاخص خود تعیین کنندگی دانشجویان بگذارد. اما در مطالعه ما تنها نیاز اثر گذار، نیاز کفایت و شایستگی و تعلق بود(۱۰۳).
در مطالعه حاضر نیاز شایستگی و تعلق پیشگوئی کننده بهتری برای شاخص خود تعیین کنندگی قلمداد می شوند.یعنی با افزایش تامین نیاز تعلق و شایستگی ، میزان انگیزه خود تعیین شده دانشجویان بیشتر شده و به دنبال آن شاخص خود تعیین کنندگی افزایش می یابد. بر خلاف سایر مطالعات نیاز استقلال نتوانست پیشگوئی کننده مناسبی برای افزایش شاخص خود تعیین کنندگی در مطالعه ما گردد.یکی از علل این مسئله می تواند نمره کمی باشد که نیاز استقلال به خود اختصاص داده است.بنابراین این نمره کم باعث شده که ارتباطی بین شاخص خود تعیین کنندگی و استقلال وجود نداشته باشد که در مطالعه ای که در سال ۲۰۰۱ در انگلستان انجام شد نیز به چنین نتیجه ای رسیدند و این نشان دهنده این است که سیستم آموزشی نتوانسته شرایط لازم را برای انتخاب در اختیار دانشجویان قرار دهد. (۷۴).
در جدول شماره ۱۵ در بررسی مجدد با وارد نمودن این شاخص ها و کنترل عوامل فردی اجتماعی به نتایج زیر رسیدیم. علاقه به رشته پرستاری، جنس، کفایت ، ترم تحصیلی و حداقل نمره کارورزی می توانند پیشگوئی کننده های مناسبی برای شاخص خود تعیین کنندگی باشند.
نتایج جدول شماره ۱۵ نشان داد که با وارد نمودن مجدد نیازها وکنترل عوامل فردی – اجتماعی تنها نیاز کفایت و شایستگی از بین نیازهای روانی توانست به عنوان متغیر پیش بینی کننده قرار گیرد. با افزایش ۱ واحد از نیاز کفایت، به میزان ۸۸/۳ افزایش در شاخص خود تعیین کنندگی ایجاد می شود که از لحاظ آماری معنی دار بود (۰۰/۰ = P).
در مطالعه ای که در سال ۲۰۰۱ بر روی دانشجویان واحد تربیت بدنی انجام شد، نتایج نشان داد که حس شایستگی بیشترین تاثیر را بر روی شاخص خود تعیین کنندگی داشته است. در این بررسی از میان نیازهای اساسی روانی ، نیاز شایستگی نقش حیاتی و اساسی دارد زیرا برخی دانشجویانی هیچگونه فعالیت ورزشی و یا تجربه ای از این واحد را نداشتند. بنابراین کسانی که احساس شایستگی وکفایت می کنند و از لحاظ فیزیکی نیز توانایی های لازم را دارند این واحد را جذاب تر دانسته و در آینده تمایل بیشتری برای ادامه در این رشته ها دارند(۷۴) .
در مطالعه کارئیرا (۱۰۲( و والراند( ۸۵) نیز تاثیر گذاری نیاز شایستگی بر روی شاخص خود تعیین کنندگی بیش از سایر متغیرها بود. یکی از دلایل به منظور توجیهه عدم پیش بینی کنندگی دو متغیر استقلال و تعلق در این مطالعه، نمره کمتر این دو نسبت به نمره نیاز شایستگی است. دسی ورایان در بررسی های خود عنوان نموده اند که تاثیر میانجی گری نیازهای اساسی روانی با توجه به اهمیت عملکردی موقعیت که فرد در آن قرار دارد تغییر می کند. اگر در موقعیتی درک شایستگی مرتبط تر ومهم تر باشد در نتیجه حس شایستگی تاثیر بیشتری بر روی انگیزه خواهد داشت.
جدول شماره ۱۵ نشان می دهد که میانگین شاخص خود تعیین کنندگی درآقایان نسبت به خانم ها (رفرنس) به میزان ۸۰/۱ کمتر بود که این ارتباط از نظر آماری معنی دار بود(۰۵/۰ = P). یعنی میزان انگیزه خود تعیین شده در خانم ها بیشتر از آقایان بود.
