باتوجه به‏جدول‏فوق بیشترین‏ساعات‏آفتابی‏ماهانه‏بامیانگین۱۵۹ساعت به خردادماه وکمترین‏ساعات‏آفتابی بامیانگین‏۷۸ ساعت به دی‏ماه تعلق‏دارد. باتوجه‏به ساعات‏آفتابی حوضه درماههای‏سال فصول‏بهاروتابستان دارای‏بیشترین‏ساعات‏آفتابی‏هستند. شکل زیر ساعات آفتابی ماهانه حوضه را نشان می دهد.

شکل ۴-۲۰ متوسط ماهیانه ساعات آفتابی حوضه امامزاده ابراهیم
۴-۸-۱۱ طبقه بندی اقلیمی
در حوضه مورد مطالعه روش های زیر مورد بررسی قرار می‏گیرد.
۴-۸-۱۱-۱ روش دمارتن اصلاح شده
روش فوق ‏درحوضه‏امامزاده ابراهیم‏بافرمول‏زیرمحاسبه می‏گردد.
= I_A ضریب خشکی = P متوسط بارندگی سالانه به میلی متر
= Tمتوسط درجه حرارت سالانه به سانتی گراد
با توجه به محاسبات انجام شده حوضه امامزاده ابراهیم بزرگتر از ۳۵ یعنی۶/۶۱ و جزو اقلیم
بسیار مرطوب می‏باشد.
شکل ۴-۲۱ اقلیم نمای آمبرژه در حوضه امامزاده ابراهیم
*
۴-۸-۱۱-۲ منحنی آمبروترمیک
با توجه به آمار بارندگی و درجه حرارت در شکل زیر منحنی آمبروترومیک حوضه‏ امامزاده ابراهیم‏ نشان می‏دهیم.

شکل ۴-۲۲ منحنی آمبروترومیک حوضه امامزاده ابراهیم
با توجه به شکل فوق در می یابیم که حوضه امامزاده ابراهیم در تمامی ماه های سال مرطوب می باشد و در هیچ ماهی در دوره خشکی قرار نمی گیرد.
۴-۹ توان کاربری رودخانه امام زاده ابراهیم
حوضه امام زاده ابراهیم با داشتن عوامل طبیعی متعدد و پتانسیل‌های ژئوتوریسمی و اکوتوریسمی که در دل خود جای داده به عنوان یکی از زیباترین مناطق استان گیلان وکشور عزیز ما به شمار می‌رود. زیرا این حوضه با وجود زیاتگاه های امامزاده ابراهیم و بابا رکاب درارتفاعات حوضه و پیوستگی عوامل طبیعی و عوامل انسانی در کنار هم، پس از طی مسیر پر پیچ و خم همراه با پوشش جنگلی و صخره های سنگی متعدد باعث جذب توریسم در این منطقه می شود. و این عبورو مرور افراد بومی و غیر بومی با خود در این حوضه مشکلات زیادی بوجود آورده است. علیرغم آن خشم طبیعت نیز در برخی فصول بخصوص در فصل زمستان باعث مشکلاتی دراین منطقه شده که مردم منطقه با آن دست و پنجه نرم می‌کنند، حوادثی مثل سقوط، لغزش، سقوط بهمن، ریزش جاده‌ها دراین منطقه کم نبوده و هراز گاهی زندگی عادی مردم را با مشکل مواجه می کند.
عکس ۴-۲۳ توان کاربری رودخانه امامزاده ابراهیم
حوضه امامزاده ابراهیم دارای توانهای متعدد گردشگری بوده که در بررسی تحقیق فوق و در ارزیابی توان ژئوتوریسم حوضه ی امامزاده ابراهیم هریک از عناصر و عوامل مورد ارتباط مورد بررسی قرار می گیرد.
۴-۱۰ زمین شناسی و ژئوتوریسم
حوضه رودخانه امامزاده ابراهیم به لحاظ زمین شناسی دارای شرایط متنوعی است. در این حوضه قدیمی‎ترین سنگهای موجود در ایران که متعلق به دوران پرکامبرین می باشد. تا نهشته های عهد حاضر تشکیل شده اند. سنگهای مربوط به دوره پرکامبرین در بالادست و منتهی الیه جزء قدیمی ترین سازندها و رسوبات آبرفتی رودخانه ای (کواترنر) در قسمت پایین دست جزء جدیدترین آنها می باشد.
عکس ۴-۲۴ نمایی از فرایندهای زمین ساختی در حوضه امامزاده ابراهیم
فرایند های زمین ساختی، سنگ شناسی، سازندهای آهکی درغرب و جنوب غرب حوضه، اختلاف جنس سازنده ها، حرکات تکتونیکی در دوران های مختلف و عبور چند گسل در ایجاد پرتگاههای گسلی (بخصوص در سمت چپ را ه ارتباطی بابا رکاب به امامزاده) و به وجود آمدن چندین آبشار کوچک و بزرگ در مناطق مختلف حوضه، وجود صخره های متعدد در خط الراس های غرب مانند تولابره و سیاه گه و غیره)، دره های عمیق و صعب العبور درسراسر مناطق بالادست تا ارتفاع سرچشمه حوضه بخصوص در مناطقی بالاترازامامزاده ابراهیم و همچنین چشمه های پر آب مانند گش علی، چهل چشمه، چشمه‌میدان در اطراف امامزاده و بابا رکاب و چشم اندازهای کوهستانی نقش به سزایی داشته است. که همه این پدیده‎ها می توانند در زمینه جذب گردشگران طبیعت دوست حائز اهمیت باشد.
عکس ۴-۲۵ نمایی از خشک رودهای فصلی با بستر سنگلاخی در حوضه امامزاده ابراهیم
۴-۱۱ آب و هوا و ژئوتوریسم
اغلب گردشگران ایرانی در فصل تابستان و ایام نوروز که مدارس تعطیل می شوند به مسافرت می روند. در این فصل که جلگه ها و سواحل استان گیلان از آب و هوای گرم و خیلی مرطوب برخوردار است. لذا در شهرها و روستاها ی جلگه ای و ساحلی حالت شرجی ایجاد می شود و هوای این محدوده از آسایش مطلوب ( حد آسایش ۲۴-۱۸)درجه و با رطوبت( ۱۵-۱۰)برخوردار نمی باشد (رضوانی، ۱۳۷۴).
در عین حال مناطق کوهستانی از ۱۰۰۰ متر به بالا نسبت به مناطق جلگه ای و ساحلی حدود ۵تا۱۰ درجه سانتی گراد تفاوت دما و ۱۵ تا ۳۵ درصد کاهش رطوبت نسبی دارد، بدین لحاظ محدوده های کوهستانی بویژه ییلاقات با تامین آسایش مطلوب در فصل تابستان از مهمترین مکا نهای سکونتی و اقامتی در این فصل به شمار می آیند. بدین سبب افراد بومی و محلی شهرهای شفت و فومن و سایر شهرهای اطراف برای استفاده از مواهب طبیعی و برخورداری از دمای مطلوب معمولا به ییلاقات می روند که در صورت برنامه ریزی و تامین امکاناتی از قبیل هتل آپارتمان در مبارک آباد، ویسرود و مکان های لازم برای تامین مواد غذایی، سرویسهای بهداشتی در مسیر جاده ها ی بین روستا ها ی فوق و غیره می توان هزاران نفر اکوتوریست و ژئوتوریست را به سوی ییلاقات گیلان از جمله نقاط معرفی شده در شهرستان شفت جلب و هدایت نمود.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

