پشت پنجره / در شرم دیلمان / که متانت جنگلش بر خاک می‌ریزد/ باتو می‌گریم / در پیراهنی از باران (همان:۳۴)
دستی از من / در آغوش آب / دستی، دور گردن باران است (همان:۱۱۲)
زیرا من / گیج این پارچه‌ای بودم / و لب ریز چشم گل سرخ / زیرا به نجابت نور می‌مانی / به غرور کشیده‌ی باران (همان:۲۰۸)
۴-۱-۱-۳ سطح فکری philosophical level
بررسی سطح فکری هر اثر از یک نظر حساس­تراز سطوح دیگر است، زیرا سطح فکری هر اثر واکنش‌های صریح‌تری نسبت به سبک و روش‌های دیگر نشان می‌دهد. سطح فکری، کیفیت آثار ادبی را می‌سازد. نبوغ فردی ، نوع نگرش و تلقّی شاعر از محیط، اجتماع، سنّت‌های زبانی و ادبی بر اساس سطح فکری و اندیشگانی شاعر رقم می‌خورد. نوع عاطفه و نگرش شاعر به جهان، می‌تواند در گزینش واژه‌ها و مفاهیم، ساخت استعاره و تشبیه و شکل گیری مفاهیم کلی و جزیی موثّر باشد بنابراین اگر چه توجّه به سطح فکری نوعی عدول از سبک شناسی های ساخت گرا و شکل گرایانه است اما نمی‌توان به آن چنان اهمیت داد تا محتوا از دست برود زیرا شکل و فرم ، ماهیت خود را از عاطفه و اندیشه می‌گیرد به عنوان مثال اگر شاعری مرگ اندیش باشد بی گمان در نوع ساخت ادبی اثرش موثّراست، در مقابل اگر شاعری شادی گرا باشد مفاهیم دیگری در اثرش شکل می‌گیرد که به تبع آن، برساخت‌های ادبی و زبان تأثیر گذار است .

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

در بررسی یک اثر از لحاظ فکری مسائلی مطرح می‌شود مثل : «آیا اثر درون گرا و ذهنی (subjective) است یا برون­گرا و عینی (objective)؟ با بیرون و سطح پدیده‌ها تماس دارد و یا به درون و عمق پرداخته است؟ شادی گراست یا غم گرا؟ خردگراست یا عشق گرا (عرفانی)؟ چه فکر خاصی را تبلیغ می‌کند؟» (شمیسا، ۱۳۷۲ : ۱۵۷- ۱۵۶). نویسنده بدبین است یا خوش بین؟ تلقی او نسبت به مباحث مرگ، زندگی، عشق و جهان چگونه است؟
۴-۱-۱-۳ -۱ جهان بینی اشعار نجدی
دید تازه‌ی بیژن نجدی به طبیعت، انسان‌ها، اشیا و دنیای اطرافش به نحو برجسته‌ای با تجربه‌های شخصی او عجین شده و ایجاد تصاویری کرده که از ذهن خلّاقش خبر می‌دهد. او در حالی که کاملاً هشیارانه پیرامونش را مدنظر گرفته به کشف ارتباط‌های پنهان عناصر می‌پردازد. در حقیقت میان تصاویری که در ذهن او نقش می‌بندد و تصاویر واقعی نمی‌توان حد فاصلی قائل شد. نجدی برای ساخت تصاویر، دخل و تصرّفی در حقیقت امور نکرده، بلکه در پر رنگ نشان دادن زوایای مختلف تصاویری کوشیده که در مقابل چشم همه حضور دارند اما کمتر به آنها توجهی شده است. در فضای اشعار نجدی ،همواره موقعیت درون متن فضای بیرون را تازه و گرم نگه می‌دارد و در آن آدم‌ها، حضوری جدّی و محوری دارند، از طرفی عناصر زبانی و حسّ شاعرانگی، دستمایه ی دیگری است که نجدی را به ایستگاه‌های تازه‌ای از دغدغه‌های انسان می‌کشاند .گاهی نیز او با ارائه‌ ساختاری غیرمتعارف و در آمیختن واقعیت و تخیل، مخاطب را سرگردان و بهت زده از ابتدا به انتها و از انتها به ابتدا می‌فرستد تا همواره درجست و جوی حقیقتی موهوم و دست نیافتنی باشد.
نگرش بیژن نجدی به جهان همچون دیدگاه رئالیست، سوررئالیست و پست مدرن به جهان اطراف است و بیشتر اشعارش مخصوصاً در داستان‌هایش از این سه شیوه نشأت گرفته است .از مواد مرام نامه‌ی سوررئالیسم به خوبی می‌توان دریافت که بنیان گذاران این مکتب، در اندیشه‌ی رهایی انسان از هر نوع اسارت بوده‌اند و همچنین متذکر می‌شود که دو حالت ظاهراً متناقض، رؤیا و واقعیت در آینده به یک نوع واقعیت مطلق – یک فرا واقعیت – مبدّل خواهند شد. نجدی به این اصول کاملاً واقف بوده و خود را از جهان اطرافش جدا نمی‌داند. او با به کارگیری مظاهر طبیعت با بسامد بالا، دید مثبت خود را نسبت به جهان ابراز می‌دارد مظاهری همچون آب، زمین، خاک، درخت، برگ، دریا، رود، گل و…که در آثار نجدی می‌درخشند نشان از واقع گرایی دارند و دیدگاه او به جهان و طبیعت.
مه / جنگل / رودخانه می‌آید / با درختی افتاده روی آب (نجدی،۸۰:۱۳۸۰)
قلعه‌ای که در خیال بافی ماهی‌هاست / آب است و آفتاب آبی درون آب (همان:۶۸)
می‌دانیم بر نصف‌النهار خشک / پشت به باران رنجیده از من و تو / و درختانی که برگ برگردانده‌اند از ما (همان:۱۴۱)
قطار و ترن / و رود و رودخانه و دریاچه‌ها و آب / رؤیای ماهی نیست (همان:۱۴۲)
بر زمین/ بر خاک مزرعه/ من پوستم را در وسوسه‌ی روییدن برنج/ مثل آب ریختم (همان:۱۶۸)
درخت می‌کارم/ زمینش می‌دهد ریشه / بهارش، برگ / و برهنه‌اش می‌کند پاییز (همان:۱۸۹)
۴-۱-۱-۳-۲ زمان و جلوه های آن در اشعار نجدی
سال، ماه، هفته و روز کمیت‌های زمان را و پیری، جوانی، ایّام و عمر، کمیت و کیفیت زمان را مدنظر قرار می‌دهند. پیکان زمان به سوی آینده است و آینده همان شماره‌ی معکوس به سوی مرگ است. حضور زمان در لحظات سه‌گانۀ گذشته، حال و آینده، انسان را همیشه در سه عرصه قرار می‌دهد:
گذشته، همان حافظه است و حال، امکانی است که هر لحظه به گذشته تبدیل می‌شود و آینده پیمانی است که انسان با مرگ می‌بندد. گذشته، حال و آینده، اگرچه به ظاهر نمی‌توانند در انسان با هم ظهور یابند، امّا در حوزه‌ی روان و تخیّل می‌توانند در کنار هم قرار گیرند. تحوّل و تأثیر زمان در اشعار نجدی، خود را در کلمات و واژگانی گسترده نشان می‌دهد.تلفیق فضای رئالیستی و سوررئالیستی در آثار او آنچنان درهم و با هم است که منجر به ایجاد نوع و گونه‌ی خاص خود می‌شود. گسست های زمانی و مکانی، برگشت های ناگهانی و درهم به فضا و اتمسفر قبلی، وهم آلودگی اثر و … باعث شده که با هر بار خواندن آن، دنیایی نو و تازه پیش روی ما قرار گیرد. پرسوناژهایی که در گذشته و آینده در نوسان اند و با زمان حال در جدال؛ جدالی خاموش و بی صدا. نجدی در آثار خود به جزئیات اهمیت ویژه‌ای می‌دهد و همان اجزا را آن قدر بزرگ و پررنگ و محکم تصویر می‌کند که به کلّیتی تام در اثر بدل می‌گردد . نجدی به فرهنگ عامه، رسوم و مراسم کهن منطقه‌ای_ ایرانی نیز نظر داشته و در آثارش از آن بهره جسته و بر آن تأکید دارد. او در پی ادبیات بومی_اقلیمی نیست، اما رنگ و بوی منطقه‌ی جغرافیایی خود را در اثرش گنجانیده و با آن پیش می‌رود.
توفیق بیژن نجدی در تصویر سازی را می‌توان ناشی از دارا بودن احساس لطیف و کنجکاو، علاقه و عشق وافر به طبیعت و اشیای اطرافش، قدرت برقراری ارتباط بین زبان روزمره و زبان لطیف طبیعت و توانایی نزدیک کردن محتوا و ساختار در جهت ارائه‌ تصاویر بهتر دانست و با تعمّق بیشتر می‌توان دریافت که اغلب تصاویری که در وهله‌ی نخست بسیار بدیع و بکر به نظر می‌رسند و مخاطب را متحیّر می‌کنند بر مبنای صناعات ادبی شناخته شده‌ی زبان فارسی ساخته شده‌اند گرچه نباید این نکته را نادیده بگیریم که نجدی برای ساخت تصویر، صناعات ادبی را از زاویه‌ی تازه مورد استفاده قرار داده و فنون کهن ادبی را با نگاهی نو به کار گرفته است . در حقیقت می‌توان گفت او دید تازه‌ای نسبت به محیط پیرامونش داشته که همراه نگاه کنجکاو و جستجوگرش منجر به کشف ارتباط‌های موجود، اما پنهان از نظرها شده وبا استفاده‌ی دیگرگونه از فنون و صنایع ادبی تصاویری خاص و به یاد ماندنی آفریده است. نجدی گذر زمان را به اشکال مختلف ماه، سال، پیری، جوانی، کودکی و مرگ در اشعار خود گنجانده و آنها را باور دارد و به نوعی با اشعارش عجین و سرشته شده‌اند. او به زندگی بعد از مرگ نیز یقین و باور دارد و آن را جزء لاینفک زندگی خویش می‌داند. در شعر زیر که وصیت نامه‌ی او نیز محسوب می‌شود ناب بودن اندیشه و کلام او را درک می‌کنیم.
«وصیت»
نیمی از سنگ‌ها، صخره‌ها، کوهستان را گذاشته‌ام
با درّه‌هایش، پیاله‌های شیر
به خاطر پسرم
نیم دیگر کوهستان، وقف باران است
دریایی آبی و آرام را
با فانوس روشن دریایی
می‌بخشم به همسرم.
شب‌های دریا را
بی آرام و بی آبی
با دل شوره‌های فانوس دریایی
به دوستان دور در دوران سربازی
که حالا پیر شده‌اند.
رودخانه که می‌گذرد زیر پل
مال تو
دختر پوست کشیده من بر استخوان بلور
که آب پیراهنت شود تمام تابستان
هر مزرعه و درخت
کشتزار و علف را
به کویر بدهید، ششدانگ
به دانه‌های شن، زیر آفتاب
از صدای سه تار من
سبزسبز پاره‌های گلاب و گذاشته‌ام
روی رف
یک سهم به مثنوی
دو سهم به «نی» بدهید
و می‌بخشم به پرندگان
رنگ‌ها، کاشی‌ها، گنبدها
به یوزپلنگانی که با من دویده‌اند
غار و قندیل‌های آهک و تنهایی
و بوی باغچه را
به فصل‌هایی که می‌آیند
بعد از من

