تمرکز زدایی
این مفهوم بر واگذاری اختیار به سازمان ها و مراکز مختلف و صلاحیت نهادهای محلی بر انجام وظایف تاکید می کند. تمرکز زدایی بر اصل تقویت مسئولیت به سمت پایین تر استوار است (رفیعیان،۱۳۹۰).
فصل سوم : روش شناسی تحقیق
مقدمه
هدف تمام علوم، شناخت و درک دنیای پیرامون ما است. به‌منظور آگاهی از مسائل و مشکلات دنیای اجتماعی، روش‌های علمی، تغییرات قابل‌ملاحظه‌ای پیداکرده‌اند. این روندها و حرکت‌ها سبب شده است که برای بررسی رشته‌های مختلف بشری، از روش علمی استفاده شود. (ایران نژاد پاریزی، ۱۳۷۸)

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در فصل حاضر توضیحات مربوط به نوع و روش تحقیق، جامعه و نمونه‌ی آماری، ابزار و روش جمع‌ آوری داده‌ها و همچنین چگونگی تجزیه ‌و تحلیل داده‌ها ارائه شده است.
روش تحقیق
بمانند سایر بحث‌ها در علوم انسانی، در مورد روش تحقیق نیز در کتاب‌های مختلف نظرات و دیدگاه‌های متفاوتی عنوان‌شده است (ظهوری، ۱۳۷۸). تشتت آراء به‌ مانند سایر مباحث در علوم انسانی به حدی است که نمی‌توان در این زمینه نظر واحدی را ارائه کرد. البته وجود تعاریف و تعابیر مختلف و متنوع در علوم انسانی، از سویی بیانگر گستردگی و اهمیت موضوع بوده که می‌تواند از زوایای مختلف موردبررسی قرار گیرد. و از سویی دیگر نشان‌دهنده پویایی موضوع است که می‌تواند زمینه ارائه مدل‌ها، تئوری‌ها و نظرات متفاوتی را فراهم آورد. پاراگراف بعد، صحت ادعای فوق و جایگاه تحقیق حاضر را نشان می‌دهد.
با توجه به دو رویکرد خردگرایانه و طبیعت‌گرایانه^[۱۰۷] و دو دسته روش‌های تحقیق منتج از آن‌ها بنام‌های روش‌های کمی و کیفی^[۱۰۸] (بازرگان و دیگران، ۱۳۷۷)، تحقیق حاضر در گروه روش های کمی قرار می‏گیرد. با توجه به ویژگی آزمایشی و یا غیرآزمایشی^[۱۰۹] بودن تحقیقات، روش تحقیق حاضر، روش غیرآزمایشی پیمایشی (بازرگان و دیگران، ۱۳۷۷) محسوب می‌شود. درکلی‌ترین تقسیم‌بندی، روش تحقیق را کتابخانه‌ای و میدانی در نظر گرفته‏اند که در تحقیق حاضر از هر دو این روش‌ها استفاده خواهد شد. در جمع‌بندی نهایی اینکه، در تحقیقات مدیریتی به دو روش فرضیات (سؤالات) تأیید و یا رد خواهند شد که عبارت‌اند از: استفاده از فنون آماری، و استفاده از فنون غیر آماری مانند تحقیق در عملیات (آذر، ۱۳۷۳). تحقیق حاضر با توجه به این تقسیم‏بندی در گروه اول قرار می‌گیرد.
اگر روش تحقیق را مراحل اجرای تحقیق فرض نمائیم بر این اساس گام‌های اجرایی تحقیق حاضر به شرح زیر می‌باشد:

• • مطالعات کتابخانه‏ای (مرور ادبیات موضوعی)

• • تدوین مطالعات کتابخانه‌ای

• • تبیین چارچوب نظری تحقیق و طراحی (بومی‌شده) ابزار جمع‌ آوری داده‌ها

• • جمع‌ آوری داده‌ها و اطلاعات میدانی موردنیاز

• • انجام محاسبات لازم بر روی داده‌های جمع‌ آوری‌شده

• • تجزیه ‌و تحلیل آماری

• • تدوین نتایج مطالعات میدانی

در یک جمع‌بندی کلی می‌توان گفت که تحقیق حاضر، یک تحقیق از نوع تحقیقات توصیفی پیمایشی می‌باشد. همچنین ازآنجایی‌که نتایج این تحقیق می‌تواند به‌طور عملی، مورداستفاده قرار گیرد، یک تحقیق مورد پژوهشی کاربردی می‌باشد.
از طرفی دیگر روش تحقیق را می‏توان در چهار گروه بدین شرح در نظر گرفت (فلدمن^[۱۱۰]، ۲۰۰۴) بسط یا بهبود تئوری‌های موجود، مقایسه دیدگاه‌های تئوریکی مختلف، بررسی پدیده‏ای خاص با بهره گرفتن از دیدگاه‌های تئوریکی مختلف، و بالاخره، اینکه بررسی پدیده‏ای مستند و تکراری در محیط و شرایطی جدید. بر اساس این دیدگاه، تحقیق حاضر در گروه چهارم یعنی بررسی پدیده‏ای مستند و تکراری در محیط و شرایطی جدید قرار می‏گیرد.
جامعه‌ی آماری
جامعه، ازنظر اغلب محققین، عبارت است از همه‌ی اعضای واقعی یا فرضی که علاقه‌مند هستیم یافته‌های پژوهش را به آن‌ها تعمیم دهیم (دلاور، ۱۳۸۰). همچنین جامعه‌ی آماری عبارت است از مجموعه‌ی افراد یا واحدهایی که دارای حداقل یک صفت مشترک هستند و معمولاً در تحقیق، جامعه‌ی مورد بررسی جامعه‌ی آماری‌ای است که پژوهشگر مایل است درباره‌ی صفت(های) متغیر واحدهای آن به مطالعه بپردازد. تعریف جامعه‌ی آماری یک تحقیق باید جامع ‌و مانع باشد. یعنی باید چنان تعریف شود که ازنقطه‌نظر زمانی و مکانی همه‌ی واحدهای موردمطالعه را در بر بگیرد و از شمول واحدهایی که نباید موردمطالعه قرار گیرند، جلوگیری کند (بازرگان و دیگران، ۱۳۸۱).
جامعه آماری در این تحقیق کارشناسان مطلع استان مازندران، مدیران آگاه شرکت های مهندسین مشاور شهرسازی استان مازندران، اساتید خبره ی دانشگاهی از دانشگاه های استان مازندران می باشند. داشتن شروط زیر به صورت توامان معیار انتخاب افراد به عنوان جامعه آماری این تحقیق می باشد:

1. 1. اسکان یا محل کار افراد در استان مازندران باشد.

1. 1. حداقل مدرک فوق لیسانس در رشته های مرتبط با موضوع از جمله: مدیریت شهری، برنامه ریزی شهری، مدیریت گردشگری و …. .

1. 1. انجام کار اجرایی، مطالعاتی، تحقیقاتی یا نظارتی در زمینه مدیریت شهری در استان مازندران.

