علاوه بر موارد بالا، می‌توان سرمایه‌گذاری کمتر از حد را از بعد مسئله انتقال ریسک و اجتناب از ریسک مورد بررسی قرار داد. مسئله انتقال ریسک بیشتر در شرکت‌هایی مطرح است که از لحاظ مالی تحت فشار قرار دارند و در سیاست‌های سرمایه‌گذاری شرکت‌هایی که از بدهکاری بالایی برخوردارند، یافت نمی‌شود. در واقع، وجود بدهی پر ریسک همیشه منجر به انتقال ریسک نمی‌شود، اما در برخی مواقع، می‌تواند اجتناب از ریسک (یا سرمایه‌گذاری کمتر از حد نسبی در طرح‌های پر ریسک) را به دنبال داشته باشد (همان: ۸۲).
با در نظر گرفتن انگیزه‌های انتقال ریسک شرکت در طی یک دوره و همچنین فرصت‌های سرمایه‌گذاری شرکت، می‌توان به تأثیر هزینه‌های نمایندگی ناشی از بدهی‌های پر ریسک، پی برد. در حقیقت، فرصت‌های رشد می‌توانند مسئله سرمایه‌گذاری کمتر از حد توصیف شده به وسیله مایرز (۱۹۷۷) را حذف کنند و مسئله انتقال ریسک را کاهش دهند. (همان: ۸۳).
از طرف دیگر، چنین استنتاج می‌شود که، وجود فرصت‌های رشد، می‌تواند تأثیر قابل توجه‌ای بر هزینه‌های نمایندگی بدهی پر ریسک نداشته باشد؛ یعنی، شرکت‌هایی با چشم‌اندازهای رشد پایین و با اهرم بالا به سمت سرمایه‌گذاری بیشتر از حد در طرح‌های پر ریسک میل می‌کنند (انتقال ریسک)؛ در مقابل، شرکت‌هایی با چشم‌اندازهای اقتصادی خوب به سمت سرمایه‌گذاری کمتر از حد میل می‌کنند و به طور کلی از سرمایه‌گذاری‌های پر ریسک اجتناب می‌کنند (اجتناب از ریسک). این امر که به طور کلی ناشی از عدم تقارن اطلاعاتی است، منجر به سرمایه‌گذاری کمتر از حد می‌شود (نقل از روکا و همکاران، ۲۰۰۷: ۸۳).
۲-۲-۲-۴- راه‌ حل‌ هایی برای کاهش مسئله عدم کارایی سرمایه‌گذاری

