در این فصل فرضیه تاثیر اجرای سیاست­های تعدیل اقتصادی بر شکل گرفتن دور باطل رکودتورمی در ایران، در قالب مدل اقتصاد سنجی ارزیابی خواهد شد. برای این کار، مدل رگرسیون لوجیت مورد استفاده قرار خواهد گرفت. پس از برآورد، نتایج برازش، ارزیابی و آزمون خواهند شد. سپس هر یک از متغیرهای مورد بررسی، به لحاظ اقتصادی تفسیر خواهند شد. در بخش پایانی این فصل هم شاخص­ های اقتصادی که با توجه به نتایج به­دست ­آمده، احتیاج به توجیه و تفسیر بیشتر داشتند، بررسی خواهند شد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

4-2) مدل اقتصاد سنجی:
رگرسیون لوجستیک مانند رگرسیون چندمتغیره ضرایب متغیرهای مستقل را برآورد می­ کند اما همانطور که پیش از این گفته شد، نحوه عملکرد آن کاملا متفاوت از روش­های برآورد معمول است. در رگرسیون چند­متغیره از روش حداقل مربعات معمولی استفاده می­ شود، اما در این روش مجموع مجذورات اختلاف بین مقادیر واقعی و مقادیر پیش ­بینی شده متغیر وابسته حداقل می­گردد. مدل لوجستیک از منحنی لوجستیک پیروی می­ کند. داده ­های واقعی در این شیوه برازش، گویای آن هستند که پدیده مورد نظر اتفاق افتاده است یا خیر و برای این دو حالت، دو متغیر یک یا صفر را اختیار می­ کند. وقوع یا عدم وقوع پدیده مورد نظر با توجه به سطوح مختلف از ترکیبات خطی متغیرهای مستقل تعیین می­شوند. (شیرین­بخش و همکاران، 1390 : صفحه 118)
مدل لوجستیک برای بیان احتمال وقوع پیشامد از جایگزینی تابع چگالی لوجستیک، به جای تابع چگالی نرمال استاندارد، استفاده می­ کند. معادله­ آن به این صورت خواهد بود:
که در آن و (z)η تابع چگالی لوجستیک است.
4-3) برآورد ضرایب متغیرهای مستقل در رگرسیون لوجستیک:
در روش رگرسیون لوجستیک مجموع مجذور اختلاف بین مقادیر واقعی و مقادیر پیش­­بینی شده متغیر وابسته
حداقل می­ شود. همان­طور که ذکر شد، در رگرسیون لوجستیک به دلیل طبیعت غیرخطی تبدیل لوجستیک، از روش حداکثر درست­نمایی استفاده می­ شود.
در مدل لوجیت، احتمال وقوع پدیده مورد نظر، که در این پژوهش وقوع پدیده رکوتورمی است، به صورت معادله زیر تعریف می­گردد:
لگاریتم طبیعی معادله بالا، معادله­ای به شکل زیر را به ­وجود خواهد آورد:
P/1-P نسبت احتمال حادثه مورد نظر است و بیانگر شانس وقوع رکودتورمی بر عدم وجود آن است. پس از لگاریتم­گیری از معادله­ای که شامل متغیرهای مورد بررسی در پژوهش است، معادله­ای به دست خواهد آمد که نسبت به پارامترها خطی است. L نسبت برتری نامیده می­ شود که بر حسب تمامی متغیرهای مستقل خطی است.
لازم به توضیح است که در رگرسیون لوجستیک، در صورتی که نسبت شانس P/1-P قابل محاسبه باشد، معادله فوق را می­توان به روش حداقل مربعات معمولی برآورد کرد. اما در سایر موارد می­توان ضرایب را مدل لوجیت و به روش عمومی حداکثر درست­نمایی برآورد نمود. (عرب­مازار، 1369 : صفحه 383 )
با برآورد ضرایب، مدلی به دست خواهد آمد که هر یک از ضرایب آن مقدار متغیر لگاریتم شانس وقوع رکودتورمی را به ازای یک واحد تغییر در متغیر مستقل نشان می­دهد. متغیرهای مستقل مورد بررسی در مدل شامل عرض از مبدا، متغیر مجازی رکودتورمی با یک دوره تاخیر، متغیر مجازی سال­های اجرای سیاست­های تعدیل اقتصادی در ایران، رشد بهره­وری نیروی کار، لگاریتم درآمدهای نفتی، لگاریتم قیمت نفت، سهم بدهی­های دولت به تولید ناخالص داخلی، رشد دستمزد نیروی کار و لگاریتم نرخ بهره با یک دوره تاخیر است. مدل برآورد شده به صورت زیر است:
اجزای آن به صورت زیر تعریف می­شوند:
P_i احتمال صفر یا یک شدن متغیر وابسته که صفر آن به منزله عدم وقوع رکودتورمی و یک آن به منزله وقوع رکودتورمی است.
C ضریب عرض از مبدا است و بیانگر مقدار لگاریتم نسبت مزیت یا برتری رکودتورمی به ازای مقادیر صفر برای متغیرهای مستقل است. البته ذکر این نکته ضروری است که وجود عرض از مبدا در بسیاری از مدل­های اقتصادی متضمن معنای فیزیکی نیست.
b_i ضرایب رگرسیون لوجیت برای هر یک از متغیرهای مستقل هستند.
DSLAG متغیر مستقل مجازی رکودتورمی با یک دوره تاخیر است.
DSP متغیر مستقل مجازی سال­های اجرای سیاست­های تعدیل اقتصادی است.
LDGWAR متغیر مستقل لگاریتم بدهی­های دولت به سیستم بانکی با اعمال متغیر دامی سال­های جنگ است.
LINOIL متغیر مستقل لگاریتم درآمدهای نفتی است.
LOILPEXC متغیر مستقل لگاریتم قیمت فروش نفت ایران به دلار است.
PROD متغیر مستقل رشد بهره­وری نیروی کار است.
INTLAG متغیر مستقل نرخ بهره با یک دوره تاخیر زمانی است.
CPILAG متغیر مستقل نرخ تورم با یک دوره تاخیر است.
در این پژوهش برای تخمین مدل لوجیت از نرم­افزار Eviwes استفاده شده است.
در رگرسیون لوجستیک مانند رگرسیون معمولی، معنادار بودن ضریب یک متغیر مستقل را می­توان با این فرض آزمون کرد که صفر بودن ضریب مزبور هیچ تاثیری در میزان احتمال موفقیت متغیر وابسته ندارد. در رگرسیون لوجستیک برای انجام این کار از آماره والد^[95] استفاده می­ شود.
پیش از بررسی نتایج برآورد مدل فوق؛ آزمون والد برای تعیین معناداری کلی مدل انجام شده است، که نتایج آن در جدول پیش­رو گزارش شده است:
جدول شماره 1 : آزمون والد

Wald Test:

Equation: EQLOGIT1

۱-۹-۱- اسید تیکوئیک
اسید تیکوئیک، شاخص آنتی ژنی بزرگ در تمام سوش های استافیلوکوک اورئوس می باشد که یک ریبیتول اسید اختصاصی در دیواره سلولی است. مولکول ان – استیل گلوکز آمین، شاخص سرولوژیک در این پلی ساکارید می باشد. در دیواره سلولی باکتری، اسیدتیکوئیک در شرایط غیر محلول و در همراه با پپتیدوگلیکان است که برای آزاد شدن آن آنزیم های لیتیک مورد نیاز هستند. در استافیلوکوک اپیدرمیس، اسید ریبیتول تیکوئیک یافت نمی شود بلکه به جای ان اسید اسید تیکوئیک گلیسرول وجود دارد (۱۱۸, ۱۳۴).