نمونه‌ی آماری
به‌منظور گردآوری داده‌های موردنیاز می‌توان به دو روش عمل کرد: گردآوری از کل اعضای جامعه، گردآوری از طریق نمونه‌گیری (بازرگان و دیگران، ۱۳۸۱). نمونه، درصدی از یک جامعه به‌عنوان نماینده‌ای از آن است (دلاور، ۱۳۸۰).
در این پژوهش جهت نمونه برداری از روش نمونه برداری قضاوتی^[۱۱۱] که یکی از شیوه های نمونه برداری هدفمند^[۱۱۲] است استفاده شده است. در نمونه برداری هدفمند به جای به دست آوردن اطلاعات از کسانی که براحتی در دسترس قرار می گیرند، گاهی اوقات ممکن است پژوهش ایجاب کند که اطلاعات از افراد یا گروه های خاصی بدست آورده شود. یعنی انواع خاصی از افراد که قادر به ارائه اطلاعات مورد نظر پژوهشگر هستند، زیرا آنها تنها افرادی هستند که می توانند چنین اطلاعاتی ارائه دهند یا با برخی از معیارهایی که پژوهشگر تدوین کرده مطابقت دارند (الوانی و همکاران، ۱۳۹۱). همچنین در نمونه برداری قضاوتی افرادی برای نمونه انتخاب می شوند که برای ارائه اطلاعات مورد نیاز در بهترین موقعیت قرار دارند. بنابراین طرح نمونه برداری قضاوتی هنگامی مورد استفاده قرار می گیرد که طبقه محدودی از افراد دارای اطلاعات اند که پژوهشگر در جستجوی آنهاست. در چنین مواردی هر نوع نمونه برداری تصادفی از میان بخش های مختلفی از افراد بی هدف و بی فایده است و این شیوه تنها شیوه نمونه گیری است که می توان برای به دست آوردن اطلاعاتی که لازم است از افراد خاصی که دارای علم و دانش مربوط هستند و میتوانند اطلاعات مورد نیاز را ارائه دهند، مورد استفاده قرار داد (الوانی و همکاران، ۱۳۹۱).
همچنین در این پژوهش به دلیل مشخص نبودن اندازه جامعه، به منظور ارائه پرسشنامه به خبرگان در مدل اهمیت – عملکرد^[۱۱۳] ، تعداد ۵۰ خبره شناسایی و مورد پرسش قرار گرفته اند.
همچنین به منظور جمع آوری اطلاعات در روش تحلیل سلسله مراتبی^[۱۱۴] از ۱۰ نفر خبره استفاده شده است.
روش جمع‌ آوری داده‌ها
در این تحقیق جمع آوری داده ها توسط دو پرسشنامه انجام گرفته است. در مدل تحلیل اهمیت – عملکرد هر شاخص از دو بعد اهمیت و عملکرد مورد سنجش قرار می گیرد. به زعم بارسکی، درجه اهمیت پایین تر، احتمالا نشان دهنده نقش کمتر شاخص در کیفیت است در حالی که درجه اهمیت بالاتر، نمایانگر نقش حساس و مهم آن شاخص در تعیین کیفیت است (پرداختچی،۱۳۹۰).
در مدل تحلیل اهمیت – عملکرد سنجش شاخص ها می تواند در مقیاس ۵، ۷ یا ۹ درجه ای لیکرت صورت گیرد (کیچارون، ۲۰۰۴)، که در پرسشنامه اول مقیاس ۹ درجه ای لیکرت مورد استفاده قرار گرفته و تعداد ۵۵ سوال طراحی شده است که از این تعداد، ۵ سوال مربوط به ویژگی های جمعیت شناختی و ۵۰ سوال مربوط به میزان اهمیت و سطح عملکرد هر شاخص در چهار شهر مورد بررسی می باشد. پرسشنامه مذکور در میان ۵۰ نفر خبره توزیع و جمع آوری گردید.
همچنین پرسشنامه دیگری جهت انجام تحلیل سلسله مراتبی در اختیار ۱۰ نفر خبره قرار گرفت که میزان اهمیت و عملکرد شاخص ها را به صورت زوجی مورد بررسی قرار داد.
روایی و پایایی ابزار پژوهش
به‌طورکلی، خوبی سنجه‌ها^[۱۱۵] در یک پژوهش علمی به مفهوم روایی و پایایی سنجه‌ها در ابزار مورد استفاده است (احمدی و همکاران، ۱۳۸۶). روایی(اعتبار)^[۱۱۶] به این پرسش پاسخ می‌دهد که ابزار مورداستفاده تا چه حد خصیصه‌ی موردنظر را می‌سنجد (احمدی و همکاران، ۱۳۸۶). پایایی(قابلیت اعتماد)^[۱۱۷] نشان می‌دهد ابزار مورداستفاده در شرایط یکسان تا چه اندازه نتایج یکسانی به دست می‌دهد(احمدی و همکاران، ۱۳۸۶). آزمون‌های روایی، معیارهای صحت و درستی اندازه‌گیری‌ها در رابطه با مقوله‌های انتزاعی را نشان می‌دهند(احمدی و همکاران، ۱۳۸۶). پایایی به معنای ثبات و سازگاری ابزار برای اندازه‌گیری مقوله‌ها یا مفاهیم انتزاعی موردسنجش آن است (احمدی و همکاران، ۱۳۸۶).
برای معبرسازی پرسشنامه‌ی تحقیق حاضر، از رویه‌ی استخراج اجزای متغیرهای مورداندازه‌گیری از ادبیات موضوعی تحقیق، و آنگاه بومی­سازی آن با بهره­ گیری ازنظرت متخصصان استفاده‌شده است(ساروخانی، ۱۳۸۳). بنابراین ازآنجایی‌که مدل مفهومی پژوهش حاضر که ابزار پژوهش بر اساس آن طراحی ‌شده است، برخاسته از ادبیات و بنابراین نشان‌دهنده‌ی نظرات متخصصین و خبرگان موضوع است(بازرگان و همکاران، ۱۳۸۱)، روایی ظاهری آن مورد تائید است.
برای تعیین پایایی ابزار اندازه‏گیری روش‌های مختلفی وجود دارد که یکی از آن‌ها سنجش سازگاری درونی آن است(کونکا^[۱۱۸] و همکاران، ۲۰۰۴). سازگاری درونی ابزار اندازه‏گیری می‏تواند با ضریب آلفای کرونباخ اندازه‏گیری شود، این روش در اغلب تحقیقات مورداستفاده قرار می‏گیرد(پترسون^[۱۱۹]، ۱۹۹۴) و گرچه حداقل مقدار قابل‌قبول برای این ضریب ۷/۰ است، اما مقادیر ۶/۰ و حتی ۵۵/۰ نیز قابل‌پذیرش است. برای تعیین پایایی در مورد پرسش‌های دو ارزشی، از روش کودر- ریچاردسون^[۱۲۰] استفاده می‌شود، اما ضریب آلفای کرونباخ، هم برای گزینه های چندارزشی ( مانند طیف پنج گزینه‌ای لیکرت) و هم گزینه های دو ارزشی صفر و یک قابل‌استفاده است( مومنی، ۱۳۸۷).
روش تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و اطلاعات
در این تحقیق جهت تجزیه و تحلیل داده ها و اطلاعات جمع آوری شده از دو مدل تحلیل اهمیت-عملکرد^[۱۲۱] و تحلیل سلسله مراتبی^[۱۲۲] استفاده خواهد شد. در ادامه هریک از این دو روش به تفصیل توضیح داده شده است.
روش تحلیل اهمیت-عملکرد
این مدل توسط مارتیا و جیمز^[۱۲۳] ارائه گردیده است (اسکیلسون و همکاران، ۲۰۰۶). اهمیت فزاینده مدل تحلیل اهمیت-عملکرد در آسیب شناسی و مشخص نمودن نقاط قوت و ضعف سیستم، و کارایی آن در شناخت اولویت ها و راهبردهای بهبود، موجب شده مدل مذکور در زمینه های مختلف، به کار گرفته شود (اسکیلسون و همکاران، ۲۰۰۶). مدل تحلیل اهمیت-عملکرد به لحاظ مفهومی، یک مدل چند شاخصه^[۱۲۴] است. به منظور کاربرد این مدل، می بایست شاخص هایی که قرار است تحلیل شوند مشخص گردند. در واقع اثربخشی مدل اهمیت – عملکرد شدیدا وابسته به شاخص ها یا مولفه های تحلیلی^[۱۲۵] آن است (اسکیلسون و همکاران، ۲۰۰۶).
در مدل تحلیل اهمیت-عملکرد هر شاخص از دو بعد اهمیت و عملکرد مورد سنجش قرار می گیرد. به زعم بارسکی، درجه اهمیت پایین تر، احتمالا نشان دهنده نقش کمتر شاخص در کیفیت است در حالی که درجه اهمیت بالاتر، نمایانگر نقش حساس و مهم آن شاخص در تعیین کیفیت است (پرداختچی ،۱۳۹۰).
به زعم اسلک، در مدل تحلیل اهمیت – عملکرد سنجش شاخص ها می تواند در مقیاس ۵ ، ۷ یا ۹ درجه ای لیکرت صورت گیرد (کیچارون ، ۲۰۰۴)، داده های مربوط به میزان اهمیت و سطح عملکرد هریک از آنها با بهره گرفتن از پرسشنامه جمع آوری می شود. برای این منظور از خبرگان در مورد هر شاخص دو سوال پرسیده می شود: شاخص مورد سوال چقدر مهم است و عملکرد در شاخص مورد نظر در چه سطحی قرار دارد (کیچارون ، ۲۰۰۷).
تشکیل ماتریس اهمیت-عملکرد
از آنجا که تحلیل جداگانه داده های بعد عملکرد و بعد اهمیت، مخصوصا هنگامی که هر دو مجموعه داده ها، همزمان مورد مطالعه قرار می گیرند ممکن است معنی دار نباشد، لذا داده های مربوط به سطح اهمیت و سطح عملکرد شاخص ها، بر روی یک شبکه دو بعدی که در آن، محور Y نشانگر بعد اهمیت و محور X نشانگر بعد عملکرد است نمایش داده می شوند. این شبکه دو بعدی، ماتریس اهمیت – عملکرد نامیده می شود. نقش ماتریس اهمیت – عملکرد که در واقع از چهار قسمت یا ربع تشکیل شده و در هریک، استراتژی خاصی قرار دارد کمک به فرایند تصمیم گیری است. از این ماتریس برای شناخت درجه اولویت شاخص ها جهت بهبود استفاده می شود. تشکیل ماتریس اهمیت – عملکرد مبتنی بر قواعد معیینی است. به منظور ترسیم ماتریس اهمیت – عملکرد هریک از محور ها به دو نیمه تقسیم می شوند. با انجام این کار از نقطه تقاطع استفاده می گردد (نیل و همکاران،۲۰۰۴). نقطه تقاطع مختصات محل تقاطع خطوطی است که ماتریس اهمیت – عملکرد را به چهار ربع تقسیم میکند. این خطوط، خطوط ربعی نام دارند. به منظور تعیین مختصات تقاطع خطوط ربعی، دو رویکرد وجود دارد. در رویکرد مقیاس محور^[۱۲۶]، نقطه تقاطع در مرکز مقیاسی که به کار گرفته شده است قرار می گیرد. مثلا اگر مقیاس مورد استفاده مقیاس پنج درجه ای لیکرت^[۱۲۷] باشد نقطه تقاطع سه خواهد بود. در رویکرد داده محور^[۱۲۸] نقطه تقاطع در مرکز داده ها قرار دارد، لذا برای تعیین نقطه تقاطع، از میانگین یا میانه استفاده می شود. در رویکرد داده محور به جای سطح مطلق سطح نسبی میزان اهمیت و عملکرد شاخص ها تعیین می شود. در روش فوق از میانگین برای تعیین نقطه تقاطع، جهت ایجاد یک ماتریس چهار ربعی استفاده به عمل می آید. برای محاسبه میانگین ، میانگین کل داده های مربوط به هریک از محور ها، محاسبه می گردد. به عبارت دیگر، میانگین کل سطح عملکرد کلیه شاخص ها مبنای تقسیم محور X به دو نیمه می باشد. به همین ترتیب بر اساس میانگین کل درجه اهمیت کلیه شاخص ها، محور Y نیز به دو نیمه تقسیم میشود. البته نتیجه این دو نیمه کردن ضرورتا دو نیمه مساوی نخواهد بود مثلا اگر مقیاس سنجه مولفه ها مقیاس پنج درجه ای لیکرت باشد و مقیاس کل سطح عملکرد کلیه مولفه ها عدد چهار باشد محور x از نقطه چهار به دو نیمه تقسیم می شود و بدیهی است که این دو نیمه با هم برابر نخواهند بود (اسکیلسون و همکاران، ۲۰۰۶).
بدین ترتیب صرف نظر از اینکه از چه روشی برای دو نیمه کردن محور ها استفاده می شود هریک از محور ها به دو قسمت بالا و پایین تقسیم می شوند. به منظور متوازن ساختن شکل ماتریس اهمیت – عملکرد معمولا مدرج نمودن محور های مربوط به سطح عملکرد و سطح اهمیت، بر اساس دامنه هایی که میانگین های مربوط به آن دامنه ها توزیع شده اند انجام می گیرد. به عنوان مثال اگر کوچکترین و بزرگترین میانگین مربوط به سطح اهمیت، بین ۴ تا ۵ باشد و دامنه توزیع میانگین های مربوط به سطح عملکرد بین ۵/۲ تا ۵ باشد. درجه بندی محورY از چهار الی پنج خواهد بود و محور X از ۵/۲ تا ۵ مدرج می گردد. بنابر این ممکن است نقطه شروع محور X با نقطه شروع محور Y با هم تفاوت داشته باشد. در هر حال اندازه و طول محور ها باید به گونه ای باشد که همه شاخص ها را پوشش دهد (اسکیلسون و همکاران، ۲۰۰۶).
تحلیل ماتریس اهمیت-عملکرد
در مدل تحلیل اهمیت-عملکرد از میانگین داده های مربوط به سطح عملکرد و میانگین داده های مربوط به درجه اهمیت هریک از شاخص ها، برای تعیین مختصات هر شاخص و نمایش آن در ماتریس اهمیت-عملکرد استفاده می شود. به این ترتیب با جفت شدن این دو مجموعه از مقادیر هریک از شاخص ها در یکی از چهار ربع ماتریس اهمیت-عملکرد قرار می گیرد. در ربع اول (Q1) اهمیت شاخص ها بالا لیکن اهمیت آنها پایین است. این ربع نشان دهنده آن است که شاخص های واقع شده در این ناحیه نیازمند به اقدام اصلاح فوری بوده و از این لحاظ در اولویت بالایی قرار دارند. ربع دوم (Q2) نشان دهنده اهمیت و عملکرد بالاست و بیانگر آن است که شاخص های موجود در این ناحیه در وضعیت نسباتا مطلوب بوده و باید این وضعیت تداوم یابد. در ربع سوم (Q3) اهمیت و عملکرد هر دو پایین است. لیکن این شاخص ها برای سیستم تهدید کننده نبوده و نیازمند به اصلاح فوری نیستند. نهایتا ربع چهارم (Q4) نشان دهنده اهمیت پایین و عملکرد بالاست که بیانگر نقاط قوت غیر مهم است و احتمالا تلاش ها و منابع صرف شده در اینجا بهتر است در جای دیگر تمرکز یابد (اسکیلسون و همکاران، ۲۰۰۶).