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

همان‌طور که در بخش‌های قبلی عنوان شد، عدم تقارن اطلاعاتی و مسائل نمایندگی باعث به وجود آمدن مسئله عدم کارایی سرمایه‌گذاری می‌شود. سؤالی که در اینجا مطرح می‌شود این است که چه عاملی می‌تواند، این مسائل را کاهش دهد و مانع از به وجود آمدن مسئله عدم کارایی سرمایه‌گذاری شود. در این بخش به این سوال پاسخ داده می‌شود.
در متون، ساز و کارهای مختلفی برای کاهش اثر منفی عدم کارایی سرمایه‌گذاری وجود دارد. این متون نشان می‌دهد که انحراف از سیاست‌های بهینه سرمایه‌گذاری، هزینه‌های نمایندگی و به دنبال آن افزایش در هزینه سرمایه را به دنبال دارد. از طرف دیگر، نبود یک سیستم حاکمیتی مناسب، این مسئله را حادتر می‌کند. از این رو، یک سیستم کارا از حاکمیت شرکتی، یعنی سازماندهی و راهبردی کردن مالکیت به صورت بهینه و سازماندهی کردن منابع خارجی به صورت بهینه، می‌تواند تصمیمات غیر بهینه سرمایه‌گذاری را کاهش دهد. به عبارت دیگر، ریشه مسائل نمایندگی و تأمین مالی را می‌توان به ترتیب در ساختار مالکیت و ساختار سرمایه جستجو کرد. در نتیجه با کاهش این مسائل می‌توان شاهد کاهش مسئله عدم کارایی سرمایه‌گذاری بود. از جمله روش‌های کاهش مسائل نمایندگی و همچنین کاهش مسئله عدم کارایی سرمایه‌گذاری می‌توان به انعقاد قرارداد بین گروه‌های ذینفع واحد تجاری اشاره کرد (روکا و همکاران، ۲۰۰۷: ۸۴).
واتس (۲۰۰۲)، بیان می‌دارد که این قراردادها ابزاری هستند برای روبه‌رو شدن با مسائل و خطرات اخلاقی ناشی از حضور و مشارکت ذینفعان مختلف در واحد تجاری. ذینفعانی که هر یک اطلاعات، بازده، مطلوبیت‌ها و تعهدات متفاوتی با سایرین دارند. از جمله این قراردادها که داده‌های حسابداری را مورد استفاده قرار می‌دهند، می‌توان به قراردادهای پاداش مدیران، قراردادهای بدهی و قراردادهای کاری با کارکنان اشاره کرد . به عنوان نمونه، قراردادهای بدهی می‌تواند از رفتار فرصت‌طلبانه مدیر جلوگیری کند و با کاهش قدرت تصمیم‌گیری مدیر نسبت به سیاست‌های سرمایه‌گذاری، تأمین مالی و تقسیم سود، مسئله عدم کارایی سرمایه‌گذاری را کاهش دهد (روکا و همکاران، ۲۰۰۷: ۸۵).
از جمله روش‌های کاهش مسائل تأمین مالی و ساختار سرمایه بهینه و در نتیجه کاهش مسئله عدم کارایی سرمایه‌گذاری، می‌توان به این موارد اشاره کرد: استفاده از بدهی‌های قدیمی‌تر^[۵۹] (یعنی، پرداخت پیشگیرانه با توجه به بدهی موجود و بر حسب طرح‌های سرمایه‌گذاری جدیدی که نیاز به تأمین مالی دارند)، استفاده از گواهی حق خرید سهام و بدهی‌های قابل تبدیل^[۶۰]، استفاده از بدهی‌های کوتاه‌مدت، مهندسی مالی^[۶۱]، افزایش در سطح تمرکز بدهی^[۶۲] (افزایش توجه اعتباردهندگان به سمت فعالیت‌های مدیریتی شرکت) و تمدید بدهی^[۶۳]. به عنوان نمونه، تمدید بدهی، می‌تواند مسئله تضاد منفعت بین سهامداران و اعتباردهندگان را حل کند. با بهره گرفتن از این مکانیسم، مدیر می‌تواند به علت قراردادهای ناقص، به طور مستمر در رابطه با شرایط استقراض مذاکره کند و از این طریق مسئله سرمایه‌گذاری بیشتر از حد و سرمایه‌گذاری کمتر از حد را کاهش دهند (همان: ۸۵).
به طور خاص، عواملی چون، بدهی‌های احتمالی و توزیع سودهای نقدی (جنسن، ۱۹۸۶: ۳۲۴)، نظارت مدیران توسط سرمایه‌گذاران نهادی، نقش و تجربیات حرفه‌ای مدیران مستقل در تصمیمات سرمایه‌گذاران شرکت و جلوگیری از رفتار کورکورانه سرمایه‌گذاری مدیران ارشد شرکت (شلیفر و ویشنی، ۱۹۹۷: ۷۵۴)، کاهش سرمایه‌گذاری بیشتر از حد را می‌تواند به دنبال داشته باشد.
۲-۲-۳- هزینه‌های نمایندگی و کارایی سرمایه‌گذاری
مطابق با ادبیات نئوکلاسیک مالی، بازار کارا با تأمین مالی به موقع و کافی پروژه­ های دارای چشم انداز روشن و مثبت باعث می­ شود که مدیران (شرکت­ها) تا هنگامی که نرخ بازده نهایی سرمایه ­گذاری صفر شود، به انجام سرمایه ­گذاری مبادرت ورزند. از این رو، نباید ارتباطی بین هزینه­ های نمایندگی و سرمایه ­گذاری مشاهده گردد (بیدل و هیلاری، ۲۰۰۶). اما چندین مسئله، این استنباط و نتیجه ­گیری­ها را مخدوش می­نماید. مسئله اول، سهمیه­بندی سرمایه است که به سبب نبود تقارن اطلاعاتی بین مدیران و سرمایه ­گذاران ایجاد می­ شود. مایرز (۱۹۸۴) نشان داد که اگر مدیران بتوانند از اطلاعات محرمانه، سوء ­استفاده نمایند، سرمایه‌گذاران از انجام سرمایه ­گذاری خودداری می­نمایند. دومین مسئله، از مشکلات مربوط به نمایندگی ناشی می­ شود. یعنی زمانی که مدیران به جای تحصیل بازده نقدی بیش­تر، در پی تأمین منافع شخصی خودشان هستند (جنسن، ۱۹۸۶). مدیران ممکن است با انتخاب پروژه­ های نامناسب در جهت منافع خویش و یا حتی سوء­استفاده از منابعی همچون جریان­های نقدی آزاد، اقدام به سرمایه ­گذاری ناکارا نمایند.
این­گونه مسائل (عدم‌تقارن اطلاعاتی و منفعت­گرایی مدیران)، حساسیت سرمایه ­گذاران را نسبت به
جریان­های نقدی برانگیخته و تأمین مالی را برای انجام پروژه­ های دارای چشم انداز روشن و مثبت (دارای ارزش فعلی خالص مثبت) با مشکل روبه رو می­نماید (بیدل و هیلاری، ۲۰۰۶). بر اساس مفاهیم نظریه نمایندگی، زمانی که مدیران اطلاعات خوبی راجع به وجود فرصت­های سرمایه ­گذاری پرمنفعت داشته باشند، امکان دارد که آن را به دلیل مشکلات مخاطره­ی اخلاقی که ناشی از تملک وجوه نقد شرکت توسط مدیریت، نزدیک­بینی و گزینش طرح نامناسب است و نیز کمبود وجوه در دسترس که ناشی از تأمین مالی خارجی پر هزینه است، دنبال نکنند (گارسیا لارا و همکاران، ۲۰۱۰: ۶). بنابراین، به نظر می­رسد برخی از نواقص بازار سرمایه مانند عدم تقارن اطلاعاتی و هزینه­ های نمایندگی، می ­تواند به فرایند عدم کارایی سرمایه‌گذاری، سرمایه ­گذاری بیشتر از حد یا سرمایه ­گذاری کمتر از حد، منتهی شود.
۲-۳- پیشینه تحقیق
۲-۳-۱- پیشینه داخلی
مدرس و حصارزاده (۱۳۸۷)، در خصوص میزان سرمایه‌گذاری، به بررسی کیفیت گزارشگری مالی و کارایی سرمایه‌گذاری پرداختند. یافته‌های تحقیق آن‌ها حاکی از تأثیر کیفیت گزارشگری مالی، بر عدم کارایی سرمایه‌گذاری است. همچنین، نتایج نشان داد که کیفیت گزارشگری مالی از طریق کاهش بیش (کم) سرمایه‌گذاری، می‌تواند موجب ارتقای کارایی سرمایه‌گذاری گردد.
تهرانی و حصارزاده (۱۳۸۸)، تأثیر جریان‌های نقدی آزاد و محدودیت در تأمین مالی بر عدم کارایی سرمایه‌گذاری را بررسی نموده و به این نتیجه رسیدند که جریان نقدی آزاد و محدودیت در تأمین مالی، به ترتیب سرمایه‌گذاری یبش از حد و سرمایه‌گذاری کمتر از حد را به دنبال خواهد داشت.
تقوی و همکاران (۱۳۸۹)، به تبیین رابطه هزینه‌های نمایندگی و ارزش شرکت با مدیریت سود در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداختند. نتایج به دست آمده از تحقیق آنها، حاکی از آن بود که مدیران شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، از مدیریت سود به عنوان ابزاری در جهت افزایش منافع شخصی خود (و نه افزایش ارزش شرکت) استفاده می‌کنند. به بیان دیگر، مدیریت سود در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، فرصت طلبانه می‌باشد و نه سودمند. افزون بر آن، با در نظر گرفتن تعامل بین فرصت‌های رشد و جریان‌های نقد آزاد به عنوان معیار اندازه گیری هزینه‌های نمایندگی، نتایج تحقیق تقوی و همکاران بیانگر وجود رابطه منی و معنادار بین هزینه‌های نمایندگی و ارزش شرکت بود.
محمودآبادی و مهتری (۱۳۹۰)، رابطه بین محافظه کاری حسابداری و کارایی سرمایه‌گذاری شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهرران را بررسی کردند. نتایج حاصل از تحقیق آن‌ها نشان داد که بین محافظه کاری حسابداری و سرمایه‌گذاری آتی، در سطح شرکت‌ها و در سطح ۷ گروه از صنایع، ارتباط معنادار وجود دارد. بین اندازه شرکت و سرمایه‌گذاری آتی ارتباط منفی معنادار، بین نسبت ارزش بازار به ارزش دفتری و سرمایه‌گذاری آتی ارتباط مثبت و معنادار و بین اهرم مالی و سرمایه‌گذاری آتی در سطح شرکت‌ها ارتباط منفی معنادار وجود دارد.
سجادی و همکاران (۱۳۹۱) به بررسی تأثیر هزینه های نمایندگی و کیفیت گزارشگری مالی بر ریسک سرمایه گذاری در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداختند. نمونه مورد بررسی آن‌ها شامل ۱۲۰ شرکت طی سال‌های ۱۳۸۳ الی ۱۳۸۹ بود. نتایج حاصل از تحقیق آن‌ها بیانگر این بود که هزینه‌های نمایندگی دارای تأثیر مثبت و معنادار و کیفیت گزارشگری مالی دارای تأثیر منفی و معنادار بر ریسک سرمایه‌گذاری است.
محمودآبادی و همکاران (۱۳۹۲) به بررسی تأثیر جریان‌های نقدی آزاد و هزینه‌های نمایندگی بر عملکرد شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداختند. نمونه مورد بررسی آن‌ها شامل ۹۲ شرکت طی سال‌های ۱۳۸۰ الی ۱۳۸۹ بود. نتایج حاصل از تحقیق آن‌ها بیانگر این بود که جریان‌های نقدی آزاد با کلیه‌ی معیارهای ارزیابی عملکرد شرکت رابطه مثبت و معنادار دارد. در واقع، تحقیق آن‌ها به شواهدی در زمینه نقض فرضیه‌ی جریان‌های نقدی آزاد دست یافت. با این وجود این، رابطه معناداری بین هزینه‌های نمایندگی و عملکرد به منظور تأیید تئوری نمایندگی در بورس اوراق بهادار تهران مشاهده نشد.
۲-۳-۲- پیشینه خارجی
مایرز و مجلوف (۱۹۸۴)، نشان دادند در زمانی که عدم تقارن اطلاعاتی بین سرمایه گذاران بیرونی و مدیران داخلی در خصوص ارزش فعلی دارایی‌ها و بازده جریان‌های نقدی پیش بینی شده از طرح‌های سرمایه‌گذاری وجود دارد، تأمین مالی اوراق بهادار منتشر شده توسط واحد تجاری، جهت اجرای طرح‌های سرمایه‌گذاری شده کمتر از حد و یا بیش تر از حد برآورد می‌شود که ممکن است منجر به سرمایه‌گذاری بیشتر از حد و یا کمتر از حد شود.
وردی (۲۰۰۶)، در تحقیقی رابطه بین کیفیت گزارشگری مالی و کارآیی سرمایه‌گذاری را بررسی کرد وی به این نتیجه رسید که کیفیت گزارشگری مالی با هر دو سرمایه‌گذاری بیشتر از حد و سرمایه‌گذاری کمتر از حد رابطه منفی دارد.
گارسیا لارا و همکاران (۲۰۱۰)، محافظه کاری حسابداری و کارایی سرمایه‌گذاری شرکت را بررسی نموده و دریافتند که بیش تر شرکت‌های محافظه کار، تمایل کمتری به سرمایه‌گذاری بیشتر از حد و کمتر از حد دارند. علاوه بر این، یک رابطه مثبت میان محافظه کاری و بهره وری یافتند و هیچ گونه شواهدی مبنی بر این که شرکت‌های محافظه کارتر، در طرح‌های کم ریسک تر سرمایه‌گذاری کنند، نیافتند.
الطالب^[۶۴] (۲۰۱۲)، به سنجش اثر سطح هزینه نمایندگی شرکت‌ها بر سیاست اهرم مالی و سود سهام پرداخت. وی با بررسی نمونه ای متشکل از ۶۰ شرکت طی سال‌های ۲۰۰۷ الی ۲۰۱۱ به این نتیجه رسید که بین جریان نقدی آزاد و سود سهام، رابطه منفی و معنادار وجود دارد؛ در حالی که، رابطه بین جریان نقدی آزاد و اهرم مالی، مثبت و معنادار بود. وی، به منظور آزمون اثر هزینه‌های نمایندگی بر سیاست سود سهام، از معیارهای ریسک، اهرم، فرصت‌های رشد، جریان نقدی آزاد، اندازه، سود انباشته به ارزش دفتری حقوق صاحبان سهام و سود، برای سنجش سطح هزینه‌های نمایندگی شرکت استفاده کرد. به طور خاص، جریان نقدی آزاد دارای اثرات منفی بود، اما متغیرهای اهرم و سودآوری اثرات مثبتی بر پرداخت‌های سود سهام داشت.
ایسدورفر و همکاران^[۶۵] (۲۰۱۳) به بررسی رابطه بین ساختار سرمایه، پاداش مدیران و کارایی سرمایه‌گذاری پرداختند. نمونه مورد بررسی آن‌ها شامل ۲۶۰ شرکت طی سال‌های ۲۰۰۰ الی ۲۰۰۹ بود. نتایج حاصل از تحقیق آن‌ها بیانگر این بود که اهرم مالی بیشتر، موجب افزایش کارایی سرمایه‌گذاری می‌شود. همچنین، مدیرانی که پاداش آن‌ها وابسته به بدهی‌ها است، سرمایه‌گذاری کمتر از حد و مدیرانی که پاداش آن‌ها وابسته به حقوق صاحبان سهام است، سرمایه‌گذاری بیشتر از حد انجام می‌دهند.
گماریز و بالستا^[۶۶] (۲۰۱۴) به بررسی رابطه بین کیفیت گزارشگری مالی، سررسید بدهی و کارایی سرمایه‌گذاری پرداختند. نمونه مورد بررسی آن‌ها شامل تعدادی از شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار اسپانیا طی سال‌های ۱۹۹۷ الی ۲۰۰۸ بود. نتایج حاصل از تحقیق آن‌ها بیانگر این بود که کیفیت گزارشگری مالی مشکل سرمایه‌گذاری بیشتر از حد را تعدیل می‌کند. همچنین، دوره سررسید بدهی کوتاه‌تر، بهبود کارایی سرمایه‌گذری را به دنبال دارد و موجب کاهش سرمایه‌گذاری بیشتر از حد و سرمایه‌گذاری کمتر از حد می‌شود. در نهایت، آن‌ها نشان دادند در شرکت‌هایی که بدهی کوتاه‌مدت کمتری (بیشتری) وجود دارد، کیفیت گزارشگری مالی تأثیر معنادار بیشتری (کمتری) بر کارایی سرمایه‌گذاری دارد.
۲-۴- خلاصه فصل
از دیدگاه اقتصادی و با فرض منطقی بودن رفتار افراد، فرض بر این است که همه انسان‌ها در پی حداکثر ساختن منافع خود هستند. مدیران نیز از این قاعده مستثنی نیستند؛ آن‌ها علاقمندند در راستای حداکثرسازی منافع شخصی، رفاه اجتماعی و تثبیت موقعیت شغلی خود تصویر مطلوبی از وضعیت مالی واحد تجاری به سهامداران و افراد ذینفع ارائه کنند. بر این اساس، تضاد منافع و تعارضات و هزینه‌های نمایندگی احتمالا منجر به انجام سرمایه‌گذاری غیر کارا می‌شود. با توجه به موارد ذکر شده، در این فصل از تحقیق، با تمرکز بر نظریه نمایندگی و کارایی سرمایه‌گذاری، نخست در مورد نظریه نمایندگی و مفاهیم مرتبط با آن از جنبه‌های مختلف بحث شده و سپس درباره کارایی سرمایه‌گذاری، نظریه سرمایه‌گذاری بیشتر از حد و سرمایه‌گذاری کمتر از حد و موارد مرتبط با آن بحث بیشتری انجام می‌شود. مطابق با ادبیات نئوکلاسیک مالی، بازار کارا با تأمین مالی به موقع و کافی پروژه­ های دارای چشم انداز روشن و مثبت باعث می­ شود که مدیران (شرکت­ها) تا هنگامی که نرخ بازده نهایی سرمایه ­گذاری صفر شود، به انجام سرمایه ­گذاری مبادرت ورزند. از این رو، نباید ارتباطی بین هزینه­ های نمایندگی و سرمایه ­گذاری مشاهده گردد (بیدل و هیلاری، ۲۰۰۶). اما چندین مسئله، این استنباط و نتیجه ­گیری­ها را مخدوش می­نماید. مسئله اول، سهمیه­بندی سرمایه است که به سبب نبود تقارن اطلاعاتی بین مدیران و سرمایه ­گذاران ایجاد می­ شود. مایرز (۱۹۸۴) نشان داد که اگر مدیران بتوانند از اطلاعات محرمانه، سوء ­استفاده نمایند، سرمایه ­گذاران از انجام سرمایه ­گذاری خودداری می­نمایند. دومین مسئله، از مشکلات مربوط به نمایندگی ناشی می­ شود. یعنی زمانی که مدیران به جای تحصیل بازده نقدی بیش­تر، در پی تأمین منافع شخصی خودشان هستند (جنسن، ۱۹۸۶). مدیران ممکن است با انتخاب پروژه­ های نامناسب در جهت منافع خویش و یا حتی سوء­استفاده از منابعی همچون جریان‌های نقدی آزاد، اقدام به سرمایه ­گذاری ناکارا نمایند. در قسمت پیشینه تحقیق نیز تحقیقات انجام شده که به نحوی با هزینه‌های نمایندگی و کارایی سرمایه‌گذاری و عوامل مؤثر بر آن در ارتباط است، بیان خواهد شد.
فصل سوم
روش شناسی و مدل‌های تحقیق
۳-۱- مقدمه
علم، شناخت واقعیت از طریق تجربه است. پایه هر علمی، روش شناخت آن است و اعتبار و ارزش قوانین هر علمی به روش شناختی مبتنی است که در آن علم به کار می­رود. از این رو، در این فصل از تحقیق در این فصل، ابتدا سؤال‌ها و فرضیه ­های تحقیق ارائه می‌شود. سپس جامعه و نمونه آماری، روش تحقیق و گردآوری داده ­ها و متغیرهای تحقیق بیان می‌گردد. در قسمت روش تجزیه و تحلیل داده ­ها و آزمون فرضیه‌ها نیز، چارچوب کلی مدل رگرسیون به روش داده‌های ترکیبی، آزمون‌های قابلیت ادغام (F لیمر)، هاسمن، تحلیل همبستگی و آزمون معنادار بودن در الگوی رگرسیون مطرح؛ و در نهایت، ابزار تجزیه و تحلیل داده‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد.
۳-۲- سؤال‌های تحقیق

