تلاش طرح‌های مشترک از شرکت‌های متعدد برای ارائه پیشنهاد مشترک برای مشتریان خود

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

هکر و دیگران (۲۰۰۶)

مدل‌های کسب و کار به منظور شناسایی بازیگران کسب و کاری که در یک حرفه هستند و نیز چگونگی روابط صریح و روشن خود به وجود آمده‌اند. روابط در مدل کسب و کار از نظر ارزش تبادل بین بازیگران فرموله شده است.

آندرسون و دیگران (۲۰۰۶)

از سوی کدام شرکت که قادر به ایجاد ارزش توسط هماهنگی جریان اطلاعات، کالا و خدمات در میان شرکت کنندگان در صنعت‌های مختلف در تماس با آن است از جمله مشتریان، شرکا در زنجیره ارزش، رقبا و دولت

کالیو و دیگران (۲۰۰۶)

راه‌های ایجاد ارزش برای مشتریان و روشی که در آن کسب و کار تبدیل فرصت‌های بازار به سود از طریق مجموعه‌ای از بازیگران و فعالیت‌ها و همکاری

راجالا و وسترلاند (۲۰۰۷)

مدل کسب و کار نشان دهنده تجارت اصلی سازمان و لازم است باری توصیف این سازمان از دیدگاه مأموریت اصلی آن و محصولات و خدماتی را که به مشتریان خود ارائه می‌کند.

جانسن و دیگران (۲۰۰۸)

روش انجام کسب و کاری که توسط یک شرکت می‌تواند خود را حفظ کند و به تولید درآمد بپردازد.

راپا (۲۰۰۸)

مدل کسب و کار
همان‌گونه که در شکل نشان داده شده است پژوهشگران با بررسی ادبیات مدل کسب و کار، پنج مرحله را در سیر تکامل مدل کسب و کار شناسایی نموده‌اند.
تشریح عناصر
به کار گیری مفهوم
آنتولوژی مدل‌ها
لیست اجزا
تعریف و طبقه بندی
شکل ‏۲-۱: سیر تکامل مدل کسب و کار
مرحله اول مصادف با زمان تولد مفهوم مدل کسب و کار و تعاریف این مفهوم می‌باشد
مرحله دوم عناصر مدل کسب و کار به تعاریف ارائه شده اضافه شده و سعی گردیده که از این طریق تعاریف ارائه شده تکمیل گردند.
در مرحله سوم سعی شده است توضیحات جامعی در خصوص عناصر مدل کسب و کار ارائه گردیده و عناصر مدل کسب و کار مانند بلوک‌های ساختمانی برای بنیان نهادن مفهوم مدل کسب و کار در کنار یکدیگر قرار داده شوند.
در مرحله چهارم صاحب‌نظران، مدل نمودن اجرا به صورت مفهومی را آغاز نموده و سعی نمودند تا از طریق این مدل‌سازی فرا مدل‌های مدل کسب و کار را به شکل‌‌های مرجع و هستی شناسی ارائه نمایند.
در مرحله پنجم از مدل‌های مرجع برای برنامه‌های سیستم‌های اطلاعاتی و مدیریتی استفاده گردیده است(اوستروالدر،۲۰۰۵).
اگر چه تحقیقات زیادی روی مدل‌های کسب و کار صورت گرفته است اما نتیجه تحقیقات، تصویر کاملی از ابعاد و ویژگی‌های مدل کسب و کار بدست نداده است(لامبرت،۲۰۰۴). جامع‌ترین تحقیق برای کشف منشأ و ریشه کسب و کار توسط اوستروالدر و همکاران(۲۰۰۵) صورت گرفته است. آن‌ها دریافتند که ورود این واژه‌ی نسبتاً جدید به حدود پنج دهه اخیر باز می‌گردد.
نخستین بار بلمن و کلارک^[۲۳] در سال ۱۹۵۷ از این واژه در یک مقاله علمی استفاده نمودند. پس از آن‌ها در سال ۱۹۶۰ جونز از این واژه در عنوان و چکیده‌ی مقاله‌ی خود استفاده کرد(جونز^[۲۴]،۱۹۶۰). در سال ۱۹۶۱ آلفرد چندلر^[۲۵] کتابی با عنوان استراتژی و ساختار منتشر نمود. او در این کتاب گزارش جامعی از رشد سریع و تغییرات حاصل از آن در شرکت‌های صنعتی ارائه نمود و در آن به مفهوم مدل کسب و کار اشاره نمود. او در این کتاب چگونگی پاسخگویی شرکت‌ها به چالش‌های متفاوتی که به دلیل تغییرات محیطی یا داخلی شرکت ایجاد می‌شود را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد. ایگور آنسف^[۲۶] در سال ۱۹۶۵ کتابی بر اساس عقاید چندلر با عنوان استراتژی شرکت منتشر نمود و در آن به بسط مفهوم مدل کسب و کار پرداخت و در کتاب خود چهار چوبی ارائه داد تا شرکت‌ها بتوانند با بهره گرفتن از آن و بر اساس فرصت‌ها و تهدیدهای محیطی استراتژی خود را تنظیم نمایند(رضوی،۱۳۸۹).
اجزای مدل کسب و کار
در زمینه‌ی اجزای تشکیل دهنده‌ی مدل کسب و کار دیدگاه‌های متفاوتی از پژوهشگران صاحب نظر در این زمینه داریم که در ادامه به تعدادی از مهم‌ترین دیدگاه‌ها اشاره می‌نماییم.
از نظر سای و همکارانش ده مؤلفه‌ی بررسی شده از مهم‌ترین مولفاتی می‌باشند که در مدل کسب و کار باید جای گیرند. این ده مؤلفه در جدول زیر به اختصار بیان گردیده‌اند.
جدول ‏۲-۲: مؤلفه‌های مدل کسب و کار(سای و همکاران،۲۰۱۱؛ سای و سو،۲۰۱۱)

مؤلفه‌ها

تعریف

رابطه (۲- ۲۸) y_Γ۱ (x) = (h_d + h_t ) (۱ – )^۲ – ux – x² ; – w₀/2 < x < 0
y_Γ۲ (x) = (h_d + h_t ) (۱ – )^۲ + ux – x² ; ۰ < x < w₀/2
y_Γ۳ (x) = h_d (۱ – )^۲ ; – w_i /۲ < x < w_i /۲
y_Γ۴ (x) = h_c (۱ – )^۲ ; – w_i /۲ < x < w_i /۲
y_Γ۵ (x) = – (h_d + h_c) (1 – )^۲ ; –w₀/2 < x < w₀/2
ناحیه حفره­ی دهانی بین لب پایینی و بالایی ۲/۳ h_iw_i است. ناحیه لب­ها به صورت
w₀ R= 2/3 h₀w₀ + ( uw₀ /۱۲) می­باشد. پارامترها برای بیضی مدل شده برای زبان y_ton، که مرکز عمودی از زبان، h_ton ارتفاع زبان، w_ton پهنای زبان هستند. مساحت قابل مشاهده از زبان /۴ h_tonw_ton π است. برای سادگی تمام سهمی­ها به یک کانتور R ∂ Γϵ از الگوی انعطاف­پذیر گروه­بندی می­شوند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