«و [یاد کن‏] آن گاه که ابراهیم۷گفت: «پروردگارا، به من نشان ده چگونه مردگان را زنده مى‏کنى؟» فرمود: «مگر ایمان نیاورده‏اى؟» گفت: «چرا، ولى تا دلم آرامش یابد.» فرمود: «پس، چهار پرنده برگیر، و آنها را پیش خود، ریز ریز گردان سپس بر هر کوهى پاره‏اى از آنها را قرار ده آن گاه آنها را فرا خوان، شتابان به سوى تو مى‏آیند، و بدان که خداوند توانا و حکیم است.»»، مفسّر بدون توجه به شأن نزول و قضیه ای که آیه در مورد آن نازل شده است، نمی تواند فهم صحیحی از مفاد و مقصود آیه داشته باشد. به طوری که بدون مراجعه به شأن نزول مفاد (فَصُرْهُنَّ إِلَیْکَ) به خوبی فهمیده نمی شود، چنانچه برخی از مفسّران آن را به معنای «اماله» ذکر کرده اند و معتقدند که به معنای قطعه قطعه کردن و در هم آمیختن نیست چرا که اگر به این معنا می بود با (إِلَیْکَ) متعدی نمی شد^[۴۶۴]. اما با مراجعه به شأن نزول مفهوم این قسمت از آیه کاملا آشکار شده و مشخص می شود که (فَصُرْهُنَّ) به معنای قطعه قطعه کردن و در هم آمیختن پرندگان است چنانچه اکثر مفسّران به همین معنا تصریح کرده اند و در روایتی از امام رضا۷و امام صادق۷نیز با بیان داستان حضرت ابراهیم۷، مفهوم و مفاد این آیه تبیین شده است.^[۴۶۵]
با توجه به مطالب فوق روشن می شود که توجه به شأن نزول تاثیر بسزایی در فهم صحیح مفاد و مفهوم آیات دارد.
۵-۱- روش ملا فتح الله در توجه به شأن نزول
ملا فتح الله کاشانی در تفسیر منهج الصادقین مانند دیگر مفسّران متقدم بین شأن نزول و سبب نزول تفاوت قائل نشده است و این دو اصطلاح را به جای یکدیگر استفاده کرده است ولی با توجه به تعاریفی که از شأن نزول و سبب نزول بیان شد، مشخص می شود که بین این دو تفاوت وجود دارد اما مفسّر منهج الصادقین مانند دیگر مفسّران بین سبب نزول و شأن نزول تفاوت قائل نشده است. به عنوان مثال وی در تفسیر آیه شریفه(یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تَقْتُلُواْ الصَّیْدَ وَأَنتُمْ حُرُمٌ وَمَن قَتَلَهُ مِنکُم مُّتَعَمِّدًا فَجَزَاء مِّثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ یَحْکُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِّنکُمْ هَدْیًا بَالِغَ الْکَعْبَهِ أَوْ کَفَّارَهٌ طَعَامُ مَسَاکِینَ أَو عَدْلُ ذَلِکَ صِیَامًا لِّیَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ عَفَا اللّهُ عَمَّا سَلَف وَمَنْ عَادَ فَیَنتَقِمُ اللّهُ مِنْهُ وَاللّهُ عَزِیزٌ ذُو انْتِقَامٍ)^[۴۶۶] «اى کسانى که ایمان آورده‏اید، در حالى که مُحرِمید شکار را مکشید، و هر کس از شما عمداً آن را بکشد، باید نظیر آنچه کشته است از چهارپایان کفّاره‏اى بدهد، که [نظیر بودن‏] آن را دو تن عادل از میان شما تصدیق کنند، و به صورت قربانى به کعبه برسد. یا به کفّاره [آن‏] مستمندان را خوراک بدهد، یا معادلش روزه بگیرد، تا سزاى زشتکارى خود را بچشد. خداوند از آنچه در گذشته واقع شده عفو کرده است، و [لى‏] هر کس تکرار کند خدا از او انتقام مى‏گیرد، و خداوند، توانا و صاحب انتقام است.»، می نویسد: «سبب نزول آن در کسى است که عمدا صید کرده بود یعنى ابو البشر»^[۴۶۷] در حالی که با توجه به تعریفی که از شأن نزول مطرح کردیم، مشخص می شود این سخن ملا فتح الله شأن نزول آیه خواهد بود نه سبب نزول آن و وی به شأن نزول آیه اشاره کرده ولی با لفظ «سبب نزول»، آن را مطرح کرده است.
مولف در برخی موارد نیز برای بیان شأن نزول آیه از عبارت«در شأن» استفاده می کند. این عبارت ممکن است گاهی معنایی فراگیرتر و گسترده تر از شأن نزول داشته و شامل موضوع آیه و بیان حکمی از احکام الهی شود و گاه نیز شأن نزول آیه را بیان کند.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