عکس ۴-۲۶ نمایی از طبیعت سرسبز حوضه امامزاده ابراهیم و گردشگران اطراف رودخانه اصلی
منطقه مورد مطالعه در حوالی روستاهای چوبر تا امامزاده ابراهیم از جمله مناطقی است که دارای شرایط آب و هوایی بسیار مطلوب بخصوص در فصل تابستان با شبهای سرد و بازار چه و زیارتگاه های متعدد هر بینده ی عاشقی را به سوی خود جلب نموده و روزانه بخصوص در فصل تابستان و در ایام تعطیلی هزاران نفر را به این منطقه چه افراد بومی و چه افراد غیر بومی به این منطقه گسیل می دارد. وجود آثار طبیعی و انسانی در کنار هم، و بخصوص در خطالراس یک کوه پس از طی مسیری طولانی و پر پیچ و خم که همراه با پوشش بکر جنگلی می باشد، موجب اعجاب افراد غیر بومی شده و خود باعث می شود که هر بیننده ای در این منطقه، برای سایر افراد در اقصی نقاط کشور رسانه ای باشد.
عکس ۴-۲۷ نمایی از شرایط آب وهوایی مناسب در حوضه امامزاده ابراهیم
۴-۱۲ مراتع و ییلاقات
حوضه امام زاده ابراهیم دارای مراتع و نواحی ییلاقی فراوانی است که با برنامه‌ریزی درست می‌توان در آینده نه چندان دور به مناطق مهم جاذب گردشگری مبدل ‌گردد. از جمله ییلاقات که به صورت بالقوه در دسترس علاقه‌مندان به طبیعت و آب وهوای خنک است. منطقه تولاب بره یکی از ییلاقات امام زاده ابراهیم است که با شروع فصل تابستان مسافران زیادی از این مناطق دیدن می‌نمایند و چند باب مغازه جهت ارائه سرویس و خدمات به مسافران در این مکان وجود دارد. همچنین مناطق ییلاقی دیگر ی در این منطقه وجود دارد که می‎توان از ییلاقات سهراب، گرداب، سیاگه، کلچون و دییر و غیره که در امر گردشگری قابل استفاده‌اند یاد کرد. علیرغم آن در فصل زمستان دما کاهش پیدا کرده و ریزش برف از اواخر پاییز آغاز و تا اواخر اسفند دوام دارد. درصورت برنامه ریزی می توان دامنه های محدب اراضی غربی ویسرود و دامنه های شرقی مبارک آباد و سایر قسمتهای حوضه را برای ورزش اسکی و سایر ورزشهای زمستانی در نظر گرفت از نظر مکانی برای تردد یا اسکان توریست در فصل زمستان می توان به مناطقی مانند سهراب، گرداب، سیاگه، کلچون و دییر اشاره نمود.