رابطه (۲- ۲۹) () = ( x , y_Γ (x) )^T = (x() ,y() )^T
که ϵ [۰,۱] و N گره­ که,…..,N} 1} n ϵ .
الگوی انعطاف­پذیر سعی در می­نیمم سازی انرژی دارد. انرژی­ها می­توانند وابسته به دره­ها^[۳۸] یا قله­های نواحی در تصویر تعریف شوند.
رابطه (۲- ۳۰) E_v = () dA
یا روی لبه­های تصویر به شکل رابطه (۲- ۳۱) تعریف شود.
رابطه (۲- ۳۱) E_e = () d
_e () , Ф_v (Ф پتانسیل­های لبه و دره­ها از تصویر هستند.
انرژی محدودیت داخلی ۲ E_con= k/2 (w₀ – λh₀)² ; λ می­باشد. پارامترهایی همچون، , w₀ , h₀) θ) توسط تابع انرژی E_v و بقیه پارامترها توسط می­نیمم سازی انرژی لبه E_e تنظیم می­شوند.
یکی دیگر از روش_­ها برای شناسایی دیداری صحبت روش مبتنی بر تصویر است که روش پایین به بالا نیز نامیده می­ شود. در واقع این روش مبتنی بر شدت روشنایی پیکسل­های تصویر است و هر گونه پردازشی روی این مقادیر شدت روشنایی صورت می­گیرد و ویژگی­ها از آن­ها استخراج می_­شود.
۲- ۶ موجک هار^[۳۹]
یکی از روش­های مبتنی بر تصویر DWT می­باشد که کاربردهای زیادی در حوزه استخراج ویژگی به خصوص از تصویر دارد و یکی از ویژگی­های مؤثر در شناسایی تصاویر می­باشد. که مستقیما از خود این ضرایب استفاده شده یا از سایر ویژگی­ها و مشخصه­ها که از این ضرایب استخراج می­ شود استفاده شده است. از دیگر کاربردهای ویولت حذف نویز از سیگنال­ها و تصاویر با حذف محدوده خاصی از ضرایب موجک و فشرده­سازی تصاویر می­باشد.
یکی از ساده­ترین انواع این تبدیل ، ویولت هار می­باشد که در [۱۶] این روش به کار گرفته شده و لب با بهره گرفتن از این تبدیل قطعه­بندی شده و بردارهای ویژگی از نتیجه آن استخراج می­ شود. قطعه­بندی لب در چند مرحله صورت گرفته است.
۲- ۶- ۱ پیش پردازش
شرایط نوری برای نرمالیزه کردن سطح روشنایی در تصویر اصلی با تابع لگاریتمی به صورت زیر تغییر داده شده است.
رابطه (۲- ۳۲)
که f(x , y) تصویر اصلی و g(x,y) تصویر پیش پردازش شده است. مجموعه پارامترهای (k , d , t) برای کنترل موقعیت و شکل منحنی تنظیم شده ­اند. در این مطالعه به طور نسبی (۲، ۰٫۵، ۱۲) در نظر گرفته شده ­اند.
۲ – ۶ – ۲ تبدیل رنگی
رنگ لب و ناحیه پوست معمولاً هم­پوشانی دارند بنابراین فضای رنگی خاصی باید برای نشان دادن تغییرهای کوچک انتخاب شود. از آن‌جا که فاصله بین هر دو نقطه در فضای رنگی متناسب با تفاوت رنگ آن­ها است. یک فضای رنگی یکنواخت نیاز است. تصویر رنگی به فضای رنگی CIEL^*u^*v^* و CIEL^*a^*b^* تبدیل می­کنیم. بردار رنگی{ L^*,a^*,b^*,v^*,u^*} برای هر تصویر با بهره گرفتن از معادله­هایی که در [۱۷] ارجاع داده شده است محاسبه می­ شود. در این­جا فقط پارامترهای{ a^*, u ^*} استفاده شده است چون تفاوت اصلی بین لب و ناحیه چهره رنگ قرمز لب می­باشد و در دو بردار انتخاب شده این رنگ مؤثر­تر است.
۲ – ۶ – ۳ قطعه بندی ^[۴۰]
بعد از پیش پردازش و تبدیل تصویر به فضای رنگی ذکر شده در بالا فرایند قطعه­بندی به صورت زیر انجام می­ شود.

1. 1. دو مؤلفه برداری { a^*, u^*} به یکدیگر اضافه شده و اندازه تصویر برای تطابق با تصویر اصلی تغییر می­ کند.

1. 1. تبدیل هار صورت گرفته و ضرب انجام شده است و چهار ماتریس مختلف ( dA ,dH ,dV ,dD) مشخص می­شوند.

ماتریس dA برای استخراج ناحیه لب کافی می­باشد. پس سه ماتریس دیگر در نظر گرفته نشده است و در نهایت فیلترینگ شکل شناسی^[۴۱] و پس پردازش برای افزایش دقت بکار برده شده است. شکل لب با این روش استخراج شده و ویژگی­هایی همچون پهنا و ارتفاع و زوایای گوشه لب و میانگین فاصله عمودی بین نقاط محاسبه می­ شود.
۲ – ۷ آنالیز مؤلفه­ های خاص
عملکرد این روش به این صورت است که ابتدا میانگین داده ­ها ( بر روی هر بعد) را از داده ­ها کم می­ کند و داده ­های جدید با میانگین صفر تولید می­نماید. سپس ماتریس کوواریانس داده ­های جدید محاسبه می­ شود. بردارهای ویژه یکه ماتریس کوواریانس را می­توان به عنوان بردار ویژگی­ها در نظر گرفت زیرا به نوعی پراکندگی داده ­ها را نشان می­دهد. داده ­های نهایی، با ضرب بردارهای ویژگی در داده ­های با میانگین صفر به دست می­آیند.
آنالیز مؤلفه­ های خاص برای فشرده­سازی و استخراج ویژگی استفاده می­ شود. در [۱۸] نمایش منیفلد^[۴۲] بر اساس آنالیز مؤلفه­ های خاص برای شناسایی دیداری صحبت ارائه شده است. داده ویدیویی زمان واقعی توسط آنالیز مؤلفه­ های خاص فشرده شده و نقاط با بعد کم برای هر فریم که منیفلد را تعریف کند محاسبه می­شوند. سیستم شناسایی شامل سه مرحله می­باشد. در اولین گام تصویرها با بهره گرفتن از مؤلفه شبه رنگ^[۴۳] از داده RGB لب­ها استخراج می­شوند [۱۹] و با روش آستانه­گیری^[۴۴] مبتنی بر هیستوگرام^[۴۵] یا سابقه­نما لب­ها قطعه­بندی می­شوند. دومین گام تولید ماکزیمم انتظار^[۴۶] منیفلدها و انجام درون­یابی و نمونه گیری دوباره از منیفلدها می­باشد. سومین گام کلاسه­بندی منیفلدها است.
۲- ۷ – ۱ زمینه ریاضی EM – PCA
ماکزیمم انتظار آنالیز مؤلفه­ های خاص تعمیمی از روش آنالیز مؤلفه­ های خاص به وسیله ترکیب مزایای الگوریتم Em در بخش­های تخمین مقادیر ماکزیمم احتمال برای اطلاعات از دست رفته می­باشد. این روش در دو مرحله مجزا صورت می­گیرد.
مرحله E : W = (V^T V)^-1V^-1A
مرحله : M V_new = AW^T(W W^T )^-۱
W ماتریس حالت­های مجهول وV بردار داده و A داده مشاهده است.
۲- ۷- ۲ تولید منیفلد از تصویر ورودی
لب­ها در هر فریم قطعه­بندی شدند و داده سطح خاکستری اطراف ناحیه لب استخراج می­ شود و برای تولید فضایی با بعد کم توسط فرایند EM – PCA استفاده می­ شود. سپس، داده سطح خاکستری روی این فضا طرح­ریزی^[۴۷] شده و برای هر فریم یک نقطه یا بردار با بعد کم محاسبه می­ شود. نقاط ویژگی به دست آمده بعد از طرح­ریزی داده روی فضای EM-PCA با بعد کم، با مرتب­سازی فریم­ها به صورت افزایشی نسبت به زمان توسط چندین خط به هم متصل می­شوند. در شکل (۲- ۶) می­بینیم.

شکل ۲- ۶ فرایند تولید منیفلد
منیفلدها مستقیماً برای شناسایی دنباله تصویر نمی ­توانند استفاده شوند به این دلیل که تعداد فریم­های موجود در دنباله ورودی متغیر است و وابسته به پیچیدگی کلمه­ی بیان شده است. برای حل این مشکل نیاز به درون­یابی منیفلدها برای دستیابی به یک سطح پیوسته و نمونه گیری مجدد آن به طور یکنواخت با بهره گرفتن از تعدادی نقاط کلیدی از پیش تعیین شده داریم.
برای درون­یابی از نوار باریک مکعبی^[۴۸] استفاده شده است. که استفاده از آن باعث ایجاد سطح یکنواخت برای منیفلد و کاهش اثر نویز می­ شود. در شکل (۲- ۷) نمونه درون­یابی شده (a) و نمونه گیری شده (b) نشان داده شده است.