به عنوان مثال مفسّر در تفسیر آیه شریفه (یَسْتَفْتُونَکَ قُلِ اللّهُ یُفْتِیکُمْ فِی الْکَلاَلَهِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَکَ لَیْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَکَ وَهُوَ یَرِثُهَآ إِن لَّمْ یَکُن لَّهَا وَلَدٌ فَإِن کَانَتَا اثْنَتَیْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَکَ وَإِن کَانُواْ إِخْوَهً رِّجَالًا وَنِسَاء فَلِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الأُنثَیَیْنِ یُبَیِّنُ اللّهُ لَکُمْ أَن تَضِلُّواْ وَاللّهُ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ)^[۴۶۸] «از تو [در باره کلاله‏] فتوا مى‏طلبند بگو: «خدا در باره کلاله فتوا مى‏دهد: اگر مردى بمیرد و فرزندى نداشته باشد، و خواهرى داشته باشد، نصفِ میراث از آنِ اوست. و آن [مرد نیز] از او ارث مى‏برد، اگر براى او [خواهر] فرزندى نباشد. پس اگر [ورثه فقط] دو خواهر باشند، دو سوم میراث براى آن دو است، و اگر [چند] خواهر و برادرند، پس نصیب مرد، مانند نصیب دو زن است. خدا براى شما توضیح مى‏دهد تا مبادا گمراه شوید، و خداوند به هر چیزى داناست.»، شأن نزول آن را این گونه بیان می کند: «و از قتاده مرویست که صحابه را اهتمام تام بود در بیان کیفیت میراث کلاله حق تعالى این آیه فرو فرستاد.^[۴۶۹]»
مولف منهج الصادقین در اکثر مواردی که عبارت «در شأن» را می آورد، به بیان مصداق و مورد نزول اشاره می کند و افرادی را که مشمول آیه می شوند ذکر می کند. به عنوان نمونه ذیل تفسیر آیه (یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ مَن یَرْتَدَّ مِنکُمْ عَن دِینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِی اللّهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَیُحِبُّونَهُ أَذِلَّهٍ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّهٍ عَلَى الْکَافِرِینَ یُجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللّهِ وَلاَ یَخَافُونَ لَوْمَهَ لآئِمٍ ذَلِکَ فَضْلُ اللّهِ یُؤْتِیهِ مَن یَشَاءُ وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ)^[۴۷۰] «اى کسانى که ایمان آورده‏اید، هر کس از شما از دین خود برگردد، به زودى خدا گروهى [دیگر] را مى‏آورد که آنان را دوست مى‏دارد و آنان [نیز] او را دوست دارند. [اینان‏] با مؤمنان، فروتن، [و] بر کافران سرفرازند. در راه خدا جهاد مى‏کنند و از سرزنش هیچ ملامت گرى نمى‏ترسند. این فضل خداست. آن را به هر که بخواهد مى‏دهد، و خدا گشایش گر داناست.»، این گونه می نویسد: «از ائمه هدى:منقول است که این آیه در شأن عالی شأن امیر المؤمنین۷نازل شده که با اهل بصره قتال نمود و این روایت از عمار بن یاسر و حذیفه یمانى و عبد اللَّه عباس نیز مروی است»^[۴۷۱]
۶- توجه به فرهنگ زمان نزول
منظور از «فرهنگ زمان نزول» آداب و سنن و عقاید و علوم و اوضاع و احوال سیاسى، اجتماعى و فرهنگى است که در زمان نزول آیات کریمه در بین مردم رواج داشته و بر محیط اجتماعى آنان حاکم بوده است. نقش فرهنگ زمان نزول نیز در فهم محتواى آیات کریمه غیر قابل انکار است^[۴۷۲].
با توجه به آنچه در قرینه بودن شأن نزول و سبب نزول در تفسیر قرآن و تاثیر آن در فهم معنای و مقصود آیات بیان کردیم، می توان نتیجه گرفت که فرهنگ زمان نزول نیز که یکی از قراین پیوسته به شمار می آید تا چه اندازه در فهم کلام الهی و پی بردن به مراد و مقصود آن، موثر است و توجه به آن مطابق سیره عقلاء است و سبب فهم بهتر قرآن خواهد شد، از این رو از تبیین جداگانه تاثیر آن در فهم آیات خوداری می کنیم و تنها به ذکر روش ملا فتح الله در توجه به این قرینه می پردازیم.
در مورد روش ملا فتح الله در توجه به این بخش باید گفت که وی کم و بیش به بیان آداب و عقاید مردم در صدر اسلام اشاره می کند. به عنوان مثال وی در تفسیر آیه شریفه (وَلَیْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوْاْ الْبُیُوتَ مِن ظُهُورِهَا وَلَکِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُواْ الْبُیُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا)^[۴۷۳] « و نیکى آن نیست که از پشتِ خانه‏ها درآیید، بلکه نیکى آن است که کسى تقوا پیشه کند، و به خانه‏ها از درِ [ورودىِ‏] آنها درآیید.»، یکی از رسوم مردم آن زمان را بیان می کند که در فهم و تفسیر آیه نقش مهم و اساسی دارد و می توان گفت که مفسّر بدون آگاهی از این آداب و رسوم فهم صحیحی از برخی آیات نخواهد داشت. در زمان جاهلیت رسم بر این بود که هر کس به حج یا عمره می رفت برای او حرام بود که از در وارد خانه شود و باید یا از بام خانه وارد می شد و یا این که دیوار را سوراخ کرده و داخل خانه می آمدند و این عمل خود را از اعمال حج می دانستند و کسی را که این کار را انجام نمی داد گناه کار می دانستند، ملا فتح الله در ادامه می گوید این رسم در میان همه اعراب به جز اهل حمس شایع بوده است.^[۴۷۴]
وی همچنین در آیه (إِنَّمَا النَّسِیءُ زِیَادَهٌ فِی الْکُفْرِ یُضَلُّ بِهِ الَّذِینَ کَفَرُواْ یُحِلِّونَهُ عَامًا وَیُحَرِّمُونَهُ عَامًا لِّیُوَاطِؤُواْ عِدَّهَ مَا حَرَّمَ اللّهُ فَیُحِلُّواْ مَا حَرَّمَ اللّهُ)^[۴۷۵] «جز این نیست که جابجا کردنِ [ماههاى حرام‏]، فزونى در کفر است که کافران به وسیله آن گمراه مى‏شوند آن را یک سال حلال مى‏شمارند، و یک سال [دیگر]، آن را حرام مى‏دانند، تا با شماره ماههایى که خدا حرام کرده است موافق سازند، و در نتیجه آنچه را خدا حرام کرده [بر خود] حلال گردانند.»، به رسومی که در زمان جاهلیت بین عرب رایج بوده است، اشاره می کند که آنها در چهار ماه از سال که به ماه های حرام مشهور بود جنگ و خونریزی نمی کردند که سه ماه آن یعنی ذی القعده و ذی الحجه و محرم پی در پی و ماه رجب جدای از سه ماه است. ولی گاهی اوقات اعراب به خاطر این که بر آنان دشوار بود که سه ماه متوالی جنگ نکنند جای تحریم این ماه ها را باهم عوض کرده و تحریم ماه محرم را برای ماه صفر قرار داده و در ماه محرم به جنگ و خونریزی می پرداختند و به خیال خود که حرمت ماه های حرام را نیز رعایت کرده اند، از این رو خداوند در این آیه این عمل آن ها را تخطئه کرده و پندار آن ها را باطل می داند و آن را سبب زیادی در کفر می داند.^[۴۷۶]
روشن است که توجه به آنچه در میان اعراب معمول و رایج بوده است در روشن شدن مقصود آیه تاثیر دارد و عدم توجه به آن سبب خواهد شد که مفسّر فهم صحیحی از آیه نداشته یاشد.
ملا فتح الله در موارد مختلفی^[۴۷۷] به بیان آداب و رسوم جاهلیت اشاره می کند که در این جا مجال پرداختن به همه آن ها میسر نیست.
با توجه به مطالب فوق مشخص می گردد که ملا فتح الله به شرایط و اوضاع و احوال زمان نزول آیات توجه کافی داشته است به طوری که گاه این وقایع را بیش از اندازه شرح و بسط داده است.
۷- توجه به زمان و مکان نزول آیات
یکى از مباحث مهم که در فهم صحیح و تفسیر درست کلام الهی نقش مهم و اساسی دارد، آگاهی از زمان و مکان نزول آیات شریفه است چرا که تمیز آن‏ها مى‏تواند بسیارى از مسائل مورد اختلاف و ادعاها را مهر تأیید زند یا رد کند. از مهم‏ترین این مسائل، مباحث کلامى به ویژه اثبات و نفى آیات مرتبط با امامت و فضایل اهل بیت:است؛ چرا که ادعاى مکى بودن بعضى سور و آیات، دستاویزى براى مخالفان شده تا بهانه کنند که این یا آن آیه خاص در شأن خاندان عترت:نازل نشده است. همچنین آگاهی از زمان و مکان نزول آیات ارتباطى مستقیم و اساسى با تشخیص مراحل دعوت پیامبر۹و تشریع و تبیین احکام اسلامى دارد.