از دیگر اصول و پیش فرض های موجود در دیدگاه اقتصادی دین اسلام، مقوله فقر و غنا و جایگاه هر کدام در زندگی افراد و جامعه اسلامی است. فقر در ادبیات دینی ما به معانی مختلفی اعم از فقر در برابر خدا، فقر نفس و فقر اقتصادی به کار رفته شده است که معنی مورد بحث ما همان فقر اقتصادی است. در نگاه اسلامی به این دو مقوله نمی توان یک حکم کلی مبنی بر تایید و یا ذمّ مطلق آنها استخراج کرد اما به طور کلی می توان گفت که فقر مالی از دیدگاه اسلام به جز در مواردی خاص، که ذکر خواهند شد، نامطلوب بوده و غنای مالی در این دیدگاه با رعایت قیودی خاص، که در ادامه به تفصیل مورد بررسی قرار می گیرند، مطلوب به شمار می رود.
در روایات بسیاری، فقر مالی با تعابیر مختلف مورد نکوهش واقع شده است. تعدادی از آنها عبارتند از:
قال رسول الله(ص) : «کادَ الفَقرُ اَن یکُونَ کُفراً»
پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «نزدیک است که فقر به کفر برسد» (الکافی: ج۲، ص۳۰۷ ؛ وسائل الشیعه: ج۱۵، ص۳۶۵ بحارالانوار: ج۷۲، ص۳۰ ؛ امالی صدوق: ص۲۹۵ ؛ الخصال: ج۱، ص۱۱ ؛ عوالی اللآلی: ج۱، ص۴۰). و نیز روایات بسیار دیگری در کتب روایی شیعه می توان در این زمینه یافت (کنزل العمال: ج۸۷، ص۱۶۶ ؛ نهج البلاغه: حکمت ۳۱۹، ۳، ۱۶۳، ۵۶ ؛ بحارالانوار، ج۷۲، ص۴۷ ؛ امالى طوسى، ص ۲۷۵، ح ۵۲۶ ؛ غررالحکم و دررالکلم: ح۳۴۲۸ ؛ جامع الاخبار: ص۱۰۹).
در مقابل نکوهش های فراوان از فقر مالی، از غنای مالی نیز در احادیث بسیاری به نیکی یاد شده است.
قال رسول الله(ص): «نِعمَ العَونُ عَلَی التَّقوی اَلغَنی»
پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «ثروتمندی کمک خوبی برای تقوی است» (الکافی: ج۵، ص۷۱ ؛ من لایحضره الفقیه: ج۳ ص۱۵۶ ؛ وسائل الشیعه: ج۱۷، ص۲۹ ؛ مستدرک ‏الوسائل: ج۱۳، ص۱۵ ؛ بحارالانوار: ج۷۴، ص۱۵۵ ؛ عوالی اللآلی: ج۱۰، ص۲۶۸ ؛ تحف العقول: ص۴۹). و نیز روایات بسیاری در همین زمینه وجود دارند (بحارالانوار: ج۷۴، ص۱۶۳ ؛ وسائل الشیعه: ج۱۷، ص۲۹۱).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