• شناسايي ابزارها و تكنيك هاي دقیق و رايج، براي استفاده در فرایند انتخاب پروژه

• شناسایی مهم ترین معیارها و زیر معیارهای تصمیم گیری مالی، استراتژیک و ریسک و تعیین میزان اهمیت آن ها با بهره گرفتن از ابزار های مناسب

• رتبه بندی پروژه های سرمایه گذاری بر اساس میزان ارزش و حداکثر سازی منافع مالی و استراتژیک در سازمان

• شناسایی و رتبه ­بندی ریسک در هر یک از پروژه­ های سرمایه­­گذاری و رتبه ­بندی پروژه ها بر اساس میزان مخاطره و کمینه سازی ریسک پروژه­ های انتخابی

• ارائه چهارچوبي مفهومي جهت کمک به سرمایه گذاران در منطقه مورد نظر براي انتخاب مناسب ترين پروژه­هاي سرمايه اي و تخصيص منابع مالي کمياب

• پیاده سازی مدل طراحی شده در یک مورد مطالعه در منطقه انتخاب شده

4-1-3 نوع تحقیق:
هر چند که این تحقیق به دنبال ارائه مدلی جامع برای کمک به تصمیم گیرندگان و سرمایه گذاران در منطقه آزاد تجاری صنعتی ارس برای انتخاب پروژه­ های بهینه می­باشد با این وجود نتایج این تحقیق با بومی سازی شاخص­ های، وزن شاخص ­ها و استفاده از ابزار و روش­های همخوان با چارچوب طراحی شده قابل استفاده در موارد دیگر نیز می­باشد بنابراین تحقیق مورد نظر از جنبه هدف توسعه ای و از جنبه نتیجه یک تحقیق کاربردی محسوب می­گردد.

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

5-1-3 قلمرو مکانی ، زمانی و نمونه و جامعه تحقیق:
داده های این پژوهش از سازمان معاونت اقتصادی و سرمایه گذاری منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس واقع در شمال غرب ایران در نقطه صفر مرزی و در مجاورت با کشورهای ارمنستان، آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان که در سال 1392 اقدام به شناسایی فرصت های سرمایه گذاری منطقه در حوزه مد نظر خود نموده است به دست آمده است. همچنین با توجه به نوع و ماهیت تحقیق نیازی به استفاده از نمونه گیری در این تحقیق نمی ­باشد و فرایند طراحی شده در یک نمونه که اطلاعات مورد نیاز آن در بانک اطلاعاتی سازمان معاونت اقتصادی و سرمایه گذاری منطقه ارس موجود می­باشد پیاده شده است.
6-1-3 روش های گردآوری داده ها و ابزار مورد استفاده برای آن و تحلیل داده ها:
داده های مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه ای و استفاده از مستندات موجود در سازمان سرمایه ­گذاری منطقه آزاد ارس و نیز استفاده از پرسشنامه برای نظر خواهی از کارشناسان و خبرگان فعال در زمینه ارزیابی اقتصادی جمع آوری خواهد شد. همچنین برای تحلیل داده ­های به دست آمده از نرم افزار ­های SPSS، Expert Choice، EXCEL، LINGO و دیگر نرم افزار های تحقیق در عملیات استفاده خواهد شد. در موارد استفاده از پرسشنامه نیز روایی و پایایی نتایج، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.
7-1-3 نوآوری تحقیق:
روش­­های ارائه شده در زمینه انتخاب پروژه و مديريت سبد پروژه از یک چک لیست ساده تا الگوریتم­های فراابتکاری متغییر می­باشد. با این حال با توجه به گستردگي مفاهيم و مدل هاي ارائه شده، ليكن مدل هاي موجود عمدتا به صورت تئوري و کلی بوده و چندان به مرحله عملياتي وارد نشده اند به طوریکه با توجه به تفاوت ماهیت رشته فعالیت های مختلف، اساسا ارائه یک چارچوب کلی برای همه سازمان ها از کارایی کافی برخودار نخواهد بود. همچنین در مفاهیم مدیریت سبد پروژه­ ها، تطابق اهداف و استراتژي هاي پروژه با اهداف و استراتژي هاي سازمان مطلبي به مراتب مهم تر از سود پروژه­ ها بوده است كه بايستي به آن توجه ويژه­اي داشت. از طرفی همواره ریسک و عدم قطعیت موجب به خطر افتادن منابع و سلامت پروژه­ های انتخابی می­گردد. بنابراین در فرایند انتخاب پروژه به علت پیچیدگی کار گاها یک یا چند هدف نادیده گرفته می­ شود. همچنین بین عوامل مذکور تضاد دیده می­ شود و بهبود یک هدف موجب کاهش هدف دیگر می­ شود. در اين تحقيق با ارائه يك چارچوب مفهومي و معرفي ابزار­ها و تكنيك هاي مفيد در هر مرحله، مدلي مناسب براي تسهيل در مديريت پروژه­هاي سرمايه گذاري برای سازمان­های پروژه محور پیشنهاد شده است تا علاوه بر بیشینه سازی منافع مادی و تطابق استراتژیک، ریسک پروژه­ های انتخابی نیز به صورت همزمان کمینه گردد و یا آستانه تحمل ریسک سازمان در فرایند انتخاب پروژه در نظر گرفته شود. بنابراین جنبه نوآوری مدل مورد نظر، توجه همزمان به سه بعد سودآوری، تطابق استراتژیک و میزان ریسـک پروژه­ های سـرمایه گذاری می­باشد. همچنین در انتخاب شاخص­ های ارزیابی پروژه­ ها به لحاظ جنبه­ های ذکر شده جامعیت بیشتری نسبت به تحقیقات دیگر وجود دارد. تنوع و ترکیب ابزارهای بهینه سازی(تحقیق در عملیات) مورد استفاد در این تحقیق نیز به صورت یک جنبه نوآوری دیگر می ­تواند در نظر گرفته شود.
8-1-3 محدودیت و مشکلات تحقیق:
همانند هر تحقیق دیگری این پژوهش نیز بدور از محدودیت نبوده است. از جمله این محدودیت­ها می­توان به گستردگی بحث مورد نظر اشاره کرد که به قدرت و جرات می­توان گفت که جنبه­ های مختلف این تحقیق از جمله ابزارهای مورد استفاده، شاخص­ های مورد استفاده، فرایند­های مورد استفاده و … خود یک تحقیق کامل دیگر را می­طلبد تا بتوان به عمق مطالب مورد نظر پی برد. بنابراین این مورد محدودیت زمانی را برای محقق به وجود آورده است. محدودیت دیگر محدودیت دسترسی به بعضی از اطلاعات خاص در رابطه با پروژه­ های مورد مطالعه می­باشد. با توجه به فرایند طراحی شده اطلاعات پروژه ­­های سرمایه گذاری باید در موارد مشخص شده به صورت کامل وجود داشته باشد تا قابلیت مقایسه بین آن­ها وجود داشته باشد. در مواردی که این مورد دیده نمی­شد. سعی شد اطلاعات مورد نظر با کمک خبرگان تخمین زده شود و یا پروژه وارد فرایند مقایسه نگردد. همچنین در مرحله نهایی انتخاب پروژه و تخصیص منابع با توجه به وجود اهداف چند گانه نیاز به تعیین اولویت اهداف برای تبدیل مدل چند هدفه به یک مدل تک هدفه وجود دارد که با توجه به عدم امکان تعامل با خبرگان در این زمینه و پیچیدگی­های خاص روش های چند هدفه مجبور به استفاده از روش معیار جامع شدیم. این روش تنها روشی است که نیاز به اطلاعات گیری از تصمیم گیرندگان ندارد.
2-3 يافته ها
در رابطه با تئوری انتخاب سبد پروژه پیچیدگی های زیادی وجود دارد که طراحی یک مدل یکپارچه که همه روابط و معیارها را دربر بگیرد را با دشواری های زیادی روبه رو ساخته است.این پیچیدگی های انتخاب را می توان از جمله موارد زیر دانست:

• اهداف (یا معیارهای) چندگانه و گاها متضاد در انتخاب ها وجود دارد. (به عنوان مثال درجه اهمیت اهداف مالی در مقابل معیارهای اهداف سیاستی از قبیل اهمیت استراتژیک پروژه).