نتایج مطالعات والراند (۸۵)، آکات (۱۰)، اسپیتل (۸۷)با پژوهش حاضر همخوانی دارد. امادر مطالعه ای که توسط اکیسی در ترکیه در زمینه بررسی عوامل اثر گذار بر روی انگیزه دانش آموزان دبیرستانی و در درس زیست شناسی انجام شد ، نتایج نشان داد که میزان انگیزه دانش آموزان پسر بیشتر از دختر است(۸۹) همانطور که قبلا گفته شده بود میزان نمره کمتر این شاخص در آقایان نسبت به خانم ها به نوع رشته تحصیلی و نگرش آقایان نسبت به انتخاب رشته برمی گردد.
جدول شماره ۱۵ نشان می دهد که میانگین شاخص خود تعیین کنندگی در افرادی که به رشته پرستاری علاقه نداشتند نسبت به افرادی که به این رشته علاقه داشتند (رفرنس) به میزان ۱۴/۳ کمتر بود که این ارتباط از نظر آماری معنی دار بود (۰۰/۰ = P). دانشجویانی که به رشته پرستاری علاقه داشتند میزان انگیزه خود تعیین شده بیشتری نسبت به سایرین داشتند .
در مطالعه یوپ جونگ.(۸۲) ، مائورر (۸۳) ،سلیکوز (۸۴) و والراند(۸۵) مشاهده شد افرادی که علاقه بیشتری به کارهای خود دارند میزان انگیزه و شاخص خود تعیین کنندگی نیز در آنها بیشتر است.
جدول شماره ۱۵ نشان می دهد که با افزایش ۱ واحد نمره کارورزی ، به میزان ۷۸/۰ افزایش در شاخص خود تعیین کنندگی ایجاد می شود که از لحاظ آماری معنی دار بود (۰۵/۰ = P). با افزایش نمره در کارورزی، میزان انگیزه خود تعیین شده در دانشجویان بیشتر می شود .
در همین زمینه مطالعات جیلت و همکاران (۹۳) و مائورر(۸۳)نشان داد که نمرات بهتر در کارورزی و افزایش نمره معدل می تواند مشوقی برای دانشجویان به منظور توجه بیشتر به درس باشد و در نتیجه انگیزه دانشجویان و شاخص خود تعیین کنندگی را افزایش می دهد.
جدول شماره ۱۵ نشان می دهد که با افزایش ترم تحصیلی ، به میزان ۰۰/۱- کاهش در شاخص خود تعیین کنندگی ایجاد می شود که از لحاظ آماری معنی دار بود (۰۰/۰ = P). دانشجویان ترم های بالاتر نسبت به ترم های پایین تر احساس خود تعیین کنندگی کمتری داشتند. یعنی با افزایش ترم تحصیلی ، میزان شاخص خود تعیین کنندگی کاهش پیدا می کرد.
نتایج مطالعه اسپیتل (۸۷) همانطور که قبلا اشاره شد با این مطالعه همراستا است اما در مطالعه نیلسون و استومبرگ (۴) خلاف این مورد ارائه شده است که یکی از دلایل آن را می توان استراتژی آموزشی دانشکده ذکر نمود.
نتایج پژوهش حاضر در راستای سایر مطالعات انجام شده در حوزه تئوری خود تعیین کنندگی می باشد.تامین نیازهای اساسی روانی از ضروریات این تئوری بوده ، به طوری که تامین مطلوب این نیازها می تواند بر روی سطوح مختلف انگیزه افراد اثر گذاشته و باعث ارتقاء سطخ خود تعیین کنندگی آنها گردد. می توان این طور نتیجه گرفت که با تامین درست حس خود مختاری و دادن فرصت و اختیار به دانشجویان فضای لازم به منظور شکوفایی استعدادهای آنها فراهم شده و با این کار یک نوع حس شایستگی و لیاقت در دانشجو ایجاد می شود که توانسته کاری را بطور مستقل انجام دهد و به