البته همانطور که اشاره شد گاهی اوقات قیودی اتفاق می افتد که فقر بر غنا ترجیح داده می شود. مثلا در روایات تصریح شده است که فقر با اطاعت خدا بر ثروت همراه با معصیت او ترجیح دارد (الکافی: ج۸، ص۲۲۲ ؛ بحارالانوار: ج۶، ص۱۲۹). و نیز فقر همراه با دوستی اهل بیت(ع) و پیروی از پیامبر(ص) بر غنای همراه با غیر آنان برتری دارد (بحارالانوار: ج۵۰، ص۲۹۹ ؛ کشف الغمه: ج۲، ص۴۲۱). گاهی نیز به دلیل آثار سوء مترتب بر ثروت (بحارالانوار: ج۷۲، ص۶۳ ؛ غررالحکم و دررالکلم: ص۳۷۰). و یا سنگینی وظایفی که بر دوش ثروتمند است، فقر بر آن قابل ترجیح شمرده شده است زیرا اگر کسی فقیر باشد از این جهت تکلیفی هم ندارد. ولی اگر ثروتمند باشد و به وظایف خود اقدام نکند و یا از عهده آن برنیاید، عاقبت ناگواری در انتظار اوست (مستدرک ‏الوسائل: ج۱۱، ص۳۳۸). و در صورتی که از عهده برآید غنا به مراتب از فقر بهتر است (بحارالانوار: ج۶۹، ص۵۶).
به طور کلی از نظر اسلام، «صرف نظر از آثار عارضی که ممکن است بر فقر و یا ثروت مترتب شود، فقر اصولا نامطلوب و ثروت اساسا مطلوب شمرده شده است» (کلانتری،۶۵:۱۳۸۷). اگر ثروت از راه مشروع کسب و در مسیر صحیح خود مورد استفاده قرار گیرد بهترین کمک تقوا و وسیله دست یابی به آخرت است. اما نکته قابل ملاحظه که در سطور آینده بیشتر به آن می پردازیم این است که معمولا ثروتمندان یا از راه نامشروع به کسب ثروت می رسند و یا از آن به خوبی و در مسیر مطلوب بهره نمی گیرند. لذاست که پیامبر اکرم(ص) پس از خود برای امتش از سه چیز بیمناک است که یکی از آن سه چیز، فراوانی ثروت است که موجب مستی و طغیان بندگان در برابر خداوند می گردد (بحارالانوار: ج۲، ص۴۲ ؛ الخصال: ج۱، ص۱۶۴).
۴- قاعده نفی سبیل و ارتباط مصرف با تولید
ارتباط میان مصرف و تولید از قوانین اولیه ی علم اقتصاد است. مشخصات این رابطه بدین صورت است که افزایش تولید منوط به گسترش بازارهای مصرف است و هر چقدر محصولات تولید شده به دست مصرف کنندگان رسیده و مورد استفاده واقع شوند، تولید کالاها و محصولات جایگزین بیشتر اتفاق می افتد. و نیز کاملا واضح است که این چرخه ی مشخص منجر به ایجاد و رشد سود و بالارفتن سرمایه ی تولید کنندگان می گردد. به عبارت دیگر مصرف هر چه بیشتر مردم باعث افزایش تولید کالا توسط تولیدکنندگان و افزایش تولید منشاء رشد سود و سرمایه ی صاحبان سرمایه می گردد.
از سوی دیگر در دین اسلام قاعده ای تحت عنوان «نفی سبیل» وجود دارد که فقها و عالمان دینی آن را از آیه ی۱۴۱ سوره نساء که فرموده است: «و لَنْ یَجْعَلِ اللّهُ لِلْکافِرینَ عَلَى المُوْمِنینَ سَبیلاً» استخراج نموده اند. مضمون کلی قاعده نفی سبیل این است که هر راه، مسیر، عامل و یا عللی که باعث تسلط کفار بر مسلمانان و مومنان گردد، مردود بوده و می بایست مسدود گردد. به عبارت دیگر از نگاه فقها، وضع هر قانونی که در آن و یا به واسطه آن، به هر نحوی از انحاء، تسلط کفار بر مسلمانان حاصل گردد، از نظر شرعی و دین اسلام منسوخ و بی اعتبار است. حال اگر دامنه این قاعده را از صرف ادبیات فقهی آن کمی گسترش دهیم و آن را ناظر بر نظام رفتاری تک تک مسلمانان تعریف کنیم، مضمون قاعده اینگونه خواهد بود که هرگونه رفتاری از مسلمانان که باعث تقویت کفار چه در زمینه اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و نظامی، و در نتیجه تسلط آنان بر مسلمان در عرصه های مختلف گردد، شرعا حرام بوده و می بایست تغییر رویه در رفتار ایجاد گردد.
حال با عنایت به این دو ملاحظه فوق الذکر، اگر بتوان به این نتیجه رسید که مصرف کالاهای تولیدی توسط کمپانی های غیر مسلمانان که امروزه صاحب بزرگترین کمپانی های تولید کننده انواع کالاهای مصرفی در جهان هستند، باعث تقویت اقتصادی آنان شده و در نتیجه تسلط سیاسی، نظامی، رسانه ای و… آنان را بر مسلمانان در برخواهد داشت، می توان حکم به این مساله کرد که مصرف کالاهای تولید شده توسط این کمپانی ها، حرام است. این قضیه از یک سو باعث تضعیف آنان و از سوی دیگر باعث روی آوردن مردم به مصرف کالاهای داخلی و در نتیجه حمایت و تقویت تولیدکنندگان داخلی می گردد.
۵- مفهوم نیاز^[۴۵]
مفهوم «نیاز» که بعضا مترادف «انگیزه»؛ «خواست»؛ «تمایل» و «آرزو» نیز دانسته شده است به نیروی ذهنی اطلاق می گردد که موجب انگیزش و سرزدن رفتار خاصی از انسان می شود تا نیاز پیدا شده رفع شود. الکساندر ماری^[۴۶] نیاز را اینگونه تعریف می کند:
نیاز عبارتست از نیرویی که از ذهنیات و ادراک آدمی سرچشمه می گیرد و اندیشه و عمل را چنان تنظیم می کند که فرد به انجام رفتاری می پردازد تا وضع نامطلوب را در جهتی معین تغییر دهد و حالت نارضایتی را به رضایت و ارضای نیاز تبدیل کند (الوانی،۵۶:۱۳۷۰).
برای تقسیم بندی نیازهای گوناگون بشر، تقسیم بندی های مختلفی صورت گرفته است که جامع ترین آنها توسط شهید مطهری صورت گرفته است. ایشان در یک تقسیم بندی کلی، نیازهای انسان را به دو دسته نیازهای فطری و نیازهای غیر فطری و یا همان نیازهای اولیه و ثانویه تقسیم می کند. وی نیازهای اولیه را نیازهایی می داند که از عمق ساختمان جسمی و روحی افراد و همچنین از طبیعت زندگی اجتماعی او سرچشمه می گیرند و تا انسان، انسان است و زندگی وی زندگی اجتماعی است، این نیازها وجود دارند. این نوع نیازها یا جسمی اند یا روحی و یا اجتماعی. نیازهای جسمی مانند خوراک و پوشاک و…، نیازهای روحی مانند نیاز به محبت و ستایش و نکوهش و…، و نیاز اجتماعی از قبیل معاشرت، مبادله، عدالت و…، نیازهای ثانویه نیازهایی هستند که از نیازهای اولیه ناشی می شوند اما با توجه به شرایط و زمینه های فرهنگی و اجتماعی جوامع خاص در طول تاریخ متفاوت هستند. به عبارت دیگر نیازهای اولیه محرک بشر به سوی کمال هستند اما نیازهای ثانویه خودشان نیز ناشی از تکامل سطح زندگی است. نیازهای اولیه همواره ثابت بوده و کهنه نمی شوند اما نیازهای ثانویه ممکن است با مرور زمان کهنه و از بین بروند (مطهری،۱۳۸:۱۳۷۰).
نیازهای انسان را می توان به دو دسته نیازهای واقعی و نیازهای کاذب نیز دسته بندی کرد. نیازهای کاذب نیازهایی هستند که از هیچ واقعیتی نشئت نگرفته و صرفا ناشی از مجموعه از پندارها، خیالات و تبلیغات شعارگونه می باشند که گاه برای پیشبرد اهداف خاصی ایجاد و پیگیری می شوند. اما نیازهای واقعی نیازهایی هستند که از یک واقعیت عینی ناشی شده و دارای بعد مادی و معنوی می باشند (انصاری،۲۲:۱۳۸۹).
مقوله نیاز کاذب در دنیای مدرن بیش از آنکه یک امر اقتصادی باشد یک موضوع فرهنگی بوده و با مناسبات فرهنگی و اجتماعی ارتباط مستقیم دارد. آنچنان که جان فیسک^[۴۷] می گوید «هر کالایی که تولید می شود می تواند فرهنگی شود. کالای فرهنگی می تواند در بازار فرهنگی یا بازار مالی به فروش برسد. در حقیقت نیاز های جامعه تغییر پیدا می کنند و نیاز های فرهنگی شکل می گیرند» (فیسک،۶۷:۱۳۸۷).
جامعه سرمایه داری پس از پاسخ به نیازهای اولیه انسان کالاهایی مازاد بر نیاز جامعه و با تنوع روزافزونی تولید می کند که خواهی نخواهی افراد را در معرض انتخاب قرار داده و سپس کالاهای خود را با تبلیغات فراوان تر و به روزتر عرضه می کند. همین امر در حوزه کالاهای فرهنگی هم رخ می دهد. البته درباره کالای فرهنگی آنچنان که گفته شد باید ذکر کرد که هر کالایی می تواند فرهنگی باشد. حتی یک تی شرت. استوارت هال می گوید: «فرهنگ نه بازتاب دهنده، بلکه یکی از سازه های جهان مدرن است و همان قدر عامل دگرگونی است که فرایند های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی» (هال^[۴۸]،۵۴:۱۳۹۰).
دالن تیموتی^[۴۹] نیز معتقد است: «در حال حاضر حتی خرید کالاهای روزمره یک فعالیت محسوب نمی شود و تنها یک تجربه است که مادیت خود را از دست داده و تبدیل به یک رویداد فرهنگی شده است» (تیموتی،۲۹:۱۳۹۰).
نیازهای کاذب گاهی اوقات اینگونه به وجود می آیند که نظام تبلیغاتی بازار مانند ویترین ها، این تصور را به مردم منتقل می کنند که کالاها یک سیر و زنجیره مکمل هستند که در کنار یکدیگر تعریف شده و هر کدام بدون دیگری کاربردی ندارد و یا کامل نیستند. تقریبا کلیه فروشگاه های پوشاک، لوازم الکتریکی منزل، لوازم آرایشی و… یک رشته اشیاء مختلف عرضه می کنند که به نوعی لازم و ملزوم یکدیگرند و با یکدیگر تناسب دارند و گستره ای از اشیای گلچین شده و مکمل را برای مخاطب تداعی می کنند. بدین ترتیب رابطه مصرف کننده با شیء تغییر کرده است. مصرف کننده دیگر به فلان شیء برای فایده خاص آن مراجعه نمی کند بلکه به مجموعه ای از اشیاء با دلالت کلی آنها روی می آورد. ماشین لباس شویی، یخچال، ماشین ظرفشویی و… در مجموع مفهومی متفاوت از آن چیزی دارند که هر یک به عنوان یک وسیله منزل از آن برخوردارند. ویترین ها، آگهی های تبلیغاتی و مارک ها که نقشی اساسی در این زمینه دارند، دیدگاهی منسجم و جمعی از این وسایل ارائه می دهند (بنت^[۵۰]:۱۳۸۶).
برای روشن تر شدن بحث نیاز کاذب و ارتباط آن با الگوی مصرف لازم است یک تحلیل کامل از شرایط امروز جامعه جهانی و به خصوص ایران که به نوعی هم مدرن است و هم سنتی، ارائه دهیم. در جامعه امروز ایران چند عنصر تاثیرگذار در بحث نیاز کاذب وجود دارد.
۵-۱- مد و مصرف گرایی مدرن
جهانی که امروزه در آن زندگی می کنیم را می توان به لحاظ سبک زندگی، جهانی مصرفی دانست و این امر نیز ارتباط نزدیکی با منطق اقتصادی حاکم بر جهان یعنی منطق سرمایه داری دارد. ” انباشت دم افزون سرمایه برای سرمایه گذاری مجدد ” منطقی است که سرمایه داری از آن پیروی می کند و پر بیراه نیست اگر ادعا کنیم که مبدا پیدایش چنین منطقی پیدایش ” مازاد تولید” بود. اقتصاد ماشینی به دلیل تولید انبوه و مازاد تولیدی که از خود به جا می گذاشت جایگزین اقتصاد معیشتی گردید و به تبع آن سود سرشاری را نیز به همراه داشت. سرمایه داری به منظور انباشت دم افزون سرمایه نیازمند به مصرف رساندن کالاهای حاصل از تولید انبوه خود است و به همین دلیل باید به دنبال بازار مصرف انبوه باشد. مسلم است که بازارهای موجود در هر جامعه ای محدود و در معرض اشباع می باشند. لذا «سرمایه داری برای بقاء خود می بایست از داخل مرزها فراتر رفته و بازارهای موجود در جوامع دیگر را نیز در اختیار خود بگیرد. اما این امر با یک مشکل اساسی به نام بازار مصرف مواجه است» (زاکس^[۵۱]،۹۰:۱۳۷۷). بازار مصرف، آن هم مصرف انبوه مستلزم تغییر ذائقه بازار به تناسب محصولات تولید شده است و در غیر این صورت این امکان وجود نخواهد داشت و سرمایه داری برای ادامه بقا با مشکل روبه رو خواهد شد. به نظر می رسد برای تقریب به ذهن ذکر یک مثال خالی از فایده نباشد.
جامعه ای را تصور کنید که افراد آن به دلایل فرهنگی و سنتی موجود در آن جامعه از یک نوع سبک پوشش مخصوص پیروی می کنند و همه بلا استثنا این سبک پوشش را رعایت می کنند و متفاوت بودن در این جامعه مساوی با ناهنجاری است. حال اگر یک تاجر سرمایه دار بخواهد در این جامعه تجارت شلوار جین و یا شلوار لی بکند لاجرم با شکست روبه رو خواهد شد و سرمایه خود را به باد خواهد داد زیرا در این جامعه شلوار جین یا لی به مصرف نخواهد رسید و هر چقدر هم که تولید این شلوارها برای تاجر به صرفه باشد در آخر با ضرر همراه خواهد بود. دلیل این امر نیز واضح است. ذائقه این جامعه هیچ تناسبی با محصول عرضه شده ندارد و برای به مصرف رساندن این محصول باید ذائقه این جامعه را تغییر داد. حال تنها راهی که پیش رو باقی می ماند این است که سرمایه داری همراه با ورود خود به هر جامعه ای فرهنگ مصرف را نیز وارد آن جامعه نموده تا بدین وسیله بتواند کالاهای تولید شده خود را به مصرف برساند. تغییر فرهنگ جوامع امری ساده نیست و نیازمند برنامه ریزی دقیق و حساب شده است. رابرت باکاک در زمینه مصرف و سرمایه داری می گوید:
فرایند مصرف آنچنان فرایندی از فعالیت اجتماعی، فرهنگی و نمادین است که بر خلاف تصور منفعت گرایی، لیبرالیسم کلاسیک یا بعضی از انواع مارکسیسم ماده گرایانه، کاملا اقتصادی نیست. مصرف را در صورت بندی های مرفه اجتماعی سرمایه داری مدرن غرب بایستی به عنوان فرایندی که با بازی نمادها و نه با ارضاء نیازهای مادی حکومت سرو کار دارد، دید (باکاک^[۵۲]،۱۲۶:۱۳۸۶).
یکی از ابزارهای موثر در بحث انتقال فرهنگ و سبک زندگی پدیده «مد^[۵۳]» است. گئورک زیمل جامعه‌شناس آلمانی، مد و مدسازی را فرآیندی می‌داند که بر اثر کشمکش میان طبقات متضاد بر سر دستیابی به منابع بیشتر با تکیه بر فراگرد تمایز^[۵۴] حاصل می‌شود (simmel, 1971:87). مد از نظر لغوی به معنای صورت و شکل و از نظر اصطلاحی به چیزی گفته می شود که به دلایل مختلف در یک زمان معین رواج پیدا می کند و بر دو قسم است:
۱-مادی مانند : لباس و لوازم منزل
۲- غیر مادی مانند رفتارها، نحوه زندگی یا نگرش ها که در یک زمان به صورت مد نمودار می شوند.
در مجموع «مد به تغییر سلیقه ناگهانی و مکرر همه یا برخی از افراد یک جامعه اطلاق می‏شود و منجر به گرایش به رفتاری خاص، یا مصرف کالای به خصوصی، یا در پیش گرفتن سبکی خاص در زندگی می‏شود» (رید،۳۱:۱۳۸۶).
مد همانطور که در تعریف گفته شد با تغییر سلیقه و ذائقه ناگهانی افراد که البته متناسب با کالاهای موجود در بازار است، باعث گرایش غالب افراد به سبک خاصی از زندگی و استفاده از کالای خاصی می شود. این دقیقا همان چیزی است که سرمایه داری برای انتقال فرهنگ مصرفی خود به جوامع جهان سوم از آن استفاده می کند. رفاه فرد گرایانه، سود جویی، طمع آسایش خودخواهانه همگی نمادهایی هستند که برای مخاطبان جهان تبلیغ می شوند که براساس این رویکرد، یک فرهنگ جهانی آمریکایی بر جهان سلطه می یابد که پدیده ی مد را نیز می توان در این حیطه قرار داد. انواع لباس ها، لوازم آرایشی، وسائل زندگی، اتومبیل و هزاران کالای دیگر توسط ” مد” قابلیت مصرف در جوامع جهان سوم را می یابند. «رسانه های مختلف از قبیل ماهواره، اینترنت، تلویزیون و رسانه هائی از این قبیل نیز ابزار ترویج مد و رواج مدگرائی می باشند که غالبا در چنبره سرمایه داری جهانی است» (کازنو^[۵۵]،۱۹۵:۱۳۸۷).