یکى دیگر از فواید این امر آگاهى از تاریخ وقایع و حوادث است؛ یعنى مى‏توان از این طریق مشخص کرد که حادثه‏اى در حدود چه زمانى، چرا و از سوى چه کسانى به وقوع پیوسته است.
در نتیجه می توان گفت که آگاهی از زمان و مکان نزول آیه یکی از قراین فهم کلام الهی است و بدون در نظر گرفتن آن مفسّر نمی تواند به فهم صحیحی از آیات برسد و مراد و مقصود واقعی خدای تعالی از آیات را کشف کند.
ملا فتح الله کاشانی در تفسیر منهج الصادقین به این امر مهم توجه داشته است و جدای از این که در ابتدای شروع سوره مکی و مدنی بودن سور را بیان می کند درتفسیر برخی آیات به مکان و زمان نزول آیه اشاره می کند.
به عنوان مثال ملا فتح الله در مورد مکان نزول آیه شریفه (إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا)^[۴۷۸] «خدا مى‏خواهد آلودگى را فقط از شما خاندان [پیامبر۹] بزداید و شما را پاک و پاکیزه گرداند.» می نویسد: «ام سلمه نقل کرده که روزى رسول خدا۹در خانه من بود خادم من گفت که على۷و فاطمه۳بر در خانه‏اند حضرت رسول۹با من گفت اى ام سلمه دور شو و اهل بیت مرا با من گذار ام سلمه گفت من برخواستم و از آن خانه اندکى دور شدم پس على و فاطمه و حسن و حسین:درآمدند در اندرون خانه و حسن و حسین۸طفل بودند پس حضرت رسول۹هر دو را در دامن خود نشاند و ببوسید و على۷را به یک دست در بر خود گرفت و به یک دست فاطمه۳را پس هر یک از ایشان را ببوسید و آن گاه گلیم سیاه علم دار را بر ایشان بپوشانید و فرمود بار خدایا مر او اهل بیت مرا برحمت خود رسان که آن بهشت است و از آتش دوزخ دور دار من گفتم یا رسول اللَّه۹مرا نیز داخل ساز فرمود تو از اهل بیت من نیستى و اما بر خیری.»^[۴۷۹]
آگاهی از مکان نزول این آیه سبب می شود مشخص شود آیه فوق در مورد اهل بیت:نازل شده و موید عصمت ایشان است.
و یا در تفسیر آیه (یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللّهَ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الْکَافِرِینَ)^[۴۸۰] «اى پیامبر۹، آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده، ابلاغ کن و اگر نکنى پیامش را نرسانده‏اى. و خدا تو را از [گزندِ] مردم نگاه مى‏دارد. آرى، خدا گروه کافران را هدایت نمى‏کند.»، می نویسد: «بعضى از اعاظم از اهل سنت و اجماع اهل البیت این آیه در غدیر خم نازل شده و از جمله على بن احمد الواحدى که یکى از افاضل و مشاهیر اهل سنت است در تفسیر خود که موسومست باسباب نزول آورده که این آیه در حق على بن ابى طالب۷نزول یافته در غدیر خم»^[۴۸۱]
آگاهی از زمان و مکان نزول این آیه سبب علم به یکی از مراحل دعوت پیامبر۹می شود زمانی که پیامبر۹پس از بازگشت از حجه الوداع در سال دهم هجری مامور به ابلاغ ولایت حضرت علی۷شد خداوند متعال این آیه را نازل فرمود. علاوه بر این سبب رد ادعای برخی که می گویند این آیه در غدیر خم نازل نشده است، می شود چرا که برخی از مخالفان در مورد مکان و زمان نزول این آیه اقوال دیگری^[۴۸۲] ذکر کرده اند اما بیشتر علمای عامّه و تمام علمای تشیع بر آنند که این آیه در سال دهم هجری، در هنگام بازگشت پیامبر۹از حجّه الوداع نازل شده است.
۸- روش ملا فتح الله در استفاده از آیات دیگر به عنوان قرینه
براى فهم هر نوشتارى، لازم است که قراین موجود در آن مدّ نظر قرار گیرد و اگر در جایى از کتاب مطلبى به صورت مطلق و عام آمده و در جاى دیگر قید و استثناى خاص آن ذکر شده است، لازم است، به مجموعه آن توجه شود و نتیجه‏گیرى گردد.
قرآن کریم نیز که مجموعه‏اى از آیات مرتبط با یکدیگر است، از این روش مستثنى نیست و برخى آیات آن توضیح و روشنگر برخى دیگر است و لازم است براى فهم و تفسیر جملات و کلمات آن به جملات دیگر آن مراجعه شود و اصولا تفسیر صحیح و کامل یک آیه بدون توجّه به آیات دیگر ممکن نیست.
چگونه ممکن است کتابی که خود را بیان برای همه چیز ها می داند مبین و توضیح دهنده خود نباشد^[۴۸۳] امام علی۷در این باره می فرمایند:
«کِتَابُ اَللهِ … یَنطِقُ بَعضُهُ بِبَعضٍ وَ یَشهَدُ بَعضُهُ عَلَى بَعضٍ‏»^[۴۸۴] کتاب خدا (قرآن) … برخى قسمت‏هایش با کمک برخى قسمت‏هاى دیگر سخن مى گوید و برخى قسمت‏هاى آن شاهد برخى قسمت‏هاى دیگر است.
از این رو روش تفسیر قرآن به قرآن یکى از بهترین روش‏هاى تفسیر قرآن به شمار می آید و سابقه‏ى آن به صدر اسلام و زمان حیات پیامبر۹باز مى‏گردد. سپس این روش توسط اهل بیت:ادامه یافت و برخى از صحابه و تابعین نیز از این روش استفاده کرده‏اند.
به عنوان نمونه در روایت آمده است که از پیامبر اسلام۹در مورد مقصود از «ظلم» در آیه‏ (لَمْ یَلْبِسُوا إِیمانَهُمْ بِظُلْمٍ‏)^[۴۸۵] « و ایمان خود را به شرک نیالوده‏اند»، سوال کردند، و حضرت۹با استناد به آیه‏ (إِنَّ الشِّرْکَ لَظُلْمٌ عَظِیمٌ‏)^[۴۸۶] «به راستى شرک ستمى بزرگ است.»، پاسخ دادند که مقصود از ظلم در آیه اول همان شرک است که در آیه دوم بیان شده است‏.^[۴۸۷]
این حدیث و احادیث مشابه نشان مى‏دهد که پیامبر۹از روش تفسیر قرآن به قرآن استفاده مى‏کرده و عملا آن را به پیروان خود مى‏آموخته‏اند.
در دوره های بعدی مفسّران و دانشمندان علوم قرآنی از این روش برای فهم کلام الهی بهره گرفته اند و از مفسّران اخیر علامه طباطبایی;بیش ازدیگران از این روش بهره برده است
«زرکشى» صاحب تفسیر البرهان فی علوم القرآن در این باره مى‏نویسد: «… بهترین تفسیر این است که قرآن به وسیله قرآن تفسیر شود، چرا که این کتاب الهى اگر در جایى به اجمال سخن گفته است، جاى دیگر به تفصیل آن پرداخته و نیز در جایى که به اختصار بیان کرده است، جاى دیگر (آیه‏اى دیگر) به شرح و بسط آن پرداخته است.»^[۴۸۸]
ملا فتح الله کاشانی نیز قرآن را نیازمند به مبیّن و مفسّر نمی داند و برای این گفته خود دلایلی را ذکر می کند و می نویسد: « دلیل بر این مدّعا آن است که حق تعالى مدح جمعى کرده است که استنباط معنى از قرآن کنند کما قال اللَّه (الَّذِینَ یَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ)^[۴۸۹] « کسانى‏اند که [مى‏توانند درست و نادرست‏] آن را دریابند.» و ذم جماعتى کرده که ترک تدبّر و اضراب از تفکّر در آن نموده‏اند کقوله تعالى (أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى‏ قُلُوبٍ أَقْفالُها)^[۴۹۰] «آیا به آیات قرآن نمى‏اندیشند؟ یا [مگر] بر دلهای شان قفل هایى نهاده شده است؟» و در او یاد کرده که قرآن منزل است به لغت عربى فصیح تا معنى آن را به طریق تدبّر و تفکّر از آن حاصل کنند حیث قال (إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِیًّا)^[۴۹۱] «ما آن را قرآنى عربى قرار دادیم.» و (لِیَدَّبَّرُوا آیاتِهِ وَ لِیَتَذَکَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ)^[۴۹۲] «تا در [باره‏] آیات آن بیندیشند، و خردمندان پند گیرند.»
و حضرت رسالت۹فرمود که «اذا جاءکم عنى حدیث فاعرضوه على کتاب اللَّه فما وافقه فاقبلوه و ما خالفه فاعرضوا عنه»^[۴۹۳]، از اینجا معلوم شد که قرآن حجت است و معروض علیه و این معنى مستلزم آن است که قرآن مفهوم المعنى باشد و احتیاج به مبین و مفسّرى نداشته باشد.»^[۴۹۴]
وی در این جا با ذکر این دلایل که اولاً خداوند تدبّر در قرآن را مدح و ترک آن را نکوهش کرده است و ثانیاً قرآن به زبان عربی روشن نازل شده است تا با تکیه بر تدبر و تفکر معنای آن حاصل شود و ثالثاً رسول اکرم۹قرآن را مبنای عرضه حدیث قرار داده تا صحت و سقم حدیث با قرآن مشخص شود، اثبات می کند که قرآن به مفسّر و مبیّن دیگری غیر از خود نیاز ندارد و فهم قرآن به کمک خود قرآن ممکن است. در این جا به چند نمونه از موارد استفاده ملا فتح الله از تفسیر قرآن به قرآن اشاره می کنیم.