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

اغلب بالغین، یک واکنش ازدیاد حساسیت جلدی از تیپ فوری را بر ضد اسید تیکوئیک دارند و مقادیر کمی از آنتی بادی های پرسی پی تان در سرم آنها یافت می شود. در مبتلایان به عفونت های اخیر استافیلوکوکی از قبیل آندوکاردیت یا باکتریمی، مقادیر بالایی از آنتی بادی های اسید تیکوئیک تولید می شود اما در باکتریمی موقت استافیلوکوکی، افزایش در آنتی بادی های اسید تیکوئیک، غیر شایع می باشد.
اسید تیکوئیک خارج سلولی، مسئول مصرف شدن سریع اجزای اولیه کمپلمان از C1 تا C2 (در سرم انسان) می باشد.فعال شدن کمپلمان در نتیجه تشکیل شدن کمپلکس ایمنی در میان آنتی ژن و آنتی بادی های IgG اختصاصی انسان است. به این ترتیب، اسید تیکوئیک موجب فعال شدن واکنش های بی نتیجه و عقیم مصرف کننده کمپلمان می شود و استافیلو کوک ها را در برابر اوپسونیزاسیون وابسته به کمپلمان محافظت می کند(۷ , ۹۲, ۱۳۷).
۱-۹-۲- پروتئین A
پروتئین A ، یک آنتی ژن اختصاصی گروه و منحصر به سوش های استافیلوکوک اورئوس می باشد. ۹۰ درصد از این پروتئین در اتصال کووالانسی با پپتیدوگلیکان دیواره سلولی است. در جریان رشد سلول، پروتئین A در محیط کشت نیز آزاد می گردد. این مقدار از پروتئین A که در محیط کشت آزاد می شود در حدود ۳۰ درصد تمام پروتئین A را تشکیل می دهد که توسط ارگانیسم تولید شده است (۷). پروتئین A یک زنجیره واحد پلی پپتیدی (به وزن مولکولی ۴۲ کیلو دالتون) می باشد. ۴ واحد تیروزین که به طور کامل در سطح سلول باکتری نمایان شده اند مسئول فعالیت بیولوژیک می باشند.
منحصر به فرد بودن پروتئین A مربوط به توانایی آن در واکنش با IgG طبیعی در اغلب گونه های حیوانی است. در درون گونه ها، این واکنش ممکن است محدود به بعضی از زیر گروه های IgG باشد. بر خلاف واکنش اختصاصی آنتی ژن – آنتی بادی، در این واکنش، قطعه Fab ایمونوگلوبولین شرکت نمی کند بلکه قطعه Fc شرکت دارد. در پروتئین A ، ۵ ناحیه متفاوت وجود دارد. ۴ دومن با همگونی زیاد که به قطعه Fc آنتی بادی متصل می شوند( آنتی بادی های IgG1، IgG2، IgG4 وهمچنین IgM وIgA) دومن پنجم که به دیواره سلولی باکتری اتصال می یابد اما به قطعه Fc آنتی بادی متصل نمی شود (۲۵).
پروتئین A انواعی از اثرات بیولوژیک را موجب می شود. این پروتئین اثرات شیمیو تاکسی ضد کمپلمان و ضد فاگوسیتوزی دارد که واکنش های ازدیاد حساسیتی و آسیب پلاکتی را ایجاد می کند. اثرات میتوژنی دارد و فعالیت کشندگی طبیعی، لنفوسیت های انسان را تقویت می کند. اگر چه ارتباط خوبی در میان تولید پروتئین A و فعالیت کواگولاز وجود دارد اما هیچ ارتباطی در زمینه حضور یا فقدان پروتئین A و خصوصیت بیماری زایی دیده نمی شود ( ۴۶, ۹۶, ۱۳۱).
تصویر۱-۴- وجود پروتئین A در سطح دیواره سلولی استافیلوکوک اورئوس و اتصال آنتی بادی IgG از ناحیه FC به این پروتئین
۱-۹-۳- پپتیدوگلیکان
پپتیدوگلیکان استافیلوکوکی، هر دو پاسخ های ایمنی هومورال و سلولار را تحریک می کند. به این ترتیب که تقریباً تمامی اشخاص طبیعی، آنتی بادی هایی را در سرم خود بر ضد پپتیدوگلیکان دارند. این آنتی بادی ها ترجیحاً از کلاس IgG هستند که می توانند از جفت عبور کنند. در عفونت های استافیلوکوک اورئوس( به ویژه در مرحله باکتریمی)، آنتی بادی IgG بر ضد پپتیدوگلیکان افزایش می یابد.
این آنتی بادی ها به لحاظ داشتن قدرت اوپسونیزه کنندگی فواید بالقوه ای دارند. افزایش این آنتی بادی ها ممکن است زمینه ساز ابتلاء به اختلالات کمپلکس ایمنی در بعضی از بیماران باشد.]۲۰, ۷۱, ۱۳۵[
۱-۹-۴- فاکتورهای توده ای کننده
جزئی از دیواره سلولی استافیلوکوک اورئوس که موجب توده ای شدن استافیلوکوک ها( در حضور پلاسما) می شود تحت عنوان فاکتور تودهای کننده شناخته می شود. این جزء از دیواره سلولی به فیبرینوژن انسان اتصال می یابد و از نظر مکانیسم عملکرد و خصوصیات آنتی ژنی از کواگولاز آزاد متفاوت است.
جزء متصل شونده به فیبرینوژن تقریباً همواره در سوش هایی یافت می شود که کواگولاز خارج سلولی را تولید می کنند.سوش های کپسول دار، یک واکنش توده ای کنندگی منفی را نشان می دهند که احتمالاً به علت پوشیده شدن فاکتور توده ای کننده به توسط پلی ساکارید خارج سلولی می باشد(۷).
۱-۹-۵- پلی ساکارید کپسولی
داشتن کپسول ویژگی متغییری در استافیلوکوک اورئوس می باشد. اگر چه فقط تعداد معدودی از سوش ها کپسول مشخص را نشان می دهند اما احتمالاً در بدن موجود زنده، داشتن کپسول، پدیده نادری نیست. بسیاری از سوش هایی که از نمونه های بالینی به دست می آیند( در تست کردن با آنتی سرم اختصاصی) آنتی ژن های پلی ساکاریدی را در سطح سلول نشان می دهند. این آنتی ژن ها قدرت ضد فاگوسیتوز دارند. آنها در واکنش های متقابل در میان کمپلکس اسید تیکوئیک – پپتیدوگلیکان و کمپلمان ( که ترجیحاً در مسیر آلترناتیو فعال شده) مداخله می کنند( ۶, ۷ , ۸).
۱-۱۰- عوامل موثر در بیماری زایی
یکی از ویژگی های اساسی انگل موفق توانایی بقاء در یک میزبان حیوانی است. در این ارتباط، استافیلوکوک استثنائاً توانایی تطابقی بالقوه ای دارد. از میان مهمترین آنها توانایی اتصال یافتن به انواعی از پروتئین های حیوانی در ماده پیوندی خارج سلولی و در هم شکستن سد های طبیعی در بافت های میزبان است. استافیلوکوک برای انواعی از پروتئین های ذاتی حیوانی، آنزیم های ئیدرولیتیک دارد. این آنزیم ها که در محیط آزاد می شوند در موفقیت و توانمندی ارگانیسم شرکت می کنند. پروتئازها، لیپازها، استرازها و لیازها از میان آنزیم های مهمتری هستند که استقرار ارگانیسم ها در پوست و غشای مخاطی میزبان را تسهیل می کنند. برای بقاء در بدن انسان یک انگل موفق باید بتواند بر سیستم های دفاعی میزبان غلبه کند. برای مدت زمان بیش از نیم قرن، انواع وسیعی از آنزیم های خارج سلولی، توکسین ها و اجزاء سلولی سوش های بیماری زای استافیلوکوک مورد بررسی قرار گرفته اند اما در حال حاضر، هیچ فاکتور واحدی به عنوان تنها عامل ایجاد کننده بیماری شناخته نشده است. قدرت بیماری زایی استافیلوکوک ها به چندین فاکتور بستگی دارد. هر یک از این فاکتور ها در یک زنجیره کمپلکس از واکنش ها شرکت دارند که عفونت استافیلوکوکی آشکاری را موجب می شوند(۷).
۱-۱۱- آنتی ژن های سطحی
۱-۱۱-۱- پلی ساکارید ها
اجزای سطحی استافیلوکوک که قدرت ضد فاگوسیتوز دارند اهمیت زیادی را در استقرار اولیه ارگانیسم ها در میزبان بر عهده دارند. استافیلوکوک های کپسول دار به واسطه داشتن کپسول در برابر تهاجم وابسته به کمپلمان میزبان، محافظت می شوند و به سرعت در بافت های میزبان انتشار می یابند. برای لانه گزینی باکتری ها بایستی فرایند عفونی ادامه یابد. برای این منظور چسبندگی ارگانیسم ها به سطح مخاط یا پوست بدن میزبان، واقعه شروع کننده اصلی است. تولید اگزوپلی ساکارید ممکن است یک فاکتور سرنوشت ساز در موفقیت ارگانیسم برای لانه گزینی در اعضای مصنوعی از قبیل دریچه های قلب و یا کاتتر های داخل وریدی باشد. در محیط طبیعی که سرشار از ارگانیسم های رقیب می باشد تولید گلیکوکالیس موجب تشکیل میکروکلونی های چسبنده ای می شود که به توسط یک لایه بیولوژیک در بر گرفته شده اند نه تنها چسبندگی ارگانیسم ها به سطح اندام های مصنوعی را امکان پذیر می کند بلکه آنها را در برابر آنتی بیوتیک ها و دفاع طبیعی میزبان محافظت می کنند (۶, ۷, ۸, ۱۶).
تصویر۱-۵- ناحیه a نشان دهنده کپسول پلی ساکاریدی می باشد که باکتری را در بر گرفته است
۱-۱۱-۲- گیرنده های پروتئینی
در سطح سلول استافیلوکوک، تعدادی از جایگاه های اتصالی اختصاصی برای اتصال به پروتئین های پستانداران وجود دارد. این گیرنده ها، مکانیسم چسبنده ای را برای ارگانیسم فراهم می کنند که به توسط آن، ارگانیسم ها در کانون های عفونی استقرار می یابند. از میان پروتئین های پلاسما که به طور اختصاصی به استافیلوکوک اورئوس متصل می شوند: پروتئین های فیبرونکتین، فیبرینوژن و ایمونوگلوبولین G هستند. علاوه بر این، استافیلوکوک ها به اجزای ماده اتصالی خارج سلولی از قبیل لامینین، کلاژن و فیبرونکتین اتصال می یابند(۶ ,۷ ,۸ ). از میان این ترکیب ها، فیبرونکتین( گلیکوپروتئین انحصاری در زخم ها) مورد مطالعه بیشتری قرار گرفته است. فیبرونکتین، چسبندگی سلول های حیاتی از قبیل فیبروبلاست ها، سلول های اپیتلیال و مونوسیت ها به جایگاه آسیب دیده را واسطه گری می کند. استافیلوکوک اورئوس به طور اختصاصی به بافت میزبان متصل می شود. در این اتصال، فیبرونکتین به عنوان پلی در میان ارگانیسم و بافت آسیب دیده میزبان عمل می کند(۹۵, ۱۰۵). لامینین پروتئین دیگری در پستانداران است که استافیلوکوک اورئوس برای آن گیرنده دارد. این پروتئین، عمده ترین گلیکو پروتئین در غشای پایه در انسان است (۷۶, ۱۴۰ ) توانایی بالقوه شبه متاستازی استافیلوکوک( که در جهت شکستن سد های دفاعی طبیعی است) احتمالاً در ارتباط با توانایی آن در برقراری پیوند اختصاصی با غشاهای پایه می باشد. پروتئین های متعددی در پستانداران وجود دارند که می توانند به طور اختصاصی به استافیلوکوک اورئوس اتصال یابند. این مسئله، پیشنهاد کننده این مطلب می باشد که بیش از یک ژن چسبنده وجود دارد. حداقل یکی از این ژن ها، بر روی پلاسمید قرار گرفته است. اگر ژن های چسبنده بر روی پلاسمید قرار داشته باشند می توانند به سادگی در میان سوش های مختلف حرکت کنند و شاخص های بیماری زایی را در میان سوش های استافیلوکوک پخش نمایند، این ویژگی چگونگی تنوع وسیع در توانایی بالقوه بیماری زایی را توصیف می کند (۷).
۱-۱۲- آنزیم های خارج سلولی
۱-۱۲-۱- کواگولازها
اگر چه ارتباط بین تولید کواگولاز و آسیب زایی ارگانیسم، شاخص بیماری زایی مناسبی را فراهم می کند اما هیچ دلیل قاطعی وجود ندارد که کواگولاز شرکت مستقیمی در بیماری زایی داشته باشد. عملکرد کواگولاز در منعقد کردن پلاسما مشابه با عملکرد تبدیلی فیبرینوژن به فیبرین است که به توسط ترومبین کاتالیز می شود. کواگولاز برای فعالیت کامل آنزیمی خود به یک جزء پلاسما از قبیل پروترومبین و یا مشتقی از پروترومبین تحت عنوان فاکتور واکنش دهنده کواگولاز نیاز دارد. محصول کواگولاز- ترومبین، نه تنها موجب انعقاد فیبرینوژن بلکه موجب فعالیت پروتئولیتیک و استرئولیتیک نیز می شود. فیبرینو پپتیدهایی که آزاد می شوند از فیبرینوپپتیدهای القاء شده توسط ترومبین، متفاوت است. بعضی از این فیبرینوپپتیدها فعالیت فارماکولوژیک قابل مقایسه ای با برادی کینین دارند (۷, ۹۱ , ۱۲۴).
ژن coa که پروتئین کوآگولاز را کد می کند به علت داشتن توالی های متغیر در ناحیه کدکننده ´۳ بسیار پلی مورف است و می تواند در متمایز کردن جدایه های این باکتری مورد استفاده قرار گیرد. ناحیه متغیر ژن coa از توالی های تکراری ۸۱ جفت بازی تشکیل شده است که تعداد تکرار این توالی ها در سویه های مختلف استافیلوکوکوس متغیر است (۱۰۱,۴۴).
۱-۱۲-۲- لیپاز ها
استافیلوکوک ها چندین آنزیم ئیدرولیز کننده پروتئین ها را تولید می کنند که مجموعاً تحت عنوان لیپازها شناخته می شوند. لیپازها بر روی سوبستراهای متعددی( پلاسما، چربی ها و روغن هایی که بر روی سطح بدن انباشته شده اند) فعال هستند. مصرف این ترکیبات در بقاء ارگانیسم ارزشمند می باشند و لانه گزینی استافیلوکوک ها را در غده چربی توجیه می کند. ظاهراً تولید لیپاز نقشی اساسی در تهاجم ارگانیسم ها در بافت های جلدی و زیر جلدی دارد. در نمونه های اولیه ای که از انسان به دست آمده است نشان داده شده که ارتباط نزدیکی در میان تولید لیپاز و توانایی ایجاد کورک وجود دارد. کاهش قدرت بیماری زایی استافیلوکوک های بیمارستانی که در جریان ۲۰ تا ۳۰ سال گذشته مشاهده شده به موازات کاهش در مقادیر این آنزیم بوده است. احتمالاً این کاهش به علت حضور پروفاژی بوده که به توسط الحاق در ژنوم میزبان، تولید لیپاز را متوقف نموده است (۵۷ ،۶۶، ۸۳).
۱-۱۲-۳- هیالورونیداز
بیش از ۹۰ درصد از سوش های استافیلوکوک اورئوس، آنزیم هیالورونیداز را تولید می کنند. این آنزیم، اسید هیالورونیک موجود در ماده زمینه ای بین سلولی بافت همبند را تخریب نموده و انتشار عفونت را تسهیل می کند. از آنجایی که پدیده آماس بر خلاف عملکرد انتشاری هیالورونیداز می باشد اهمیت این آنزیم در استافیلوکوک اورئوس مربوط به مراحل بسیار ابتدایی عفونت می باشد(۷۲, ۷۷, ۱۴۱).
۱-۱۲-۴- استافیلوکیناز(فیبرینولیزین)
استافیلوکیناز یکی از آنزیم های پروتئولیتیک در استافیلوکوک است که فعالیت فیبرینولیتیک دارد اما از نظر آنتی ژنی و آنزیمی از استرپتوکیناز استرپتوکوک ها متفاوت است. عامل تعیین کننده در تولید استافیلوکیناز، ژنوم فاژ می باشد که در هنگام لیزوژنی، بیان می شود (۱۰۹ ) استافیلوکیناز برای باز کردن لخته ها، پیش آنزیم پلاسمینوژن را به آنزیم فیبرینولیتیک پلاسمین تبدیل می کند. اگر چه این آنزیم به توسط اغلب سوش های استافیلوکوک اورئوس تولید می شود اما در ارتباط با این که فاکتور مهمی در بیماری زایی باشد شواهد کمی وجود دارد (۳۵, ۱۱۳).
۱-۱۲-۵- نوکلئاز
آزاد شدن آنزیم نوکلئاز که یک آنزیم مقاوم در برابر حرارت می باشد منحصراً در استافیلوکوک اورئوس دیده می شود. این آنزیم که در سطح سلول و یا در مجاورت نزدیک با آن وجود دارد یک پروتئین متراکم گلوبولار می باشد که از یک زنجیره واحد پلی پپتیدی تشکیل شده است. حرارت ۶۵ درجه سانتی گراد موجب از هم پاشیدگی ساختمان آنزیم می شود اما این تغییرات به سرعت و به طور کامل، برگشت پذیر می باشد. آنزیم نوکلئاز یک فسفودی استراز با خصوصیات اندونوکلئولیتیک و اگزونوکلئولیتیک است که مولکول های DNA و یاRNA هر دو را می شکند (۷).
۱-۱۳- توکسین ها
۱-۱۳-۱- توکسین سیتولیتیک
تعدادی از باکتری ها توکسین هایی را تولید می کنند که موجب از هم پاشیدگی سلول های پستانداران و یا بقیه سلول ها( در شرایط آزمایشگاه) می شود. اغلب این پروتئین ها خارج سلولی هستند که تولید آنتی بادی های خنثی کننده را القا می کنند. از نظر چگونگی واکنش توکسین های سیتولیتیک مختلف( با سطح سلول) تنوع زیادی وجود دارد. همولیزین ها و لکوسیدین هایی که به توسط استافیلوکوک اورئوس آزاد می شوند از میان، شناخته شده ترین توکسین های سیتولیتیک می باشند. چهار توکسین همولیتیک متفاوت( همولیزین های آلفا، بتا، دلتا و گاما) به توسط استافیلوکوک اورئوس تولید می شوند (۷ ,۶۲).
۱-۱۳-۲- توکسین آلفا(همولیزین-آلفا)
توکسین آلفا فعالیت های بیولوژیک وسیعی ( از قبیل همولیتیک، کشنده و درمونکروتیک) را نشان می دهد. توکسین آلفا لیزوزوم ها را از هم می پاشد و برای انواعی از سلول های کشت بافت، سیتوتوکسیک است. ماکروفاژها و پلاکت های انسان، آسیب می بینند اما مونوسیت ها مقاوم هستند. آسیب در دستگاه گردش خون، بافت کورتکس کلیه ها، و بافت عضلانی به وجود می آید. توکسین آلفا، فاکتور بیماری زای اصلی در استافیلو کوک ها نیست اما به توسط بروز آسیب بافتی، شرکت موثری در بیماری زایی دارد.
ژن مربوط به تولید توکسین آلفا، ظاهراً همراه با یک ترانسپوزون می باشد. توکسین خالص، وزن مولکولی در حدود ۳۴ کیلو دالتون دارد که در شکل یک مونومر محلول در آب به توسط اغلب سوش ها ترشح می شود. این توکسین در چهار شکل مورفولوژیک ساختمانی وجود دارد که به توسط الکتروفورز قابل جداسازی هستند. در هنگام ذخیره سازی، تبدیلات سریع آنها به یکدیگر اتفاق می افتد ( ۶۳).
مکانیسم واقعی آسیب غشا شناخته نشده است اما به طور معمول مجموعه ای از وقایع زیر را شامل می شود:
اتصال مونومر های توکسین به سطح سلول
تشکیل هگزامر و شکل گیری کانال های ورای غشایی با قطر ۲ تا ۳ میلی متر