هربرت مارکوزه^[۵۶] یکی از معروفترین منتقدان نظام سرمایه‌داری، مطالعات وسیعی را در زمینه چگونگی شکل‌گیری، بسط و توسعه فرایند مد و مدسازی در نظام سرمایه‌داری و نقش سرکوبگر آن در شناسایی و خلق نیازهای کاذب در افراد، تحت عنوان «مصرف در زندگی روزمره» صورت داده است و معتقد است نظام سرمایه‌داری با بهره گرفتن از شیوه‌های نادرست به دنبال ایجاد همبستگی اجتماعی و پیوند میان افراد است. از این حیث، نظام برای آنکه بقا و دوام کارکردی خویش را تضمین نماید به توده‌سازی و همانند نمودن افراد بر اساس خلق نیازهای کاذب و طفره رفتن از ارضای نیازهای راستین و حقیقی آنان دست می‌زند. نیازهای حقیقی نیازهایی هستند که ارضای آنها به رشد و شکوفایی استعدادهای فردی منجر شده و موجب تکامل استعدادهای انسانی و مسالمت‌‌جویانه در روابط با دیگر انسان‌ها می‌گردد.
نیازهای کاذب نیز شکل تحریف‌ شده این نیازها قلمداد می‌شوند. لذا نظام‌های موجود از مکانیزم‌هایی برای باز تولید چنین وضعیت‌هایی در جامعه بهره‌ می‌گیرند. بدین معنی که از رسانه‌های جمعی، تبلیغات فراگیر و توده‌ای با تکیه بر روش‌های تداعی معانی و حتی آموزش و تعلیم افراد برای تحقق اهداف خویش سود می‌جویند. استفاده از مدل‌های لباس، اجناس لوکس و حتی افکار و عقاید مختلف از جمله مواردی هستند که در این میان به نحو فزاینده‌ای بروز می‌کنند (مارکوزه:۱۳۷۸).
مارکوزه اذعان می‌کند که در گذشته زمینه‌های بیشتری برای خلق انسان‌های قوی و استوار فراهم بود؛ افرادی که برای خود تصمیم گرفته و سبک زندگی مورد علاقه خود را اتخاذ می‌کردند. آنها درون‌دارتر از انسان‌های ضعیف امروزین بوده‌اند. در مقابل، انسان‌های امروز از توان لازم برای مقابله با جبرهای اجتماعی و تحرکات بیرونی برخوردار نیستند و بسته به میزان اثرگذاری و شدت عوامل اجتماعی، سبک‌ها و شیوه‌های زندگی بعضاً ضد و نقیضی را پیش می‌گیرند. امروزه فرهنگ توده‌ای، عوام‌گونه، مصرف‌گرا، غیر خلاق و منفعل در جامعه رشد می‌یابد و بدین ترتیب فرد مبدل به ابزاری برای برآوردن اهداف نظام می‌شود. نمونه مشخص نیازهای کاذب و راستین را می‌توان در مصرف و بهره‌گیری از اجناس و کالاهای لوکس خانگی مشاهده نمود. آنجا که افراد با وجود برخورداری از مواهب و وسایل رفع نیازهای ضروری، به تلاش بسیار بیشتری برای بدست آوردن کالاها و خدمات مشابه مبادرت می‌ورزند. بدین‌سان پس از مدتی کوتاه، قبل از مصرف کالای در دسترس، به فکر داشتن نوع بهتر آن برمی‌آیند، در حالی که در مواردی تفاوت‌های این اجناس ممکن است بسیار صوری و به لحاظ کارکردی به هم نزدیک باشد (همان).
یکی از مهمترین ویژگیهای مد به عنوان سبک خاصی از رفتار، این است که به دلیل عدم زیبائی واقعی و صرفا ارضای حس زیبائی دوستی افراد، قابلیت کهنه شدن و کنار گذاشته شدن را دارد. «مد معمولا نوعی زشتی است و چنان غیر قابل تحمل است که بایست هر شش ماه یک بار عوضش کرد و این نیز به دلیل همان حسابگری و برنامه ریزی دقیق است که مروجان مد و مدگرائی در آن تعبیه کرده اند. زیرا اگر مد واقعا زیبا بود و حس زیبائی دوستی فرد را پاسخ می داد دیگر کسی حاضر نبود که آن را کنار گذاشته و به شیوه و یا کالای دیگری روی بیاورد و این به مثابه پایان عمر سرمایه داری خواهد بود زیرا این نقطه، نقطه ی توقف مصرف گرائی مطابق با خواسته سرمایه داری است» (فاضلی،۷۸:۱۳۸۵). به عبارت دیگر مد نه تنها زیبا نیست بلکه ضرورتا باید زشت و نازیبا باشد و تنها چیزی که مد را قابل پذیرش می کند نو و بدیع بودن آن و استفاده ی تبلیغی چهره ها و شخصیت های جذاب مردم از آن کالاها است.
البته از آنجا که تنوع طلبی و تغییر جزء اساسی زندگی و فرهنگ انسانی است می توان مد و مدگرایی را در راستای یکی از نیازهای انسانها که همان مورد توجه واقع شدن است قرار دهیم. لوی اشتراوس^[۵۷] نیز معتقد است «بعد از مرتفع شدن نیازهای اولیه در انسانها یک نیاز اساسی دیگر به نام نیاز مورد توجه واقع شدن مطرح می گردد. یعنی اینکه انسانها به هر طریقی می خواهند مورد توجه دیگر همنوعان خود قرار بگیرند و برای رسیدن به این نیاز سعی در ایجاد تفاوت و تمایز با دیگران دارند» (اشتراوس،۲۱۱:۱۳۸۵).
در فرهنگ اسلامی نیز گرایش به زیبائی و زیبادوستی از مهمترین اموری است که بارها و بارها بر آن تاکید شده است و نو بودن و متناسب با شرایط عرفی جامعه رفتار کردن از جمله اصولی است که در فرهنگ اسلامی پذیرفته شده است (بحارالانوار: ج۷۴، ص۱۳۵). اما اصل دیگری که در مقابل این اصل واقع شده و باعث تعدیل آن می شود اصل انسانیت افراد است. بر اساس این اصل، هیچ عاملی از جمله لباس و پوشش نباید انسانیت انسان را تحت الشعاع قرار داده و انسان را برده خود کند (حداد عادل،۹۴:۱۳۸۵). مد و مدگرائی به عنوان یک نوع سبک زندگی این ویژگی را دارد که انسان و خواسته های او را تحت الشعاع خود قرار داده و با ایجاد نیازهای کاذب و زودگذر برای وی، او را ابزاری در دست نهادها و موسسات تولیدی و سرمایه دار قرار می دهد.
۵-۲- تاملی بر پدیده خرید فراغتی^[۵۸]
همانطور که اشاره شد، فرهنگ مصرفی از مهمترین ویژگی های سبک زندگی در عصر مدرن و در اختیار منویات نظام سرمایه داری است. در این فرهنگ یک پدیده ی رایج و تقریبا فراگیر را می توان مشاهده نمود که تحت عنوان خرید فراغتی و یا می توان از آن نام برد. خرید یکی از ویژگی های اجتناب ناپذیر جامعه مصرفی است (میلنر^[۵۹]،۹۸:۱۳۸۵ ؛ بنت،۲۱۵:۱۳۸۶). نکته ای که بسیار قابل تامل است اینکه در جامعه جدید خرید تنها به قصد رفع نیازهای اقتصادی صورت نمی گیرد. شاید بتوان مهمترین عامل به وجود آورنده این پدیده ی همگانی را، واقعیتی به نام «ویترین» در فروشگاه های بزرگ و زنجیره ای دانست. ویترین در این گفتمان فرهنگی، نقش تعیین کننده و موثری را ایفا می کند به طوری که برای هر مغازه یا فروشگاهی به منزله موثرترین ابزار تبلیغاتی و ایجاد جذابیت برای مشتریان است. «ویترین ها با چیدمان جذاب و نورپردازی های حرفه ای و جالب توجه، کالاها را آن طور که هستند وانمود نمی کنند بلکه تصویری سحرآمیز و فریبنده از کالاها به مشتری و بازدید کنندگان منعکس می کنند» (باکاک،۱۳۴:۱۳۸۱).
برخلاف دیدگاه ها و نظریات اقتصادی که «خرید کردن» را با «به خرید رفتن» یکسان می دانند باید گفت که «خرید رفتن» با «خرید کردن» یکسان نیست و عامل و دلیل اصلی خرید رفتن مردم، تجربیات رضایت بخش و تمایل به استفاده از کالا نیست (کاظمی،۱۷۲:۱۳۸۴). در واقع ارتباط عمیقی میان واقعیتی به نام ویترین و مقوله نیاز کاذب در جوامع مدرن وجود دارد. چه بسا افرادی را که قصد خرید کالایی را نداشته و صرفا با تحت تاثیر جذابیت ویترین قرار گرفتن، اقدام به خرید می کنند. در باب ارتباط میان مراکز خرید و محور اساسی آن یعنی ویترین، تحقیقات میدانی فراوانی در کشورهای غربی صورت گرفته است و بعضا فهم عمیقی را از تاثیرات نظام سرمایه داری بر سبک زندگی مصرفی مردم جامعه ارائه می دهند. والتر بنیامین^[۶۰] یکی از متفکران سنت انتقادی که مطالعات گسترده ای را در زمینه جامعه شناسی پاساژها انجام داده است در باره پاساژها می گوید: «پاساژها جایی برای افشای فجایع و محنت های سرمایه داری است» (بنیامین،۱۷۳:۱۳۸۰). وی پاساژها در عصر سرمایه داری را به دوزخ تشبیه می کند و معتقد است «این جنبه اهریمنی خرید بر اهداف بت انگارانه و جدایی توده ها از آگاهی واقعی تاکید می کند» (همان:۱۷۴).
یکی دیگر از محققان و جامعه شناسان اروپایی به نام فالک^[۶۱]، در تحقیقی که با همکار خود صورت داده است در این زمینه می نویسد: «خریداران با تصورات و تخیلاتشان در پاساژ راه می افتد و در این جهان تخیلی، به زائران کالاها بدل می شوند. آنها به حیرتی دچار می شوند که گویا تنها از طریق خرید کردن می توانند به آن پایان دهند» (Falk: 1997).
در مصرف‌گرایی نوین، ‌اشخاص بدون داشتن نیاز واقعی به دلایلی مانند رفتار متظاهرانه به خرید می‌پردازند و در پاره‌ای از اوقات قادر به کنترل خرید خود نیستند تا جایی که روان‌شناسان این نوع مصرف‌گرایی را بیماری می‌دانند و به معالجه آنها می‌پردازند و در پی یافتن راهکارهایی برای آن هستند. یکی از این راهکارها، نامیدن یک روز از سال به عنوان روز «چیزی نخریدن» است که سپتامبر ۱۹۹۲ به وسیله تددیو هنرمند اهل ونکوو کانادا به هدف مصرف کمتر نام‌گذاری شد. اکنون در بیشتر کشورها یک روز برای این کار اختصاص یافته است. اختصاص این روز برای خرید نکردن، کوشش برای معقولانه مصرف کردن است (استریناتی^[۶۲]:۱۳۸۰).
برخی از صاحبنظران مطالعات فرهنگی و سبک زندگی، در بحث از مقوله خرید، ارتباط کالاها را با هویت پساسنتی افراد گره خورده و مرتبط می بینند. از نظر دیک چنی^[۶۳] که یکی از نظریه پردازان این عرصه است، مصرف کننده ها به دنبال کالاها و اشیایی می گردند که هویتشان را تعریف کنند. با رواج مصرف‌گرایی و شکل‌گیری فرهنگ مصرف در اثر ایجاد فروشگاه‌های بزرگ و زنجیره‌ای و نیز عوامل دیگر ، طیف وسیعی از «انتخاب»ها در اختیار افراد قرار می‌گیرد و هر «انتخاب»،‌ نشانگر ارزش‌ها، نگرش‌ها و ذائقه‌هایی است که ممکن است ویژگی گروهی اجتماعی باشد. بنابراین، مفهوم مصرف به مفهوم هویت جمعی مربوط می‌شود. قریحه یا ذوق فرد و انتخاب‌های ذوقی او در مصرف، بخشی از هویت اوست که از خلال آن، مورد قضاوت دیگران قرار می‌گیرد (Chaney: 1996).
۵-۳- نقش تبلیغات بازرگانی در ایجاد نیاز کاذب
زمانی مصرف گرایی پدیده ای مخصوص جوامع پیشرفته صنعتی و غرب بود، اما امروزه به مدد گسترش رسانه های ارتباط جمعی که در بیشتر جوامع در جهت منافع نظام سرمایه داری فعالیت و تبلیغات می کنند، اکنون پدیده ای جهانی گشته است. رسانه های ارتباط جمعی امروزه نقش بسیار مهمی در شکل دادن به ارزش ها و نگرش ها و تمایلات مردم در جامعه ی معاصر دارند. پیام های رسانه ای می توانند ارزش های جدیدی را ایجاد و تبلیغ کنند، کاربردهای آن را به نحو اغراق آمیز نشان دهند و محیطی فرهنگی را برای به کارگیری آن توسط افراد جامعه ایجاد کنند (اینگلهارت^[۶۴]،۲۴۵:۱۳۸۲). به زعم بسیاری نقش رسانه های ارتباطی در گسترش این پدیده ی اجتماعی- فرهنگی- اقتصادی بسیار زیاد بوده و هست به نحوی که می توان ایدئولوژی مرتبط با مصرف گرایی را امروزه در تبلیغات و پیام های بازرگانی برای کالاهای مصرفی مشاهده کرد (باکاک،۱۵:۱۳۸۱).
شاید بتوان گفت که نقش رسانه های ارتباط جمعی در گسترش مصرف گرایی چیزی کمتر از نقش صنعتی شدن و تولید کالاهای انبوه در جوامع نبوده، و تولید انبوه و رسانه ها، دو بال گسترش مصرف گرایی به مثابه پدیده ای جهانی بوده اند. امروزه رسانه ها با پیام های اقناعی خود به یکی از ابزارهای نظام اقتصادی سرمایه داری برای یافتن مشتریانی پروپا قرص برای کالاها تبدیل شده اند. تبلیغات متعدد و متنوع که توسط متخصصان روان شناس و سازندگان تیزرهای تبلیغاتی برای داشتن حداکثر تأثیر بر مخاطب ساخته می شوند و در لابه لای برنامه های تلویزیونی و رادیویی و حتی رسانه های نوشتاری به خورد انسان ها داده می شوند به دنبال اقناع افراد برای خرید کالاها یا خدمات خاص، تغیر نگرش آنها و انتخاب سبک زندگی خاص برای انسان هاست (موحد،۵۴:۱۳۸۹). کالاهایی که افراد نیازی واقعی به آن نداشته و صرفاً بر اساس ایجاد نیاز کاذبی دست به خرید آن می زنند که رسانه ها باعث آن بوده اند، و این همان تمایزی است که هربرت مارکوزه بین نیازهای واقعی و کاذب انسان ها قائل شد و نسبت به عاملان ایجاد این نیازهای کاذب که همان رسانه ها هستند، هشدار داد (مارکوزه:۱۳۸۷).
افزایش سطح درآمد مردم در اغلب کشورهای پیشرفته و صنعتی، آزادی عمل در خرید و انتخاب و مصرف کالاهای عرضه شده و نیز افزایش اوقات فراغت، عواملی بوده اند که به مصرف انبوه کالاها در جوامع مصرف کننده انجامیده اند. عوامل یاد شده، این جوامع را برآن داشته که به فعالیت های بازاریابی روی آورده و با استعانت از آنها، به بسط و گسترش بیشتر مصرف و در نتیجه افزایش درآمد و سود بپردازند. حجم عظیمی از پیام های رسانه ای در زمان حاضر اقتصادی است، به طوری که تبلیغات و پیام های بازرگانی در هر برنامه ای وجود دارد و تلاش دارد که مخاطب را برای خرید یک کالا، ایجاد احساس نیاز به آن، و برگزیدن سبک زندگی خاص ترغیب و اقناع نماید. ایجاد نیازهای جدید و کاذب به کالاها یکی از کارکردهای رسانه های جمعی است که باعث دامن زدن به مصرف گرایی در عصر حاضر شده است. به همین دلیل آگهی ها و تبلیغات بازرگانی امروزه به تمام جنبه های زندگی انسان معاصر وارد شده اند. ترغیب مردم به سرمایه گذاری، خرید یا مصرف کالا یا نمادی خاص، به منظور افزایش فروش کالا و یا خدمات، هدف سفارش دهنده آگهی بازرگانی است و رسانه های عمومی همچون صدا و سیما، مطبوعات، فضاهای شهری، اینترنت و… مهمترین ابزارها برای رسیدن به این هدف به شمار می آیند. بی‌شک تبلیغات تجاری با هدف معرفی کالا و خدمات از ضرورت‌‌های عصر حاضر به ‌شمار می‌روند؛ اما متأسفانه این‌گونه از تبلیغات با بهره‌گیری از برخی شگردها و پاره‌ای مضامین و محتواها و نیز استفاده از وسایل تأثیرگذار بر ذهن انسان، برای سودمند یافتن کالاهای تولیدشده و اقدام به خرید و مصرف آن، موجبات گسترش مصرف‌گرایی را در جامعه به‌ وجود آورده‌اند (مک کوایل^[۶۵]،۱۵۶:۱۳۸۴).
پیام‌های بازرگانی ضمن فاصله گرفتن از کارکرد اصلی و فلسفه وجود خود که معرفی کالاها و خدمات بوده است به وسیله ایجاد احساس نیاز در مخاطب تبدیل شده‌اند و از این طریق به افزایش مصرف گرایی که تأمین کننده منافع سرمایه‌داری است، دامن می‌زنند. رسانه‌ها و تبلیغات بازرگانی و همچنین ابزارهای بازاریابی در مردم احساس نیاز کاذب به کالاهایی که واقعاً به آنها نیازی ندارند ایجاد کرده و مردم را به سمت خرید آن کالاها سوق می‌دهند. ولفولک کراس می‌نویسد:
وظیفه تبلیغات تلویزیونی تبلیغ کیفیت‌های خاصی است، که یک محصول، فاقد آنهاست و اگر واقعاً هیچ نیازی به یک محصول وجود نداشته باشد، تبلیغات‌چی باید آن‌را ایجاد کند. او باید به شما ثابت کند که اگر این کالا را نخرید، سلامتی و شادی شما به‌خطر خواهد افتاد (کوفمان،۳۷:۱۳۸۸).
استفاده از وسایل تأثیرگذار بر ذهن انسان، برای سودمند یافتن کالاهای تولیدشده و در نتیجه اقدام به خرید و مصرف آن، تأثیری بسیار ویران‌گر بر تعادل روانی مردم جوامع مختلف گذاشته و از خود بیگانگی و روان‌پریشی‌های گوناگونی را در لایه‌های بسیار گسترده‌ای از مردم پدید می‌آورد.