1. 1. آیا بین هزینه‌های نمایندگی و عدم کارایی سرمایه‌گذاری در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران رابطه معناداری وجود دارد؟

1. 1. آیا بین هزینه‌های نمایندگی و سرمایه‌گذاری بیشتر از حد در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران رابطه معناداری وجود دارد؟

1. 1. آیا بین هزینه‌های نمایندگی و سرمایه‌گذاری کمتر از حد در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران رابطه معناداری وجود دارد؟

۳-۳- فرضیه‌های تحقیق
«فرضیه» عبارتی آزمایشی است که رابطه مورد انتظار بین دو یا چند متغیر را به صورت دقیق و روشن بیان می­ کند. بنابراین، فرضیه گمانی موقتی است که درست بودن یا درست نبودنش باید مورد آزمایش قرار گیرد. عموماً، فرضیه از طریق روش قیاسی با بهره گرفتن از یک نظریه یا از طریق روش استقرایی با بهره گرفتن از یک رشته مطالعات تحقیقی و یا از طریق روش­های قیاسی و استقرایی به صورت توأم، تدوین می­گردد (آذر و مؤمنی، ۱۳۸۴: ۱۴). ساعی معتقد است که یک فرضیه­ خوب باید دارای ملاک­های زیر باشد:

1. 1. فرضیه ­ها باید با نظریه­ های انتخاب شده مرتبط باشند.

1. 1. فرضیه ­ها باید دقیق، روشن، مشخص و جزئی باشند؛ یعنی، فرضیه ­ها نباید دارای مفاهیمی باشند که آزمون­پذیر نباشند.

1. 1. فرضیه ­ها باید دارای مرجع تجربی باشند؛ یعنی نباید از مفاهیم انتزاعی غیرقابل اندازه ­گیری در فرضیه استفاده شود.

1. 1. فرضیه ­ها باید قابلیت پذیرفتن گزاره­های مخالف را که از لحاظ نظری قابل بازبینی­اند، داشته باشند (ساعی، ۱۳۷۷: ۳۰).

۱۳۹۱

اعداد خاکستری

هم راستای نتایج پژوهش نمی باشد

فضلی و منصوری

۱۳۸۶

تحلیل پوششی و سلسله مراتبی

هم راستای نتایج پژوهش نمی باشد

۵-۲-۲- بررسی اثر نوع صنعت برتعیین شاخص های شرکتی موثر بر ارزیابی عملکردشرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار
همچنین این سوال مطرح می شود که آیا اولویت نسبت ها در ارزیابی عملکرد می تواند تحت تاثیر خصوصیات صنایع (نوع صنعت) قرار گیرد؟ در خصوص اثر نوع صنعت بر ارزیابی عملکرد واحدهای تجاری ،پژوهش های زیادی وجود ندارد
جهت بررسی اثر نوع صنعت برتعیین شاخص های شرکتی موثر بر ارزیابی عملکردشرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار، نتایج حاصل از صنایع مختلف ارائه می شود تا علاوه بر مقایسه این نتایج با هم، با تنایج حاصل از بازار بورس اوراق بهادار نیز مقایسه شود و از این مقایسه ها ، به سوال پژوهش پاسخ داده شود.
در صنعت مواد و محصولات دارویی، دو نسبت سود قبل از مالیات به حقوق صاحبان سهام، حاشیه سود خالص به ترتیب با میزان ۲/۵۸ % و ۴/۱۸ % درصد مهم ترین نسبت های مالی در معادله مدل تحلیل حساسیت هستند و از ۳۹ نسبت استفاده شده اولیه تنها ۱۶ نسبت در معادله مدل، با اهمیت تشخیص داده شده است که میزان اهمیت هر یک از آن ها متفاوت است. در یافته های تحلیل عاملی، پنجمین و دومین عامل برای این نسبت ها تعریف شده است. نتایج تحلیل عاملی و یافته های درخت تصمیم برای تعیین فاکتورهای نشان دهنده عملکرد واحد تجاری به هم نزدیک هستند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در صنعت خودرو و ساخت قطعات دو نسبت سود قبل از مالیات به حقوق صاحبان سهام، حاشیه سود عملیاتی به ترتیب با میزان ۱/۴۹ % و ۴/۱۴ % درصد مهم ترین نسبت های مالی در معادله مدل تحلیل حساسیت هستند و از ۳۹ نسبت استفاده شده اولیه تنها ۱۷ نسبت در معادله مدل، با اهمیت تشخیص داده شده است که میزان اهمیت هر یک از آن ها متفاوت است . در یافته های تحلیل عاملی، سومین عامل برای این نسبت ‌ها تعریف شده است. نتایج تحلیل عاملی و یافته های درخت تصمیم برای تعیین فاکتورهای نشان دهنده عملکرد واحد تجاری به هم نزدیک هستند.
در صنعت فلزات اساسی دو نسبت حاشیه سود خالص و سود قبل از مالیات به حقوق صاحبان سهام، به ترتیب با میزان ۳/۳۳ % و ۷/۱۹ % درصد مهم ترین نسبت های مالی در معادله مدل تحلیل حساسیت هستند و از ۳۹ نسبت استفاده شده اولیه تنها ۲۱ نسبت در معادله مدل، با اهمیت تشخیص داده شده است که میزان اهمیت هر یک از آن ها متفاوت است. در یافته های تحلیل عاملی، چهارمین و اولین عامل برای این نسبت ‌ها تعریف شده است. نتایج تحلیل عاملی و یافته‌های درخت تصمیم برای تعیین فاکتورهای نشان دهنده عملکرد واحد تجاری به هم نزدیک هستند.
در صنعت محصولات غذایی و آشامیدنی به جز قند و شکر دو نسبت سود قبل از مالیات به حقوق صاحبان سهام و سود هر سهم به ترتیب با میزان ۹/۳۲ % و ۲/۳۱ % درصد مهم ترین نسبت های مالی در معادله مدل تحلیل حساسیت هستند و از ۳۹ نسبت استفاده شده اولیه تنها ۱۰ نسبت در معادله مدل، با اهمیت تشخیص داده شده است که میزان اهمیت هر یک از آن ها متفاوت است. در یافته های تحلیل عاملی، اولین و سومین عامل برای این نسبت ‌ها تعریف شده است. نتایج تحلیل عاملی و یافته های درخت تصمیم برای تعیین فاکتورهای نشان دهنده عملکرد واحد تجاری به هم نزدیک هستند.
در صنعت سیمان، آهک و گچ نسبت سود هر سهم با میزان ۷/۷۲ % درصد مهم ترین نسبت مالی در معادله مدل تحلیل حساسیت می باشد و از ۳۹ نسبت استفاده شده اولیه تنها ۱۱ نسبت در معادله مدل، با اهمیت تشخیص داده شده است که میزان اهمیت هر یک از آن ها متفاوت است. در یافته‌های تحلیل عاملی، سومین عامل برای این نسبت‌ تعریف شده است. نتایج تحلیل عاملی و یافته های درخت تصمیم برای تعیین فاکتورهای نشان دهنده عملکرد واحد تجاری به هم نزدیک هستند.