عکس ۴-۲۸ مراتع و ییلاقات حوضه امامزاده ابراهیم
۴-۱۳ شبکه آب و ژئوتوریسم
رودخانه‌ها از نظر تفریحی و گردشگری اهمیت زیادی دارند در حال حاضر فعالیت‌های تفریحی مردم در کنار رودخانه و منظره تماشای آبشارها صورت می‌پذیرد. احداث شده و به خنک شدن رودها و آبشارها به دلیل کاربردهای دیگر اغلب پیامد منفی برای یک منطقه داشته ولی اساسی‌ترین تهدید رو به افزایش بودن آلودگی روخانه‌ها می‌باشند که نتیجه آن ورود پس آب‌های تصفیه نشده خانگی – صنعتی و کشاورزی می‌باشند.
حوضه امامزاده ابراهیم از نظر منابع آب از پتانسیل های فوق العاده بالایی برخوردار است. نفوذ برف زمستانه و بارندگی بهار و پاییز در سازند های آهکی در سطح حوضه منجر به پیدایش چشمه های متعدد در روستاهای متعدد مانند چشمه گش علی، چهل چشمه، چشمه‌میدان در اطراف امامزاده و بابا رکاب و غیره شده است.
عکس ۴-۲۹ نمایی از رودخانه اصلی امامزاده ابراهیم و سدهای مهار سیلاب
تمام این چشمه ها جنبه آب معدنی داشته و بسیار گوارا می باشند. در واقع این رودخانه از بهم پیوستن چشمه‌هایی نظیر گش علی، چهل چشمه، چشمه‌میدان و چند دره به وجود آمده است. درطول مسیر از ارتفاعات ۱۸۰۰ متری کوه‌های ونی شروع شده و پس از بهم پیوستن زیر شاخه‌های دیگر به سمت اراضی جلگه‌ای با جهت شمالی – شرقی جریان دارد.
عکس ۴-۳۰ نمایی دوراز طبیعت بستر عریض رودخانه امامزاده ابراهیم
در نواحی کوهستانی پوشش از جنگل انبوه با تنوع از درختان ممرز، راش، توسکا، افرا، لیلیکی، ‌آزاد، سرخدار قرار گرفته است و چشم انداز زیبایی از ترکیب آبشارهای متعدد بوجود آورده است. درختان سر به فلک کشیده در کنار رودها به هم پیوسته و یک محیط کاملاً طبیعی را به وجود آورده است. با توجه به این همه عوامل طبیعی در کنار هم با صدای دلنشین پرندگان، زمانی که مسافران وارد این طبیعت بکرمی‌شود آرام می‌گیرد وخستگی راه را از تن خود بیرون می‌کند. از جاذبه‌های بسیار زیبای حوضه امام زاده ابراهیم (ع) بوجود آمدن روستاها در اطراف رودخانه­ها بوده و به علت شرایط ژئومورفولوژی و دسترسی مردم به آب و شرایط کوهستانی به ناچار خانه‌ها در مسیر رودخانه‌های بوجود آمده که درهر کجای این مسیر می‌توان کمپینگ زد و برای مدتی به استراحت پرداخت و از جاذبه‌های رودخانه از جمله ماهیگیری، شنا، قایق رانی، حیات وحش زندگی جانوری استفاده نمود. این رودخانه دارای ماهی سردابی قزل‌آلا بوده که باعث می‌شود همیشه مسافران زیادی برای صید ماهی به منطقه آمده یکی دیگر از پتانسیل‌های این منطقه را می‌توان به آب آشامیدنی اشاره کرد که دارای آب بسیار سرد و معدنی می‌باشد. از جمله زیر حوضه های امامزاده ابراهیم می توان به موارد زیر اشاره نمود.
عکس ۴-۳۱ نواحی کوهستانی
۴-۱۳-۱ رودخانه سله مرز
این رودخانه از به هم پیوستن سرشاخه‌های فرعی نظیر زرارستون، سفید‌خانی و دره‌های شنود و ونی‌بن که از ارتفاعات ۱۹۰۰ متری به سمت نواحی جلگه‌ای در حال حرکت است با تنوعی ازدرختان راش، ممرز، سرخدار، ‌توسکا، گردو، چشم‌انداز زیبایی در منطقه بوجود آورده است. در مسیر حرکت این رودخانه آبشارهای متعددی وجود دارد که پس از گذر از روستاهای، شنود، بیجارگاه در روستایی به نام درودخان به رودخانه امام زاده ابراهیم می‌پیوندد، این رودخانه نیز از نواحی جنگلی عبور می‌کند و با تنوعی از ماهیان غزل‌‌آلا، کپور کفال و محیطی مناسب برای ورزش‌های آبی و ماهیگیری و حاشیه این رودخانه مکانی بسیار مناسب برای استراحت مسافران و گردشگران می‌‌باشد که به قصد ماهیگیری و شکار به منطقه آمده‌اند.
عکس ۴-۳۲ نمایی از رودخانه سله مرز در حوالی روستای سله مرز
۴-۱۳ -۲- رودخانه و یسرود
رودخانه ویسرود نیز یکی از زیر شاخه های رودخانه امامزاده ابراهیم بوده که از ارتفات غربی حوضه سرچشمه گرفته و بعد از گذشتن از روستای ویسرود به این اسم نامگذاری شده است .این رودخانه نیز دارای چشم‌انداز خاصی بوده با تنوعی از درختان راش، ممرز و شاه بلوط که در اطراف این رودخانه قراردارند منظره زیبایی به وجود آورده است. وجود ماهیان آزاد و کپور به غنای گردشگری این رودخانه افزوده است ویکی از عجایب حوضه‌ امام‌زاده‌ابراهیم وجود درختان شاه بلوط در روستای ویسرود بوده که به نوعی در ایران بی‌نظیر است بلکه به صورت توده‌ای رشد نموده که بیشتر مختص آب و هوای خاصی می‌باشد که این روستا قرار گرفته است.

Public transportation
Public transit
حمل و نقل نیمه عمومی جابجایی با تاکسی و ون را شامل میشود. سیستم حمل و نقل خاصی است که مشخصات آن مشابه حمل و نقل عمومی باشد، اما ظرفیت آن کمتر باشد مثلاً مینیبوس و ون جزو حمل و نقل نیمه عمومی (para transit) میباشند .

• • در اکثر کشورها حملونقل نیمهعمومی از مسیرها و برنامه زمانبندی خاصی تبعیت نمیکند و در سطح شهر گردش میکند. تاکسیهایی که به صورت مشارکتی مورد استفاده قرار میگیرند (carpools) ، جزو این سیستم محسوب میگردند. البته در کشورهای بسیاری تاکسی از وسیله حملونقل نیمه عمومی نیز خارج شده و به عنوان حملونقل لوکس محسوب میگردد (مرکز اطلاعات علمی و تخصصی حملونقل و ترافیک کشور،۱۳۹۱) .

• • حمل و نقل غیرموتوری شامل پیاده روی و دوچرخه سواری بوده

• • و سایر روش‌های حمل و نقل، حمل و نقل با خودروی شخصی و یا موتورسیکلت را در بر میگیرد.

• • پیاده مداری: در لغتنامهی انگلیسی آکسفورد (۲۰۰۶ ) پیاده فردی است که سفرهای خود را بیشتر از طریق پیادهروی در مقایسه با سایر شیوه های حملونقل انجام میدهد. این لغتنامه، فعالیت پیادهروی را بهعنوان شیوهای از حملونقل در قیاس با شیوه های موتوری همانند رانندگی یا استفاده از حملونقل عمومی تعریف میکند ( رضازاده و همکاران ، ۱۳۹۰ : ۳۰۰ ).

• • • نوسال ( ۲۰۰۹ ) قابلیت پیادهمداری را اینگونه بیان میکند: قابلیت پیادهمداری میزان مطلوبیت محیط مصنوع برای حضور مردم، زندگی، خرید، ملاقات، گذران اوقات و لذت بردن از آن در یک پهنه است. وی همچنین اشاره میکند یکی از بهترین روش های سریع سنجش پیادهمداری یک بلوک، کریدور یا محله شمارش تعداد عابرینی است که در یک فضا پیادهروی کرده، مکث میکنند و از آن لذت میبرند. تنوع مردم و خصوصاً حضور کودکان، سالمندان و مردم با ناتواناییهای خاص نشانگر کیفیت، موفقیت و سالم و بی خطر بودن یک فضای پیادهمدار است ( همان ).

    ( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

• • حمل و نقل پایدار : Sustainable Transportation

• • حمل و نقل پایدار اصطلاحی است که در حوزهی توسعه پایدار معرفی گردیده است و تعاریف مختلفی برای آن ارائه شده است که اکثر آنها از شالودهی مشترکی برخوردارند. شورای وزیران حملونقل اتحادیه اروپا یک سیستم حمل و نقل پایدار را سیستمی تعریف میکند که:

• • دسترسی پایه و نیازمندیهای توسعهای افراد، شرکتها و جوامع را در قالبی ایمن به شکلی تأمین مینماید که با سلامت انسان و اکوسیستم پیرامون وی سازگاری داشته و از یک سو بین انسانهای متعلق به یک نسل بشر و از سوی دیگر بین نسلهای مختلف بشر در زمان حال و آینده در بهرهمندی از چنین شرایطی عدالت را رعایت مینماید.

• • مقرون به صرفه بوده و ضمن برخورداری از اثربخشی در عملیات، امکان انتخاب از بین حالات مختلف حملونقل را فراهم مینماید. همچنین از ایجاد محیط اقتصادی رقابتی و توسعهی متوازن بین نواحی جغرافیایی پشتیبانی میکند (دانش شهر۱ ، ۱۳۹۱ :۳) .

• • مرکز ارزیابی و تصمیمگیری در مورد حمل و نقل پایدار^[۸] ، حمل و نقل پایدار را سیستمی میداند که در دسترس، امن، دوستدار محیط زیست و قابل استطاعت باشد ( دانش شهر۲ (شماره ۱۲۸)، ۱۳۹۱ :۱۳ به نقل از ECMT,2004) .

• • کمیسیون جوامع اروپایی^[۹] ، سیستم حمل و نقل پایدار را سیستمی میداند که دارای شرایط زیر باشد :

• • قادر به تأمین دسترسی عادلانه برای افراد، گروه ها و شرکتها به صورتی ایمن و سازگار با محیط و اجتماع باشد.

• • دارای کارآمدی، تنوع و هزینه قابل قبول بوده و زمینه را برای اقتصاد قابتی و همچنین توسعهی متوازن منطقهای فراهم نماید.

• • آلودگی را به حداقل رساند و حتیالامکان از منابع تجدیدپذیر بهنحوی استفاده کند که عوارض جانبی آن حد اقل باشد ( سلطانی ، ۱۳۹۰ : ۷۹ ) .

• • مجمع حمل و نقل کانادا ( TAC)^[10] سیستم حمل و نقل پایدار شهری را به اینگونه تعریف میکند :

• • سیستمی که در آن ایجاد و انباشت آلودگیها در یک ناحیه با توجه به قدرت جذب آن ناحیه بوده و با مصرف منابع تجدیدپذیر، مؤلفه های قابل بازیافت و حداقل مصرف زمین تقویت شده باشد.

• • سیستمی که با ایجاد دسترسی عادلانه برای مردم و کالاهای آنها در جهت رسیدن به سلامت و کیفیت بدون ضرر زندگی در هر نسل گام دارد.

• • سیستمی که دارای عملکردی با حداکثر کارایی بوده و هزینه های مالی آن قابل تأمین باشد ( دانش شهر۲ (شماره ۱۲۸)، ۱۳۹۱ :۱۳ به نقل از ECMT,2004).

• • سیستمهای حمل و نقل:

در این تحقیق منظور از سیستمهای حمل و نقل همان شیوه های مختلف سفر ( حمل و نقل عمومی، نیمهعمومی، خصوصی، پیاده و دوچرخه ) میباشد.

• • ترکیب سیستمهای مختلف حمل و نقل:

منظور از ترکیب سیستمهای حمل و نقل، سهم و درصدی است که هر کدام از شیوه های سفر و سیستمهای حمل و نقل در طرح حمل و نقل شهری به خود اختصاص میدهند.
این تعاریف بر مبنای نقطه نظر پژوهشگران مربوط بوده و طبعاً برای یک مطالعه موردی جدید با دیدی مطابق با فلسفه و روح پژوهش، تغییرات لازم در آن صورت میگیرد.

۱۲-۱- جمعبندی

فصل اول تحقیق که فصل کلیات میباشد چارچوب کلی پژوهش را مشخص کرده و تمام بخشهای بعدی بر پایه این بخش پیش میرود. در این فصل ابتدا برای جهتدهی به کل تحقیق طرح موضوع شده و مسألهی اصلی که تحقیق بهدنبال آن است به همراه اهمیت و ضرورت موضوع بیان شده است. در ادامه اهداف و پرسشهای اصلی و فرعی بیان شده تا موضوع تحقیق را دقیقتر کند، پس از آن در بخش پیشینه تحقیق مطالعاتی که در حوزه برنامه ریزی حملونقل پایدار شهری انجام شده ( شامل کتاب و مقالات ) با تکیه و تأکید بر مطالعات داخلی مورد بررسی قرار گرفته است. سپس فرایند و روند کار در قالب دیاگرامی ترسیم شده و بر مبنای آن و بخشهای قبل، روش تحقیق روش کاربردی و پیمایشی تعیین شده که تکنیک جمعآوری داده های آن اسنادی میباشد. جامعه مورد مطالعه و همچنین نمونه آماری آن که از بین سه گروه « اساتید دانشگاه، مدیران و مسئولین شهر و کارشناسان » انتخاب شده است در بخش بعدی مورد بررسی قرار گرفت. در این فصل همچنین مشخص شد که در این پژوهش از دو تکنیک تحلیلی استفاده میشود، در بخش اول استفاده از روش تحلیل سلسلهمراتبی ( AHP ) بوده و در بخش دوم نیز برنامه ریزی راهبردی با بهره گرفتن از تکنیک تحلیل SWOT بوده که با بهره گرفتن از روش QSPM برای اولویتبندی راهبردها تکمیل میگردد. در نهایت نیز بیان شد که نتایج این تحقیق برای چه افراد و سازمانهایی کاربرد خواهد داشت، سپس مشکلات و موانع موجود تشریح شده و مفاهیم اصلی مورد استفاده در این تحقیق تعریف شد.

فصل دوم : مبانی نظری تحقیق

۱-۲- مقدمه

ترتیب مطالب فصل حاضر به گونه‌ای است که مبانی نظری و ادبیات تحقیق در حوزه مسائل حملونقل، به خصوص حملونقل پایدار از ابعاد مختلف مورد شناسایی و بررسی قرار گیرد. در این فصل ابتدا پیشینهی برنامه ریزی حملونقل به طور عام و حملونقل خصوصی به طور خاص در جهان و ایران مطرح شده و سپس ابعاد و محورهای مهم موضوع بیان شده و پس از آن بر مبنای ترتیبی که در برنامه ریزی راهبردی است اهداف، راهبردها و سیاستهای حملونقل پایدار براساس منابع مختلف ارائه شده و در ادامه اصول برنامه ریزی و سیاستگذاری در دستیابی به حملونقل پایدار براساس موارد قبل بیان شده و در نهایت شاخصها و چالشهای پیش روی حملونقل پایدار ارائه شده است.
هدف از تدوین مبانی نظری در این پژوهش، مطالعهی ادبیات نظری مطرح در زمینه موضوع حملونقل پایدار و آشنایی بیشتر با موضوع است تا بتوان داده های لازم در مدلهای تحلیلی را بر مبنای آن تعیین نموده و به نتایج علمی و دقیق دست یافت.