فصل چهارم
۴- نتایج و بحث
۴-۱ آماده کردن سازه ژن WDREB2
به منظور ساخت سازه بیان ، از ناقل بیان گیاهیpBI121 استفاده شد که دارای ژن نشانگر انتخابی ایجاد کننده مقاومت به آنتی بیوتیک کانامایسین (nptII) می باشد. ژن WDREB2 در این ناقل تحت کنترل پروموتر CaMV35S و ترمیناتور NOS بوده و جایگاه های شناسایی مربوط به آنزیم برشی BamHI در سمت ۵َ و آنزیم برشی SacI در سمت ۳َ ژن قرار دارند (شکل۴-۱).
WDREB2
CaMV 35S
promoter
NOS-p
NOS-T
NPT II (Kan^r)
شکل۴-۱ نقشه ناقل سازه WDREB pBI121-
۴-۲ تراریختی اگروباکتریوم
برای انتقال ژن WDREB2 به گیاهان گندم سازه pBI121-WDREB2 از باکتری E.coli استخراج شد. به علت این که سویه آگروباکتریوم یک عامل مهم در موفقیت انتقال ژن به گیاهان می باشد (Razzaq et al., 2010). سویه های اگروباکتریوم توموفسینس LBA4404 ، C58 و AGL0 با سازه استخراج شده تراریخت شد. در تراریختی اگروباکتریوم از روش ذوب و انجماد استفاده شد و پس از آن به منظور تائید تراریختی، از کلونی های نوترکیب باکتری اگروباکتریوم که در محیط LB دارای آنتی بیوتیک های کانامایسین و ریفامپیسین رشد کرده بودند، با بهره گرفتن از پرایمر های TaDREB واکنش PCR انجام شد (شکل ۴-۲).
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۵ ۴ ۳ ۲ ۱
شکل ۴-۲ نقوش الکتروفورزی محصول PCR کلونی های نوترکیب اگروباکتریوم دارای سازه pBI+WDREB2
راهک ۱- نشانگر وزنی ۱۰۰ جفت بازی، راهک ۲- کنترل منفی، راهک ۳ و ۴- باند ۱۲۵۷ جفت بازی حاصل از آغازگر TaDREB
۴-۳ تراریختی گیاهان گندم با واسطه اگروباکتریوم
امروزه بخوبی مشخص شده است که کارایی روش های انتقال ژن وابسته به چندین عامل است از جمله وجود یک روش باززایی قابل اطمینان، وجود فنون انتقال ژن مناسب با راندمان بالا و سرانجام روشی برای انتخاب بافت های تراریخت مورد نیاز می باشد. برای رسیدن به این ملزومات دانشمندان نه فقط روی روش های انتقال ژن بلکه روی بهینه سازی باززایی گندم در کشت بافت نیز تمرکز می کنند (Sahrawat et al., 2003). به دلیل این که پاسخ گندم به کشت بافت تحت تاثیر ژنوتیپ (Farooq et al., 2004; Dodig et al., 2006; Mitic et al., 2006)، منبع ریزنمونه، منشاء جغرافیایی، وضعیت فیزیولوژیکی گیاهی که ریز نمونه از آن تهیه می شود، محیط کشت و برهمکنش بین آنها قرار می گیرد (Ozgen et al., 1996) در مطالعات کشت بافت گندم چندین ریز نمونه از جمله جنین نابالغ (Keresa et al., 2003)، گل آذین نابالغ، جنین بالغ (Nacirsilar., 2006)، مزوکوتیل، بذر، مریستم انتهایی و برگ های جوان مورد استفاده قرار گرفته است. در این پژوهش نیز از ارقام حساس به تنش شیراز و الموت استفاده شد و جنین بالغ به علت اینکه از نظر فیزیولوژیکی کمترین تغییرپذیری را نشان می دهد و در تمام فصول سال در دسترس می باشد (Turhan and Baser, 2004) به عنوان ریزنمونه انتخاب شد. پس از ضد عفونی بذرها جنین ها جدا شد و روی محیط MS بدون هورمون کشت شدند (۴-۳)
شکل ۴-۳ جنین های جدا شده گندم روی محیط MS بدون هورمون
بعد از جنین گیری، ریز نمونه ها با سویه های ذکر شده آگروباکتریوم تلقیح شدند و بعد از ۳ روز نگهداری در محیط همکشتی با به محیط استراحت منتقل شدند (۴-۴).
شکل ۴-۴ نگهداری گیاهچه ها در محیط استراحت، قبل از بردن به محیط انتخابی
در مرحله بعد گیاهچه ها به محیط انتخابی منتقل شدند. در این پژوهش در مراحل مختلف نزدیک به ۲۰۰۰ جنین مورد استفاده قرار گرفت. در ابتدا کانامایسین عامل گزینشگر بود و مراحل بعد به علت عدم کارایی مناسب، جنتیسین (G418) جایگزین شد. این آنتی بیوتیک به خوبی باعث سفید شدن بافت غیر تراریخت شده و بافت های تراریخت سبز باقی ماندند(۴-۵).
شکل ۴-۵ سفید شدن گیاهچه در محیط انتخابی بر اثر عامل گزنشگر جنتیسین
بعد از مرحله انتخابی گیاهچه های باقی مانده به محیط باززایی و سپس به ریشه زایی منتقل شدند(۴-۶).
شکل ۴-۶ گیاهچه ها در مرحله باززایی
۴-۴ استخراج DNA گیاهان تراریخت
با بهره گرفتن از روش CTAB، استخراج DNA از ۴۰ گیاه بدست آمده از مرحله قبل انجام شد و پس از آن روی ژل آگارز ۱% الکتروفورز شد (۴-۷).
شکل ۴-۷ نقوش الکتروفورزی DNA استخراج شده برخی از گیاهان تراریخت
۴-۵ واکنش زنجیره ای پلیمراز برای تایید وجود ژن WDREB2 در گیاهان تراریخت
به منظور تایید حضور ژن WDREB2 در گیاه از واکنش زنجیره ای پلیمراز و آغازگرهای اختصاصی ژن TaWDREB استفاده شد. واکنش PCR از گیاهان تراریخت و غیر تراریخت گیاه گندم انجام که پلاسمیدpBI121 حاوی ژن WDREB به عنوان کنترل مثبت استفاده شد. پس از اتمام واکنش ، محصول واکنش روی ژل آگارز ۱% الکتروفورز شد. وجود قطعه ۱۲۵۷ جفت بازی در گیاه گندم تراژن و عدم وجود آن در گیاه غیر تراریخت، تراریختی گیاهان گندم و حضور ژن WDREB2 در گیاهان بازیابی شده را تایید می کند. تعداد ۱۵ گیاه از ۴۰ گیاه بدست آمده تراریختی آن ها به اثبات رسید (۴-۸).
۱۵ ۱۴ ۱۳ ۱۲ ۱۱ ۱۰ ۹ ۸ ۷ ۶ ۵ ۴ ۳ ۲ ۱
شکل ۴-۸ نقوش الکتروفورزی محصول PCR با پرایمر تخصصی ژن WDREB2
راهک ۱- نشانگر وزنی ۱۰۰ جفت بازی، راهک ۲- کنترل منفی، راهک ۱۰و ۱۱ باند ۱۲۵۷ جفت بازی حاصل از آغازگر TaDREB
۴-۶ استخراج RNA و ساخت cDNA
استخراج RNA از نمونه هایی که تراریخت بودن آنها با بهره گرفتن از واکنش زنجیره ای پلیمراز مثبت بود انجام شد. سپس جهت اطمینان از ساخت cDNA واکنش زنجیره ای پلیمراز با بهره گرفتن از پرایمر تخصصی ژن WDREB انجام شد که نشان داد ساخت cDNA همه نمونه ها به درستی انجام شده است (۴-۹).
۱۱ ۱۰ ۹ ۸ ۷ ۶
۵ ۴ ۳ ۲ ۱
۴-۹ نقوش الکتروفورزی PCR با پرایمرهای تخصصی ژن WDREB جهت اطمینان از صحت cDNA
راهک ۱- نشانگر وزنی ۱۰۰ جفت بازی، راهک ۲- کنترل منفی، راهک های ۳-۱۱ باند ۱۲۵۷ جفت بازی حاصل از آغازگر TaDREB
۴-۷ انجام Real Time PCR
نتایج بدست آمده از آزمون Real Time PCR نشان دهنده میزان بیان بالایی در بعضی از گیاهان تراریخت نسبت به گیاه شاهد غیر تراریخت می باشد (شکل های ۴-۱۰، ۴-۱۱، ۴-۱۲).
شکل ۴-۱۰ نمودار ذوب که نشانه تک باند بودن و تخصصی بودن پرایمر را نشان می دهد
شکل ۴-۱۱ آزمون Real Tim PCR ژن WDREB
شکل ۴-۱۲ الگوی بیان ژن در گیاهان ترایخت نسبت به گیاه غیرتراریخت