جدول ۵-۱: خلاصه نتایج

شرح

OPE%

NPM%

EPS%

OPM%

QR%

بورس اوراق بهادار

۴۷

۲۰/۴

۱۱/۷

صنعت مواد و محصولات دارویی

۵۸/۲

۱۸/۴

ارتفاع تابش به درجه

SG1

ایستگاه دریافت کننده

۱۶۴

Target path

۳۵

Target Row

مطالعات و پیمایش میدانی در ۳ مرحله جهت نمونه برداری
دستگاه GPS دستی مدل GPS MAP 60CSX
نرم افزارهای ENVI 5.1 و ArcGis10.2 وGoogle Earth
۴-۳ روش اجرا
ابتدا پیش پردازش داده ها شامل حذف باندهای بد و غیر کالیبره انجام و سپس نوار نوار شدگی و خطوط بد تصویر برطرف گردید. سپس تصحیح اتمسفری و هندسی روی تصویر اعمال و تصویر وارد مرحله پردازش گردید.
ادامه مراحل کار طبق فلوچارت زیر می باشد :

شکل (۴-۱) روندنما مراحل اجرای تحقیق
۴-۴ مشخصات تصویر منطقه مورد مطالعه
منطقه مورد مطالعه در استان مازندران در شهرستان آمل بین عرض جغرافیایی ۳۶ درجه و ۵ دقیقه و ۲۰ ثانیه تا ۳۶ درجه و ۴۰ دقیقه و ۵۰ ثانیه شمالی وطول جغرافیایی ۵۲ درجه و ۱۰ دقیقه و ۱۵ ثانیه تا ۵۲ درجه و ۳۰ دقیقه و ۵۰ ثانیه شرقی قرار دارد.
محصول عمده کشاورزی این منطقه برنج می باشد. تصویر ماهواره ای مورد استفاده در این تحقیق تصویر فراطیفی سنجنده هایپریون میباشد که در تاریخ ۲۹ اگوست ۲۰۱۳(هفتم شهریور۱۳۹۲) اخذ گردیده است. این سنجنده در مجموع دارای ۲۴۲ باند طیفی پیوسته در محدوده طیفی ۲۵۷۷-۳۵۶ نانومتر و۲۵۶ پیکسل در هرخط می باشد که این محدوده متشکل ازطول موج های مرئی ، مادون قرمز نزدیک و مادون قرمز کوتاه می باشد.
استان مازندران

شکل ( ۴-۲ ) تصویر هایپریون مربوط به منطقه مورد مطالعه ( FCC 50 30 20)
۴-۵ پیش پردازش تصویر
تصحیحات رادیومتری و هندسی پروسه های پیش پردازش رایج برای حذف اثرات سنسور و فاکتور های محیطی می باشد . پس تصیح خطا در مقادیر ثبت شده برای پیکسل ها در اثر خطاهای اتمسفری و دستگاهی جز تصحیحات رادیومتری و تصحیح خطا در هندسه تصویر تصحیح هندسی می باشد که بایستی روی تصویر اعمال شود.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۴-۵- ۱ تصحیح خطوط بد
خطوط بعد در داده L1R سنجنده هایپریون به صورت خطوط عمودی تیره ظاهر می شود.این پیکسل ها دارای مقادیر درجه روشنایی کمتری در مقایسه با همسایه های خود در هر باند می باشند که با جایگزینی مقدار میانگین درجه روشنایی همسایه های چپ و راست آن تحصیح شده است.
جدول شماره (۴-۲) خطوط بد در باندهای مختلف سنجنده هایپریون

خطوط بد در محدوده SWIR

شماره باند

خطوط بد در محدوده VNIR

شماره باند

۲۰و۱۷و۱۳

۵۵

۲۴۶و۲۳۷و۱۳۲و۱۲۵و۱۱۴و۶۸و۶

۸

۳۹و۳۷و۳۲و۲۰و۱۷و۱۳و۸

• محیط فیزیکی-شیمیایی شامل توپوگرافی، خاک، زمین‌شناسی، آب‌های سطحی و زیرزمینی، هوا، صدا و اقلیم

• محیط بیولوژیکی شامل پوشش گیاهی و جانوری منطقه، فهرست گونه‌های گیاهی و جانوری در معرض خطر، موقعیت مناطق حفاظت شده نسبت به پروژه، وضعیت زیستگاه‌ها

• محیط اقتصادی–اجتماعی شامل کلیه پارامترهای مرتبط نظیر آداب و سنن، مذهب، جمعیت، تعداد خانوار، درآمد، اشتغال و آثار باستانی و فرهنگی

– بررسی و شناسایی اثرات منفی و مثبت بر محیط­های مختلف.
– تجزیه و تحلیل اثرات مثبت و منفی بر محیط‌ها با توجه به روش انتخابی ارزیابی.
– راهکارهای کاهش و تقلیل اثرات منفی پروژه بر محیط‌های مختلف.
– ارائه برنامه مدیریت و پایش زیست­محیطی پروژه[۱۵].
در این تحقیق برای انتخاب بهترین روش جهت ارزیابی اثرات زیست­محیطی طرح انتقال آب از سد کوچری به شهر قم به بررسی روش‌های مختلف متداول پرداخته شد و روش‌های مختلف مورد مطالعه قرار گرفت. با توجه به داده‌های موجود از روش ماتریس ایرانی جهت انجام ارزیابی اثرات زیست­محیطی طرح استفاده گردید. به این ترتیب هم مزایای روش ماتریس از جمله مقبولیت، جامعیت و سادگی و مورد پذیرش بودن در این تحقیق به کار گرفته می‌شود و هم با توجه به امکان جمع بندی سریع ماتریس ایرانی، انجام ارزیابی در کوتاه‌ترین زمان ممکن با توجه به داده‌های محدود موجود امکان پذیر می‌گردد.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۳-۶-۱- ماتریس ایرانی
در تمامی مباحث ارزیابی همواره یک رابطه علت و معلولی برقرار می­باشد و دو عنصر اثر و پیامد وجود دارد که همیشه میزان اثرگذاری یک اثر بر پیامد سنجیده می­ شود. اثرات همان عوامل و عناصری هستند که در متغیر مستقل وجود دارد و پیامدها از اثرات ناشی می­شوند. همواره در روش­های ارزیابی اثرات زیست­محیطی، میزان اثرگذاری یک اثر بر پیامد سنجیده می­ شود[۱۵].
یکی از روش­های ارزیابی، روش ارزیابی اثرات زیست­محیطی با بهره گرفتن از ماتریس ایرانی ­می­باشد که مراحل کلی انجام ارزیابی زیست­محیطی با این روش به صورت زیر بوده و در شکل (۳-۵) نیز به صورت شماتیک نشان داده شده است.
۱- انتخاب موضوع
۲- تعیین اثرات
۳- تعیین پیامدها
۴- ایجاد ماتریس
۵- ارزیابی میزان اثرگذاری اثرات بر پیامدها
۶- محاسبه میزان سودمندی و مخرب بودن هر یک از اثرات و پیامدها
۷- تعیین شاخص و ویژگی­های سودمندی و مخرب بودن هر یک از اثرات و پیامدها
۸- نتیجه نهایی پروژه
شکل ۳-۵: مراحل ارزیابی اثرات زیست­محیطی با ماتریس ایرانی
ماتریس ایرانی در حقیقت ماتریس تغییر یافته لئوپولد است که مانند هر ماتریس دیگر، سطر‌ها و ستون‌ها به ترتیب پیامدها و اثرات پروژه را نشان می‌دهند. دلیل این تغییر این است که ماتریس لئوپولد با ارزش گذاری ۱۰+ تا ۱۰- نتوانست جایى در خور براى ارزیابى اثرات زیست­محیطی در کشور ما کسب کند اما همین ماتریس لئوپولد زمانى که ارزش­گذارى آن به ۵+ تا ۵- تغییر یافت توانست جاى بسیارى از روش­هاى معمول ارزیابى اثرات را بگیرد[۱۶].
در ماتریس اولیه لئوپولد به این دلیل که می­توان در زبان انگلیسى ۱۰ صفت خوب و ۱۰ صفت بد را یافت که به راحتى براى یک انگلیسى زبان و یا مسلط به زبان انگلیسى قابل درک باشد، ارزش­گذارى از ۱۰+ تا ۱۰- در نظر گرفته شده است. اما از آنجاییکه براى تمام این ۲۰ صفت، نمی­توانیم در زبان فارسى معادلى قابل لمس و درک پیدا کنیم و تنها می­توانیم برای ۵ صفت خوب و ۵ صفت بد، معادل فارسى برگزینیم، ماتریس لئوپولد به ماتریس اصلاح شده تغییر ماهیت داد و امروزه با ارزش­گذاری ۵+ تا ۵- معروف به ماتریس ایرانى شده است[۱۶].
با کمک این ماتریس می‌توان تاثیر هر یک از فعالیت‌های اجرایی پروژه را بر فاکتورهای تاثیر پذیر زیست­محیطی به طور مجزا مورد بررسی قرار داد و علاوه بر آن می‌توان پیامدهای زیست­محیطی هر پروژه را در مقاطع زمانی مختلف و با توجه به نوع فعالیت و مرحله اجرایی آن ارزیابی نمود.
فعالیت‌های اثرگذار پروژه نیز با توجه به تشریح طرح و نیز سیمای طرح موجود، به تفکیک دو مرحله اجرایی و بهره ­برداری در نظر گرفته می­ شود. عمده‌ترین تفاوت ماتریس ایرانی با ماتریس لئوپولد، همانگونه که ذکر گردید، تعداد اعداد هر سلول و نیز دامنه بارگذاری است. در ماتریس ایرانی، اثرات متقابل فعالیت‌های پروژه و فاکتورهای محیط­زیست بر یکدیگر تعیین شده و به صورت عددهایی در دامنه ۵+ تا ۵- بارگذاری می‌گردد. عدد ۵+ اثر مثبت (سودمندی یا مطلوبیت) بسیار خوب و عدد ۵- اثرات منفی (تخریب یا نامطلوب) خیلی زیاد را نشان می‌دهد. مفاهیم اعداد در این روش به صورت جدول (۳-۱) ارائه گردیده است:

جدول ۳-۱: مفاهیم اعداد استفاده شده در ماتریس ارزیابی

اثر منفی (تخریب)
اثر مثبت (سودمندی)