• ارزیابی پروژه های انفرادی پیشنهاد شده با در نظر گرفتن دو فاکتور اضافی، پیچیده شده است: اولا برخی از معیارها کیفی بوده که در مقابل معیارهای کمی قرار می گیرند و طریقه ارزیابی معیارهای کیفی متفاوت از معیارهای کمی بوده و از روی قضاوت سهامدران انجام می پذیرد. ثانیا هر پروژه ریسک مخصوص به خود دارد(ریسک = احتمال شکست) و ممکن است عدم قطعیت بزرگی در مورد هر دو بعد این ریسک وجود داشته باشد و امتیاز پروژه های گوناگون در هر معیار با عدم قطعیت همراه باشد برای مثال برآورد NPV برای یک پروژه جدید می تواند کاملا غیر مطمئن باشد.. به عبارت دیگر ارزیابی ریسک و عدم قطعیت می تواند متفاوت باشد.

• پروژه ها می توانند به صورت قابل توجهی با پروژه های دیگر وابستگی داشته باشند. این به دلیل بهره برداری از منابع مشترک اتفاق می افتد. همچنین این احتمال وجود دارد که پروژه ها با هم ناسازگار باشند.

• علاوه بر دشواری های مرتبط با اهداف پروژه، اغلب موارد چندین محدودیت باید در نظر گرفته شود. از مهمترین محدودیت ها می توان به بودجه پروژه، برنامه ریزی و ملاحظات برنامه ای اشاره کرد. از محدودیت های مهم دیگر می توان به محدودیت های مرتبط با بازار و نیروی انسانی و قابلیت های تکنولوژیکی اشاره کرد.

• تعداد پروژه های قابل قبول به خصوص در سازمان های بزرگ، اغلب خیلی زیاد است و ممکن است تعداد زیادی از ترکیب های مختلف این پروژه ها قابل انتخاب باشد. این مطلب از این جهت اهمیت دارد که پروژه- های با اولویت کمتر حذف شوند.

• توجه به شرایط بومی در تدوین معیارهای انتخاب پروژه بسیار مهم است.

• سبد منتخب بایستی با توجه به عواملی چون ریسک و زمان اتمام پروژه، متوازن گردد.

در تلاش برای ارائه مدل های جامع ارزیابی و انتخاب سبد پروزه بیش از صد روش مختلف ارائه شده است. با این وجود به دلیل در نظر نگرفتن همه مسائل مرتبط با سبد پروژه و یا صعوبت کاربرد بسیاری از این روش ها کاربردی نشده اند و یا در بخش صنعت عمومیت کاربرد نیافته اند. می توان دلایل عدم موفقیت چارچوب های قبلی را به صورت زیر بیان کرد:
از جمله دلایل عدم موفقیت چارچوب های قبلی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
– در نظر نگرفتن قضاوت، تجربه و درک تصمیم گیرندگان در انتخاب سبد پروژه ها
– عدم ارائه چارچوب یکپارچه با فرآیندی انعطاف پذیر و منطقی و دربرگیرنده مشارکت همه تصمیم گیرندگان
– عدم انتخاب معیارهای متناسب با استراتژی شرکت و مرحله به مرحله نبودن مدل ها
– ضعف در برخورد با جنبه های غیر مالی، عدم استفاده از تجربه و دانش مدیران پروژه و احساس پیچیده بودن مدل ها(روانشادنیا و عباسیان جهرمی، 1391)
3-3 عوامل موثر در انتخاب تکنیک انتخاب پروژه
برگزیدن روش های مورد استفاده یکی از حساس ترین مراحل در پروسه انتخاب پروژه می باشد. انتخاب نامناسب روش باعث اتلاف هزینه و وقت و در پاره ای از موارد سبب از بین رفتن فرصت انتخاب می گردد. آگاهانه انتخاب کردن روش بایستی با توجه به در نظر گرفتن تمامی رایط و ارزیابی دقیق انجام گردد. تعدادی از معیارهایی که در تعیین روش انتخاب پروژه موثر می باشند عبارتند از(روانشادنیا و عباسیان جهرمی، 1391):

• استراتژی سازمان

• اطلاعات موجود

• نیروی انسانی متخصص

• هزینه

• انعطاف پذیری مدل

• واقع گرایی

• قابلیت مدل

• قدم به قدم بودن روش

• سهولت رایانه ای کردن

۶۳۲٫۸۹۲

۸٫۸۵۷-

۰٫۹۵۵۷

^۵-۱۰*۷

۶۶٫۲۰۳-

۰٫۹۶۳۴

۶۳۸٫۹

۰٫۲

۰٫۹۹۸

نانوژل و جداسازی آن از محیط آبی پس از فرایند حذف
با احتساب‌اینکه ۹۰% از نانوژل استفاده‌شده، آب بود، مقدار ۳ گرم نانوژل برای حصول به ۰٫۳ گرم جاذب خشک استفاده‌شد، البته‌این مقدار حذف بالایی را برای رنگ بریلیانت‌گرین‌ایجاد کرد که با توجه به مراحل بهینه‌سازی جاذب در ابعاد ذرات غیر نانو، تنها مراحل مقدار جاذب و زمان تماس لازم شد که بهینه شوند. آزمایش‌ها نیز‌این پدیده را نشان دادند. مسئله‌ی اساسی در به کار بردن نانوژل به عنوان جاذب در جداسازی آن می‌باشد، با توجه به‌این که مواد نانو ساختار اساساً تشکیل سوسپانسیون نداده و ذرات جامد نانوساختار به شکل ژل در داخل مایع، به صورت لخته تشکیل کلونی می‌دهند، لذا‌این امر به عنوان یک خاصیت مهم و مفید در به کار بردن شکل نانوژل از جاذب مورد توجه قرار گرفت، علاوه بر آن با توجه به‌این که نانو فیبر‌های سلولزی زمانی که از روزنه ای جریان پیدا می‌کنند، به دلیل انباشت نانوفیبر‌ها روی هم، یک شبکه‌ی منسجمی‌تشکیل می‌دهند که نقش فیلتر را بعد از فرایند جذب‌ایفا می‌کنند، به همین دلیل می‌توان خود فیلترینگ^[۷۹] را بر روی‌این دسته از مواد گذاشت.‌این شبکه‌ی بسیار منسجم همانند رشته‌های مو در کنار هم عمل می‌کنند، و به رشته‌های دیگر اجازه‌ی عبور نمی‌دهند، بنابراین بعد از فرایند جذب با بهره گرفتن از نانوژل، زمانی که جداسازی جاذب از محیط آبی می‌خواهد صورت گیرد، خود فیلترینگ صورت می‌گیرد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