اسفند

۷۰۸۴۴

۷۸۲۷۸

۸۰۵۹۰

۶۳۱۴۷

۷۱۶۹۱

میزان کل تناژ گاز Co₂ منتشرشده در جو به‌طور مستقیم ناشی از احتراق سوخت‌های فسیلی مجتمع صنعتی مس سرچشمه طی سال‌های ۱۳۹۲-۱۳۸۸ در جدول ۴-۷ و نمودار ۴-۲ نشان داده‌شده است.
جدول ۴-۷ کل تناژ گاز CO₂ منتشرشده در جو ناشی از احتراق‌های سوخت‌های فسیلی طی سال‌های ۱۳۹۲-۱۳۸۸

سال ۱۳۸۸

سال ۱۳۸۹

سال ۱۳۹۰

سال ۱۳۹۱

سال ۱۳۹۲

۸۳۶۲۷۳

۸۵۶۰۸۶

۸۷۷۵۹۵

۸۰۷۹۶۰

۷۹۵۷۲۷

مقدار تناژ گاز Co₂ منتشرشده حاصل از احتراق سوخت‌های مازوت؛ گازوئیل و گاز طبیعی طی مراحل مختلف فرآوری مس از سال ۱۳۸۸ تا سال ۱۳۹۰ به‌طور سالیانه حدود ۲۰ هزار تن افزایش داشته است که بیشترین میزان انتشار این گاز آلاینده مربوط به سال ۱۳۹۰ می‌باشد چراکه در این سال تناژ بالاتری از کنسانتره مس فرآوری شده و این تناژ بالاتر از فرآوری نیاز به سوخت بیشتری جهت فرآوری سنگ معدنی مس دارد و این افزایش در مصرف سوخت باعث شده که تناژ بالاتری از گاز آلاینده Co₂ در سال ۱۳۹۰ منتشر یافته و پس از آن در سال‌های ۱۳۹۱و۱۳۹۲ به دلیل کاهش کنسانتره مصرفی جهت فرآوری و کاهش تقاضای سوخت فسیلی، میزان تناژ گاز آلاینده Co₂ طی دو سال اخیر به رقم حدوداً ۸۰۰ هزار تن در سال ۱۳۹۱ و ۷۹۵ هزار تن در سال ۱۳۹۲ رسیده است.
تناژ کل انتشار گاز Co2 ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلی
نمودار ۴-۲ کل تناژ گاز CO₂ منتشرشده در جو ناشی از احتراق سوخت‌های فسیلی طی سال‌های ۱۳۹۲-۱۳۸۸
همانطور که از نمودار ۴-۲ آشکار است بالاترین میزان تناژ منتشرشده از گاز Co₂ اختصاص به سال ۱۳۹۰ دارد چراکه در این سال تناژ بالاتری از کنسانتره مس فرآوری شده و این میزان از تناژ بالاتر نیاز به سوخت فسیلی بیشتری طی مراحل مختلف فرآوری مس خواهد داشت. امّا میزان تناژ انتشار گاز Co₂ ناشی از احتراق سوخت‌های فسیلی طی سال‌های ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۲ روند کاهشی را در پیش داشته است چراکه میزان تناژ کنسانتره مصرفی مس جهت فرآوری طی دو سال اخیر کاهش‌یافته است و متعاقب آن نیز تقاضا برای سوخت‌های فسیلی جهت فرآوری مس کاهش می‌یابد که خود باعث انتشار کمتر گاز گلخانه‌ای Co₂می‌شود.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۴-۶ بررسی تجربی میزان انتشار غیرمستقیم گاز CO₂ناشی از برق مصرفی مجتمع صنعتی سرچشمه
در این بخش به‌منظور برآورد میزان انتشار غیرمستقیم گاز گلخانه‌ای Co₂ ناشی از مصرف برق میانگین شاخص ضریب انتشار به کار می‌رود. این شاخص برای انواع گازهای گلخانه‌ای ازجمله گاز Co₂ توسط وزارت نیرو به‌صورت سالیانه اعلام می‌شود و با توجه به اینکه مقدار میانگین شاخص ضریب انتشار گاز آلاینده Co₂ بخش نیروگاهی کشور سال ۱۳۹۲ توسط این وزارت منتشرنشده است از میانگین دو سال اخیر این شاخص برای محاسبه استفاده‌شده است. ازآنجایی‌که میانگین شاخص ضریب انتشار برحسب گرم بر کیلووات ساعت می‌باشد؛ مقدار کیلووات برق مصرفی ماهانه مجتمع صنعتی مس سرچشمه طی پنج سال اخیر در این شاخص ضرب شده تا مقدار گرم انتشار گاز آلاینده Co₂ به دست آید. سپس، مقدار گرم محاسبه‌شده را به تن تبدیل نموده تا میزان انتشار غیرمستقیم گاز Co₂ ناشی از مصرف برق برحسب تن بیان شود. در ادامه میزان انتشار غیرمستقیم گاز آلاینده Co₂ ناشی از مصرف برق مجتمع برحسب تن طی پنج سال اخیر به‌صورت ماهیانه در جدول ۴-۸ صفحه‌ی بعد بیان گردیده است.
جدول ۴-۸ کل تناژ گازCO₂ منتشرشده در جو ناشی از مصرف برق طی سال‌های ۱۳۹۲-۱۳۸۸