خیلی زیاد
۵-
بسیار خوب
۵+

زیاد
۴-
خوب
۴+

متوسط
۳-
متوسط
۳+

آمایش سرزمین در شکلهای مختلف به منظور تامین اهداف معینی انجام می گیرد که مهمترین آنها به شرح زیر است. توزیع بهتر و هماهنگ فعالیتها در فضا ها به تناسب ویژگیها و داده های محیطی، استقرار مستمر جمعیت در حد متناسب خود بر روی فضا، جلوگیری از حرکت مکانی نابجای جمعیتها، کاربرد تدابیر لازم در تثبیت جغرافیایی جمعیتهای مهاجر، کاهش تباین و اختلافات محیطی و اصلاح و بهسازی و بازسازی مکانهای نامطلوب وبه اصطلاح ناپذیرای جغرافیایی. بهبود شرایط فردی و اجتماعی بدون اصلاح و آمایش فضا و انجام آمایش سرزمین بدون حضور انسانهای مولد، آگاه و کارآمد و ابزار های متناسب هرفضا ممکن نیست. موفقیت و مطلوبیت آمایش سرزمین زمانی میسر است که برپایه های شناخت جغرافیایی فضا تکیه شده باشد. براین مبنا در آمایش سرزمین از طرفی باید داده های طبیعی مانند توپوگرافی، مورفولوژی، خاک و شرایط آب وهوایی فضا را شناخت و از طرف دیگر، داده ها و توانایی های محیطی اعم از گیاهی، حیوانی، منابع زیر زمینی، به ویژه منابع تجدید نشدنی محیط را آزمایش کرد و در کنار آن باید نیرو های مولد (ساختار نیروی انسانی و بازیگران فضا که مبنای سیاست خاصی در آمایش سرزمین نقش دارند) را ارزیابی کرد (سرور، ۱۳۸۴، ص۲۵).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۲-۱۰ جغرافیای کاربردی و آمایش سرزمین
رابطه آمایش سرزمین و جغرافیا می تواند بیانهای مختلفی داشته باشد. بر همین اساس می توان جغرافیا را تبیین نوع استقرار و توزیع جمعیت و فعالیت در عرصه سرزمین دانست و آمایش را تنظیم رابطه بین این عناصر به حساب آورد. در هر حال در جغرافیا و آمایش سرزمین سه عنصر اساسی وجود دارند که زمینه‎های اصلی مطالعه اند و عبارتنداز انسان، فضا و فعالیت.
به هر حال موضوع انکار ناپذیر رابطه بسیار نزدیک و تنگاتنگ جغرافیا و آمایش سرزمین است به تعبیری می توان گفت که جغرافیا آمایشی ترین علوم و آمایش سرزمین جغرافیایی ترین نوع برنامه ریزی است. آنچه جغرافیا به عنوان یک علم به توضیح آن می پردازد آمایش به عنوان مجموعه ای از فنون و هنرها می‎کوشد آن را عملی سازد. آمایش سرزمین نوعی برنامه ریزی فیزیکی بلند مدت است که بر استفاده بهینه از زمین به منظور استقرار فعالیتها تاکید می کند و با توجه به اینکه مطالعه زمین و نحوه تخصیص آن به انواع کاربریها در حیطه علم جغرافیاست می توان به ارتباط بسیار نزدیک مطالعات آمایش و جغرافیا پی برد.
۲- ۱۱ مدیریت محیط
مدیریت محیط شامل دامنه وسیعی از فعالیتها در زمینه های کاربری زمین، هوا، گیاهان و آب است و در نتیجه شاخه های تخصصی برنامه ریزی محیط و توسعه سازمان مدیران دولتی و شرکتها و موسسات خصوصی را دربرمی گیرد. برنامه ریزان، مهندسان، معماران مناظر، سیاستمداران، حقوق دانان و مدیران حرفه ای را جذب می کند. و شامل افراد یا سازمانهایی می شود که به بعضی جنبه های محیط طبیعی توجه دارند در این دامنه گسترده فعالیتها مسئول مدیریت محیط اغلب برای کسب اطلاعات درباره محیط طبیعی ناگزیر است از علوم طبیعی متعدد مانند هواشناسی، هیدرولوژی، اکولوژی، خاکشناسی، زمین شناسی و ژئومورفولوژی آگاه باشد و از آنها مدد بگیرد. و اکثر تحقیقات ژئومورفولوژیک به طور بالقوه در بعضی مسائل مدیریت محیط کاربرد دارند. اگر چه قابلیت کاربری آنها در آغاز آشکار نیست. مدیریت محیط بطور عادی چهار مرحله اصلی را شامل می شود شناسایی مساله، تنظیم خط مشی و برنامه ریزی طرح، اجرا و اتمام طرح و رویه و ارزیابی طرح می باشد (کوک و دورکمپ ترجمه شاپورگودرزی نژاد، ۱۳۷۷، ص۹).
۲-۱۲ مشارکت ژئومورفولوژی درمدیریت محیط
مشارکت ژئومورفولوژیک در مدیریت محیط به حیط خاصی محدود نمی شود تمام محیطها به مدیریت نیازمندند و اکثر آنها از مدیریت بهره می برند اما ماهیت مسائل ژئومورفولوژیک و ظرفیت آنها بسیار متنوع است. اگر چه امکان دارد توصیه های ژئوموفولوژیک مستقل از سایر اطلاعات محیطی مدیریت محیط ارائه گردد، اما معمولا چنین نیست. اغلب مشارکتها ی ژئومورفولوژیک بخشی از اطلاعات علوم زمین است که با همکاری سایر دانشمندان فراهم می شود. پیوندهای فرضی بین جنبه های مختلف علوم زمین بخوبی شناخته شده اما طرق ترکیب مواد متنوع آنها در گزارش واحد بخوبی جا نیفتاده است. اغلب ممکن است ژئومورفولوژی اساس مجموعه داده های زمین را تشکیل دهد. زیرا این داده ها نسبتا آسان به دست می‎آیند. عموما ژئومورفولوژیستها در مطالعه بلایای طبیعی رسیدگی و ممیز محیطی ارزیابی منابع و سنجش اثرات محیطی در مرحله برنامه ریزی و نیز ارزیابی منابع و سنجش اثرات محیطی در مرحله اجرا و عمل و ارزیابی بازنگرانه (رسیدگی مراحل گذشته)درمرحله ارزشیابی مشارکت دارند(کوک ودورکمپ ترجمه شاپور گودرزی نژاد، ۱۳۷۷، ص۳۲).
۲-۱۳ کاربرد ژئومورفولوژی در برنامه ریزی عمران حوضه های رودخانه ای
حوضه های رودخانه ای از مجموعه ای از عوامل مربوط به هم از قبیل توپوگرافی، جنس زمین، پوشش گیاهی و شبکه هیدروگرافی تشکیل یافته است. هیدرولوژی در این مجموعه با تمامی این عوامل و آب و هوایی که آن را تحت تاثیر خود قرار می دهد در ارتباط است. هیدرولوژی ناهمواریها همراه با آب و هوا و سایر و سایر عوامل رژیم جریان را هدایت می کند. عوامل ژئومورفوژنیک که ناهمواریها را تحت تاثیر خود قرار می دهند. قسمتی از مواد را به صورت متحرک در می آورند این مواد متحرک به اشکال گوناگون (یون، محلول، معلق، عناصر درشت و غیره) منشاه بار جامد جریانها هستند. جریان مواد به مقداری انرژی نیاز دارد که جریان انرژی وارد در حوضه را مشخص می سازد جریانی که از انرژی جریان همان مواد غیر قابل تفکیک است. حوضه رودخانه ای همانند یک سیستم است که جریان آبی در ان در پیوند با ثقل و همان جریان انرژی است که می تواند برخی از کارها را مانند حمل مواد و ایجاد تغییرات در توپوگرافی انجام دهد. به دلیل همین کارها بویژه وقتی شدت آنها از یک حد معین فراتر رود ناپایداریهایی در بعضی از نقاط حوضه حاصل می شود که تعادل محیط را در یک مقیاس وسیع تهدید می کند از این رو آمایش حوضه ها بویژه آمایش هیدرولیک اهمیت حیاتی دارد (زمردیان، ۱۳۸۲، ص۲۵۰).
۲-۱۴ خصوصیات حوضه های آبریز نواحی مرتفع
خصوصیات حوضه های آبریز نواحی مرتفع با خصوصیاتی چون دامنه های پر شیب، مرزهای توپوگرافیک دقیق و معین، خاک کم عمق، بارندگی زیاد و تبخیر کم از سایر حوضه ها متمایزند. در این نواحی، شیب هیدرولیک زیاد و رودها به سرعت در مقابل بارندگی عکس العمل نشان می دهند. به دلیل کثرت بارندگی که عمدتا شدید هم است کمبود رطوبت خاک ناچیز بوده و بخش اعظم بارندگی به شبکه جریان می‎پیوندد. همچنین ردها دارای مقطع عرضی مناسبی هستند که به طور موثر به انتقال آب کمک می کند در اکثر موارد به علت امتداد دامنه ها تا کنار رود برای ذخیره آب هیچ دشت سیلابی وجود ندارد. درجه حرارت و در نتیجه تبخیر و تعریق کم به رشد گونه های خاصی از پوشش گیاهی کمک می کند و در بسیاری از موارد توربزارها در کنار مسیر رود گسترش یافته و رویش علف ها یا درختان بویژه سرو امری عادی است. همچنین با وجود بارندگی زیاد جریان سطحی به جز در مجاور رودها با سطوح کاو دامنه ها کم است به طوری که در اکثر حوضه های آبریز نواحی مرتفع به دلیل وجود لایه های غیر قابل نفوذ سهم جریان زیر زمینی بسیار محدود بوده، در نتیجه بازوی پایین رونده هیدروگراف که ممکن است شیب کمی داشته باشدبا جریان زیر سطحی خاک که خود یک منبع محدود است حفظ می شوددر یک بارندگی واکنش واقعی حوضه و بزرگی اوج طغیان به موارد چون شدت و مدت زمان بارندگی، کمبود رطوبت که نیاز به جایگزینی آن در خاک دارد، شکل، اندازه و شیب متوسط دامنه های حوضه آبریز بستگی دارد( برایان. جی. نپ، ترجمه خوشرفتار، ۱۳۸۳، ص۳۶).
۲-۱۵ خصوصیات حوضه های آبریز نواحی پست