۸ ـ کسب موقعیت نخست تربیتی در منطقه و جهان اسلام و ارتقای فزاینده جایگاه تعلیم تربیتی ایران در سطح جهانی
۲ ـ ۲ پیشینه
۲ ـ ۲ ـ ۱ پیشینه داخلی:
چراغی (۱۳۹۰) در پایان‌نامه خود با عنوان “بررسی تطبیقی آراء علامه جعفری و آیت‌الله جوادی آملی در خصوص حیات طیبه و جنبه‌های تربیتی آن” به بیان دیدگاه‌های علامه جعفری و آیت‌الله جوادی آملی در مورد ویژگی‌های حیات طیبه و استخراج جنبه‌های تربیتی آن پرداخته است.
زارعی (۱۳۸۹) در پایان‌نامه خود با عنوان «بررسی ابعاد فردی و اجتماعی حیات طیبه از دیدگاه اسلام» در پی پاسخ به این پرسش است که ابعاد فردی و اجتماعی حیات طیبه از دیدگاه اسلام کدم‌اند؟ این پژوهش پیرامون ابعاد فردی و اجتماعی حیات طیبه از دیدگاه اسلام است و در مقام تبیین این ابعاد با بهره‌گیری از کتب مرجع و تفاسیر و آیات و احادیث و سایر کتب تخصصی و اسلامی به دنبال معنای حیات طیبه، معرفی ابعاد فردی و اجتماعی آن و ارتباط این دو بعد است.
شیر اسدی (۱۳۸۹) در پایان‌نامه خود تحت عنوان «بررسی و تبیین حیات طیبه در نهج‌البلاغه» به پژوهش درباره‌ی مفهوم حیات طیبه در نهج‌البلاغه می‌پردازد و بیان می‌کند که حیات طیبه خاصه فرد یا افراد معینی نیست و با ظهور حضرت مهدی موعود (عج) به اوج خود می‌رسد. با محقق شدن حیات طیبه هیچ استعدادی از استعدادهای انسان به ورطه فراموشی سپرده نمی‌شود و هر یک از نبوغ‌های وی روزبه‌روز فروزان‌تر می‌شود. این پژوهش پس از بررسی‌های خود در معنای حیات طیبه در نهج‌البلاغه، نتیجه می‌گیرد که از آنجائی که زندگی حضرت علی (ع) سراسر حیاتی معقول و طیب بوده است همواره خلاف مسیر خویش را حیاتی نامعقول می‌داند.
نیک‌نفس (۱۳۸۹) در پایان‌نامه خود با عنوان «بررسی تأویلی و تفسیری حیات طیبه از منظر قرآن و روایات» در پی‌شناخت حیات طیبه، راه‌های کسب سعادت و وصول به حیات طیبه، جلوه‌های حیات طیبه و مصادیق حیات طیبه است. در این پژوهش بیان می‌شود که حیات طیبه در دنیا و آخرت، در سایه‌ی معرفت حقیقی خدا و رسول (ص) و اهل‌بیت (ع) است که نتیجه‌ی آن حب و اطاعت آن بزرگواران است. همچنین بیان می‌کند که مصادیق و جلوه‌های ره‌یافتگان مسیر حیات طیبه را می‌توان شامل اطاعت کندگان اوامر الهی، رسول خدا (ص) و اهلی بیت عصمت و طهارت و استجابت کنندگان دعوت حیات‌بخش خدای تعالی و رسول (ص) دانست.
دیسناد (۱۳۸۸) در پایان‌نامه خود تحت عنوان “بررسی و تبیین حیات طیبه از دیدگاه قرآن کریم با آرمان‌شهر لیبرالیسم و اهداف تربیتی آن‌ها” به بررسی آرمان‌شهر اسلام و لیبرالیسم، مؤلفه‌های آرمانی هر دو مکتب و هدف‌های تربیتی منبعث از آن‌ها پرداخته است و ضمن بیان وجوه تشابه و تمایز دو مکتب، نقد آرمان‌شهر لیبرالیم را نیز مورد تجزیه‌وتحلیل قرار داده است. همچنین بیان می‌دارد که آرمان‌شهر لیبرالیسم دارای ویژگی‌هایی چون آزادی عقلانیت، مسئولیت‌پذیری، تکلیف پذیری، حقوق شهروندی و شادی و آرامش است که در اسلام نیز حائز اهمیت می‌باشد.
قاسمی (۱۳۸۸) در پایان‌نامه خود با عنوان “حیات طیبه در قرآن و نهج‌البلاغه” حقیقت حیات طیبه و چیستی آن را آن‌طور که هست، پس از جستجو در قرآن و نهج‌البلاغه تبیین کرده است و معنای لغوی و اصطلاحی حیات طیبه و همچنین مراتب حیات طیبه برای انسان‌های مختلف را نشان داده است.