ماه

سال۱۳۸۸

سال۱۳۸۹

سال۱۳۹۰

سال۱۳۹۱

سال۱۳۹۲

تخصیص گر منابع

در این نقش، مدیرچگونگی بکارگیری منابع سازمان را کنترل می کند. تخصیص بودجه، نیروی انسانی و امکانات ویژه از مصادیق ایفای این نقش هستند.

۲۰ درصد

مذاکره گر

این نقش مدیریتی شامل فعالیت های مذاکراتی با سایر سازمان ها می باشد. مذاکره با مدیران زیر مجموعه و رؤسا نیز از جمله این نقش ها می باشد.

۳۰ درصد

تعریف سازمان
سازمان عبارت است از فرآیندی نظام یافته از روابط متقابل افراد برای دست یافتن به اهداف معین که دارای عناصرذیل است:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

الف) سازمان همیشه از افراد تشکیل می شود.
ب) افراد به طریقی با یکدیگر ارتباط دارند.
ج) روابط متقابل را می توان نظام بخشید.
د) کلیه افراد در سازمان دارای هدف های مشخص هستند.
ه) روابط متقابل همچنین نیل به هدف های مشترک سازمانی را میسر می کند.
سازمان بنا به یک تعریف رسمی عبارت است از مجموعه ای از افراد که برای دستیابی به یک هدف مشترک با یکدیگر کار می کنند تا خدمات یا کالاهایی را تولید یا عرضه کنند و نیازهای مشتریان یا ارباب رجوع را برآورده سازند این مجموعه هدفمند پیرو یک نظام است، و دارای مرزها و حدودی است که آن را از محیط خود جدا می‌سازد.
عده ای نیز سازمان را با داشتن جایگاه و فضای فیزیکی تطبیق نموده و آنرا دارای هیئت مدیره، بنا، جایگاه، سلسله مراتب، تقسیم‌بندى وظایف، ارتباطات و هماهنگى می دانند که همه براى رسیدن به هدف معینی، به‌طور قانونى گرد هم آمده‌اند. به عبارت دیگر، سازمان برخلاف “نهاد”، داراى محل خاص است و حال آنکه نهاد در سراسر جامعه معینى پراکنده است )میرزائیان، ۱۳۹۱).
نقش فناوری اطلاعات در سازمان
به منظور درک تأثیرات فناوری اطلاعات بر سطوح سازمانی، می توان از اثرات کمی آن بر فرایند تولید سازمان آغاز نمود. تحقیقاتِ گذشته میان بهره گیری از فناوری اطلاعات در مکانیزه کردن فرایندها، تأمین اطلاعات بهتر و تغییر شکل کل فرایند، تفاوت قائل است.
تأثیر فناوری در مرحله اول، جایگزین کردن سرمایه بجای نیروی کار انسانی است. درمرحله دوم نقش آن به عنوان فناوری هماهنگ کننده می باشد که این نقش در سازمانها از اهمیت بیشتری برخوردار است (صرافی زاده، ۱۳۸۳).
سیستم های اطلاعاتی
سیستم اطلاعاتی، سیستمی است مبتنی بر رایانه که تحت کنترل مستقیم مدیر یا کاربر بوده و اطلاعاتی به روز را درباره شرایط داخلی و خارجی سازمان برای آنها فراهم می سازد (واتسون به نقل از فتح الهی، ۱۳۸۵).
همانطور که گفته شد به دلیل گستردگی و پیچیدگی موجود در سازمانها، مدیران اطلاعات و متخصصان اطلاعاتی، به سیستم های اطلاعاتی، روی آورده اند. البته سیستم های اطلاعاتی به آن نقطه نرسیده اند که بتوانند فکر یا برنامه ریزی کنند و به چگونگی تغییرات واکنش نشان دهند. هنوز در هر سازمان چندین اتاق برای افرادی که این سیستم ها را اداره می کنند وجود دارد و باید توجه داشت که فقط یک اقلیت کوچک از این افراد عملاً سیستم های رایانه‌ای یا سیستم های فن‌آوری اطلاعات را طراحی می کنند. تعداد زیادی از این افراد کاربر نهایی هستند مانند مدیران، کارکنان اداری و دیگران که از رایانه در زمینه های شغلی خود استفاده می کنند (کارتین^[۴۵]، ۱۳۷۷).
اجزای سیستم اطلاعات سازمانی
۱- منابع ورودی
الف) منابع مالی یا سرمایه که منبع مهم ورودی است، برای تأمین سایر منابع بسیار ضروری می باشد.
ب) منابع انسانی که باید دانش، مهارت و تجربه لازم برای اجرای عملیات سازمان و فرایند تولید (دانش و خدمات مرتبط) را داشته باشند تا اطمینان حاصل شود که نیازهای مخاطبان تأمین خواهد شد.
ج) مواد خام و عملیاتی که روی آن انجام می گیرد اصلی ترین منبع ورودی در فرایند تولید می باشد. در فرایند آموزش و پرورش منظور از مواد خام دانش آموزانِ ورودی می باشند.
د) برخی از مواد مانند انرژی، مستقیماً در تولید خدمات مورد استقاده قرار می گیرد و برخی دیگر مانند خدمات حسابرسی، غیر مستقیم در فرایند تولید نقش دارند. این مواد و خدمات معمولاً در قبال وجه از سازمان های دیگر تهیه می شود.
ه) اطلاعات که منظور از آن اطلاعاتی است که به محیط بیرونی سازمان مربوط است. اما در عین حال سازمان به اطلاعاتی در مورد منابع مورد بحث مانند سرمایه، مواد و کارکنان و دانش آموزان و نیز افراد متخصص و هزینه لازم برای استخدام و یا آموزش آنها نیاز دارد (صرافی زاده و علی پناهی، ۱۳۸۰).
۲- عملیات
الف) وظایف و فعالیت های اصلی که مستقیماً به تولید و عرضه دانش یا خدمات به مخاطبان مربوط می شود، مانند عملیات تدارکات و تهیه ملزومات آموزشی، خرید، دریافت کالا، کنترل مواد و تأمین خدمات، عملیات تبدیل منابع ورودی به محصول مورد نظر، ارائه محصول نهایی به جامعه، عملیات تکمیلی مانند کنترل کیفیت و ارائه خدمات مربوطه.
ب) وظایف پشتیبانی مانند تأمین منابع (تهیه سیاست ها و روشها و رهنمودهای لازم برای پرسنل)، توسعۀ تکنولوژی و فناوری (تحقیقات، طراحی محصولات جدید، طراحی فرآیندهای تولید و سیستم های اطلاعاتی)، مدیریت منابع انسانی (تهیه سیاست ها، رویه ها و ساختارهایی برای آموزش، مدیریت و کنترل منابع انسانی در سازمان)، تهیۀ طرح های استراتژیک و سیاست های جامع برای تأمین اهداف مورد نظر، تهیۀ ساختارهای مناسب برای سازمان، تهیۀ طرح و تصمیم گیری و سیاست های کنترلی برای اجرای طرح ها و سیاست های مُصوب (صرافی زاده و علی پناهی، ۱۳۸۰).
۳- منابع خروجی
همان گونه که قبلاً ذکر گردید؛ هدف هر سازمان تولید محصول یا خدماتی می باشد که نوع این محصول یا خدمات و دریافت کنندگان آن به ماهیت سازمان و رسالت آن بستگی دارد. در رابطه با دریافت کنندگان منابع خروجی سازمان، چهار گروه عمده را می توان در نظر گرفت:
الف) دانش آموزان: نوعاً در قبال پرداخت هزینه تحصیلی خدمات دریافت می کنند (بدیهی است در مؤسسات خیریه و سازمان های دولتی از دریافت کننده کالا یا خدمات وجهی دریافت نمی کنند).
ب) مالکین یا سهام داران: در مورد سازمان های انتفاعی، مالکین یا سهام داران انتظار دارند، در قبال عملیات سازمان سود دریافت نمایند. در مورد سازمان های غیرانتفاعی رضایت این گروه وقتی تأمین می گردد که بدانند کمک مالی آنها در جهت آرمان سازمان صرف می شود.
ج) کارکنان: کارکنان سازمان در اِزاء کمک و نقشی که در سازمان دارند، انتظار دریافت مزد یا پاداش مالی و غیر مالی (مانند رضایت شغلی) دارند.
د) جامعه: جامعه نیز ممکن است در قبال منابع تولید شده توسط سازمان منتفع شود. این نفع ممکن است به صورت ثروتی باشد که تولید و در جامعه وارد شده باشد و یا به صورت مزایایی باشد که از طریق خدمات ارائه شده توسط سازمان به جامعه باز می گردد (صرافی زاده و علی پناهی، ۱۳۸۰).
صاحبنظران سیستم های اطلاعات مدیریت معتقدند، سه نوع اطلاعات برای سطوح مدیریت مورد نیاز است:
۱- اطلاعات جهت برنامه ریزی کلان
۲- اطلاعات جهت سازماندهی و اجرا
۳- اطلاعات جهت کنترل و رهبری (مک لوید^[۴۶]، ۱۳۷۸).
نقش سیستمهای اطلاعات مدیریت در سازمان
جایگزین کردن سرمایه بجای نیروی انسانی
بعنوان یک فناوری هماهنگ کننده
کسب اطلاعات بهنگام و به موقع
بهبود عملیات سازمان
توانایی انجام محاسباتی که قبلاً مُیسر نبوده