۲-۲- مروری بر پیشینه برنامه ریزی حملونقل

۱-۲-۲-سیر تکامل تفکر برنامه ریزی حمل و نقل شهری در جهان ( پس از دهه ۱۹۸۰):

از آنجاییکه موضوع و مفهوم حملونقل پایدار (موضوع کلی تحقیق حاضر)، در حوزه حملونقل انسانمحور میگنجد و براساس منابع علمی مختلف، پس از دهه ۱۹۸۰ بود که نگرش برنامه ریزی حملونقل به سمت مفاهیم و موضوعات حملونقل انسانمحور گرایش پیدا کرد؛ بنابراین آنچه که نیاز است در این تحقیق به آن پرداخته شود ، بررسی دیدگاه های حملونقلی پس از دهه ۱۹۸۰ میباشد.
نظریههای حملونقلی انسانمحور بعد از دهه ۱۹۸۰ :
یکی از مهمترین نظریه‌های ارائه شده در این دوران ، الگوی وونرف یا آرام سازی ترافیک است که گرچه به لحاظ نظری در اواخر دهه ۱۹۶۰ تبیین گردید اما از اوایل ۱۹۸۰ جنبه عمومی و اجرایی به خود گرفت. وونرفها در واقع خیابان‌های واحد همسایگی طراحی شده جهت محدود کردن سرعت خودرو و اولویت بخشی به حرکت پیاده و زندگی روزانه ساکنان هستند.
از اواخر دهه ۱۹۸۰ سرمایهگذاری جهت ایجاد شبکه ها و انواع سامانههای حملونقل همگانی در شهرها ابعاد بسیار گستردهتری یافت و گره های حملونقلی به عنوان یکی از مهمترین کانونهای توسعه شهری مطرح گردیدند. نظریه توسعه وابسته به حملونقل همگانی^[۱۱] که در برخی متون تخصصی با اصطلاحات و عبارات دیگری چون توسعه پیوسته با حملونقل همگانی^[۱۲] و توسعه در مجاورت حملونقل همگانی^[۱۳] نیز یاد میگردد در همین زمان ارائه شد.
از سوی دیگر، در دهه پایانی قرن گذشته و در آستانه هزاره سوم و با تقویت گرایش به رویکردهای اجتماعی و طراحی شهری در توسعهی بافتهای پیرامونی پایانه های حملونقلی، در سالیان اخیر توسعه حمل و نقل همگانی محور^[۱۴] به عنوان کاملترین دیدگاه معرفی شده است که برخی از مهمترین ویژگیهای اینگونهی اخیر، وجود کاربری مختلط در پیرامون پایانه ها، توجه به کیفیات طراحی محله، کاهش استفاده از اتومبیل شخصی و گسترش گونه های ترابری همساز با حملو نقل همگانی به ویژه پیادهروی و دوچرخهسواری میباشد.
از سویی دیگر، دهه ۹۰ قرن بیستم میلادی هم‌زمان با گسترش مباحث توسعه پایدار در جهان و در شاخه های گوناگون حرفهای از جمله حملونقل بوده است. اصطلاح حمل و نقل پایدار ^[۱۵]نیز به همین دلیل از حدود دو دهه پیش وارد ادبیات تخصصی مطالعات شهری گردید که مفهوم آن را میتوان به طور خلاصه برگرفته از تعریف اصلی توسعه پایدار، چنین دانست: آن گونه از حملونقل است که نیازهای جابهجایی انسان امروزی را بدون آنکه مخاطرهای برای نسلهای آتی جهت تأمین نیازهای جابهجایی آنها ایجاد نماید، تأمین کند.
رشد هوشمند^[۱۶] از دیگر نظریات طرح شده در دهه پایانی قرن بیستم است که ریشه های آن در توسعه پایدار قرار داشته و به ویژه در جهت مقابله با پراکندگی شهری و حومهنشینی، بر توسعه مراکز شهرها بر مبنای حملو نقل همگانی و نیز کاربری زمین فشرده، مختلط، با قابلیت پیادهروی و ایجاد طیفی از انتخابهای سکونتی تأکید مینماید.

تغییر در میزان عملیات شرکت می‌تواند تأثیر سریعی بر سطح سرمایه در گردش موردنیاز بگذارد. برای مثال اگر قیمت مواد خام افزایش یابد، وجه نقد بیشتری برای خرید مواد اولیه لازم است، در چنین شرایطی حتی اگر شرکت بتواند قیمت فروش کالای تولیدی خود را افزایش دهد، نیاز بیشتری برای پشتیبانی فروش خواهد ‌بود. یک مدیر آگاه و هوشیار فعالیت‌های عملیاتی را تحت نظر داشته و بر اساس آن سطح موردنیاز برای دوره‌های آتی را برآورد می‌کند.

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۲- تأمین وجوه
زمانی که وجوه موردنیاز پیش‌بینی شد، مدیر مالی باید آن را از بهترین منابع و با کمترین هزینه برای دوره مالی موردنظر تأمین کند.
برای مدیریت سرمایه در گردش کارا و مؤثر در یک شرکت، پیش‌بینی و تأمین وجه موردنیاز شرکت یک هدف است. به‌طورکلی، آن بدین معنی است که وجوه نقد، حساب‌های دریافتنی و موجودی کالا در سطحی حفظ شوند که بتوانند برای پرداخت صورت‌حساب‌های کوتاه‌مدت و تعهدات جاری شرکت مناسب و کافی باشند. (همان منبع،۱۳۸۶، ص ۶)