او در این پژوهش بیان می‌کند که تنها باایمان و عمل صالح و اطاعت الهی و اجابت دعوت رسول اکرم (ص) می‌توان به حیات طیبه دست‌یافت و خدای متعال در قرآن کریم به صاحبان حیات طیبه وعده امن الهی، بهشت جاویدان، رزقی مخصوص، فوز عظیم، قرار گرفتن در مغفرت الهی و اجری بسیار بزرگ داده است.
تاج‌الدین (۱۳۸۵) در پایان‌نامه خود با عنوان «حقیقت حیات طیبه و قلمرو آن» به بررسی معنای حیات طیبه در قرآن و روایات و مراتب حیات از دیدگاه آن‌ها پرداخته است و نظرات مفسران را درباره‌ی حقیقت حیات طیبه و قلمرو آن بیان و موردنقد و بررسی قرار داده است. همچنین عوامل رسیدن به حیات طیبه و آثار آن در دنیا و آخرت نیز بیان‌شده است.
درویشی (۱۳۸۱) در پایان‌نامه خود با عنوان «اهداف و محتوی تربیت از دیدگاه امام صادق (ع)» بیان می‌کند که در هر نظام تعلیم و تربیت بیش از هر چیز باید هدف آن نظام مشخص باشد تا بتوان برای وصول به آن هدف برنامه‌ریزی کرد و راه‌های رسیدن به آن را مشخص کرد؛ و اهداف نهایی تربیت را از دیدگاه امام صادق (ع) شامل هدایت و رشد، طهارت و حیات طیبه، تقوا، قرب و رضوان و عبودیت می‌داند.
مهدی فرد (۱۳۸۱) در پایان‌نامه خود با عنوان “حیات معقول از دیدگاه علامه محمدتقی جعفری (با تأکید بر تفسیر نهج‌البلاغه)”با تکیه‌بر دیدگاه‌های علامه جعفری در آثار متنوع ایشان خصوصاً مجموعه ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه نخست “حیات انسانی”و ارزش والای آن و “حیات معقول”و “حیات طبیعی” و رابطه این دو باهم موردبحث قرار داده و بعد از بررسی حیات طیبه در آیات و روایات، به ارتباط آن با حیات معقول پرداخته است سپس جایگاه انسان را به‌عنوان رهرو طریق حیات معقول توصیف و راه‌های تکامل انسان در حیات تکاملی و معقول را تبیین کرده است.
مروجی (۱۳۹۱) در مقاله خود با عنوان ” حیات طیبه، هدف تربیت نهایی برنامه درسی ملی” ضمن بیان معنای حیات طیبه با توجه به آیه ۷۹ سوره نحل، تأکید می‌کند که انتظار این است که نظام تعلیم و تربیتی که برنامه درسی ملی به‌عنوان طرح کلان آن است، باید زمینه‌ساز دست‌یابی متر بیان به زندگی پاکیزه (حیات طیبه) باشد در همین راستا، اهمیت نقش معلمان، برنامه‌ها، روش‌ها و محتوا را در تحقق مراتب حیات طیبه یادآور می‌شود.
۲ ـ ۲ ـ ۲ پیشینه خارجی:
با توجه به اینکه موضوع حیات طیبه موضوعی است که در منابع لاتین به آن پرداخته نشده است و از طرفی این مفهوم به عنوان هدف نظام تعلیم و تربیت ایران در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است در این بخش به اهداف آموزش و پرورش در بعضی از کشورها اشاره می‌شود.
در گزارش ملی که از اهداف آموزش در استرالیا در سال ۲۰۰۹ منتشر شده است دو هدف فراگیر در آموزش را مطرح می‌کند، هدف اول آموزش استرالیا: ترویج عدالت و تعالی و هدف دوم اینکه همه‌ی جوانان استرالیایی تبدیل به یادگیرندگان موفق، دارای اعتماد به نفس و افراد خلاق و فعال و شهروندان آگاه شوند.
در فلسفه‌ آموزش ملی کشور مالزی که در سال ۱۹۹۸ تنظیم شده است بیان شده که در آموزش و پرورش مالزی، بیشتر برنامه‌های آموزشی و فعالیت‌های هدفمند آموزشی به طور خاص موضوعات زیر را دنبال می‌کنند:
۱ ـ آماده کردن دانش آموزان با مهارت‌های فکری، عاطفی و روانی حرکتی ضروری که در یک شکل کلی و یکپارچه به تولید افرادی که از نظر فکری و ازلحاظ جسمی، احساسی و معنوی متعادل هستندو عملکرد سواد خواندن و نوشتن دارند منجر شود.
۲ ـ القاء و پرورش آگاهی ملی از طریق پرورش ایده‌های مشترک، ارزش‌ها، آرمان‌ها و وفاداری به منظور قالب وحدت ملی و هویت ملی در یک جامعه چند قومی.
۳ ـ تولید نیروی انسانی با مهارت‌های لازم برای توسعه اقتصادی و ملی
۴ ـ درونی کردن ارزش‌های اخلاقی مورد نظر و ترویج شخصیت و توسعه زیبایی شناسی و حس مسئولیت و منظم بودن، در دانش آموزان که به تدریج آن‌ها را قادر می‌سازد تا به طور مؤثر کمک به سوی ملت سازی بکنند.
۲ ـ ۳ جمع‌بندی و چهارچوب پژوهش:
یکی از مباحث مهم در تعلیم و تربیت و به‌ویژه تربیت اسلامی بحث مربوط به تعیین اهداف تربیت است. درواقع ازجمله مسائل مهم برنامه‌ریزی آموزشی و تربیتی، تعیین اهدافی است که کوشش‌ها و فعالیت‌های آموزشی و پرورشی باید معطوف به آن‌ها باشد. کسانی که به نحوی با تعلیم و تربیت، سروکار دارند باید نسبت به اهداف تربیتی آگاه باشند. اگر از این آگاهی برخوردار باشند، نقطه‌ی شروع فعالیت‌های تربیتی و سمت‌وسوی این حرکت را با بصیرت بر خواهند گزید و اهداف تربیتی، نقطه‌ی شروع و جهت فعالیت را به آن‌ها نشان خواهد داد.
به عبارتی هدف، در تعلیم و تربیت به معنای وضع نهایی و مطلوبی است که به‌طور آگاهانه، سودمند تشخیص داده‌شده است و برای تحقق آن، فعالیت‌های مناسب تربیتی انجام می‌گیرد.
اگر تعلیم و تربیت را صیرورت و تحول آدمی از وضع موجود به وضع مطلوب تلقی کنیم، بدون شک این تحول، نیازمند به آگاهی از هدف و مجموعه اهدافی است که جهت و مسیر حرکت و سرانجام، منزل نهایی آن را مشخص می‌سازد.
بر اساس بنیان‌های نظری تحول بنیادین آموزش‌وپرورش ایران، هدف و غایت زندگی دنیوی بر مبنای معارف اسلامی و مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام “دستیابی به حیات طیبه” بیان‌شده است به همین دلیل تحقق حیات طیبه در سند تحول بنیادین تعلیم و تربیت ایران به‌عنوان هدف نهایی نظام تعلیم و تربیت بیان‌شده است؛ و رسالت خطیر آموزش‌وپرورش “فراهم آوردن زمینه و ایجاد آمادگی برای دستیابی به مرتبه‌ای از حیات طیبه توسط دانش آموزان و متر بیان است.
با توجه به اهمیت آگاهی متخصصان و دست اندر کارن حوزه‌ی تعلیم و تربیت از هدف تعریف‌شده برای نظام تربیتی در هر کشور و با توجه به اینکه سند تحول بنیادین تعلیم و تربیت به‌عنوان تنها سند مصوب و قابل‌اجرا در حوزه‌ی تعلیم و تربیت شناخته می‌شود در این پژوهش سعی شده است علاوه بر تحلیل مفهوم حیات طیبه در قرآن و روایات به بیان جایگاه آن در سند تحول بنیادین آمورش و پرورش ایران پرداخته شود و همچنین چگونگی نیل به حیات طیبه و راه‌های رسیدن به‌مراتب حیات طیبه در آموزش‌وپرورش با توجه به نقش عناصر مختلف نظام تعلیم و تربیت بررسی و تبیین شود.
فصل سوم
روش پژوهش
مقدمه:
روش‌های تحقیق کیفی در رشته‌های علوم اجتماعی و علوم کاربردی همچون علوم تربیتی، مدیریت و برنامه‌ریزی به‌صورت فزاینده‌ای مورداستفاده قرار می‌گیرد. علوم اجتماعی که از دیرباز مرهون روش‌های علوم تجربی بود. اینک این روش‌ها را چندان مناسب نمی‌یابد و آن‌ها نمی‌توانند راهگشا باشند. (مارشال و رأس من،۱۳۸۱: ۱)
پژوهش کیفی به معانی، دیدگاه‌ها و ادراکات توجه دارد یعنی در پی فهم معنای وقایع، موقعیت‌ها، اعمال شرکت‌کنندگان مطالعه و توضیحات آن‌ها در مورد زندگی و تجارب خود، از دیدگاه خود آن‌هاست. (حریری،۱۳۸۵: ۶)
به‌طورکلی تحقیق کیفی به داده‌هایی سروکار داردکه واقعیت‌های موردمطالعه را به‌صورت کلامی، تصویری یا امثال آن نمایان کرده و مورد تحلیل قرار می‌دهد. در این فرایند پژوهشگر تصویری کل گرا و تاریخی از طریق تحلیل واژگان به دست می‌دهد. نظر افراد ذی‌ربط را به‌تفصیل گزارش می‌کند و بررسی را در محیط طبیعی به انجام می‌رساند… بنابراین تحقیق کیفی در صورتی به کار می‌رود که بخواهیم یک پدیده را از جهات گوناگون موردبررسی قرار دهیم. (بازرگان،۱۳۸۷: ۳۰ ـ ۲۹) و به سؤال‌های تحقیق از نگاه‌های مختلف پاسخ‌گوییم از این روش استفاده می‌کنیم.
روش پژوهش: ۳ ـ ۱
این تحقیق چون ازنظر هدف به‌صورت بنیادی و از نوع تحقیقات کیفی است از روش تحقیق تحلیلی-اسنادی برای انجام تحقیق استفاده‌شده است و بر این اساس به‌منظور تهیه و تدوین مبانی نظری و پیشینه تحقیق و همچنین برای استخراج مؤلفه‌ها و نقش‌های مختلف عناصر نظام تعلیم و تربیت در تحقق حیات طیبه جهت استفاده در فرم مصاحبه، اسناد و منابع کتابخانه‌ای موردبررسی قرارگرفته و اطلاعات موردنظر جمع‌ آوری‌شده است همچنین در تحلیل مفهومی و اسنادی مفهوم کلیدی “حیات طیبه” موردبررسی قرارگرفته و جایگاه آن در مبانی نظری سند تحول بنیادین تعلیم و تربیت ایران مشخص و بیان‌شده است.
جامعه متنی و آماری پژوهش: ۳ ـ ۲
جامعه متنی پژوهش:
قرآن کریم و کلیه متون دینی درزمینهی حیات طیبه
مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران
جامعه ی آماری پژوهش:
صاحب‌نظران حوزه‌ی تعلیم و تربیت، مدیران آموزش‌وپرورش و متصدیان تدوین سند تحول تعلیم و تربیت وکارشناسان حوزه‌ی دینی
نمونه پژوهش و روش نمونه‌گیری: ۳ ـ ۳
“در پژوهش کیفی برای تعیین اندازه نمونه نمی‌توان از فرمول مشخص و واحدی استفاده کرد”(حریری،۱۳۸۵: ۱۳۹) بنابراین «برای نمونه‌گیری افراد مورد مشاهده در پژوهش‌های کیفی به‌جای نمونه‌گیری احتمالی از راهبردهای نمونه‌گیری قصدی یا هدفمند استفاده می‌شود. در این نمونه‌گیری، پژوهشگر سعی بر آن داردکه افراد را چنان انتخاب کند تا هدف تحقیق تحقق یابد.»(ملاباقری به نقل از بازرگان،۱۳۸۷: ۵۵) منطق نمونه‌گیری هدفمند، انتخاب مواردی است که امکان مطالعه عمیق را فراهم می‌سازند و پژوهشگر از طریق آن‌ها می‌تواند اطلاعات فراوانی درباره‌ی موضوع‌های اساسی مربوط به مسئله و هدف پژوهش به دست آورد. (حریری،۱۳۸۵: ۱۳۳) با این وصف نمونه‌گیری در این پژوهش به‌صورت نمونه‌گیری هدفمند انجام می‌شود بنابراین با توجه به سؤالات و اهداف؛ در قسمت مطالعات نظری و پاسخ به سؤال ۱ و ۲ پژوهش، نمونه تحقیق شامل آیات قرآن و متون دینی که به‌طور خاص به مفهوم حیات طیبه پرداخته‌اند و همچنین بخش‌هایی از سند تحول بنیادین تعلیم و تربیت که مفهوم حیات طیبه را بیان کرده است، می‌باشد.
نمونه‌گیری در قسمت پیمایشی و پاسخ به سؤال ۳ تحقیق نیز به‌منظوراعتبار سنجی راهکارها، نمونه‌گیری هدفمند است. بدین نحو که با توجه به اهداف و سؤالات از جامعه پژوهش، آن دسته از متخصصانی باید انتخاب شوند که درزمینهی موردپژوهش متخصص و صاحب‌نظر باشند. در این تحقیق درمجموع از ۳۰ نفر از متخصصین و صاحب‌نظران حوزه‌ی تعلیم و تربیت، مدیران آموزش‌وپرورش و متصدیان تدوین سند تحول تعلیم و تربیت و متخصصان دینی صاحب‌نظر در خصوص حیات طیبه مصاحبه به عمل خواهدآمد.
ابزار جمع‌ آوری اطلاعات: ۳ ـ ۴
در این پژوهش به‌منظور گردآوری و تهیه مبانی نظری و پیشینه که با بررسی منابع کتابخانه‌ای و اسناد مربوط صورت پذیرفته است از ابزاری مانند فیش تحقیق استفاده‌شده همچنین به‌منظور بررسی و آگاهی از نظرات و دیدگاه‌های صاحب‌نظران، متخصصان و مجریان آموزش‌وپرورش از ابزار مصاحبه استفاده‌شده است.
۳ ـ ۵ روش تجزیه‌وتحلیل داده‌ها:

مثلاینکه؛ شخصی دزد را به منزل قربانی راهنمایی کند تا امکان سرقت را برای او فراهم کند. یا چگونگی بازکردن خزانه را به روش خاصی برای او توضیح دهد یا نام قابلهای را جهت سقط جنین به او بدهد(شرط است که راهنماییها، تسهیلکننده جرم باشند و دشوار و پیچیده نباشند)شخصی که زنی را به سقط جنین خود از طریق دارویی که درد شکم را زیاد می کند، بدون بیان چیز دیگر راهنمایی کند، معاون محسوب نمیشود.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

برطبق قانون،ارشاد وراهنمایی همواره کیفردارد، هرچند به عملجرم مساعدت نکند، به شرط آنکه جرم واقع شود. مثال جنایتکار دزد را به ورودی مخصوص برای سرقت راهنمایی کند، ولی دزد راه دیگر را برگزیند.درحقوق اینکشورنیزارائهطریقباید عامدانهوبا آگاهی از قصد مجرمانه مباشرصورت گیرد.۳
۸-۱- تسهیل وقوع جرم
دربند ۳ ماده ۴۳ ق.م.ا عمل شخصی که «عالماً عامداً وقوع جرم را تسهیل کند» به عنوان یکی از مصادیق پیش بینی شده است.تسهیل وقوع جرم باید «عالماً» و«عامداً» صورت بگیرد ولی انحصار به کمک و مساعدت به مرتکب جرم از طریق آسان کردن فعالیت مجرمانه او ندارد.بلکه اگر شخص به هرترتیب باعث تسهیل وقوع جرم شود، به عنوان معاون جرم مجازات خواهد داشت. البته اعمالی که صورت می گیرد باید ارتباط عرفی و منطقی از نظر تسهیل عمل مجرمانه داشته باشد، تا بتوان آن را به عنوان معاونت قابل مجازات دانست. و هرعملی که به طور غیر مستقیم باعث تسهیل بزهکاری میشود را نمیتوان به این عنوان مجازات کرد.۴ شرایط تحقق معاونت از راه تسهیل را میتوان بدین ترتیب خلاصه نمود:
۱- عملیات معاون که موجب تسهیل ارتکاب جرم میشود، باید با علم و اطلاع از قصد مجرمانه مباشراصلی جرم صورت گیرد؛ زیرادرصورتی که کسی از روی عدم اطلاع، با اقدام خود جرمی را تسهیل کرده باشد، معاون جرم محسوب نخواهد شد.^[۲۹]
۲- عملیات آگاهانه معاون باید همزمان وبا وقوع جرم یا پیش از آن صورت گرفته باشد.
تسهیل وقوع جرم ممکن است یا کمک و دستیاری صورت گیرد. این کمک و دستیاری چنانچه با جرم ارتکابی همزمان باشد،گاه تشخیص معاون را از مجرم اصلی با دشواری مواجه می سازد.۲دراین صورت ملاک تشخیص همان توافق پیشین یا وحدت قصد مرتکبان جرم می باشد. دراین زمینه رایی از دیوان عالی کشور صادر شده است: «اگرکسی روی سینه دیگری بنشیند و شخص ثالث ضرباتی بر او وارد آورد که موجب مرگ وی شود، عمل شخص اول معاونت است درایراد ضرب منتهیبه فوت»۳(حکم شماره ۱۸۱۱-۵/۸/۱۳۱۸)رأی زیر یکی دیگراز مصادیق تسهیلوقوع جرم است که درآراء دیوان عالیکشورآمده است: «اگر کسی با علم واطلاع برای تاجر ورشکسته قرض کند وتا مدتی مانع ظهور ورشکستگی اوگردد، عملاو ممانعتتلقیمیشود.» ۴ (حکم شماره ۲۶۷۱-۱/۱۲/۱۳۱۷)
درحقوق لبنان نیز برخی از محاکم تجدید نظر حضور در صحنه جرم و عدم اقدام به جلوگیری از ارتکاب جرم را به منزله فعل ایجابی و تقویت روحیه مجرم تلقی نموده و معاونت در جرم را محقق میداند ولی برخی از محاکم صرف حضور را معاونت تلقی ننموده وآن را منوط به توافق پیشین میداند.دیوان عالی این کشور نیزدر بیشتر آراء خود درخصوص حضور درصحنه جرم و عدم اقدام به جلوگیری از وقوع جرم ودر نتیجه تسهیل وقوع جرم، وجود توافق پیشین را شرط تحقق معاونت در جرم دانستهاند ۵
درحقوق لبنان برخلاف کشورایران اعمالی که متعاقب اتمام عملیات مجرمانه درجهت مساعدت به مرتکباصلی صورتمیگیرد،چنانچهمنوطبهتوافق پیشین باشد، معاونتدرجرم محسوب میگردد. قانونگذار دراین رابطه دربند۵ ماده ۲۱۹ ق.م.ل مقرر میدارد: «معاون درجنایت یا جنحه محسوب میشود… هرکس قبل از ارتکاب جرم با فاعل یا یکی از شرکای جرم اتفاق نموده و در مخفی کردن آثار جرم یا پنهان کردن یا مصرف نمودن اشیای حاصل از جرم یا مخفی کردن یک یا چند نفر از کسانی که در جرم شرکت داشته اند، شرکت نماید»۶
اماچنانچه مساعدت کننده بعد از وقوع جرم دارای توافق قبلی با فاعل جرم نباشد، عمل وی تحت عنوان جرم مستقل قابل تعقیب و مجازات خواهد بود.
۲- مصادیق خاص
علاوه بر مصادیق عام که پیشتر اشاره شد، لازم است به مصادیق دیگری از معاونت که برگرفته از فقه میباشد. و برخی از حقوقدانان بعنوان مصادیق خاص بدان اشاره نمودهاند، پرداخته شود.کهاینمصادیق خاصعبارت است: اکراه درقتل،امر به قتل،امساک درقتل،نظارت ونگهبانیدر قتل.
۱-۲- اکراه در قتل
اکراه در قتلخود نوعی معاونت است، چراکه اکراه کننده با تهدید شخص مُکرَه (وادار شده) را به قتل وادار میسازد.۱ اگرچه مطابق ماده ۵۴ ق.م.ا اکراه از عوامل تام رافع مسئولیتکیفری محسوب میگردد؛ لذادر مجازاتهای تعزیری و بازدارنده هرگاه کسی بر اثر اجبار و اکراه که عادتا ًقابلتحمل نباشد مرتکب جرمی گردد مجازات نخواهد شد؛ بلکه اکراه کننده به مجازات آن جرم محکوم میگردد.
امابرابر ماده ۲۱۱ ق.م.ا «اکراه در قتل و یا دستور به قتل دیگری مجوز قتل نیست، بنابراین اگرکسی را واداربه قتل دیگری کنند یا دستورقتل رساندن دیگری را بدهندمرتکب، قصاص میشود و اکراه کننده وآمر، بهحبسابدمحکوم میگردد»اکراه در قتل صورت های مختلفی دارد از آن جمله:
الف) مُکرِهدیگریراواداربهخودکشی نماید.بهعبارتی؛انسان دیگریرا وادارکندتاخودرا بکشد.
ب) مُکرِه دیگری را وادار به قتل مُکرِه کند؛ به بیان دیگر انسان دیگری را وادار کند که خود وادار کننده را بکشد.
ج) مُکرِه، مُکرَه را وادار به قتل ثالث نماید.
آنچه دراینجا مورد توجه است، موضوع مجازات معاونت از طریق اکراه در قتل است. مشهور فقها در مورد اکراه به قتل شخص ثالث به شرط آنکه هر دو عاقل و بالغ باشند، بنا به دلایل متعدد اکراه را مجوز قتل ندانستهاند ودرنتیجه از باب سبب و مباشر، اکراه شده را به قصاص و اکراه کننده را به حبس ابد محکوم مینمایند.۲
درتحریر الوسیله آمده است:«اگر کسی را به قتل دیگری اکراه نماید، شکی نیست که تهدید مجوز قتل نیست، حال اگر دیگری را بکشد،اکراه شونده قصاص میشود واکراه کننده به حبس ابد محکوم می شود» کسی که تهدید به قتل شده تا مرتکب قتل ثالثی شود، با تزاحم دو حکمی شرعی روبرو خواهد شد.یکی حرمت القای نفس خود در تهلکه و مقاومت در برابر تهدیدات اکراه کننده و دیگری حرمت قتل نفس محترمه؛ یعنی سلب حیات از شخص ثالث و در شرایط مساوی… باید قائل به تخییرشد. ۱اما به نظر ما درموارد اکراه به قتل،اکراه موجبجواز شرعیقتلنفسمحترمهنمیشودولو مکره تهدید به قتل شده باشد. ۲
لذا حکم حبس ابد اکراه کننده حتی در صورتی که مکره طفل ممیز باشد نیز جاری است و در این خصوص در تبصره ۲ ماده ۲۱۱ ق.م.ا آمده است: «اگر اکراه شونده طفل ممیز باشد نباید قصاص شود بلکه باید عاقله او دیه را بپردازد و اکراه کننده نیز به حبس ابد محکوم است» بنابراین یکیاز مصادیق موضوع تبصره ۲ ماده ۴۳ ق.م.ا که مجازاتهای خاص مقرر درقانون یا شرع را لازم الاجراء میداند، موضوع اکراه در قتل میباشد که مجازات اکراه کننده حبس ابد میباشد.
براساس روایات و احادیث قطعی که از معصومین (ع) در دست است، اجماع فقها بر این استکه اکراه موجب سقوط مجازات در قتل عمد نمیشود. اکراه کننده که در واقع سبب اقوی از مباشر است، از قصاص معاف خواهد بود و به حبس ابد محکو ممیشود ولی مجازات اکراه شونده قصاص است. ۳
بنابراین باتوجه به اینکه تهدید از مصادیق بند یک ماده ۴۳ ق.م.ا است، پس اکراه درقتل خود نوعی معاونت است. امااین موضوع به عنوان جرم خاص مستقلی قرار گرفته ودر ماده ۲۱۱ ق.م.ا مقرراتی برآن وضع شده است.۴
به موجب تبصره ماده ۲۱۱ این قانون:« اگراکراه شونده طفل غیر ممیز یا مجنون باشد، فقط اکراه کننده محکوم به قصاص است.» ازاین تبصره نتایج زیر قابل حصول است. نخست اینکه؛ شرط اعمال ماده۲۱۱ ق.م.ا بالغ و عاقل بودن اکراه شونده است و این موارد در اکراه کننده شرط نیست، مشروط بر این که اکراه محقق شده باشد. دوم اینکه طفل غیر ممیز و یا مجنون هرچند مباشرت در قتل داشتهاند، ولی به لحاظ اوصاف صغیر(غیرممیز)وجنون، مقنن صغیرومجنون را درحکم وسیله محسوب کرده وسبب به عنوان مباشر معنوی قصاص میشود. ۵
۲-۲- أمر به قتل
صرف نفوذ معنوی و سلطه قانونیکسی بردیگری، اصولاً اکراه محسوب نمیشود. اما درحقوق اسلامی گاهی اکراه از طریق چنین سلطه و نفوذی قابل تحمل است. به عنوان مثال امر سلطان ذاتاً وبه خودیخود،اکراه تلقیمیشود و نیازی به تهدید ندارد، مشروط براینکه مستفاد از امر اینباشدکهدرصورت مخالفت تلفنفسیاعضوویاحبس طویلالمدتعلیهمامور بهاجراء درخواهد آمد.
امرزوج نسبت به زوجه درحکم امرسلطان به افراد تحت حکومت وی میباشدوذاتاً اکراه تلقی میشود و اقتران آن با تهدید لازم نیست. اما اعتقاد زوجه به اینکه در صورت امتناع و عدم امتثال در معرض تلف نفس یا عضو ویا ایراد ضرب قرار خواهد گرفت، لازم است؛ هر چند اعتقاد وی یقینی نبود و ناشی از غلبه ظن باشد.۱
دراینجا فردی با به کارگیری قدرت و توانایی خود و یا با سوء استفاده از موقعیت خویش دیگری را وسیله ارتکاب عمل مُحرم قرار داده و او را وادار به ارتکاب قتل می کند.۲ شخص مامور برای رهایی از خطری که از سوی آمر متوجه او شده و به منظور ممانعت از عملی شدن آن مخاطرات و عواقبآتی، ناچار به ارتکاب قتل می گردد.
آیت اله خویی درتکمله المنهاج چنین بیان نموده: «لوامر غیرهبقتلاحد، فقتله، فعلی القاتل القود، و علی الامر الحبس موبداً إلی ان یموت»۳ (اگرآمر، دیگری را به قتل شخصی دستوردهد، پسماموراورا بکشد، قائل باید قصاص شودوآمر باید به حبسابدمحکوم شودتا بمیرد.)