شکل‌‌شناسی^[۸۰] (شکل‌شناسی یا ریخت‌شناسی جاذب)
برای بررسی شکل و اندازه و همچنین یکنواختی سطح و ظاهر جاذب و ذرات جاذب (هم شکل اول و هم شکل دوم) از میکروسکوپ الکترونی استفاده گردید، منتها برای نانوژل به دلیل جامد نبودن، از میکروسکوپ الکترونی عبوری^[۸۱] استفاده گردید. شکل‌های ۴-۱ تا ۴-۳و ۴-۶ تا ۴-۹٫ نشان دهنده‌ی شکل دوم جاذب است که با بزرگ نمایی‌های مختلف گرفته شده اند. چنانچه از شکل‌ها پیداست تخلخل بالایی در جاذب وجود دارد اندازه حفرات به چندین ۸۰۰-۹۰۰ نانومتر می‌رسد،‌این امر یکی از پارامترهای مهم مثبت جاذب می‌باشد. علاوه بر‌اینکه ساقه‌ی گیاه دارای حفرات بسیار می‌باشد، خود دیواره‌ی حفرات نیز بسیار متخلخل می‌باشند که‌این امر در شکل ۴-۳٫ به‌خوبی نشان داده شده است.
شکل ۴- ۱۲٫ تصویر میکروسکوپ الکترونی نمونه‌ی جاذب به کار رفته با بزرگنمایی ۱۰۰۰برابر
شکل ۴- ۱۳٫ تصویر میکروسکوپ الکترونی نمونه‌ی جاذب به کار رفته با بزرگنمایی ۱۰هزار برابر
شکل ۴- ۱۴٫ تصویر میکروسکوپ الکترونی مربوط به جاذب، با بزرگ نمایی۱٫۵k
شکل ۴- ۱۵ . تصویر میکروسکوپ الکترونی عبوری(TEM) مربوط به نانو ساختار جاذب نانوژل با بزرگ نماییK30
از آن جایی که ساختار گیاهان به صورت ساقه ای است و باید استحکام لازم را داشته باشند، لذا در آفرینش گیاهان برای محکمی‌و استحکام، ماده ای به نام لیگنین قرار داده شده، نقش لیگنین که در شکل ۴-۱۶٫ مشاهده می‌شود، چهارچوب بودن برای بدنه‌ی اصلی می‌باشد.‌این کار مانع از خمش و نرم شدن گیاه در زمان رشد و نمو و بعد از آن می‌شود و باعث می‌شود که گیاه همواره برافراشته بماند. لیگنین به عنوان سخت ترین عنصر گیاه مانع از رسیدن رنگ به مکان‌های جذب می‌شود. در کار حاضر بعد از تبدیل جاذب به شکل نانوژل یکی از موانعی که از عبور آلودگی رنگی جلوگیری می‌کرد، برداشته شد.
شکل ۴- ۱۶٫ مدل لیگنین و سلول گیاهی که دسترسی به سلولز سخت می‌باشد[۸۴].
برای نانو ساختار‌کردن جاذب، مقداری از آن به شکل نانوژل تبدیل شد، در‌این حالت ذرات کاملا یکنواخت و اندازه ذرات بسیار کوچکتر شده و حفرات از بین رفتند، شکل ۴-۱۱٫ یکنواختی را در رسیدن به جاذب نانوژل نشان می‌دهد. به‌خوبی از روی شکل ۴-۱۶٫ می‌توان دریافت که فیبر‌ها و الیاف سلولزی در خاکشیر به صورت تنیده به هم و بافته می‌باشند که همان لیگنین بوده و‌این تنیدگی رسیدن جذب‌شونده را به حفره‌های داخلی سخت می‌کند. شکل ۴-۱۵ و ۴-۱۶ الیاف سلولزی را که به صورت منظم و همچون پارچه بافته شده در کنار هم قرار گرفته‌اند با بزرگ نمایی ۶هزار برابر را نشان می‌دهد. بعد از اسید دار کردن جاذب، همانطور که در شکل ۴-۱۸٫ و ۴-۱۹ مشاهده می‌شود، مقداری از لیگنین جاذب از بین رفت و‌این عامل نیز در جذب بهتر تأثیر گذار شد. با نانو ساختار‌کردن جاذب، دسترسی آسان جاذب و جذب‌شونده به هم میسر شد.
شکل ۴- ۱۷٫ الیاف سلولزی که به صورت منظم در کنار هم قرار گرفته‌اند با بزرگ نمایی۲٫۵K
شکل ۴- ۱۸٫ الیاف سلولزی که به صورت منظم و همچون پارچه بافته شده در کنار هم قرار گرفته‌اند با بزرگ نمایی۶K
شکل ۴- ۱۹٫ تصویر میکروسکوپ الکترونی جاذب نوع اول، بعد از ازاینکه توسط ماده افزودنی اسید کلریدریک ۱مولار و زمان ماند ۱ ساعت به همراه همزن مغناطیسی با دور rpm 360 خوابانده شد، با بزرگ نمایی ۳۵۰ برابر
شکل ۴- ۲۰٫ تصویر میکروسکوپ الکترونی جاذب نوع اول، بعد از ازاینکه توسط ماده افزودنی اسید کلریدریک ۱مولار و زمان ماند ۱ ساعت به همراه همزن مغناطیسی با دور rpm 360 خوابانده شد، با بزرگ نمایی K 1.5

آزمایش FTIR برای بررسی گونه‌های موجود در ساختمان شیمیایی جاذب
ساختمان جاذب تهیه شده از طریق طیف FTIR بررسی شد. طیف سنج FTIR اطلاعات مهمی‌درباره گونه‌ها و بنیان‌های موجود در ساختار پلیمر زیستی و انواع کامپوزیت‌ها ارائه میدهد. نتایج طیف‌ سنجی‌ها در شکل‌های ۴-۱۰٫ تا ۴-۱۲٫ نشان داده شده اند، تمامی‌طیف‌ها در محدوده cm^-1 ۴۰٠٠-۵٠٠ بررسی شدند. از روی اطلس FTIR مواد می‌توان تمامی‌پیک‌ها را شناسایی کرده و دسته بندی کرد.
۳نمونه از جاذب مورد تست FTIR قرار گرفت که که عبارت بودند از:

هتروزیس نسبت به میانگین والدین

Mean Parent Heterosis

MPH

فصل اول
مقدمه
افزایش نیاز به روغنهای گیاهی و محدود بودن زمین های حاصلخیز ومنابع آب موجب شده استتا گیاهان دانه ای و روغنی با سازگاری بالا همچون گلرنگ (Carthamus tinctorius L.)مورد توجه قرارگیرند.کشت گلرنگ در ایران به عنوان یکی از مراکز عمده کشت وکار این محصول در دنیای قدیم (نولز،۱۹۶۹) همچنان رواج داشته و در حال توسعه می باشد. گلرنگ در گذشته بیشتر به منظور تهیه رنگدانه قرمز برای استفاده در صنایع رنگرزی و همچنین برای رنگ اغذیه کشت می شد و زراعت آن به منظور استحصال روغن خوراکی از سال ۱۳۳۶ در ایران آغاز گردید (زینعلی، ۱۳۷۸).تولید گلرنگ در ایران با متوسط ۷۰۰ کیلوگرم در هکتار با متوسط جهانی آن (۲۰۰۰ کیلوگرم در هکتار) فاصله زیادی دارد(زینعلی ،۱۳۷۸).افزایش تولید گلرنگ و توانایی رقابت آن با سایر دانه های روغنی در ایران نیازمند اصلاح ارقامی با عملکرد دانه و میزان روغن بالا می باشد. از این رو افزایش عملکرد و میزان روغن دانه از اهداف مهم اصلاحی این گیاه به شمار می روند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