واکنش روان آب مسایل خاصی را در حوضه های آبریز سرزمین های پست بوجود می آورد. زیرا بدلیل بارندگی های فراوان، طغیان در این سرزمین ها امری عادی است. با این حال اگر چه در حوضه های آبریز سرزمین های پست معمولا بارندگی ها بسیار شدید است. اما باید بیان کرد که مساله اصلی در این گونه مناطق سیل گیر بودن آنهاست زیرا تراکم جمعیت این مناطق عمدتا زیاد و به صورت متمرکز کشت می‎شود. در مناطق پست درختان کمتری وجود داشته، رودخانه ها دارای شیب کم و هر چه دامنه ها نسبت به نواحی مرتفع کم شیب تر باشند نیروی فرسایش کاهش می یابد. در نتیجه خاکها عمیق و ساخت آنها به گونه ایست که به احتمال زیاد ظرفیت نفوذ پذیری آنها زیاد نیست. همچنین بدلیل وجود دره های آبرفتی عریض‎تر و منطقه اشباع مجاور جریان ها، زمین های مجاور رودخانه اهمیت خاصی در کنترل جریانهای سطحی دارند. بنابراین واکنش حوضه های پست تعادل بین عوامل گفته شده را برقرار می کند (برایان. جی. نپ، ترجمه خوشرفتار، ۱۳۸۳، ص۴۱).
۲-۱۶ پیشینه تحقیق
اگرچه امروزه ژئومورفولوژی یک دانش جدید بوده و درباره برجستگی ها و فرورفتگی های سطح زمین و علل پیدایش آنها با بهره گیری از ابزارها و تکنیک های مدرن بحث میکند اما این علم ریشه در تاریخی کهن دارد و به فلاسفه یونان، رم باستان باز میگردد. افرادی چون ارسطو در دوران قبل از میلاد مسیح و حتی در قرون بعد لئوناردو داوینچی درباره موضوعات مختلفی چون : منشاء، دره، رودخانه و عوامل تشدید سیلاب تحقیقات گسترده ای کرده بودند. بتدریج ژئومورفولوژی بوسیله ویلیام موریس دیویس شکل گرفت و با تحقیقات والتر پنک، کینگ، لانگبین، لئوپلا و چرلی به قوانین و اصول علمی خود رسید.
با توجه به اینکه ژئوتوریسم یک صنعت جدید در گردشگری می باشد لذا در این ارتباط منابع زیادی وجود ندارد در ذیل به برخی از مهمترین منابع موجود در کشور اشاره شده است :
– جعفری، و همکاران ، ۱۳۹۰، در مقاله خود تحت عنوان ارزیابی توان طبیعت گردی پارک ملی گلستان با بهره گرفتن از روش ارزیابی چند معیاره وgis درمجله تحقیقات منابع طبیعی تجدید شونده، سال دوم، شماره چهارم بیان داشته توسعه گردشگری در مناطق حفاظت شده، هم برای مدیریت منطقه و هم برای گردشگران مزایای فراوانی به همراه دارد. اما باید این مسئله را در نظرداشت که انجام فعالیت های گردشگری در غیاب برنامه ریزی و مدیریت صحیح و بدون محاسبه ظرفیت و توان منطقه برای گردشگری، می تواند برتجارب گردشگران و از آن مهم تر بر کیفیت و ویژگی های مناطق گردشگری اثر منفی داشته باشد. از این رو شناسایی مناطق مناسب و دارای توان، جهت گسترش و توسعه طبیعت گردی در مناطق حفاظت شده و پارک های ملی، به منظور بهره برداری پایدار از منابع طبیعی اهمیت به سزایی دارد. پارک ملی گلستان، به عنوان یکی از مناطق حفاظت شده، از جذابیت های توریستی قابل توجهی برخوردار است. تحقیق حاضر با بهره گرفتن از شیوه ای از روش ارزیابی چند معیاره به نام ترکیب خطی وزن دار، WLC با به کارگیری فن آوری GIS و روش وزن دهی AHP به تعیین مناطق مناسب گردشگری در پارک ملی گلستان پرداخته است. معیارهای به کار رفته در مراحل ارزیابی شامل فاصله از رودخانه، جاده، روستا، منابع آبی، زیستگاه حیات وحش، شیب و تراکم پوشش گیاهی بودند. در نهایت مناطق مناسب برای طبیعت گردی با درجات متفاوتی از توان و مطلوبیت تعیین گردید. طبق نقشه طبقه بندی شده توان طبیعت گردی، مناطق با توان بسیار بالا با۲۵/۰ درصد کمترین مساحت و مناطق با توان بالا با ۵/۱۲ درصد بیشترین مساحت را به خود اختصاص دادند نتایج تحقیق حاکی از آن است که استفاده از روش WLC و روش وزن دهی AHP در فرایند مکانیابی مناطق تفرجی کارایی بالایی دارد.
– باغبانی، ۱۳۸۶، در مقاله خود تحت عنوان ژئوتوریسم می فرماید یکی از اصطلاحاتی که امروزه بسیار بر سر زبانها است واژه ی ژئوتوریسم است یک ابتکار هوشمندانه بر این اساس هر محلی که به خاطر شرایط جغرافیایی ویژه ی خود نظیر محیط زیست، پوشش گیاهی، زیبایی های بالقوه و فرهنگ مورد بازدید قرار گیرد، در این تقسیم بندی می گنجد (باغبانی، ۱۳۸۶، ص۴۸)
– شایان و همکاران ، ۱۳۸۶ در مقاله خود تحت عنوان بررسی موانع و مشکلات ژئوتوریسم در ایران با تأکید بر موقعیت ژئوتوریسم بیابان لوت می فرماید ژئوتوریسم یکی از شاخه های توریسم و اکوتوریسم است که در صدد شناساندن جاذبه های زمین شناختی است که به یک توریست فرصت می دهد در حداقل زمان ممکن بدون صرف هزینه و زمان مستقیماً به جاذبه ی دلخواه خود در طبیعت دست یابد. این صنعت نه تنها دارای ابعاد اقتصادی اکولوژیکی، ژئولوژیکی و فرهنگی اجتماعی است بلکه اشتغال طیف گسترده ای از دانش آموختگان حوزه های محیط زیست، جغرافی دانان، زمین شناسان، جانورشناسان و غیره را نیز به عنوان راهنمایان ژئوتوریسم و اکوتوریسم فراهم خواهد کرد (شایان و همکاران، ۱۳۸۶، ص۴۶).
-صبوری، ۱۳۸۶ در مقاله خود تحت عنوان ژئوتوریسم نگرشی نو به سوی توسعه منابع و مدیریت محیط در ایران می فرماید مطالعات و بررسی آماری نشان می دهد که مردم ما هنوز ارزش واقعی منابع طبیعی کشور را درک نمی کنند و تصور درستی از آینده بی گیاه و بی جنگل ندارند. همچنین هنوز رشد و آگاهی جامعه به آنجا نرسیده است تا از سایر مناطق تحت مدیریت کشور حتی بخش گسترده ای از مناطق کویری و بیابانی چگونه بهره گیرد و تمامی اینها مستلزم آنست تا فکری نو در اندازیم (صبوری، ۱۳۸۶، ص۵۴).
– مقصودی، ونکوئی صدری، ۱۳۸۶، درمقاله خود تحت عنوان ژئوتوریسم دریچه ای نو به سوی توسعه صنعت گردشگری ایران می فرماید ایران با تنوع ساختارهای ژئومورفولوژیکی و زمین شناسی از تنوع بسیار وسیعی در این خصوص برخوردار بوده و عرصه ­های جدیدی در زمینه صنعت گردشگری کشور مطرح می‎نماید (مقصودی و نکوئی صدری، ۱۳۸۶، ص۷۲).
– کارگر، ۱۳۸۶، در مقاله خود تحت عنوان اکولوژی محیطی و رشد صنعت گردشگری (اکوتوریسم و ژئوتوریسم) می­فرماید گردشگری (توریسم یا جهانگردی) پدیده­ای است که از دیر زمان با اشکال خاص خود در جوامع انسانی وجود داشته و به تدریج با تحولات تاریخی مراحل تکامل خود را تا عصر حاضر طی نموده است این پدیده عموماً بر پایه ای سفر و جابه جایی نباشد که خود زاده­ی نیازهای گوناگون روانی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی انسان است (کارگر، ۱۳۸۶، ص۴۶).
– امری کاظمی، ۱۳۸۱، در مقاله خود تحت عنوان معرفی ژئوتوریسم ایران ژئوتوریسم و گردشگری زمین شناسی امروزه مخاطبان وسیعی پیدا کرده است که مخاطبان آن نه تنها متخصصان و کارشناسان زمین شناسی بلکه گردشگران عادی و علاقه مندان به طبیعت می باشند این مقاله در کنفرانسی در استرالیا برگزار می­ شود (امری کاظمی، ۱۳۸۱، ص۱۷).
– رجایی، ۱۳۸۲، در کتاب خود تحت عنوان کاربرد ژئومورفولوژی در آمایش سرزمین ومدیریت محیط می فرماید مکان یابی شهرها، روستاها، جایگزینی واحدهای صنعتی، خدماتی و مسکونی با شناخت وسیع در شرایط مورفولوژی و پدولوژی و حتی اقلیمی محیطی در رابطه است که این واحدها در سینه آن شکل خواهد گرفت چرا که استقرار شهر و روستا و فعالیتهای وابسته به آنها در پهنه فضایی که از نظر زمین ساخت و سازندهای سطحی مورد بررسی قرار نگرفته باشد دور از منطق جغرافیایی است (رجایی، ۱۳۸۲، ص۴).
– رحیم پور، ۱۳۸۴، در مقاله خود تحت عنوان ژئوتوریسم می فرماید که ژئوتوریسم یا توریسم جغرافیایی یکی از رشته های تخصصی اکوتوریسم است که به معرفی پدیده های زمین شناسی به گردشگران با حفظ هویت مکانی آنها می پردازد (رحیم پور، ۱۳۸۴، ص۱۱۱).
– قهرمانی، ۱۳۸۶، در مقاله خود تحت عنوان ژئوتوریسم جنوب شرق ایران (سیستان و بلوچستان قطب ژئوتوریستی ایران) می فرماید ژئوتوریسم یکی از جدیدترین انواع توریسم است که در زیر شاخه اکوتوریسم قرار دارد و بعد از مطرح شدن ژئوپارکها از سال ۲۰۰۰ میلادی مورد بازدید قرار گیرد در ژئوتوریسم می گنجد (قهرمانی، ۱۳۸۶، ص۸۳).