وی در تفسیر آیه شریفه(…وَأَمَّا الَّذِینَ کَفَرُواْ فَیَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا یُضِلُّ بِهِ کَثِیرًا وَیَهْدِی بِهِ کَثِیرًا وَمَا یُضِلُّ بِهِ إِلاَّ الْفَاسِقِینَ)^[۴۹۵] «…ولى کسانى که به کفر گراییده‏اند مى‏گویند: «خدا از این مَثَل چه قصد داشته است؟» [خدا] بسیارى را با آن گمراه، و بسیارى را با آن راهنمایى مى‏کند و [لى‏] جز نافرمانان را با آن گمراه نمى‏کند.»، معانی ضلالت را با بهره گرفتن از آیات دیگر بیان می کند.
الف) اضلال به معنى اهلاک و تعذیب است؛ مانند این آیات شریفه(إِنَّ الْمُجْرِمِینَ فِی ضَلَالٍ وَسُعُرٍ * یَوْمَ یُسْحَبُونَ فِی النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ)^[۴۹۶] «قطعاً بزهکاران در گمراهى و جنونند* روزى که در آتش به رو کشیده مى‏شوند [و به آنان گفته مى‏شود:] «لهیب آتش را بچشید [و احساس کنید]»»
ضلالت در آیه فوق به معنای هلاکت و عذاب اخروی است و با توجه به این معنای(یُضِلُّ بِهِ کَثِیرًا)این گونه خواهد شد که خداوند گروهی را به سبب نگرویدنشان به ضرب المثل هلاک می کند و عذاب می نماید و ایشان را به طریق جنت و ثواب ابدی راهنمایی نمی کند.
ب) اضلال به معنای تدمیر است؛ مانند آیه (وَالَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَلَن یُضِلَّ أَعْمَالَهُمْ)^[۴۹۷] «و کسانى که در راه خدا کشته شده‏اند، هرگز کارهایشان را ضایع نمى‏کند.»
در این آیه اضلال به معنای از بین بردن و تدمیر آمده است که تقریبا نزدیک به همان معنای هلاک کردن است.
ج) اضلال به معنى تلبیس است و تغلیط و تشکیک و ایقاع مردمان در ضلال و فساد که مؤدى بظلم است و جور؛ مانند این آیات شریفه (وَلَقَدْ أَضَلَّ مِنکُمْ جِبِلًّا کَثِیرًا أَفَلَمْ تَکُونُوا تَعْقِلُونَ)^[۴۹۸]« و [او] گروهى انبوه از میان شما را سخت گمراه کرد آیا تعقّل نمى‏کردید؟»، (وَأَضَلَّ فِرْعَوْنُ قَوْمَهُ وَمَا هَدَى)^[۴۹۹]« و فرعون قوم خود را گمراه کرد و هدایت ننمود.»، (قَالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَکَ مِن بَعْدِکَ وَأَضَلَّهُمُ السَّامِرِیُّ)^[۵۰۰] «فرمود: «در حقیقت، ما قوم تو را پس از [عزیمت‏] تو آزمودیم و سامرى آنها را گمراه ساخت.»»، این معنای اضلال برای شیطان و فرعون و سامری است و خداوند تعالی از این منزه است.^[۵۰۱]
توضیح این که در آیه (یُضِلُّ بِهِ کَثِیرًا وَیَهْدِی بِهِ کَثِیرًا) اضلال و هدایت هر دو به خدای متعال نسبت داده شده است و با توجه به این می توان گفت که اضلال در معانی اهلاک و تعذیب و تدمیر در مورد خدای تعالی نیز به کار می رود و نسبت دادن اضلال به خدای تعالی از این جهت است که مردمان به سبب نگرویدن به حقیقت هلاک و عذاب شدند نه اینکه خدای تعالی خود سبب اضلال آنان شده باشد چنانچه در آیه(رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ کَثِیرًا مِّنَ النَّاسِ…)^[۵۰۲] «پروردگارا، آنها بسیارى از مردم را گمراه کردند…»، اضلال را به اوثان نسبت داده است در حالی که مردمان به جهت پرستیدن اوثان گمراه شدند نه اینکه اوثان ایشان را گمراه ساخت. ولی اضلال به معنای تلبیس و قرار دادن مردمان در فساد در مورد خدای تعالی به کار برده نمی شود، چنانچه در آیات فوق نیز که اضلال به معنای تلبیس و تشکیک قلوب مردمان می باشد، برای شیطان و سامری و فرعون به کار رفته بود.
مولف همچنین در آیه (وَبَدَا لَهُمْ سَیِّئَاتُ مَا کَسَبُوا …)^[۵۰۳] «و [نتیجه‏] گناهانى که مرتکب شده‏اند، برایشان ظاهر مى‏شود…»، مراد از(سَیِّئَاتُ)را انواع عذاب بیان می کند و برای اثبات این گفته خود به آیه (وَجَزَاء سَیِّئَهٍ سَیِّئَهٌ مِّثْلُهَا)^[۵۰۴] «و جزاى بدى، مانند آن، بدى است.» استناد می کند.^[۵۰۵]
اصل معنای سیئه، گناه است ولی در برخی موارد به معانی دیگری از جمله عذاب نیز به کار می رود. ملا فتح الله در این جا با استناد به آیه ای دیگر که سیئه در آن به معنای عذاب آمده است، برداشت کرده است که (سَیِّئَاتُ) در این آیه نیز به معنای عذاب است. با وجود این معنا دیگر نیازی به تقدیر گرفتن «جزاء»، نیست در غیر این صورت باید جزاء در آیه در تقدیر گرفته شود تا مفاد آیه درست فهمیده شود (و بداء لهم جزاء سیئات ما کسبوا) در حالی که عدم تقدیر بهتر از تقدیر است.
همچنین ملا فتح الله کاشانی مراد از لفظ (یَدَا)را در آیه (تَبَّتْ یَدَا أَبِی لَهَبٍ وَتَبَّ)^[۵۰۶]« بریده باد دو دست ابولهب، و مرگ بر او باد.»، به معنای کل بدن می گیرد و برای اثبات این گفته به آیاتی از قرآن کریم استدلال می کند. (لا تُلْقُوا بِأَیْدِیکُمْ إِلَى التَّهْلُکَهِ)^[۵۰۷] «و خود را با دست خود به هلاکت میفکنید» و (ما قَدَّمَتْ یَداهُ)^[۵۰۸] «دستاورد پیشینه خود را »، در این دو آیه نیز مراد از «ید» کل بدن و نفس اشخاص است مفسّر در ادامه اسناد فعل به یدین را به جهت آن که اکثر کار ها به دست انجام می گیرد، می داند و معنای آیه را این گونه بیان می کند که نفس او (ابولهب) هلاک و نابود باد به وقوع آن در آتش جحیم و کشیدن عذاب الیم.^[۵۰۹]
و یا در تفسیر آیه(صِرَاطَ الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ غَیرِ المَغضُوبِ عَلَیهِمْ وَلاَ الضَّالِّینَ)^[۵۱۰] «راه آنهایى که برخوردارشان کرده‏اى، همانان که نه درخور خشم‏اند و نه گمگشتگان»، مراد از (الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ) را پیغمبران:و صدیقان و شهداء و صالحان بیان می کند و در تایید سخن خود به این آیه از قرآن استدلال می کند(الَّذِینَ أَنْعَمَ اللّهُ عَلَیْهِم مِّنَ النَّبِیِّینَ وَالصِّدِّیقِینَ وَالشُّهَدَاء وَالصَّالِحِینَ)^[۵۱۱] «در زمره کسانى خواهند بود که خدا ایشان را گرامى داشته [یعنى‏] با پیامبران و راستان و شهیدان و شایستگانند» و مراد از (المَغضُوبِ عَلَیهِمْ) را جهودان می داند که به سبب عناد و طغیان و قتل پیغمبران و تحریف کتاب تورات و تبدیل الفاظ آن خداوند تعالی بر ایشان خشم گرفته است مفسّر برای این گفته خود نیز به آیه ای دیگر از قرآن استدلال می کند^[۵۱۲]:(وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ وَلَعَنَهُمْ)^[۵۱۳] «و خدا بر ایشان خشم نموده و لعنتشان کرده.»
موارد استفاده ملا فتح الله از آیات قرآن به عنوان قرینه برای تبیین و توضیح آیات دیگر بسیار است که در این جا به جهت اختصار از ذکر آن خودداری می کنیم خواننده محترم می تواند برای مطالعه بیشتر پیرامون این موضوع به تفسیر منهج الصادقین مراجعه کند.
۹- استفاده از روایات به عنوان قرینه
استفاده از روایات صحیحی که از اهل بیت۷نقل شده است، یکی دیگر از قراین ناپیوسته برای فهم و توضیح آیات قرآن کریم است. این احادیث همانند آیات قرآن، قرینه‏اى براى تفسیر آیات است و ابزارى براى روشن شدن معانى و مقاصد آیات است که کاربردهاى گوناگونى از جمله بیان ناسخ و منسوخ، بیان جزئیات احکام، تطبیق آیات بر مصداق خاص، و بیان بطن برای آیات، در تفسیر قرآن دارد.
شیخ طوسى;در مقدمه تفسیر تبیان در این باره می نویسد:
«و اعلم أنَّ الروایه ظاهره فى إخبار أصحابنا بأنّ تفسیر القرآن لا یجوز إلا بالأثر الصحیح عن النبى۹ و عن الائمه:الذین قولهم حجّه کقول النبى۹و أن القول فیه بالرأى لا یجوز^[۵۱۴]؛ یعنی بدان که در روایات اصحاب ما روایت است به این که تفسیر قرآن جز با روایت صحیح از پیامبر۹و امامان:که سخن آنان مانند سخن پیامبر۹حجت است، جایز نمى‏باشد و سخن گفتن در آن با رأى جایز نمى‏باشد.»