عوامل مؤثر در تعیین میزان سرمایه در گردش

میزان سرمایه در گردش هر شرکت تحت تأثیر عوامل خاصی قرار دارد، بدیهی است که به دلیل تفاوت میزان وجود این عوامل در شرکت‌ها نیاز به سرمایه در گردش متناسب با آن‌ ها تغییر می‌کند. برخی از این عوامل به شرح زیر است:
۱- ماهیت تولید یا فعالیت شرکت
اگر شرکت‌ها را به لحاظ ماهیت فعالیت به شرکت‌های صنعتی، مالی، بازرگانی و خدماتی تقسیم کنیم، سرمایه در گردش موردنیاز در این سه دسته از شرکت‌ها متفاوت خواهد بود شرکت‌های مالی و بازرگانی سرمایه در گردش زیادی لازم دارند، اما در شرکت‌های خدماتی نیاز کمتر بوده و شرکت‌های صنعتی حد وسط این دودسته از شرکت‌ها قرار می‌گیرند. علاوه بر ماهیت فعالیت این شرکت‌ها، اندازه فعالیت آن‌ ها عامل تعیین‌کننده‌ای در میزان سرمایه در گردش موردنیاز آن‌ ها می‌باشد. هر چه اندازه شرکت بزرگ‌تر باشد نیاز به سرمایه در گردش هم بیشتر می‌شود.
۲- دوره تولید شرکت
هرچه دوره تولید شرکت یعنی مدت‌زمان موردنیاز برای تبدیل مواد خام به کالای ساخته‌شده بیشتر باشد، نیاز به سرمایه در گردش هم بیشتر می‌شود، نوع تکنولوژی مورداستفاده نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در دوره تولید دارد، لذا همواره شرکت‌ها باید از تکنولوژی‌هایی بهره گیرند که این دوره را کوتاه‌تر نماید.
۳- خط‌مشی تولید شرکت
این موضوع برای شرکت‌هایی که از فروش فصلی برخوردارند، اهمیت بیشتری دارد. معمولاً این شرکت‌ها برای اینکه پاسخگوی مشتریان خود باشند، دو خط‌مشی تولید دارند. یک خط‌مشی این است که در دوران فروش از ظرفیت کامل تولیدی استفاده کنند. خط‌مشی دیگر این است که شرکت تولید خود را به‌صورت ثابت طی سال تقسیم کرده و فصل بدون تولید نداشته باشد. بدیهی است که این خط‌مشی نیاز به سرمایه در گردش بیشتری دارد و خط‌مشی اول نیز عدم استفاده از امکانات شرکت در آن فصل خاص را به دنبال دارد.
۴- خط‌مشی اعتباری عرضه‌کنندگان
اگر خط‌مشی عرضه‌کنندگان آزاد باشد (شرایط خاصی برای فروش نسیه نداشته باشند)، به سرمایه در گردش کمتری نیاز است. علاوه بر این، اگر شرکت‌ها با شرایطی روبرو گردند که خریدار حاضر به‌پیش پرداخت وجوه بابت فروش باشند، نیاز به سرمایه در گردش کاهش ‌می‌یابد. (علی میرتونی، ۱۳۸۸، ص ۴۵)
۵- فعالیت شرکت در خصوص رشد و توسعه
شرکت‌های در حال رشد نیاز بیشتری به سرمایه در گردش دارند و این‌یک نیاز پیوسته است. البته سرمایه در گردش قبل از رشد مطرح‌شده و به‌عنوان پیش‌نیاز تحقق رشد مطرح می‌گردد.
۶- سهولت دستیابی به مواد اولیه
در مواقعی که عرضه‌کنندگان مواد اولیه محدود هستند و یا به هر دلیل برخی مواد اولیه به‌آسانی در اختیار شرکت قرار نمی‌گیرند، شرکت ناچار می‌شود سرمایه‌گذاری بیشتری در مواد اولیه انجام دهد، به‌ خصوص اگر مواد اولیه عرضه ناچیزی داشته باشد و یا به‌منظور توزیع عادلانه تحت کنترل شدید قرارگرفته باشد، مواد اولیه که فقط در فصول خاصی عرضه می‌شود نیز خط‌مشی سرمایه در گردش شرکت را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
۷- سطح سود
سود خالص تا جایی که نقدی باشد، یک منبع سرمایه در گردش محسوب می‌شود. سطح سود متأثر از کیفیت محصول، توانایی فروش و توزیع و قدرت انحصاری شرکت در عرضه محصولات آن است، لذا می‌تواند عوامل تعیین‌کننده‌ای برای میزان سرمایه در گردش باشد.
۸- خط‌مشی تقسیم سود
پرداخت سود، منابع نقدی شرکت را مصرف می‌کند و لذا به همان اندازه هم بر سرمایه در گردش تأثیر می‌گذارد. اگر شرکت تصمیم بگیرد سود را تقسیم نکرده و در شرکت نگهداری کند، سرمایه در گردش شرکت افزایش می‌یابد. به‌هرحال، شرکت با در نظر گرفتن سایر عوامل مؤثر در تقسیم سود، باید نوعی توازن در این زمینه ایجاد کند. پرداخت سهام جایزه به‌جای سود نقدی یک روش مؤثر است (علی میرتونی،۱۳۸۸، ص ۴۶)