قانونگذار هم در ماده ۲۱۱ ق.م.ا نظر فقها را مورد تایید قرار داده است و چنین تصریح نموده است: «اکراه در قتل ویا دستور به قتل دیگری مجوز قتل نیست؛ بنابراین اگرکسی را وادار به قتل دیگری کنند یا دستور به قتل دیگری را بدهند مرتکب، قصاص می شود و اکراه کننده و آمر به حبس ابد محکوم میگردند.» درماده ۲۱۱ ق.م.ا همان حکم اکراه به قتل درمورد مأموری که مرتکب قتلمیشود، جاری است. قرار دادن اکراه و امر آمر در کنار هم در این ماده بدان معناست که منظور از دستور در این جا دستوری است که متضمن اکراه نیست و در عین حال از شمول امر قانونی آمر قانونی خارج است. قانونگذاربااستفادهاز روایاتوکلمات اصحاب، حکم آمر غیر مکرهرا مانندحکم آمر مکره قرار داده است. ۴
۳-۲- امساک در قتل
راغب درمقررات امساک را نگاه داشتن و حفظ کردن میداند. «امساک الشی»: التعلق به وحفظه، قال تعالی: فامساک بمعروف او تسریح باحسان» (البقره ۲۲۹) و قال:«ویمسک السماء ان تقع علی الارض»(الحج ۶۵) ای:یحفظها۵ «ممسک» اسم فاعل است به معنای نگه دارنده، معنای اصطلاحی ممسک نیزازمعنی لغوی آن دور نیفتاده و میتوان در تعریف آن گفت:«امساک: نگه داشتن کسی برای قادرساختن دیگری برای کشتن اومیباشد.۱
بدیهی است که امساک حقیقت شرعی نداشته بلکه مراد از نگه داشتن؛ معنای عرفی آن است و شامل گرفتن با دست، پیچیدن با طناب، محبوس کردن دراتاق و نظایرآن است. به گونهای که مقتول به سبب آن امکان خروج ازسلطه قاتل را نیابد و قاتل بتواند به راحتی او را بکشد. البته منظور از نگهداری مقتول انجام این کار تنها هنگام کشته شدن او از سوی قاتل نمیباشد؛ بلکه اگر او را نگه دارد و پس از رسیدن قاتل رهایشکند به گونهای که مقتول دیگر امکان فرار نداشته باشد، عنوان ممسک صادق خواهد بود. ۲
حضرت امام خمینی(ره) درتحریر الوسیله میفرمایند.«لوامسکه شخص و قتله آخر کان ثالث عیناً لهم، فالقود علی القاتل لاامسک،لکن الممسک یُحبسُ أبداً حتی یموت فی الحبس» (اگر کسی، دیگری را بگیرد وشخص ثالثی او را به قتل برساند، پس قاتل قصاص میشود وشخص گیرنده حبس ابد میشود تا درحبس بمیرد.)۳
عمل نگهدارنده خود نوعی معاونت است که موجب وقوع جرم می شود و چون قتل نمیتواند علاوه برمباشر، مستند به فعل او باشد، پس نمی توان آن را شرکت در قتل نامید. شرکت در قتل زمانی تحقق می یابد که فعل مجرمانه مستند به فعل همه افراد درگیر باشد.۴
همچنین لازم است بین ممسک و قاتل «وحدت قصد» وجود داشته باشد؛ بنابراین اگر کسی،دیگری را نگهدارد یا محبوس کند، به منظوری غیر از قتل و دیگری او را به قتل برساند، ممسک در اینجا به عنوان معاون، حبس ابد نمیشود. بدیهی است ممسک باید با آگاهی بر قصد قاتل مجنی علیه را نگاه دارد. دراین نحو از معاونت نیزمانند دیگر صورتهای آن معاون باید نسبت به عدوانی و نامشروع بودن قتل آگاهی داشته باشد، زیرا اگر معتقد به قانونی بودن فاعل اصلی باشد؛بهدلیل فقدانعناصرلازم درتحققرکن روانی جرم معاونت،مسئولیتی نخواهد داشت. ۵
امساک ازمصادیق معاونت میباشد که مجازات او طبق نظرمشهور فقها حبس ابد می باشد و بین حداقل وحداکثرمجازات(مواد ۲۰۷ و ۶۱۲)درنظرگرفته نمیشود.برطبق نظرمشهور فقها، همانطور که ممسک مقتول را نگه میداردتا دیگری او را بکشد؛ لذا اورا حبس ابد میکنیم تا او نیز به تبع عمل خویش به مرگ طبیعی بمیرد.آیا این مجازات با موازین حقوقی هم قابل اعمال است؟
برخیحقوقدانان معتقدندکه مجازات ممسک درقتل عمدحبس ابد است وبرای نظر خود دلایلی ذکرکردهاند.
دلیل نخست این است که؛ تبصره۲ ماده۴۳ اطلاق مواد ۲۰۷ و ۶۱۲ (حداقل وحداکثری مجازات) درخصوص مجازات، معاونت را مقیدساخته است. یعنیمعاونت درقتل عمد حبس بین همان ۳ تا ۱۵ سال است مگر معاونت در قتل از طریق امساک.
دلیل دوم؛ قانونگذار چه درقانون اساسی و عادی، در مواردی که قانون سکوت نموده و یا ابهام و اجمال دارد، رجوع به متون و فتوای معتبر فقهی را اجازه داده است،درخصوص مجازات امساک درقتل هم ابهام دارد و قانون هم، اجمال و ابهام دارد پس به فتوای معتبر فقهی رجوع میشود که مجازات حبس ابد را درنظرگرفته است.
امادرمقابل برخیحقوقدانان معتقدند که مجازات امساک در قتل همان مجازات حبس مقرر درمواد ۲۰۷ و ۶۱۲ است کهاین عده نیزدلایل خاصخود را اقامه کردهاند۱ که ازذکر آنها صرف نظرمیکنیم. در اینخصوصحکمی ازشعبه ۳۱ دیوان عالی کشور صادرگردیدکه دادنامه شماره ۱۲۳۶-۲۵/۰۷/۱۳۷۸ ازشعبه چهارم دادگاه بندرعباس شعبه مرجوع الیه که متهم بهمن.ع، با گرفتن گلوی مقتول،مباشررادرقتل مساعدت نموده بود عمل وی را بخاطراینکه از مصادیق ماده۴۳ ق.م.ا ومنصرفازاحکام فقهی میدانستبه موجبدادنامهشماره ۸۹-۰۱/۰۲/۱۳۷۹ نقض کرد، و با توجه به جمیع شرایط موجود به شرح محتویات پرونده و موارد مذکورما نحنُ فیه وبه لحاظ عدم عدول ازاصل قانونی بودن جرائم ومجازاتها دادگاه بزه انتسابی را مطابق با جرم قانونی معاونت و در نتیجه انطباق آن را با اصطلاح فقهی ممسک خارج از صریح قوانین دانسته ضمن احراز بزهکاری متهم با توجه به دلایل موجود نامبرده را به لحاظ ارتکاب معاونت درقتل مرحوم علی.ک وبه استناد ماده ۲۰۷ ق.م.ا به تحمل ۱۵ سال حبس تعزیری و از باب تتمیم مجازات تعزیری به استناد ماده ۱۹ قانون مذکور به پنج سال اقامت اجباری در شهرستان آستارا محکوم نمود.۲ در دادنامه مزبور از سوی دیوان عالی کشور ملاحظه می شود که آن مرجع، بزه انتسابی را مطابق با جرم قانونی معاونت دانسته است. بنابراین انطباق آن را با اصطلاح فقهی ممسک، خارج از نصّ قانونی می داند و نیز آن را از مصادیق ماده ۴۳ ق.م.ا ، که در دادنامه شعبه مرجوع الیه بدان استناد شده، ندانسته و معاونت در قتل عمدی را به استناد ماده ۲۰۷ ق.م.ا، به ۱۵ سال حبس تعزیری قابل مجازات می داند.
۴-۲- نظارت و نگهبانی در قتل
یکی از طرق معاونت تسهیل وقوع جرم است که میتواند به صورت کشیک دادن انجام شود. نظارت درقتل نیز در حقیقت نوع خاصی از کشیک دادن بر ارتکاب قتل است.منظور از نظارتکردن؛ نگهبانی دادن و مراقبتکردن در اطراف صحنه قتل است که قاتل بتواند با آسودگی خاطر جنایت مورد نظررا مرتکب گردد.۱
بدیهی است درنظارت برقتل نوعی تبانی و وحدت قصد لازم است وملاحظه ومشاهده اتفاقیصحنه قتل، از شمول این موضوع خارج میباشد. مجازات نظارت بر قتل بیرون آوردن چشم و کور کردن ناظر است.آیتاله خویی درمبانی تکمله المنهاج دراین خصوص بیان میکند:«ولو اجتمعت جماعه علی قتل شخص فامسکه احدهم وقتله آخر ونظر الیه ثالث؛ فعلی القاتل القودُ و علی الممسک الحبس موبداً حتی یموت و علی الناظراَن تقفا عیناه۲ (اگر جماعتی برکشتن اجتماع کنند، پس یکی ازآنها مقتول را نگهدار و شخص ثالثی نیز برای او دیده بانیکند، پس قاتل باید قصاص شود و نگهدارنده بایدحبس ابدشود تا بمیرد و ناظر باید دو چشمش کور شود) دیده بانی واژهای است که حقوقدانان برای این نوع معاونت در قتل به کار بردهاند.۳ البته فقها واژه های مختلفی همچون «رقیب» (طبسی،۱۴۰۳،ص۳۸۶)، «عین»(سبزواری، ۱۴۱۳، ص۱۹۶)، «ربیعه» (موسوی خمینی، روح اله، ص۵۱۴)، «ردئ» (طوسی۱۴۰۷،ص۱۷۴) «ناظر» (موسوی بغدادی،مرتضی،۱۴۱۵،ص۴۹) را در نظارت ونگهبانی در قتل به کار بردهاند.۴
با توجه به مباحثی که راجع به مفهوم معاونت در جرم و نیز مفهوم امساک و دیدهبانی مطرح شده روشن است که امساک و دیده بانی از مصادیق معاونت در جرم قتل به شمار می روند و به طور مشخص میتوان این دو را از مصادیق تسهیل ارتکاب جرم در بند سوم ماده ۴۳ ق.م.ا دانست. مبنای جرم انگاری آن دو درحقوق ایران نظریه استعاره مجرمیت معاونت از جرم اصلی بوده و مبنای جرمانگاری آنها در فقه، قاعده «حرمت اعانه براثم» میباشد و طبق قاعده «التعزیر لکلّ امرٍ مُحرم»، قابل کیفراست. به موجب اصل استعارهای بودن معاونت درجرم، امساک و دیده بانی زمانی جرم محسوبمیشودکه قتل عمدی قابل مجازات،واقعشده باشد. قانونگذار لبنان مجازاتمعاون اصلی؛ یعنی کسی که نقش فعال و مؤثر در وقوعجرم داشته، را همچون شریک میداند. بعنوان مثال کسیکه مجنی علیه را نگه دارد و یا سرگرم کند تا فاعل با اطمینان خاطر اقدام به جرمکند.۵
مبحث دوم: رابطه سببیت عرفی میان رفتار معاون و مباشر جرم
شرط تحقق مسئولیت کیفری، وجود رابطه سببیت است و علت اشتراط رابطه سببیت برای تحقق مسئولیت کیفری این است که جرم بی رکن مادی محقق نمیشود و رابطه سببیت یکی از عناصر این رکن است.۱ بنابراین برای تحقق معاونت درجرم وجود رابطه سببیت میان رفتار معاون و مباشرجرم ضروری است.پس شخص، معاون جرم دانسته نمیشود مگر اینکه وجود رابطه سببیت میان رفتار او و فعلی که موجب جرم شده؛ یعنی کاری که فاعل یا فاعلان جرم مرتکب شده و آثار بیرونی آن، ثابت شود.۲ برای تبیین و توضیح بیشتر آن ابتدا مفهوم رابطه سببیت عرفیدرگفتار اول و سپس تقدّم یا تقارن رفتار معاون و مباشر جرم در گفتار دوم مورد بحث و بررسی قرار میگیرد.
گفتار اول: مفهوم رابطه سببیت عرفی
به طورکلیدرحقوق کیفری برای اینکه فرد نسبت به جرمی مسئول قرار گیرد، لازم است که جرم ناشی از عمل او باشد و بین فعلی که مرتکب شده است و نتیجهای که در قبال آن مسئولیت دارد، رابطه سببیت وجود داشته باشد.۳ حال این سؤال در اینجا مطرح است که آیا احراز معاونت درجرم با وجود رابطه سببیت مستقیم بین رفتار معاون و نتیجه مجرمانه حاصل میشود یا اینکه با رابطه سببیت غیرمستقیم نیز معاونت در جرم ممکن است؟ برای پاسخ به این سؤال به بیان مفهوم هریک از آن میپردازیم:

۱۰-آخرت نیکو: ترس از خدا انسان را به راه راست هدایت می‏ کند و از اعمال نادرست باز می ‏دارد و انگیزه عمل صالح را پدید می ‏آورد. طبیعی است چنین انسانی خانه آخرت خویش را آباد می ‏کند و در بهشت الهی از روزی ‏های پاکیزه بهره‏ مند می‏شود در آیات ۴۱ و ۴۰ سوره نازعات چنین آمده است: «وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَی النَّفْسَ عَنِ الْهَوَی * فَإِنَّ الْجَنَّهَ هِیَ الْمَأْوَی» (نازعات، ۷۹/ ۴۰-۴۱) و نیز در سوره «الرحمن» می فرماید: «وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ» (الرحمن، ۵۵/ ۴۶).
۱۱-رضایت خداوند: زیباترین نتیجه‏ای که از خداترسی هدیه بنده مؤمن می ‏شود کسب رضای خداست: «إِنَّ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أُوْلَئکَ هُمْ خَیرُْ الْبرَِیَّهِ*جَزَاؤُهُمْ عِندَ رَبهِِّمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تجَْرِی مِن تحَْتهَِا الْأَنهَْارُ خَلِدِینَ فِیهَا أَبَدًا رَّضی‏َ اللَّهُ عَنهُْمْ وَ رَضُواْ عَنْهُ ذَالِکَ لِمَنْ خَشی‏َ رَبَّهُ» (بینه، ۹۸/ ۷-۸).