مقدمه
در این فصل ابتدا به معرفی روش تحقیق مورد استفاده میپردازیم و سپس به معرفی مدل پانل دیتا که مدل اقتصاد سنجی مورد استفاده در این مطالعه میباشد پرداخته و منطق و مزایا و محدودیتهای استفاده از این مدل شرح داده خواهد شد. در این فصل رفتار اعتباری بانک (نسبت وام به دارایی بر اساس تعریف باوم، کاگلایان و ازکان،۲۰۰۲) را به عنوان تابعی از متغیرهای کلان اقتصادی و متغیرهای ویژه بانک در نظر میگیریم تا بتوانیم رابطه آنها را از طریق روش های اقتصاد سنجی برآورد نماییم.
این الگو میتواند ارتباط بین متغیرهای اقتصاد کلان و متغیرهای ویژه بانک را با رفتار اعتباری بانک بررسی نموده و پاسخگوی سؤالهای تحقیق و ارزیابیکننده فرضیات باشد و مشخص نماید که قادر به پاسخگویی به سؤالهای طرح شده میباشد یا خیر.
۳-۱٫ روش تحقیق
روش تخمین پارامترها استفاده از روند داده های تلفیقی (Panel Data) میباشد که منطق و مزایای آن در ادامه تبیین خواهد شد. هدف از این مطالعه، بررسی رفتار اعتباری بانکهای تجاری در طی سالهای ۱۳۸۹-۱۳۸۰ میباشد. بنابراین نیاز به الگویی داریم که بتواند رفتار متغیر را در مقاطع مختلف و در طول زمان بررسی کند. لذا استفاده از مدل پانل دیتا بدلیل مزایایی که در ذیل به آن اشاره خواهد شد بهترین گزینه برای رسیدن به هدف مورد نظر میباشد. همچنین با رجوع به برخی از پژوهشهای مرتبط با موضوع تحقیق و به لحاظ ساختار تحقیق، بهترین الگوی ممکن برای بررسی اثر متغیرهای اقتصاد کلان و متغیرهای ویژه بانک بر رفتار اعتباری بانکهای تجاری، در نظرگرفته شد که در فصل پیش رو، جهت بررسی صحت فرضیات و پاسخگویی به سؤالات تحقیق با روش های اقتصاد سنجی مورد برآورد قرارخواهد گرفت.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۳-۲٫ روش تجزیه و تحلیل داده ها
هدف از این مطالعه بررسی عوامل مؤثر بر رفتار اعتباری بانکهای تجاری ایران می باشد. برای بررسی این رابطه، رویکرد داده های تلفیقی (Panel Data) را جهت برآورد الگوی زیر به کار خواهیمگرفت:

LTA_it= نسبت مانده تسهیلات اعطایی به دارایی بانکi در زمان t
X_it = بردار متغیرهای داخلی بانک
= بردار متغیرهای کلان اقتصادی
β_i = پارامترهای مؤلفه های مخصوص بانک که بایستی برآورد گردد.
= پارامتر متغیرهای کلان اقتصادی که بایستی برآوردگردد.
u_t = جزء اخلال معادله
تابع رگرسیون به صورت زیر انتخاب میشود:
LTA = F(NTL,CAR,LCB,Size,GDP,Inf,Ex,M)
^[۷۵]LTA= نسبت مانده تسهیلات به دارایی
NTL ^[۷۶]= نسبت مانده مطالبات معوق به مانده تسهیلات اعطایی
CAR ^[۷۷]= نسبت کفایت سرمایه
LCB^[78] = بدهی بانک به بانک مرکزی
Size = اندازه بانک (لگاریتم داراییهای بانک)
GDP = تولید ناخالص داخلی
Inf = تورم
Ex = نرخ ارز اسمی
M = نقدینگی (M1+M2)
برای برآورد الگو در این مطالعه، با بهره گرفتن از داده های مورد نیاز جمعآوری شده و روش اقتصادسنجی و نرمافزار Eviews، به تخمین الگوهای مورد نظر تحقیق پرداخته و در نهایت با بهره‌مندی از استنتاج‌های آماری به بررسی فرضیات تحقیق اقدام خواهد شد. برای آزمون اثرات متغیرهای اقتصاد کلان و متغیرهای اختصاصی بانک‌ها از روش پانل دیتا یا داده های تابلویی یا داده های تلفیقی استفاده خواهیم کرد که در ادامه به معرفی این روش خواهیم پرداخت.
۳-۳٫ داده های پانلی
اطلاعات مورد استفاده در مباحث اقتصاد سنجی به سه دسته تقسیم میشوند که عبارتند از:
اطلاعات سری زمانی^[۷۹]، که مربوط به اندازه گیری و ثبت مقادیر یک متغیر در دورهای از زمان است، نظیر آمار حسابهای ملی.
اطلاعات مقطعی^[۸۰]، که مربوط به اندازه گیری یک متغیر در یک زمان معین برای واحدهای مختلف است همانند آمار مربوط به بودجه خانوار که در هر سال از خانوارهای نمونه مناطق مختلف کشور تهیه میشود.
اطلاعات پانلی^[۸۱]، که اینگونه اطلاعات معمولاً در مطالعات اقتصاد خرد مطرح میشود در اینگونه اطلاعات، رفتار واحدهای اقتصادی (نظیر خانوارها یا بنگاهها) متعدد از لحاظ کمی و کیفی در طی زمان مورد توجه قرار میگیرند. به دلیل فقدان اطلاعات پانلی، معمولاً مطالعات اقتصادسنجی محدود به استفاده از اطلاعات دو گروه اول بوده است.
امروزه با گسترش روشها و امکانات گردآوری اطلاعات، این امکان فراهم شده که از اطلاعات پانلی نیز در تجزیه و تحلیل نظریات و مفاهیم اقتصادی استفاده شود. بدیهی است که این نوع اطلاعات نسبت به دو گروه اول دارای مزایایی است؛ چرا که گروه اول با جمع زدن واحدهای اقتصادی از دقت اطلاعات (فردی) میکاهد و گروه دوم نیز عامل زمان و به عبارتی پویایی فرایند تصمیمگیری را در نظر نمیگیرد. بهدلیل محدودیتهای موجود در دو گروه اول و دوم ما از اطلاعات گروه سوم استفاده میکنیم. ( سروش، ۱۳۸۳، ۹۵-۹۴)
۳-۴٫ مدل پانل دیتا
بسیاری از مطالعات اخیر که در زمینه اقتصاد صورت گرفته از مجموعه داده های پانل شده برای بررسی استفاده کردهاند، بدین ترتیب که چندین بنگاه، خانوار، کشور و … در طول زمان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. تجزیه و تحلیل پانل دیتا یکی از موضوعات جدید و کاربردی در اقتصاد سنجی میباشد، چرا که پانل دیتا یک محیط بسیار غنی از اطلاعات را برای گسترش دادن تکنیکهای تخمین و نتایج تئوریک فراهم میآورد. در بسیاری موارد محققین میتوانند از پانل دیتا برای مواردی که مسائل را نمیتوان فقط به صورت سری زمانی و یا فقط به صورت مقطعی بررسی کرد، استفاده کرده و بهره گیرند. مثلاً در بررسیهای تابع تولید مسئلهای که وجود دارد این است که بتوان تغییرات تکنولوژی را از صرفههای به مقیاس تفکیک کرد. در این گونه موارد داده های مقطعی فقط اطلاعاتی را در مورد صرفههای به مقیاس فراهم میآورد. در حالی که داده های سری زمانی اثرات هر دو را بدون هیچگونه تفکیکی نشان میدهد. تلفیق آماری سری زمانی با آمارهای مقطعی نه تنها میتواند اطلاعات سودمندی را برای تخمین مدلهای اقتصاد سنجی فراهم آورد، بلکه بر مبنای نتایج بدست آمده همچنین میتوان استنباطهای سیاستگذاری در خور توجهی به عمل آورد.
۳-۴-۱٫ مزایای روش داده های تلفیقی از نظر بالتاگی
انواع دادههایی که عموماً برای تحلیلهای تجربی بهکار برده میشوند شامل: داده های سریزمانی، مقطعی و تابلویی (پانل) میباشند. در داده های سریزمانی مقادیر یک یا چند متغیر طی یک دوره زمانی مشاهده میشوند. داده های مقطعی مقادیر یک یا چند متغیر را برای چند واحد یا مورد نمونهای در یک زمان مساوی جمعآوری میکند. در داده های تابلویی، سری زمانی و مقطعی بررسی و سنجش میشوند. اکنون داده های تابلویی به طور فزایندهای در تحقیقات بهکار برده میشود. مزایای کاربرد داده های تابلویی شامل موارد زیر است:
با توجه به اینکه داده های تابلویی به افراد، بنگاهها، صنایع و کشورها و از این قبیل واحدها طی زمان ارتباط دارد، بنابراین وجود ناهمسانی واریانس در آنها محدود میشود.
با ترکیب مشاهدات سری زمانی و مقطعی، داده های تابلویی با اطلاعات بیشتر تغییرپذیری بیشتر، همخطی کمتر میان متغیرها، درجات آزادی بیشتر و کارایی بیشتر بررسی میشود.
با مطالعه مشاهدات مقطعی تکراری، داده های تابلویی به منظور مطالعه پویای تغییرات مناسبتر وبهتر است.
داده های تابلویی تأثیری را که نمیتوان به سادگی در داده های مقطعی و سری زمانی مشاهده کرد، بهتر تعیین میکند.
داده های تابلویی این امکان را میدهد تا مدلهای پیچیدهتری مطالعه شود.
داده های تابلویی با ارائه داده برای هزاران واحد می تواند تورشی را که ممکن است در نتیجه لحاظ افراد یا بنگاهها (بصورت جمعی و کلی) حاصل میشود، حداقل میسازد.
بهطورکلی میتوان گفت داده های تابلویی، تحلیلهای تجربی را به شکلی غنی میسازد که در صورت استفاده از داده های سری زمانی یا مقطعی این امکان وجود ندارد. البته از طرف دیگر نیز نمیتوان گفت مدلسازی داده های تابلویی مشکلی ندارد.
۳-۴-۲٫ محدودیتهای روش داده های تلفیقی از نظر بالتاگی
مشکلات طراحی و جمعآوری اطلاعات
اختلالهای اندازه گیری
بعد کوتاه سری زمانی
۳-۵٫ مراحل تخمین الگو به وسیله داده های تلفیقی :
سئوالی که اغلب در مطالعات کاربردی مطرح میشود این است که آیا شواهدی دال بر برابری عرض از مبدأها وجود دارد یا اینکه عرض از مبدأها برای مقاطع مختلف متفاوت هستند. فرضیه صفر برای این آزمون، برابری عرض از مبدأها برای مقاطع مختلف است.