افزایش عملکرد در واحد سطح که مهمترین راه نجات بشر از فقر و گرسنگی استعمدتاً متکی بر اصلاح و ایجاد ارقام پر محصول با خصوصیات و پتانسیل های کمی و کیفی بالا می باشد و تنوع ژنتیکی اساس و پایه کار اصلاح نباتات است.یک اصلاح گر در صورتی می تواند در برنامه های اصلاحی خود موفق باشدکه شانس انتخاب مواد مناسب و تنوع برای او وجود داشته باشد.گاهی انتقال حتییک ژن مفید و با ارزش ازمنابع بومی و یا خویشاوندان وحشی آنها چه از طریق روش های معمول اصلاح نباتات و چه از طریق تکنیک های پیشرفته مهندسی ژنتیک می تواند تحول عظیم و غیر قابل تصوری در سرنوشت و تولید آن محصول در یک کشور ویا مناطق وسیعی از جهان ایجاد کند.این ژنها عمدتاً در ارقام بومی و خویشاوندان وحشی آنها طی قرن های متمادی بوجود آمده استکه می تواند در بهبود گیاه مورد استفاده قرار بگیرد (فرشاد فر،۱۳۷۷).
ایران و برخی ازکشورهای منطقه از جمله افقانستان، پاکستان… خاستگاه و مبداء بسیاری از گونه های گیاهان زراعی و خویشاوندان وحشی آنها محسوب شده و از تنوع ژنتیکی بسیار بالایی بر خوردار هستند.گیاه شناسان ایران معتقدند که حدود ۱۲-۱۰ هزار گونه گیاهی در ایران وجود دارد که این تنوع بیش از تنوع گیاهی در قاره اروپا است. این موضوع عمدتاً به دلیل وسعت، تنوع آب و هوایی و جغرافیایی کشور است.اما به دلیل عوامل نا مساعد محیطی،چرا و بهره برداری بی رویه دام،توسعه صنعتی،کشاورزی مدرن و غیره،این ثروت عظیم و با ارزش خدادادی در حال فرسایش شدید و نابودی است (وجدانی،۱۳۷۵).
یکی از نتایج اجتناب ناپذیرکشاورزی مدرن که مبتنی بر استفاده از واریته های اصلاحی با حداکثر عملکرد و کیفیت قابل قبول می باشدکاهش تنوع ذخایر ژنتیکی است.اگر چه تخمین این کاهش تنوع ژنتیکی مشکل و یا غیر ممکن می نماید اما در این که تعداد بسیاری از ژنها ی مفید از دست رفته اند و ذخایر ژنتیکی با سرعت فزاینده ای در حال کاهش است و محصولات زراعی عمده در معرض تهدید روز افزون شرایط محیطی نا مناسب و تنش های زیستی و غیر زیستی قرار گرفته اندتردیدی نیست بنابراین امروزه آگاهی از منابع تنوع ژنتیکی و مدیریت آنها به عنوان اجزای مهم برنامه ها و طرح های اصلاح نباتات تلقی می شوند(قره یاضی،۱۳۸۵).
گلرنگ از قدیمی ترین گیاهان شناخته شده نزد انسان استکه از قدیم بعنوان یک گیاه دارویی مورد کشت قرار می گرفته است ودانه گلرنگ دارای ۵۰-۳۰ درصد روغن و ۲۵-۱۵ درصد پروتئین است.روغن گلرنگ فاقد کلسترول بوده واز نظر کیفیت تغذیه ای تقریبا مشابه زیتون است (داجو و ماندل،۱۹۹۶). از آنجایی که تاکنون گلرنگ جزو گیاهان زراعی مهم دنیا محسوب نمی شده است منابع و اطلاعات موجود در ارتباط با آن زیاد نیست.این گیاه در هند و مکزیک در حال حاضر دارای اهمیت زیادی است (داجوو ماندل،۱۹۹۶ و سنگام و همکاران،۲۰۰۵).
در بین گیاهان روغنی متداول در دنیا گلرنگ تنها گیاه بومی کشور می باشد و ایران به عنوان یکی از مراکز اولیه پیدایش شناخته شده است (ویس،۲۰۰۹). لذا بدیهی است که در خصوص این گیاه کشور ایران از ذخیره ژرم پلاسم قوی و غنی برخوردار باشد.بنابراین شناخت خصوصیات توده های گلرنگ و امکان بهره گیری بهتر و بیشتر از این منابع متنوع ژنی در برنامه های اصلاحی از اهمیت زیادی بر خوردار است.
اولین گام در اصلاح گلرنگ داشتن جمعیتی با تنوع بالا است تا بتوان از داخل آن انتخاب مناسبی انجام داد.برای تولید هیبرید و استفاده از پدیده هتروزیس انتخاب والدین اولیه از اهمیت ویژه ای برخوردار است.وجود فاصله ژنتیکی مناسب بین ارقام از جمله عواملی استکه می تواند ما را در این امر کمک کند.زیرا برای صفات کمی هرچه فاصله ژنتیکی بین والدین از یکدیگر بیشتر باشد نتاج حاصل از تلاقی متنوع تر خواهند بود و احتمال مشاهده نتاج برتر از والدین بیشتر خواهد بود.بنابراین شناخت اجزایی از گیاه که نقش عمده ای در تولید عملکرد نهایی دارند و ارتباط بین آنها و میزان وراثت پذیری صفات از جمله مواردی هستند که در اصلاح این گیاه مانند سایر گیاهان باید مورد توجه قرار بگیرد (ارزانی،۱۳۸۳).
با توجه به تنوع ژنتیکی قابل توجه برای این گیاه در ایران اطلاع از نحوه کنترل ژنتیکی صفات و میزان هتروزیس، اصلاح گر را در تعیین بهترین روش اصلاحی که دارای بیشترین بازدهی باشد یاری می نماید. یکی از مباحث بسیار با اهمیت در طول دوره اصلاح نباتات کشف پدیده هتروزیس میباشد که امروزه از دیدگاه اصلاح کنندگان نبات به صورت یک پدیده بیولوژیک و به صورت برتری نتاج نسبت به میانگین والدین و یا والدبرتر تعریف می شود (لامکی،۱۹۹۳ ). از آنجایی که هتروزیس با اثرات متقابل آللهای مختلف در یک مکان ژنی ارتباط دارد،استفاده از اختلاف ژنتیکی بر اساس مارکر مولکولی جهت گزینش والدین در پروژه های اصلاحی پیشنهادشده است (سرنا،۱۹۹۷).گزینش لاینهای مناسب جهت تلاقی و شناسایی تلاقی های با عملکرد بالایکی از وقت گیرترین و پر هزینه ترین مراحل در پروژه های اصلاحی هیبرید ها می باشد (ملچینجر،۱۹۹۰). در طول دو دهه گذشته تعداد قابل توجهی از مطالعات وجود همبستگی بین فاصله ژنتیکی بر اساس مارکرهای ملکولی( AFLP،RAPD،SSR,RFLP)یا آیزوزایم ها را با کارایی هیبرید ها و هتروزیس تایید کرده است (پالز،۱۹۹۶). در این مطالعه سعی خواهد شد با مقایسه روش های کلاسیک تخمین هتروزیس و روش های نوین مبتنی بر مارکرهای مولکولی پتانسیل مارکرهای ISSR را در تخمین خصوصیات و عملکرد F₁ وشناسایی تلاقی های برترقبل از انجام آزمایشات مزرعه ای مورد ارزیابی قرار گیردو ارتباط بین هتروزیس و فاصله ژنتیکی بر اساس مارکرهای ISSR سنجیده شود.
با توجه به اطلاعات اندک در مورد والدین برتر جهت انجام تلاقی ها اهداف این مطالعه عبارتند از:
۱)بررسی عملکرد والدین مورد استفاده در آزمایش واطمینان از تفاوت معنی دار بین آنها.
۲) بررسی ترکیب پذیری عمومی و خصوصی والدینو نحوه کنترل ژنتیکی صفات.
۳)بررسی میزان هتروزیس برای صفات مورد نظردر نتاج F₁ حاصل از تلاقی دای آلل لاینهای اینبرد گلرنگ.