۳۳۱

۳-۴- متغیرهای تحقیق
متغیرهای این پژوهش عبارتند از:
الف) متغیر مستقل: ابزارهای بازاریابی سبز که سه بعد تبلیغ محیط زیستی؛ برچسب محیط زیستی و برند محیط زیستی را شامل می­ شود، متغیر مستقل این پژوهش است.
ب) متغیر وابسته: رفتار مصرف کنندگان به عنوان متغیر وابسته در این پژوهش مورد بررسی و آزمون و سنجش قرار می‏گیرد.
۳-۵- روش گردآوری داده ها و اطلاعات
۳-۵-۱- ابزارهای گردآوری داده ­ها و اطلاعات
اطلاعات و داده ­های مورد نیاز این پژوهش بر اساس دو روش ذیل جمع­آوری شده است:
الف) مطالعات کتابخانه­ای: جهت تدوین مبانی نظری از کتاب­ها و مقالات معتبر فارسی و لاتین استفاده شده است. جهت دستیابی به مقالات از جستجوی اینترنتی نیز استفاده شده است.
ب) مطالعات میدانی: برای جمع­آوری داده ­های مورد نیاز این پژوهش، پرسشنامه­ استفاده شده است و بین نمونه­آماری توزیع گردید. برای جمع­آوری داده ­ها لازم در این تحقیق از دو پرسشنامه استاندارد که به منظور سنجش ابزارهای بازاریابی سبز و رفتار مصرف کنندگان تدوین شده، استفاده گردیده است. که این داده ­ها ما را برای پیدا کردن معیارها و شاخصه­های لازم موضوع مورد پژوهش یاری می­دهد. در واقع این تحقیق به دنبال جمع آوری داده ­ها برای توصیف شرایط موجود و آزمون فرضیه برای پاسخگویی به سوالات پژوهش است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

ابزار اصلی گردآوری داده ­ها در این پژوهش، پرسشنامه است. برای سنجش هر دو متغیر مستقل و وابسته از پرسشنامه راهبر و عبدالوحید^[۱۳۶] (۲۰۱۱) استفاده شده است.
۳-۵-۲- ساختار پرسشنامه
پرسشنامه تحقیق حاضر دارای ۳ بخش می‏باشد:
بخش اول:
الف- نامه همراه: در این قسمت هدف از تحقیق، ضرورت همکاری پاسخ دهندگان در فروشگاه‏های لوازم خانگی شهرستان سنندج در ارائه داده‌های مورد نیاز و نحوه پاسخگویی به سئوالات بیان شده است.
ب-سوالات عمومی
در سوالات عمومی سعی شده است که اطلاعات کلی و جمعیت شناختی در رابطه با پاسخ‏دهندگان که شامل (سن، جنسیت، سطح تحصیلات و میزان درآمد ماهانه) می‏باشد جمع‌ آوری گردد.
بخش دوم: سوالات اختصاصی
سوالات تخصصی برای سنجش متغیر مستقل یعنی ابزارهای بازاریابی سبز از پرسشنامه استاندارد پنج گزینه­ای راهبر و عبدالوحید (۲۰۱۱) استفاده شده است. این پرسشنامه حاوی ۸ سوال با گزینه‏های، بسیار کم، کم، متوسط، زیاد و بسیار زیاد می­باشد. همچنین برای سنجش متغیر وابسته یعنی رفتار مصرف کنندگان پرسشنامه ۱۳ سوالی راهبر و عبدالوحید (۲۰۱۱) استفاده شده است که این پرسشنامه نیز با طیف پنج گزینه‏ای شامل بسیار کم، کم، متوسط، زیاد و بسیار زیاد اندازه‏گیری می‏شود.
جدول (۳-۲): ابزارهای بازاریابی سبز

مفهوم

ابعاد

شماره سوالات

تعداد سوالات

ابزارهای بازاریابی سبز

تبلیغ محیط زیستی

۱ تا ۳

۳

برچسب محیط زیستی

۴ تا ۵

۲

برند محیط زیستی

۶ تا ۸

۳