هنجارهای اجتماعی

۶

۲۶-۲۴

کنترل رفتاری ادراک شده

۷

۳۰-۲۷

قصد کارآفرینانه

۸

۳-۶- روایی و پایایی پرسشنامه
یکی از مهمترین جنبه های هر تحقیق، مناسب بودن ابزار اندازه گیری آن است. هر نوع ابزار سنجش باید از روایی و پایایی لازم برخوردار باشد تا محقق بتواند داده های متناسب با تحقیق را گردآوری نماید و از طریق این داده ها و تجزیه و تحلیل آنها، فرضیه های مورد نظر را بیازماید و به سؤال تحقیق پاسخ دهد. بررسی روایی و پایایی ابزار اندازه گیری بسیار مهم می باشد که به شرح آنها پرداخته می شود.
۳-۶-۱- روایی^[۱]
مفهوم روایی یا اعتبار به این سؤال پاسخ می دهد که ابزار اندازه گیری تا چه حدی خصیصه مورد نظر را میسنجد. در واقع، روایی آن است که ابزار اندازه گیری برای اهداف مورد نظر یعنی اندازه گیری متغیر تحقیق از کارایی لازم برخوردار باشد. روایی مستلزم آن است که ابزار پژوهش قصد اندازه گیری آن را دارد ( پاشا شریفی و شریفی ، ۱۳۸۳، ۲۴۶). بدون آگاهی از اعتبار ابزار اندازه گیری نمی توان به دقت داده های حاصل از آن اطمینان داشت. روش های متعددی برای تعیین اعتبار ابزار اندازه گیری وجود دارد. در این جا از اعتبار محتوا ^[۲] بهره گرفته شده است. اعتبار محتوا، نوعی اعتبار است که معمولاً برای بررسی اجزای تشکیل دهنده یک ابزار اندازه گیری به کار برده می شود. اعتبار محتوای یک ابزار اندازه گیری، به سؤال های تشکیل دهنده آن بستگی دارد. اگر سؤال ها معرف ویژگی ها و مهارت های ویژه ای باشد که محقق قصد اندازه گیری آن ها را داشته باشد، آزمون دارای اعتبار محتوا است. اعتبار محتوای یک آزمون معمولاً توسط افرادی متخصص در موضوع مورد مطالعه تعیین می شود. از این رو اعتبار محتوا به قضاوت داوران بستگی دارد ( سرمد و دیگران، ۱۳۸۰ ، ۱۷۱ ). با وجود اینکه در تحقیق حاضر از پرسشنامه استاندارد استفاده شده است که طبیعتاً مورد تأیید و استفاده صاحبنظران مدیریت در سطح بین المللی می باشد؛ با این حال، جهت اطمینان از روایی، پرسشنامه در اختیار متخصصین امر، از جمله اساتید راهنما و مشاور و صاحبنظران رشته مدیریت قرار گرفت که نظر آنان نیز مؤید روایی پرسشنامه بود.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۳-۶-۲- پایایی^[۳]
پایایی ابزار یکی از ویژگی های فنی ابزار اندازه گیری است و با این امر سر و کار دارد که ابزار اندازه گیری در شرایط یکسان تا چه اندازه نتایج یکسانی به دست می دهد. همچنین پایایی با ثبات، صحت و قابلیت پیش بینی یافته های تحقیق سر و کار دارد.(ونوس و دیگران،۱۳۸۰،۱۴۵). ضریب پایایی نشان گر آن است که تا چه اندازه ابزار اندازه گیری ویژگی های با ثبات آزمودنی و یا ویژگی های متغیر و موقتی آن را می سنجد. (سرمد و دیگران،۱۳۸۰، ۱۶۶) برای محاسبه پایایی، شیوه های مختلفی به کار برده می شود، که در این تحقیق برای تعیین پایایی پرسش نامه از روش آلفای کرونباخ استفاده شده که به وسیله نرم افزار SPSS برای مجموعه سؤالات مربوط به هر متغیر محاسبه گردیده است. به منظور تعیین پایایی پرسشنامه قبل از توزیع نهایی آن، یک مطالعه مقدماتی، بوسیله توزیع پرسشنامه بین ۳۰ نفر از دانشجویان کارشناسی ارشد رشته مدیریت بازرگانی دانشگاه آزاد اسلامی واحدرشت صورت گرفت، و سپس از طریق نرم افزار SPSS ضریب آلفای کرونباخ محاسبه گردید. با توجه به این که حداقل ضریب پایایی برای پرسشنامه های پژوهشی۷۰/۰ می باشد، ملاحظه می گردد که ضرایب آلفای کرونباخ به دست آمده برای تمامی متغیرها از این مقدار بالاتر است. بنابراین می توان ادعا نمود که پایایی و اعتبار پرسشنامه تحقیق مطلوب بوده است.
جدول ۳-۴- جدول پایایی مربوط به سؤالات پرسشنامه

آلفای کرونباخ به درصد

تعداد سؤالات

متغیر

۸۴۶/۰

۴

دانش

۸۳۹/۰

۳

تجربه

۹۱۳/۰

۶

ویژگی های شخصیتی

(۱‑۲۹)

در سینتیک حالت جامد قوانین سرعت به فاکتورهایی مثل هسته­زایی، رشد هسته، رشد سطح، نفوذ و یا شکل هندسی ذرات جامد بستگی دارد. این فاکتورها منجربه ایجاد مکانیسم­های متعددی در سینتیک حالت جامد می­ شود که به­هیچ عنوان در سینتیک فاز همگن وجود ندارند و مدل­های مختلفی را هم برای توجیه این مکانیسم­ها می­طلبد[۲۰]. در روابط (۱‑۲۸)و(۱‑۲۹)، f(α) مدل واکنش به صورت دیفرانسیلی و g(α) مدل واکنش به صورت انتگرالی می­باشد.

بستگی دمایی ثابت سرعت (k) معمولاً با بهره گرفتن از معادله­ آرنیوس محاسبه می­ شود[۲۱] :

(۱‑۳۰)

که در آن A فاکتور پیش­نمایی (فاکتور فرکانس)، E_a انرژی فعال­سازی، T دمای مطلق و R ثابت گازها می­باشد. از جایگذاری معادله­(۱‑۳۰) در معادلات (۱‑۲۸) و (۱‑۲۹) داریم:

(۱‑۳۱)

(۱‑۳۲)

الف
ب

ج
شکل ۱‑۵: تبدیل پارامترهای اندازه گیری جرم در TGA(الف) و شار گرمایی در (DSC) (ب) به کسر تبدیل (ج)
مدل­ها و مکانیسم­ها در سینتیک حالت جامد
هر مدل یک توضیح ریاضی- نظری از آن­چه که به­ صورت تجربی رخ می­دهد ارائه می­ کند. در واکنش­های حالت جامد، هر مدل نوع خاصی از واکنش را توجیه می­ کند و آن را به صورت ریاضی به یک معادله­ سرعت ربط می­دهد. بیشتر مدل­های پیشنهاد شده در سینتیک حالت جامد بر پایه­ فرضیات مطلق به وجود آمده­اند و چون به­­ خوبی توانسته ­اند پیشرفت واکنش را توجیه کنند، به­ عنوان مدل پذیرفته شده ­اند. مدل­های دیگری هم وجود دارند که بیشتر جنبه­ تجربی دارند.
در واکنش­های فاز همگن (مثل فاز گازی یا محلول)، مکانیسم هر واکنش به­ صورت نوعی بررسی می­ شود. به­علاوه، بررسی­های سینتیکی در واکنش­های فاز همگن معمولاً در راستای به­­دست آوردن ثابت­های سرعت پیش می­رود، تا بتوان با بهره گرفتن از آن­ها نحوه­ پیشرفت واکنش را توجیه کرد. چراکه تغییرات ثابت سرعت با دما، فشار ویا غلظت مواد اولیه و محصولات در کشف مکانیسم واکنش فاز همگن بسیار مفید است. از طرفی مکانیسم­های فاز همگن برای تعیین اینکه در هر مرحله از واکنش، کدام ماده به کدام تبدیل می­ شود مورد استفاده قرار می­گیرند. ولی در سینتیک حالت جامد، تفسیرهای مکانیسمی برای تعیین مدل واکنش کاربرد دارند. چرا که در واکنش های حالت جامد، به­دست آوردن اطلاعات درباره تک تک مراحل واکنش اغلب بسیار دشوار است.[۲۲]
طبقه ­بندی مدل­ها
در آنالیزهای همدما، مدل­ها به­ صورت کلی براساس شکل نمودارهای آن­ها (مثل α برحسب t یا dα/dt برحسب α) یا براساس فرضیات مکانیسمی آن­ها طبقه ­بندی می­شوند. در حالت­های همدما و براساس شکل نمودار، مدل­های سینتیکی به چهار مدلِ صعودی^[۲۲] (مدل­های P1، P2 و P3)، نزولی^[۲۳] (مدل­های D1، D2، D3، D4، F1، F2، F3، R2 و R3)، سیگموئیدی^[۲۴] (مدل­های A2، A3، A4 و B1) و خطی^[۲۵] (مدل F0) طبقه ­بندی می­شوند. شکل زیر این طبقه ­بندی را به­ترتیب بر روی نمودارهای α – t و dα/dt – α نشان می­دهد.
در حالت غیرهمدما، α برحسب T و dα/dT برحسب α رسم می­ شود. نمودارهای α – T برای هر مدل در بررسی­های غیرهمدما به اندازه­ نمودارهای α – t در حالت همدما که در شکل ۱-۶ آمده است منحصربه­فرد و متمایز نیستند و اکثراً شبیه به نمودار (ج) در شکل ۱-۶ می­باشند. ولی نمودارهای dα/dT – α در تغییرات غیرهمدما همانند نمودارهای dα/dt – α در بررسی­های همدما، متمایز و منحصربه­فرد اند. البته بایستی به این نکته توجه کرد که در بررسی­های غیرهمدما، تمامی مدل­ها در دو گروهِ صعودی (مدل­های P2، P3، P4، D1 و F0) و سیگموئیدی (مدل­های D2، D3، D4، F1، F2، F3، R2، R3، A2،A3 وA4) قرار می­گیرند و مدل­های نزولی و خطی وجود ندارد.

(الف)

(ب)