۴) بر آورد فاصله ژنتیکی بین والدین شرکت کننده در تلاقی ها و ایجاد ارتباطی بین فاصله ژنتیکی تخمینی بر اساس مارکرهای ملکولی و هتروزیس مشاهده شده در عمل برای صفات مورد نظر.
۵) یافتن رابطه ای میان فاصله ژنتیکی بین دو والد بر اساس مارکر و هتروزیس مشاهده شده در عمل می تواند کمک قابل توجهی به کاهش انجام کارهای مزرعه ای طولانی و پر هزینه جهت شناسایی والدینی که هتروزیس معنی دار تری در نتاج نشان بدهند را داشته باشد.
فصل دوم
بررسی منابع
تاریخچه کشت و تولید گلرنگ
گلرنگ یکی از قدیمی ترین گیاهان شناخته شده نزد انسان است و سالیان درازی است که به طور گسترده در خاورمیانه مورد کشت و کار قرار می گیرد (جان استون و همکاران، ۲۰۰۲ ). مردم بابل، فلسطین و مصر باستان از آن به عنوان گیاهی دارویی و روغنی استفاده می کرده اند. بذور گلرنگ و دسته حلقه های گل گلرنگ در کنار اجساد مومیایی متعلق به ۴۰۰۰ سال قبل در مصر یافت شده است (اسمیت ،۱۹۹۶ ). کشت سنتی گلرنگ در ایران از سالیان قبل برای تولید گل معمول بوده است (ناصری ،۱۳۷۰ ). بر اساس آمار منتشر شده مقدار تولید دانه گلرنگ در ایران در سال ۱۳۵۵-۱۳۵۰ هفت هزار تن در سال بوده است.تولید آن در کشور به دلایل متفاوت از جمله عدم برنامه ریزی صحیح سیر نزولی داشته است (زینعلی،۱۳۷۸).
مطابق با داده های سازمان خواروبار کشاورزی^[۱] گلرنگ در سطح زیادی در هند (۳۵۰ هزار هکتار ) مکزیک (۸۵ هزار هکتار ) اتیوپی (۷۲ هزار هکتار )و آمریکا (۵۴ هزار هکتار)کشت می شود.ایران با تولید سالیانه ۵۰۰ تن در سال در رتبه سیزدهم قرار دارد (فائو، ۲۰۰۹).
خاستگاه و ژنتیک گلرنگ
گلرنگ زراعی گیاهی یکساله و بومی نواحی مدیترانه،خاورمیانه،هند،ایران،افغانستان و شرق آفریقا است.جنس کارتاموس دارای حدود ۲۵ گونه مهم است که بسیاری از آنها بومی مدیترانه هستند. بر اساس بررسی های جدید و بر اساس رابطه بسیار نزدیک موجود بین گونه های وحشی،موطن احتمالی گلرنگ منطقه محصور بین مدیترانه و خلیج فارس است (ساسانوما، ۲۰۰۸، کیل ،۲۰۰۶ و نولز،۱۹۶۹ ). واویلوف عقیده داشت که گلرنگ بومی شمال هند و افغانستان است اما تعدادی از محققان بر این عقیده هستندکه دو مرکز اولیه برای حداکثر تنوع گلرنگ در شمال افغانستان و اتیوپی قرار دارد (ویس،۲۰۰۰). مهمترین گونه های وحشی جنس کارتاموس شامل تینکتوریوس^[۲]، اکسیی کانتا^[۳] و پالاستینیوس^[۴]هستند که تنها گونه تینکتوریوس بعنوان یک گیاه زراعی کشت می شود (ایمری ونولز،۱۹۷۰). خیدیر و نولز (۱۹۷۰) معتقدند که گونه پالاستینیوس و اکسی کانتا اجداد گلرنگ هستند. اجداد وحشی گلرنگ بطور وسیعی در مناطقی که گلرنگ زراعی کشت می شود گسترش یافته اند. گونه اکسی کانتا،علف هرز رایجی در مناطق ایران،پاکستان و شمال غرب هند و غرب عراق است و گونه پالاستینیوس نیز به وفور در نواحی فلسطین و نواحی مدیترانه یافت می شود(کیل،۲۰۰۶). گونه های پالاستینیوس و اکسی کانتا از نظر ژنتیکی شباهت بیشتری به گلرنگ زراعی دارند و به احتمال زیاد والد وحشی گلرنگ می باشند (چاپمن و بورک،۲۰۰۸).
طبقه بندی و سیتوژنتیک گلرنگ
دانش سیتوژنتیک و روابط تاکسونومیک بین گونه های کارتاموس پایه و اساس استفاده موثر از خصوصیات گیاهی خویشاوندان وحشی و ژنوتیپ های گلرنگ در برنامه های اصلاحی آن می باشد.از لحاظ تعدادکروموزوم جنس کارتاموس را به چهار دسته تقسیم می کنند. دسته اول دارای ۲۴ کروموزوم (۲n =2x=24) می باشند که شامل گونه های تینکتوریوس،پالاستینیوس،کوردیکوس^[۵]،پریسیکوس^[۶]،گیپسی کولا^[۷] و اکسی کانتاهستند. این گونه ها به راحتی با یکدیگر آمیزش پیدا می کنند (مک پرسون و همکاران ،۲۰۰۴). گونه پالاستینیوس و اکسی کانتا به وفور در ایران یافت می شوند که این گونه ها به عنوان منابع خوبی برای مقاومت یا تحمل به بیماریها و آفات مختلف شناسایی شده اند (کومار و آگراوال ،۱۹۸۹).
گونه های اربورسنس^[۸] ،ریفاوسس^[۹] و نیتیدوس^[۱۰] نیز دارای ۲۴ کروموزوم هستند ولی با سه گونه فوق آمیزش پیدا نمی کنند (داجو و ماندل ۱۹۹۶). دسته دوم شامل گونه های بویسیری^[۱۱] ،دنتاتوس^[۱۲] ،گلایوکوس^[۱۳] ،لیوکوکایولوس^[۱۴] و تینوس ^[۱۵]هستند که دارای ۲۰ کروموزوم می باشند (لوپزگونزالز،۱۹۸۹) زیر گونه های گلایوکوس در سوریه ،ترکیه ،ایران و قفقاز یافت می شوند.گونه های گلایوکوس و تینیوس با واریته های زراعی قابل آمیزش هستند و F₁آنها نیز تولید شده است.
دسته سوم دارای ۴۴ کروموزوم (۲n=4x=44) می باشد و تنها دارای یک گونه لاناتوس^[۱۶] است.این گونه آمفی دیپلوئید حاصل از گونه های دسته اول و دوم است و با گونه تینکتوریوس و اکسی کانتا لقاح پیدا می نماید و هیبرید های آنها دارای۷-۱کروموزوم جفت نشده هستند.دسته چهارم دارای ۶۴ کروموزوم می باشند (۲n=6x=64) و گونه های کرتیکوس^[۱۷] و تورکستانیکوس ^[۱۸]جزو این دسته هستند (داجو و ماندل،۱۹۹۶).
مصارف گلرنگ
گلرنگ گیاهی که می توان درتهیه دارو،روغن و رنگ از آن استفاده نمود و از گلچه،بذر و ساقه و برگهایش بهره برداری کرد و تمامی اندام های آن مفید می باشند.در حال حاضر اکثراً به عنوان یک گیاه دارویی مخصوصاً در چین کشت می شود (ماندل و همکاران، ۲۰۰۴).
گلبرگ گلرنگ دارای حدود۳۰ درصد رنگدانه زرد (کارتامیدین ) و ۱ درصد رنگدانه قرمز (کارتامین ) است. از این دو رنگدانه به عنوان عامل رنگ دهنده مواد غذایی و لوازم آرایشی استفاده می کنند (ناگاراج ۲۰۰۱؛ کول کارنی و همکاران ۲۰۰۱و سینک و نیمبکارف ۲۰۰۷ ). همچنین از گلهای آن جهت رنگ آمیزی پنبه،ابریشم،رنگ های بافت فرش در ترکیه ایران و سایر کشورها از جمله آلمان و فرانسه و رنگ آمیزی لباس در کشور های ژاپن،هند و بنگلادش استفاده می شود (کانون و کانون،۲۰۰۳).
گل گلرنگ به صورت مهمترین دارو برای تقویت گردش خون و کاهش گرفتگی رگ ها استفاده می شود. در سال های اخیر گلچه های رنگی گلرنگ عمدتاً برای معالجه صدمات ماهیچه ای،بیماری های قلبی – عروقی و مغزی ،فشار خون بالا،دیابت و دیگر بیماری های مرتبط با گرفتگی رگها و گردش خون استفاده می شود (زاومو و لی جی،۲۰۰۱، ناگاراج،۲۰۰۱).