ارزیابی عملکرد

از سال‌ها قبل ارزیابی عملکرد شرکت بخش عمده‌ای از مباحث حسابداری، مدیریت و اقتصاد را تشکیل داده است اصولاً عملکرد باهدف رابط مستقیمی دارد ارزیابی عملکرد یعنی ارزیابی اینکه شرکت تا چه حدی به اهداف تعیین‌شده در برنامه‌های خود دست‌یافته است نتیجه حاصل‌شده از ارزیابی عملکرد خود هدف نیست بلکه هدفی برای پیش‌بینی برنامه‌های آتی و بهبود نقاط قوت و برطرف کردن نقاط ضعف می‌باشد. ارزیابی عملکرد شرکت بدون مدنظر قرار دادن ویژگی تجاری و شرایط حاکم بر بازار کالا و خدمات آن (سنجش و کنترل داده‌ها، ستانده‌ها و فرایند تولید) و صرف‌نظر از جایگاهی که شرکت مورد ارزیابی در مجموعه نظام و ساختار اقتصادی کشور از آن برخوردار است درخور توجه نخواهد بود (قنبری، ۱۳۸۶، ص ۴۲)^۱. اندازه‌گیری عملکرد مالی پایه و اساس بسیاری از تصمیمات از قبیل پاداش مدیران، قیمت سهام، ریسک سهام، تصمیم‌گیری مربوط به سرمایه‌گذاری و سایر موارد دیگر است. یکی از اصلی‌ترین و مهم‌ترین وظایف مدیران، تصمیم‌گیری است آن‌ ها باید برای برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی و اجرای تصمیم‌گیری کنند. این تصمیم گیرها باید بر اساس نتایج ارزیابی انجام‌شده (با معیارهای شاخص عملکرد) متناسب با فرآیندهای کاری سازمان باشد ارزیابی مستمر عملکرد موجب پیدایش اطلاعات مستند بهنگام و باارزش برای تصمیم‌گیری مدیران خواهد شد که باهدف ارتقاء سازمان و بهبود فعالیت‌های کاری آن در زمینه ­های گوناگون اتخاذ می‌شوند (خالقی مقدم و برزیده،۱۳۸۲، ص ۳۵)^۲.
درواقع ارزیابی عملکرد شرکت‌ها از مهم‌ترین موضوعات موردتوجه سرمایه‌گذاران به‌منظور ارزیابی میزان موفقیت مدیریت در به‌کارگیری سرمایه آن‌ ها و تصمیم‌گیری در مورد حفظ افزایش یا فروش سرمایه‌گذاران مزبور، به ارزیابی عملکرد علاقه‌مندند. اعتباردهندگان به‌منظور تصمیم‌گیری در مورد میزان و نرخ اعطای اعتبار، به ارزیابی عملکرد می‌پردازند.
در نظر گرفتن اهداف استراتژیک یک شرکت برای انتخاب مجموعه‌های از روش‌های ارزیابی عملکرد مناسب، برای یک شرکت خاص ضرورت دارد مهم‌ترین جنبه‌ای که توسط سرمایه‌گذاران موردتوجه قرار می‌گیرد این است که آیا ارزش سرمایه‌گذاری آن‌ ها و نتیجه عملکرد و مدیریت افزایش پیداکرده است؟ به‌بیان‌دیگر آیا برای آنان ارزش خلق‌شده است. برخی از بنگاه‌های اقتصادی در دهه‌ های اخیر تکنیک‌های متنوعی را بر اساس رویکردهای مختلف برای ارزیابی عملکرد بکار بسته‌اند امام تعداد محدود از آن‌ ها از اثربخش فرآیندهای سازمان خود رضایت دارند در عمل رویکردهای مختلفی برای ارزیابی عملکرد وجود دارد و در این معیارها، شاخص‌ها و نسبت‌های مختلف مورداستفاده قرار می‌گیرد که در محاسبه آن‌ ها از اطلاعات حسابداری و اقتصادی و ترکیبی از آن‌ ها استفاده می‌شود.

طبقه‌بندی معیارهای ارزیابی عملکرد

در برخی تحقیقات با توجه به نوع اطلاعات مورداستفاده برای محاسبه معیارهای ارزیابی عملکرد و نوع استفاده‌ کنندگان، طبقه‌بندی گوناگونی برای معیارهای ارزیابی عملکرد تعریف‌شده است.
در این زمینه معیارهای ارزیابی عملکرد و مدیریت به چهار گروه معیارهای حسابداری، تلفیقی، مدیریت مالی و اقتصادی تقسیم‌شده است هان و برامر،۱۹۹۷، با تأکید بر سطح ارزیابی عملکرد، تقسیم‌بندی دیگری از معیارهای ارزیابی عملکرد مدیریت انجام دادند که در آن معیارهای ارزیابی عملکرد مدیریت به دو گروه کلی معیارهای درونی و بیرونی تقسیم گردیده است.