ــ رضایی، ۱۳۸۴، در پایان نامه کارشناسی ارشد خود، بررسی سیمای محیط طبیعی شهرستان فومن را مورد مطالعه قرار داده و ضمن بیان ویژگیهای توپوگرافی، زمین شناسی و پوشش گیاهی شهرستان، وجود رودخانه ها را در شهرستان فومن عاملی در جهت امر ماهیگیری، گردشگری و صنایع مربوط به آن دانسته و بطور کلی شهرستان فومن را از نظر توانهای محیطی، دارای شرایط بالقوه ای برای اشتغال و رشد و توسعه دانسته است.
– خوش رفتارو رضاطبع، ۱۳۸۲ در مقاله خود تحت عنوان کاربرد مطالعات محیط طبیعی- زمین شناسی وژِئومورفوژلوِی در برنامه ریزی روستایی مطالعه موردی شهرستان شفت مطالبی ارائه کرده اند: برنامه ریزی روستایی علاوه بر تاثیرپذیری از عوامل اقتصادی، ‌اجتماعی، فرهنگی و سیاسی از عوامل طبیعی تبعیت می‎کند و بر این اساس با بهره گیری از مدلهای کمی نحوه ارتباط عوامل طبیعی را در سطح فضای ناحیه مورد بررسی قرار داده و در نهایت بعد از محاسبات آماری مشخص گردیده و میزان تبعیت هر یک از متغیرها نسبت به عوامل طبیعی تابعی از موقعیت عوامل در سطح فضای شهرستان می‎باشد.
-رهنمایی، ۱۳۷۰، در کتاب خود تحت عنوان توانهای محیطی ایران نوشته که: ایران به عنوان یک سرزمین پهناور به دلایل موقعیت جغرافیایی، شرایط اکولوِژیکی و نزدیکی مراکز تمدنی قدیم، تاریخ پرفراز و نشیبی را پشت سر گذاشته است. پیکره جغرافیایی این سرزمین تاریخی مملو از تنوع و گوناگونی است. دو ویِژگی بنیادی جغرافیای طبیعی ایران یعنی قرار گرفتن در کمربند خشک کره زمین و کوهستانی بودن پهنه جغرافیایی آن از جمله عوامل موثر در مکان گزینی، استقرار فعالیت انسانی و شکل گیری سکونتگاه‎های روستایی و انواع معیشتهای یکجانشین درطول تاریخ و مدنیت این کشور نقش بسزایی بر عهده داشته است.
-مهرابی ملایوسفی و صهبا ، ۱۳۸۶ در مقاله خود تحت عنوان ژئوتوریسم جزیره کیش می فرماید: کشور ما ایران با داشتن طبیعتی زیبا و اقلیم متنوع و همچنین داشتن مناطق سرشار از پدیده های منحصر به فرد علوم زمین بستر مناسبی را برای پیشرفت صنعت گردشگری و رقابت با کشورهای مختلف فراهم کرده است. الوین میان جزیره کیش یکی از زیباترین مناطق گردشگری در ایران است که می تواند در انتقال علم و شکوفایی اقتصاد کشور نقش قابل توجهی را ایفا کند( مهرابی ملایوسفی و صهبا، ۱۳۸۶،ص۶۴).
– مهردادی و یداللهی و حسین آبادی ، ۱۳۸۲ ، در مقاله خود با عنوان اکوتوریسم و توسعه پایدار ضمن بیان تعریف و ضرورت اکوتوریسم و توسعه پایدار به ذکر راهکارها و محدودیتها و موانع موجود می پردازد و می گوید اکوتوریسم (توریسم طبیعت ) پدیده نسبتاً تازه ای است که بخشی از صنعت توریسم را شامل می شود که به دلیل پرداختن به پایداری بوم شناختی اجتماعی فرهنگی و اقتصادی از اهمیت ویژه ای برخوردار است(مهردادی وهمکاران، ۱۳۸۲،ص۴۲).
– بیگدلی، ۱۳۸۲، در مقاله خود تحت عنوان نقش منابع طبیعی و توسعه پایدار در جذب اکوتوریسم، امکانات و محدودیتها می گوید کشور ایران با داشتن تنوع جغرافیایی و منابع طبیعی، فرهنگی ، تاریخی و مذهبی توانایی بالقوه در جذب اکوتوریست دارد که با برنامه ریزی دقیق توان بالقوه می تواند به فعلیت درآید که باعث رونق اقتصادی، ارتقاء سطح فرهنگ منابع طبیعی و تا حدودی حل معضلات بیکاری در مناطق جاذب اکوتوریست باشد( بیگدلی، ۱۳۸۲ ، ص۳۳).
– دیویدای فنل ۱۳۸۵ در کتاب خود با عنوان مقدمه ای بر طبیعت گردی ترجمه جعفراولادی قادیکلایی می‎گوید مفهوم واژه طبیعت گردی مثل رنگ آفتاب پرست دائماً در حال تغییر می باشد. آنچه که بوم شناسان در ابتدا از آن به عنوان مفهومی کلی برای جلوگیری شدید از تخریب محیط زیست یاد می کردند. آنچه مسلم است طبیعت گردی موجب ایجاد بازار کار پررونق در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه می باشد.
–رمضانی ،۱۳۸۲، در مقاله خود با عنوان پتانسیلهای اکوتوریستی استان گیلان به عنوان یکی از محورهای اشتغال می گوید استان گیلان با توجه به محدودیت خاک برای کشاورزی، محدودیت صنعت با توجه به آلودگی و مسائل حاشیه ای آن به نظر میرسد که محور توسعه ی صنعت توریسم از الزامی ترین توجه مدیران برنامه ریزی بوده تا با توجه به افزایش جمعیت از تخریب این مواهب جلوگیری نموده و از طرف دیگر با ایجاد شغل سبب کاهش بیکاری ، فقر و … در این محدوده ی مکانی می شود.
–رمضانی ، ۱۳۸۶، در مقاله خود با عنوان شناخت پتانسیلهای اکوتوریستی آسایش اقلیمی(بیوکلیماتیک) تالاب کیاکلایه لنگرود با روش اوانز بیان داشته شناخت توان آسایش زیست اقلیمی در مناطق مختلف جغرافیایی می تواند به برنامه ریزی اکوتوریستی جاذبه های طبیعی کمک نمایدتا مناطق جاذب محیطی در برابر آلودگی محیط زیست ، هجوم و تجاوز انسانی، تغییرات کاربری زمین ، استفاده برای گذران اوقات فراغت و غیره حفظ گردد.
–مکوندی و عظیمی ، ۱۳۹۱، نوسانات بارش در مکان و زمان های مختلف در رودخانه های آبریزکارون ۳ تا سد گتوندبا استفاده از GIS اظهار داشته یکی ازمسائل مهم که اغلب درطراحی های هیدرولیکی و هیدرولوژ یکی وجود دارد برآورد اطلاعات در مناطقی که اطلاعات انداز هگیری نشده یا داده مفقود است، است. برآورد اطلاعات توسط روش های مختلف درونیابی مانند رگرسیون ساده، پل گون تین وزن دهی برحسب معکوس فواصل، کریجینگ وغیره صورت میگیرد. جهت بررسی تغییرات زمانی ومکانی بارشهای ماهانه ایستگا ههای سد کارون ۳ تا گتوند داد ه های بارش ایستگا ههای کلیماتولوژی و باران سنجی استان طی دوره آماری ۳۰ ساله از سال ۱۳۴۵ لغایت ۱۳۸۲ مورد استفاده قرارگرفت بررسیهای مد لهای نموداری اولیه نشان داد که بار شهای ماهانه، فصلی، سالانه در تمامی ایستگا هها، نوسانات و تغییرات زمانی و مکانی قابل توجهی دارند. تحلیل مکانی بارش نشان می دهد که درفصل پائیز و زمستان مقدار بارش با افزایش ارتفاع ایستگا هها زیادتر میشود. همچنین می توان ایستگاههای منطقه را بادرنظرگرفتن عامل ارتفاع و مقادیر بارش به چند ناحیه تقسیم بندی کرد نتایج این تحقیق شامل خصوصیات گرادیان بارش و برآورد میزان بارش سالانه در حوضه موردنظر بوده و به صورت گرافیکی نمایش داده شده است. با توجه به سرعت و دقت انجام کار که حاصل کاربرد GIS در این تحقیق بوده است می توان از نتایج حاصله برای حوضه های مشابه دیگر استفاده کرد.
– اخوان وکرمی خرم آبادی و سوسنی ، ۱۳۹۰ در مقاله خود تحت عنوان کاربرد دو روش کریجینگ و IDW در پهنه بندی تراکم و تاج پوشش جنگل های شاخه زاد بلوط (مطالعه موردی: منطقه کاکارضای خرم آباد لرستان) بیان داشتند : این تحقیق به منظور بررسی ساختار مکانی متغیرهای تراکم و تاج پوشش جنگل‎های شاخه زاد بلوط کاکارضای خرم آباد و امکان استفاده از دو روش درون یابی کریجینگ و IDW برای برآورد و نقشه سازی آنها در عرصه ای به مساحت ۵۴ هکتار انجام گرفت. نتایج واریوگرافی نشان داد که متغیرهای مورد بررسی از ساختار مکانی متوسطی برخوردارند. ابتدا مدلی کروی بر واریوگرام ها برازش شد. سپس برآوردها به روش کریجینگ معمولی با بلوک های ۳۸×۳۸ متر و نیز به روش IDW انجام گرفت. نتایج ارزیابی روش ها نشان داد که برآوردها نااریب هستند، در نتیجه می توان نقشه توزیع مکانی متغیرهای تراکم و تاج پوشش را با دقتی مناسب تولید کرد. بر اساس نتایج تحقیق حاضر می توان استفاده از دو روش کریجینگ و IDW را برای کمک به برنامه ریزی در دیگر جنگل های شاخه زاد بلوط در منطقه زاگرس که وضعیتی مشابه با عرصه این تحقیق دارند، توصیه کرد.