گلرنگ در دنیا عمدتاًبرای تهیه روغن خوراکی جهت پخت و پز،روغن سالاد و مارگارین کشت می شود. در کشورهای پیشرفته بدلیل اهمیت دادن به سلامتی تقاضا برای روغن این گیاه افزایش یافته است زیرا نسبت اسید های چرب غیر اشباع به اشباع روغن گلرنگ نسبت به هر روغن دیگر بالاتر است.لذا بازار قابل توجهی برای روغن این گیاه مخصوصاًدر آمریکای شمالی ،آلمان،ژاپن و ایتالیا وجود دارد.در هند نیز افراد با درآمد بالا بیشتر از این روغن استفاده می کنند (داجو و ماندل ،۱۹۹۶٫،کوکوراچی و دنتامارو،۱۹۹۲و سینک و نیمبکار،۲۰۰۷). ارزش تغذیه ای روغن گلرنگ مشابه با زیتون است. روغن گلرنگ دارای مقادیر بسیار بالای (۷۵-۷۱درصد) اسید لینولئیک است و به همین دلیل با روغن های گیاهی دیگر جهت افزایش کیفیت آنها مخلوط می شود (بایدر،۲۰۰۰و داجو و ماندل ،۱۹۹۶). همچنین از روغن آن می توان به عنوان سوخت زیستی استفاده کرد (مکا،۲۰۰۷).
گلرنگ یک گیاه علوفه ای با ارزش تغذیه ای عالی است که عناصر غذایی قابل هضم آن مشابه یونجه است. دانه های گلرنگ عموماً بصورت دانه پرنده مخصوصاًکبوتر ها وطوطی ها مورد استفاده قرار می گیرند (اسمیت ،۱۹۹۶).
امروزه محصولات گیاه گلرنگ دارای پتانسیل زیادی در بازار جهانی هستند زیرا دارای میزان بالایی از روغن خوراکی یا صنعتی،محصولات فرعی با عناصر غذایی بالا برای تغذیه دام و پرندگان و نیز به عنوان رنگ دهنده مواد غذایی و منسوجات می باشد.بنابراین ترویج آن جهت افزایش فرصت های بازاریابی در جهان ضروری به نظر می رسد.
تنوع ژنتیکی و اهمیت آن
وجود تنوع در جامعه گیاهی لازمه اصلاح و بهبود ساختار کیفیت و کمیت گیاهان است.یکنواختی در جوامع منجر به کندی روند تکاملی،یکنواختی تولید و افزایش آسیب پذیری جامعه در مقابل تنش ها می شود.بنابراین اطلاع از سطوح تنوع ژنتیکی از اساسی ترین جنبه های تمام علوم زیستی از قبیل اکولوژی،زیست شناسی تکاملی،رده بندی، زراعت و اصلاح و حفظ گونه های زیستی به شمار می رود. لذا ابتدایی ترین هدف برای رسیدن به این مقصودشناسایی و حفظ تنوع ژنتیکی موجود در یک گونه گیاهی است که امکان دستیابی به یک مخزن ژنتیکی را فراهم می آورد (اولروگ،۱۹۹۴و ارزانی، ۱۳۸۳).
منشاء تنوع ژنتیکیدر گیاهان نوترکیبی های ژنتیکی،جهش های ژنی و کروموزومی است.تنوع ژنتیکی را می توان در سه سطح جمعیت،گونه و ژن بررسی نمود.یکی از دلایل اهمیت ارزیابی تنوع ژنتیکی در سطح گونه ارتباط درجه تکاملی با میزان تنوع ژنتیکی مشاهده شده است (فرشادفر،۱۳۷۷).بررسی تنوع ژنتیکی یک گونه،در تهیه و اداره ژرم پلاسم ها،تهیه برنامه های اصلاحی،نحوه مدیریت مزرعه در قبال تنش ها،تخمین پایداری تولید، تکامل گونه،رده بندی،دفاع از حق معنوی اصلاح گران و بسیاری مسایل دیگر اهمیت دارد (ارزانی،۱۳۸۳). در سطح جمعیت می توان به تنوع جمعیت های مصنوعی و یا کشت شده از جمله توده ها،کلکسیون ها،لاین های ژرم پلاسم و لاین های اصلاحی اشاره کرد(گاتانو و گرشوف،۱۹۹۸).
مدیریت تنوع طبیعی موجود در ارقام اهلی و خویشاوندان وحشی یک گونه گیاهی در انجام یک برنامه موثر به منظور اصلاح گیاه زراعی بسیار مهم است. زیرا بسیاری از خویشاوندان وحشی گیاهان زراعی حاوی ژنهایی هستند که سبب مقاومت به استرس های زنده و غیر زنده،خشکی،شوری و سرما )می شوند. پس می توان این ژنها را به واریته های تجاری منتقل کرد و از کاهش شدید عملکرد جلوگیری نمود.(وجدانی ،۱۳۷۲ و کومار،۱۹۹۹).
با بهره گرفتن از برنامه های دقیق تعیین تنوع ژنتیکی و انتخاب هدفمند نمونه ها، می توان حجم نمونه های موجود در ژرم پلاسم را کاهش داد. بررسی دقیق تر روابط ساختاری و هویت ژنتیکی بانک های ژنی، اداره موثر آنها را برای محققان آسان تر خواهد کرد . از سوی دیگر تعیین سطح تنوع ژنتیکی در گونه های گیاهی، در جهت انتخاب والدین در برنامه های اصلاحی و بهره وری از پدیده هتروزیس^[۱۹] اهمیت شایانی دارد(ارزانی، ۱۳۸۳). تنوع موجود در یک ژرم پلاسم می تواند منجر به انتخاب ارقام بهتر و همچنین از این تنوع درجهت بهبود خصوصیات رقم زراعی گردد(لامکی و لی،۱۹۹۳). ارقام زراعی گلرنگ بطور فوق العاده ای در صفات فیزیولوژیک،مورفولوژیک و خصوصیات شیمیایی روغن متنوع هستند (سینگ ونیمبکار،۲۰۰۷).
تنوع ژنتیکی در مقابل تنوع جغرافیایی
درگذشته هنگام انتخاب والدین برای عمل دو رگ گیری فاصله جغرافیایی جفت های والدینی را مورد توجه قرار می دادند به این دلیل که واریته های برتر از آمیزش واریته ها و حتی گونه هایی بدست می آیندکه از نظر جغرافیایی از یکدیگر دور هستند. در اوایل قرن بیستم مفهوم فاصله جغرافیایی جای خود را به تنوع ژنتیکی داد و مشخص شد وجود صفات برتر در ارقام به دلیل فاصله جغرافیایی نبوده بلکه به دلیل تفاوت ژنتیکی بین ارقام است . بنابراین کار با تنوع ژنتیکی اهمیت بالاتری از فاصله جغرافیایی دارد.تطابق بین تغییر پذیری جغرافیایی با تنوع ژنتیکی وقتی محقق می شود که منشاء موارد را بتوان به دقت تعقیب نمود. تنوع ژنتیکی حاصل تغییرات در میان ژنوتیپ های یک گونه است (اسپگنولتی و کالست،۱۹۸۷).
اهمیت ایران از نظر منابع ژنتیکی
غنی ترین منبع ژنتیکی هر گونه خاستگاه یا منطقه جغرافیایی آن است که آن گونه از آن منشاء گرفته است . این مرکز غالباً مرکز تنوع نامیده می شود یعنی منطقه ای که حداکثر تفاوت بین ژنوتیپ های موجود را دارد . مرکز پیدایش گیاهان زراعی که توسط واویلوف مشخص شده ،شامل چین ،آسیای جنوبی ،آسیای مرکزی ، آسیای صغیر ،مدیترانه ،آمریکای مرکزی و جنوبی و حبشه است . ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود،از نظر مواد ژنتیکی بسیاری از گیاهان ،یکی از غنی ترین نقاط دنیا محسوب می شود و جزء پنج کشور اول دنیا از لحاظ تنوع زیستی در گونه های گیاهی است . برای مثال ایران مرکز پیدایش گیاهانی همانند جو، گندم و گلرنگ است (وجدانی، ۱۳۷۲ و قره یاضی، ۱۳۸۵).