• • • • 1. 1. خوف در عهد عتیق

واژه خوف به معنای ترس، در زبان انگلیسی معادل (fear) و در زبان عبری با تلفظ (yirah) در نظر گرفته می­ شود. خوف یا ترس در لغت­نامه وبستر به معنای احساس دردناک و رنج­آور شدیدی است که در اثر انتظار وقوع امری زیان­آور یا هراس از خطر قریب­الوقوع که امکان دارد بیفتد و همچنین به معنای بیم، نگرانی، اضطراب، اخطار، ترس و وحشت آمده است. درجات و مراتب این احساس که از سطح بسیار پایین شروع می­ شود را بدین ترتیب می­توان بیان کرد: هراس، ترس، وحشت، ترس ناگهانی و ترس و وحشت زیاد. ترس عبارت است از ناآرامی و تشویش ذهنی که بر اساس این تفکر و گمان به وجود می ­آید که به احتمال زیاد در آینده برای ما اتفاق ناخوشایندی خواهد افتاد (Webster, 1913, p547).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در دایره­المعارف استاندارد کتاب مقدس در تعریف ترس چنین آمده است که ترس احساسی طبیعی و سودمند می­باشد که در مواجهه با خطر یا زمانی که احتمال وقوع خطر داده می­ شود، به وجود می ­آید و آدمی را به سمت داوری جستن از ان هدایت می­ کند. همچنین در مواجهه و حضور انسان­های قدرتمند و مافوق و برجسته و … نیز به وجود می ­آید که شکلی از خشیت و احترام را نیز به خود می­گیرد. گفته شده است که ترس سرچشمه و منشأ دین است اما دین هرگز به تنهایی نمی­تواند از ترس گرفته باشد زیرا آدمی سوق داده می­ شود، با امید و انتظار به موضوع مورد پرستش یا خداوند تقرب جوید نه صرفاً با ترس و دلهره (Orr, 2008, fear).
بنابراین، می­توان گفت: ترس احساس درد و اضطراب و ناآرامی ناشی از ۱) احساس خطر قریب­الوقوع یا انتظار امکان وقوع امری بد، یعنی هم؛ الف) هراس خاصی از پیش­آمد امری زیان­آور در آینده، و ب) حالت هشدار و وحشت. ۲) احساس هراس­انگیز نسبت به چیزی که به عنوان منبع خطر محسوب می­ شود یا نسبت به کسی ک توانایی آسیب رساندن و زیان زدن را دارد. ۳) احساس آمیخته از ترس و احترام نسبت به خدا یا هر قدرت حقیقی دیگر می­باشد.
خوف ترجمه کلمات بسیاری در عهدعتیق است که مهم­ترین آنها عبارتند از: ترس، خوف، وحشت، حرمت، بیم و اغلب به معنای ترس از خدا و ترس از یهوه (پیدایش۱۱: ۲۰؛ دوم تواریخ۹: ۱۹) و همچنین به معنای کلی ترسیدن، هراسان شدن، بیم داشتن و ترس همراه با احترام و تعظیم (پیدایش۱: ۱۵؛ لاویان۱۴ و ۳: ۹؛ تثنیه۲: ۶) و خوف، وحشت و بیم (پیدایش۵۳ و ۳۱: ۴۲؛ تثنیه۲۵: ۱۱؛ سموئیل اول۷: ۱۱) معنی شده است (Orr, 2008, fear).
در دایره­المعارف جوداییکا در مورد خوف چنین آمده است که: «(معادل عبری آن yirat elohim است اما در تلمود به صورت yirat shamayim به معنای ترس از آسمان آمده است). مفهوم اخلاقی آن گاهی اوقات با yirat het اشتباه گرفته می­ شود که در واقع کاملاً متمایز از آن است. در دعای خصوصی روزانه­ای که در مناجات­نامه اشکنازی در مورد برکات ماه جدید وجود دارد، از «زندگی همراه با ترس از خدای آسمان و ترس از گناه» سخن گفته می­ شود. در معنای دوم آن ترس به معنای هراس از عواقب گناه در نظر گرفته می­ شود اما در قبلی به معنای حرمت و احترام است و همچنین به چشم­انداز و نگرش اخلاقی دینی اشاره می­ کند از عملکرد واقعی احکام متمایز است» (Cecil and Geoffrey, 1971, v6, p726).
لغت­نامه وبستر ترس موجود در کتاب مقدس را نگرانی و هراس از مورد خشم واقع شدن توسط خداوند یا نگرانی از اجتناب کردن از خشم خداوند و احساس احترام و تکریم همراه با ترس و لرز نسبت به موجودی متعالی و یا احترام و تعظیم مودبانه در برابر انسان­های قدرتمند و بزرگ معنی می­ کند. از جمله در کتاب ارمیا باب ۳۲ آیه ۴۰ می­نویسد «ترس خود را در دل ایشان خواهم نهاد تا از من دوری وزند» (Webster, 2013, fear).
یکی از دستوراتی که بارها به قوم خدا در عهد عتیق داده شده، «ترس خدا» است. دانستن مفاهیم این فرمان الهی، برای ایمانداران اهمیت دارد. فقط با ترس واقعی از خداوند است که انسان از بندگی ترس­های غیرطبیعی و شیطانی رهایی می­یابد.
ترس در عهدعتیق قطعاً عنصر برجسته و غالبی است؛ «ترس از خدا» یا یهوه، «ترس از خداوند» در حقیقت مترادف با خود دین است (مزامیر۱۱: ۳۴؛ امثال۷: ۱؛ اشعیا۲-۳: ۱۱؛ ارمیا۱۹: ۲؛ جامعه۱۳: ۱۴) و «تمام وظیفه انسان»، و در نسخه­های بازبینی شده در حاشیه، «وظیفه همه انسان­ها» ترس از خداوند می­باشد. اما هر چند عنصر وحشت و ترس در معنای پایین­تر آن همیشه غایب نیست و گاهی اوقات در مراحل به ویژه اولیه­تر اما نه منحصراً برجسته دیده می­ شود (خروج۲۷: ۲۳؛ اول سموئیل۷: ۱۱؛ دوم تواریخ۲۹: ۲۰؛ مزامیر۱۲۰: ۱۱۹؛ اشعیا۱۰، ۱۹، ۲۱: ۲). ولی آن بیشتر حس احترام و تکریم و بزرگداشت نسبت به خدای خویش است، یعنی به خشیت و ترس از مجازات شدن به خاطر نافرمانی تعدیل یافته است. به همین خاطر خوف، احساسی حاکم و مسلط و نسبت به یهوه پاس داشته می­ شود (خروج۲۰: ۲۰؛ تثنیه۱۳: ۶؛ یوشع۲۴: ۴؛ اول سموئیل۲۴: ۱۲؛ ایوب۱۴: ۶؛ مزامیر۸: ۳۳؛ امثال۱۷: ۲۳؛ جامعه۷: ۵). خوف عنصری اساسی و ضروری در رابطه با عبادت و ستایش یهوه است (مزامیر۱۱: ۲)، توصیفی الهی از مسیح موعود می­باشد «و روح خداوند بر او فرار خواهد گرفت، یعنی روح حکمت و فهم و روح مشورت و قوت و روح معرفت و ترس خداوند. و خوشی او در ترس خواهد بود و موافق رویت چشم خود داوری نخواهد کرد و بر وفق سمع گوش­های خویش تنبیه نخواهد نمود» (اشعیا۲-۳: ۱۱). «خوف از یهوه» در حفظ فرامین خداوند، سیر در طریق او، و عمل به اراده­اش، خودداری از گناه و غیره تجلی یافته است (خروج۲۰: ۲۰؛ تثنیه۱۳: ۶، ۱۴: ۶؛ دوم سموئیل۳: ۲۳؛ مزامیر۴: ۳، ۹: ۳۴). خوف داشتن از یهوه حکمت واقعی است (ایوب۲۸: ۲۸؛ مزامیر۱۴: ۲۵؛ امثال۷: ۱، ۳۳: ۱۵)، زندگی و حیات می­بخشد (امثال۲۷: ۱۰)، خوشبختی به همراه دارد (مزامیر۱: ۱۲۸ و ۴: ۱۲۸)، شایستگی (مزامیر۹: ۳۴)، دوستی الهی (مزامیر۱۴: ۲۵)، حفاظت الهی (مزامیر۷: ۳۴)، رستگاری (مزامیر۹: ۸۵) و بخشش (مزامیر۴: ۱۳۰) را به همراه دارد.
ترس نتیجه طبیعی ارتکاب گناه است (پیدایش۱۰: ۳، ۱۳: ۴؛ امثال۱: ۲۸) و آن مجازاتی برای گناه می­باشد (تثنیه۲۸: ۲۸، ۲۸: ۲۵). ترس از انسان و از بدی­ها خطراتی هست که آدمی باید از آن اجتناب و دوری گزیند و به واسطه روی آوردن به خداترسی و ترس از خداوند از آنها رهایی یابد (اعداد ۱۴: ۹، ۲۱: ۳۴؛ مزامیر۲۳: ۴، ۳۱: ۱۴). گاهی اوقات ترس نشانی از موضوع ترس است «پس‌ من‌ نیز مصیبت‌های‌ ایشان‌ را اختیار خواهم‌ کرد و ترسهای‌ ایشان‌ را بر ایشان‌ عارض‌ خواهم‌ گردانید» (اشعیا۶۶: ۴؛ امثال۱۰: ۲۴)، و گاهی دال بر امر مورد پرستش است: «و اگر خدای‌ پدرم‌، خدای‌ ابراهیم‌، و هیبت‌ اسحاق‌ با من‌ نبودی‌، اکنون‌ نیز مرا تهی‌ دست‌ روانه‌ می‌نمودی‌. » (پیدایش۳۱: ۴۲) (Orr, 2008, fear).
فرمان جامع «ترس از خداوند» شامل جنبه­ های گوناگونی از ارتباط ایماندار با خدا می­گردد.

1. 1. درک قدوسیت، عدالت و راستی خدا کامل کننده محبت و رحمتش می­باشد و در واقع شناخت و درک کامل شخصیت او، برای ترس از خدا ضروری است (امثال۲: ۵). چنین ترسی بر اساس پذیرش این حقیقت است که خدا، خدایی قدوس است که بر اساس ذات الهی خویش گناه را داوری می­ کند. برای مثال هنگامی که قوم یهود در کوه سینا شاهد تجلی خدا به صورت «رعدها و برقها و ابر غلیظ‌ بر کوه‌ پدید آمد، و آواز کَرِنّای‌ بسیار سخت‌ «بودند، تمامی قوم به خود لرزیدند (خروج۱۹: ۱۶). و از موسی خواهش کردند که خدا شخصاً با آن­ها سخن نگوید بلکه او بین آنها واسطه باشد (خروج۲۰: ۱۸-۱۹؛ تثنیه۵: ۲۲-۲۷). نویسندگان مزامیر نیز در اشاره خود به خدا به عنوان خالق صریحاً تاکید می­ کنند که: «تمامیِ اهل زمین از خداوند بترسند؛ جمیع سکنه ربع مسکون از او بترسند. زیرا که او گفت و شد؛ او امر فرمود و قایم گردید» (مزامیر۳۳: ۸-۹).

1. 1. ترس حقیقی از خداوند باعث می­گردد که ایمانداران برای نجات فقط به خدا ایمان داشته و به او اعتماد کنند. برای مثال، بعد از عبور قوم یهود از دریای سرخ و رسیدن به خشکی و بعد از اینکه آنان شاهد نابودی کامل لشگر مصر بودند «قوم‌ از خداوند ترسیدند، و به‌ خداوند و به‌ بنده ی او موسی‌ ایمان‌ آوردند. » (خروج۱۴: ۳۱). همینطور نویسنده مزامیر همه آنانی را که از خداوند می­ترسند دعوت می­ کند که: «بر خداوند توکّل نمایید. او معاون و سپر ایشان است. » (مزامیر۱۱۵: ۱۱). به عبارت دیگر ترس از خداوند در قوم او، امید و اعتماد ایجاد می­ کند. در نجات چنین قومی شکی وجود ندارد (مزامیر۸۵: ۹) و بخشش و رحمت خدا را می­یابند (محمدیان، ۱۳۸۱: ۵۰۷).

1. 1. سرانجام، ترس خدا شامل درک این حقیقت است که او در مقابل گناه خشمگین می­گردد و قدرت دارد تا آنانی که شریعت عادلانه وی را زیر پا می­گذارند، هم در حال حاضر و هم به صورت ابدی تنبیه کند (مزامیر۷۶: ۷-۸). وقتی که آدم و حوا در باغ عدن مرتکب گناه گردیدند، از خدا ترسیده و سعی کردند که خود را از حضور وی پنهان سازند (پیدایش۳: ۸-۱۰). موسی این جنبه از ترس خداوند را وقتی تجربه کرد که چهل شبانه­روز در حال دعا برای گناهکاران قوم بود: «زیرا که‌ از غضب‌ و حدّت‌ خشمی‌ که‌ خداوند بر شما نموده‌ بود تا شما را هلاک‌ سازد، می‌ترسیدم» (تثنیه۹: ۱۹).

1. 1. • • • • 1. 1. انواع خوف در عهد عتیق

الف- خوف ممدوح
تکریم عظمت خداوند، ترس از ناخشنودیش، فرمانبرداری نسبت به قدرت پادشاهانه­اش، عشق به او و همراه شدن با او، همراه با اقتباس، بخشش، محبت، ایمان، خوشی، امید، لرز، احترام، سپاسگزاری، و طلب کردن خدا، ترس خداگونه و ترس ممدوح است.