ایزدی و دلقندی و فراستی ، ۱۳۹۰، کاربرد روش های کریجینگ و کوکریجینگ در تخمین مکانی پارامترهای کیفی ابهای زیرزمینی بیان داشته افزایش برداشت آب از سفره های آب زیرزمینی می تواند باعث کاهش کیفیت آب های زیرزمینی گردد میزان کلر و نسبت جذب سدیم از مهمترین پارامترهای کیفی آب به شمار می روند که برآورد میزان این دو پارامتر و در نتیجه غلظت سدیم ، کلسیم و منیزیم بسیار وقت گیر تر و هزینه برتر از اندازه گیری شوری آب است لذا یافتن راهکاری که بتوان از روی میزان شوری میزان نسبت جذب سدیم و کلر آب را برآورد مکانی زد لازم و ضروری به نظر می رسد یکی از علومی که تغییرات مکانی و زمانی و نیز مدلسازی متغیرهارا انجام می دهد زمین آمار روش های کوکریجینگ و کریجینگ است این مطالعه روی ۸۰ نقطه در شهرستان بوکان و با بهره گرفتن از برآورد گر کوکریجینگ انجام گردید که در آن شوری آب ECW به عنوان متغیر کمکی در نظر گرفته شد نتایج حاصل از روش کوکریجینگ با کریجینگ برای برآورد نسبت جذب سدیم و کلر به کمک معیار آماری RMSE مورد ارزیابی قرارگرفت نتایج نشان داد که در برآورد میزان نسبت جذب سدیم کوکریجینگ با RMSE برابر با ۳/۰۷ دقت بیشتری نسبت به روش کریجینگ داشت هرچند که هر دو روش دارای دقت قابل قبولی بودند
-نوری و نوروزی آورگانی، ۱۳۸۶، ارزیابی توان محیطی برای توسعه توریسم در دهستان چغاخور بیان داشتند. این منطقه دارای توانها ومنابع متنوع محیطی اعم از آب کافی،خاک حاصلخیز، شرایط اقلیمی مطلوب، پوشش گیاهی، عوامل ارتباطی و پدیده های طبیعی و انسانی جاذب گردشگری است که در صورت برنامه ریزی و استفاده مناسب از آنها، می توان بسیاری از مشکلات اقتصادی و اجتماعی منطقه را از بین برد و منطقه را در مسیر توسعه همه جانبه و پایدار هدایت کرد.این ارزیابی با روش تجزیه و تحلیل سیستمی و در هفت گام: تعیین اهداف اصلی و مرحله ای پژوهش، تهیه طرح تحقیق، شناسایی وضع موجود، انتخاب مدل، ارزیابی قابلیت ها، توانها و تعیین واحدهای محیطی، تلفیق و ترکیب نهایی و تعیین کاربری ها، انتخاب بهترین گزینه (تعیین اولویت) با توجه به شرایط منطقه ای انجام پذیرفته است. نتیجه بررسی نشان می دهد تمامی سطح منطقه برای توسعه توریسم (شامل تفرج گسترده و تفرج متمرکز) از توان بالایی برخوردار است. درتعیین کاربری، دهستان به چهار واحد محیطی توریستی تفکیک شده که به لحاظ وسعت به ترتیب عبارتند از: تفرج گسترده طبقه ۲، تفرج گسترده ۱ و متمرکز۲، تفرج گسترده و متمرکز ۱، تفرج گسترده طبقه می باشد.
-مومنی و قشقایی زاده و رحیمی، ۱۳۹۱، بررسی پتانسیلهای زمانی اکوتوریسمی و ژئوتوریسمی تالاب گاوخونی و تپه ماسه های ورزنه با استفاده ازGIS بیان داشتند اکوتوریسم سفر مسئولانه به مناطق طبیعی به منظور حفظ محیط زیست و بهبود اوضاع اقتصادی جوامع محلی است.تالاب گاوخونی یکی از ارزشمندترین اکوسیستمهای تالابی کشور است که وسعت آن در فصل پر آبی به ۴۷۰ کیلومترمربع میرسد و در ۲۵ کیلومتری شهر ورزنه قرار دارد. نقش منحصر به فرد این تالاب در جلوگیری از گسترش کویر، پذیرش هزاران پرنده بومی مهاجر، تصفیه و پالایش آب و ذخائر زیستی متنوع و پتانسیل های بیابان پیمایی، قدم زدن روی شنها، موتورسواری، شترسواری، چشم انداز و افق وسیع کویر، مشاهده بدون مانع ستارگان در شب های کویری، خواص درمانی لجنها، اولویت مطالعات کویر شناسی، قایق رانی در محل بند شاخ کنار، در صورت تجدید حیاط گاوخونی ماهی گیری، شنا، چشم انداز جنگل های گز، فرهنگ دست نخورده مردم ورزنه، زنان چادر سفید شهرورزنه و…آن را به یکی از مراکز مهم پذیرش اکوتوریسم تبدیل کرده است. روش تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی است. هدف این پژوهش بررسی پتانسیلهای زمانی اکوتوریسمی و ژئوتوریسمی تالاب گاوخونی و تپه ماسه های ورزنه با استفاده ازGIS) است. تالاب گاوخونی و تپه های ماسه‎ای به دلیل دور بودن از اصفهان دارای یک طبیعت بکر گیاهی و جانوری است و از این حیث دارای جاذبه های کافی برای اکوتوریسم می باشد و چنانچه بر روی آن فعالیت گردد میتواند به عنوان یکی از مراکز مهم و اصلی اکوتوریسمی و ژئو توریسمی کشور معرفی شود. با توجه به تابش فراوان در این منطقه زمان گردشگری از عوامل اصلی وجود گردشگر در این منطقه میباشد که به وسیله شبیه سازی تابش خورشید در GIS زمان مناسب گردشگری بدست آمده و لزوم برنامه ریزی زمانی مناسب جهت گردشگری طلب می‎کند.
حیدری، ۱۳۹۱، بررسی ژئوتوریسم در ایران ، ژئوتوریسم یکی از زیرمجموعه های اکوتوریسم محسوب می شود که دربرگیرنده سفر گردشگران برای بازدید از جاذبه های گردشگری مرتبط با ژئومورفولوژی و زمین شناسی در یک مکان که هویت فضایی مکانی آن حفظ شده است. به عبارت دیگر پدیده های خاص ژئومورفولوژیکی که دارای جذابیت گردشگری بوده به عنوان یک جاذبه گردشگری به بازار گردشگری (تقاضای گردشگری) عرضه می شودو گردشگران علاقه مند برای بازدید از آن پدیده ها به مکان مربوطه سفر می کنند. آن مکان به عنوان یک محیط طبیعی دارای هویت فضایی مکانی بوده و تبلوری از گردشگر (انسان) و محیط طبیعی(مکان گردشگری) محسوب می شود، به همین دلیل است که در برخی متون از ژئوتوریسم به عنوان گردشگری جغرافیایی نیز یاد می کنند
نوری و احسان زاده ، ۱۳۹۱، مطالعه و معرفی قابلیت های بالقوه ژئومورفولوژیکی و ژئوتوریستی سواحل چابهار در توسعه ی آتی آن مورد مطالعه: بدلندها ( کوههای هزار دره) بیان داشته : منابع گردشگری که در برگیرنده زیباییها و جاذبه های محیطی اعم از طبیعی، فرهنگی – تاریخی و انسان ساخت می باشد جزء ضرورتهای اساسی برای گسترش روند گردشگری به شمار می آید. یکی از انواع توریسم که بتازگی مطرح شده است و شباهت بسیار زیادی با اکوتوریسم دارد ژئوتوریسم می باشدکه از ترکیب واژه های ژئو (زمین) و توریسم (جهانگردی) پدید آمده است که نیازمند بهره گیری توریسم از علوم زمین می باشد. هدف از این پژوهش بررسی نقش و جایگاه بدلندهای چابهار به مساحت ۲۴۰۰ کیلومتر مربع است که می تواند در توسعه ی ژئوتوریسم منطقه بسیار کارآمد باشد. این تحقیق از نوع توصیفی -تحلیلی است و برای جمع آوری اطلاعات مورد نیاز از بررسی های اسنادی و کتابخانه ای استفاده شده است. سرزمین های بدلندی یکى از مناظر بدیع و سحرانگیزی هستند و می‎توان به عنوانشاخص ترین پدیده ژئو مورفولوژی این ناحیه به شمار آورد که در هیچ منطقه دیگری از ایران با این تنوع منظره، تراکم، تفاوت ارتفاعی و زیبایی مشاهده نمی‎شود.
کرمی، پریوش، ۱۳۹۱، ارزیابی پتانسیل های ژئوتوریسمی بیابان های ایران و جایگاه ژئوپارک بیان داشته صنعت ژئوتوریسم امروزه به عنوان یکی از ارکان مهم گردشگری جهان می باشد. توسعه گردشگری و بخصوص توسعه پایدار ژئوتوریسم در مناطق کویری و بیابانی ایران به لحاظ وجود عناصر و جاذبه های فراوان امری امکان پذیرو قابل اجرا می باشد. بیابان ها در سراسر ایران پراکنده شده اند بطوریکه حدود ۳/۲ وسعت ایران را بیابان تشکیل می دهد. این مناطق به علت دارا بودن شرایط ویژه ژئومورفولوژیکی، آب و هوای خاص و مناظر طبیعی و کم نظیر که گویای عناصر و اجزای کویر است .جزء مناطق ژئوتوریسمی مهم کشور می باشد. وجود جاذبه هایی مثل دشت های ریگی قلوهسنگ های چند وجهی، ماسه های بادی، تپه‎های هرمی، نبکا، برخان، پلیگون های نمکی، آتشفشان ها، گل فشان ها، کویرها و…….در بیابان های ایران حاکی از توان و قابلیت های این مناطق دارد اما بدون شناخت و ارزیابی پتانسیلهای بالقوه و بالفعل امکان برنامه ریزی و پیش بینی وجود نخواهد داشت. هدف این پژوهش بررسی و ارزیابی توان ژئوتوریستی بیابان‎های ایران و دستیابی به راهکارهای بهینه برای رسیدن به توسعه پایدار زمین گردشگری در مناطق بیابانی کشور ایران است.
فصل سوم
روش اجرای تحقیق، مواد و روش
۳-۱داده ها
مهمترین داده ها ومواد لازم درتحقیق زیر داده های بارندگی و رواناب در ایستگاههای مورد نظر بوده و همچنین نقشه های متعدد از سازمانهای مختلف می باشد. جهت ارزیابی توان کاربری ژئوتوریسم درحاشیه رودخانه امامزاده ابراهیم(ع) شفت از آمار بارندگی سازمان هواشناسی استان گیلان در ایستگاه مبارک آباد و چوبر استفاده شده است.
جدول ۳-۱ میانگین بارش سالانه حوضه امامزاده ابراهیم در ایستگاه چوبر

سال