معیارهای درونی ارزیابی عملکرد

این معیارها عملکرد مدیریت را در سطح شرکت بررسی می‌کنند و متغیرهای مورداستفاده در این رویکرد درونی هستند. این معیارها شامل معیارهای سنتی ارزیابی عملکرد ازجمله نرخ بازده دارایی، نرخ بازده حقوق صاحبان سهام و سود هر سهم و معیارهای مبتنی به ارزش‌افزوده شامل ارزش‌افزوده اقتصادی^[۱۳] و مشتقات آن ازجمله ارزش‌افزوده اقتصادی پالایش‌شده^[۱۴] و ارزش‌افزوده نقدی^[۱۵] است.
که به توضیح برخی از معیارهای فوق به‌طور خلاصه می‌پردازیم:
نرخ بازده دارایی: طبق تحقیقات انجام‌شده در بورس تهران این معیار همبستگی بالایی با پاداش مدیران دارد این نرخ در نظامی به نام نظام دو پانت ظهور کرد و به‌عنوان مبنای برای ارزیابی عملکرد موردتوجه قرار گرفت که نحوه محاسبه آن به شرح زیر می‌باشد:
کل دارائی‌ها / سود خالص عملیاتی = ROA
سود خالص قبل از کسر مالیات و قبل از محاسبه اقلام غیرعادی و غیرمستمر است به‌عبارت‌دیگر این همان سودی است که ناشی از عملکرد مدیریت است یعنی بدون تعریف و دست‌کاری لذا عدم دخالت اقلام غیرعادی و غیرمستمر باعث معنادار شدن بحث ارزیابی عملکرد مدیران می‌شود.
ایرادات وارد به ROA: علاوه بر ایرادات که به اطلاعات حسابداری وارد هست ایرادات زیر نیز به ROA وارد است:
۱-محدود کردن دیدگاه آتی نگر و عدم بررسی عواقب و اثرات تصمیمات مدیریت
۲-عوامل خارجی غیرقابل‌کنترل مدیریت مانند شرایط اقتصادی و سیاسی و فرهنگی که به نرخ بازده دارائی اثر می‌گذارد.
۳-عدم لحاظ دیدگاه مخاطره‌ای مدیریت
۴-نرخ بازده دارایی بیشتر برای عملکرد کوتاه‌مدت مفیداست.
سود هر سهم^[۱۶]: ازجمله شاخص‌های سنتی و متداول سنجش عملکرد است که برای ارزشیابی قیمت سهام نیز کاربرد دارد و به‌صورت زیر بیان می‌گردد.
EPS=
نتیجه نسبت نشان می‌دهد که به ازای یک سهم، چه میزان عایدی به‌دست‌آمده است و هرچقدر نسبت بیشتر باشد گویای عملکرد مطلوب شرکت بوده است از این نسبت برای ارزشیابی سهام نیز استفاده می‌شود.
اگرچه سود سهام هر سهم یک معیار عامه‌پسندتر برای اندازه‌گیری عملکرد شرکت‌هاست اما دارای همان ایرادات وارد سود کل می‌باشد. معیار EPS ازآن‌جهت ممکن است گمراه‌کننده باشد که برخی از مدیران شرکت‌هایی که به EPS اهمیت می‌دهند مواقعی به ادغام شرکت‌های دیگر می‌پردازند که EPS آن‌ ها بالا می‌رود ولی باید توجه داشت که این معیار صحیح نیست چراکه به هنگام تصمیم به ادغام نباید نگران این باشیم که ممکن است EPS کاهش یابد بلکه باید بررسی کنیم که آیا این ادغام موجب یک ارزش‌افزوده اقتصادی می‌شود یا نه (رودپشتی، رهنما و دیگران، ۱۳۸۵، ص ۳۷۲ -۳۶۶)^۱.
نرخ بازده حقوق صاحبان سهام: یکی دیگر از معیارهای ارزیابی عملکرد نرخ بازده صاحبان سهام می‌باشد که سودآوری را از دیدگاه سهامدار می‌سنجد با توجه به این مطلب که در محاسبه آن سود حسابداری استفاده می‌شود کیفیت سود را نشان نمی‌دهد و قابل دست‌کاری توسط مدیریت می‌باشد.
ارزش‌افزوده اقتصادی: ارزش‌افزوده اقتصادی عبارت است از برآورد سود حقیقی شرکت در یک سال که ممکن است با سود حسابداری تفاوت زیادی داشته باشد. ارزش‌افزوده اقتصادی نشان‌دهنده سودی است که بعد از کم کردن هزینه سرمایه به دست می‌آید. این معیار توسط استوارت،۱۹۹۰، به‌عنوان ابزاری جهت اندازه‌گیری اثربخشی عملیات مدیریت در ثروت آفرینی برای سهامداران طی یک سال مطرح شد. رابطه اصلی محاسبه ارزش‌افزوده اقتصادی به شرح زیر است:
(نرخ هزینه سرمایه * سرمایه عملیاتی) – ^۲ (۱- t) × سود قبل از بهره و مالیات =ارزش‌افزوده اقتصادی
t نرخ مالیات بر درآمد است.
سرمایه عملیاتی × (نرخ هزینه سرمایه – نرخ بازده سرمایه) = ارزش‌افزوده اقتصادی
سرمایه عملیاتی مبلغی است که به‌صورت اوراق قرضه با بهره، سهام ممتاز و سهام عادی مورداستفاده قرار می‌گیرد تا از طریق خالص دارایی عملیاتی شرکت یعنی خالص سرمایه در گردش به‌علاوه خالص دارایی‌های ثابت شرکت به دست می‌آید. این سرمایه بیان‌کننده ارزش دفتری اقتصادی شرکت می‌باشد و اساساً باارزش دفتری حسابداری متفاوت است (انصاری و کریمی،۱۳۸۸، ص ۱۱۵)^۱.

زمینه و هدف: وجود سبک رهبری مناسب به عملکرد صحیح پرستاران که بیشترین نیروی تخصصی در بیمارستان‌ها را تشکیل‌می‌دهند، کمک نموده و بهبود عملکرد ارتقاء کیفیت و اعتبار مراقبت منجر می‌شود و آنان را نسبت به عملکرد خود پاسخگو می کند. این مطالعه با هدف تعیین تأثیر سبک رهبری خدمتگزار بر عملکرد پرستاران انجام شده‌است.
روش بررسی: پژوهش حاضر از نوع توصیفی همبستگی است. جامعه پژوهش شامل پرستاران بیمارستان‌های شهید رجایی تنکابن، امام سجاد و احمدنژاد رامسر بود که مشخصات واحدهای مورد پژوهش را داشته و به روش تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. در این مطالعه ابتدا سبک رهبری سرپرستاران از حیث میزان انطباق با شاخص‌های رهبری خدمتگزار بررسی و سپس تأثیر آن بر عملکرد پرستاران مشخص شد. به این ترتیب پس از توزیع پرسش‌نامه جهت تعیین رهبران خدمتگزار نمونه‌ای به حجم ۱۰ نفر برای هر دو گروه دارای سبک رهبری خدمتگزار و غیر خدمتگزار به دست آمد. ۱۵۰ پرستار (۷۵ مورد و ۷۵ شاهد) به شیوه همگن سازی به پرسش‌نامه‌ها پاسخ دادند. ابتدا با بهره گرفتن از آمار توصیفی، میزان متغیرهای دموگرافیک مشخص و برای تعیین عملکرد پرستاران نیز از ارزیابی سالیانه استفاده گردید. سپس جهت مقایسه امتیاز عملکرد دو گروه مورد و شاهد، آزمون آنالیز واریانس به کار گرفته‌شد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

یافته‌ها: تحلیل یافته‌ها با بهره گرفتن از آزمون t مستقل بیانگر آن است که میانگین امتیاز ارزیابی عملکرد سالیانه پرستاران در دو گروه شاهد و کنترل تفاوت معنی‌دار دارد. همچنین آزمون آنالیز واریانس نشان‌داد بین امتیاز ارزیابی عملکرد سالیانه پرستاران در گروه‌های چهارگانه سنی و گروه‌های چهارگانه سنوات خدمت تفاوت معنی‌داری دیده نمی‌شود. همچنین یافته‌های این مطالعه با بهره گرفتن از آزمون های آنالیز واریانس نشان‌داد که سبک رهبری خدمتگزار تأثیر چشمگیری بر عملکرد پرستاران دارد. این نتایج در مورد هر یک از مؤلفه‌های عملکرد نیز صادق بود.
نتیجه‌گیری: با توجه به اهمیت کاربرد سبک رهبری خدمتگزار در بیمارستان‌ها، سرپرستارانی می‌توانند در کار خود موفق باشند که در اداره بخش مربوطه، به طور خاص از این سبک استفاده نمایند و این امر از طریق آموزش آنان به اثر بخش‌ترین روش‌ها امکان‌پذیر است.
برخی از تحقیقات داخلی در باب تعهد سازمانی عبارتند از:
عوامل مؤثر بر میزان تعهد سازمانی کارکنان شرکت گاز. نمونه مورد مطالعه: اداره مرکزی استان خراسان رضوی، شهر مشهد، محققین: حسین بهروان، رقیه سعیدی.
در این پژوهش به بررسی عوامل موثر بر میزان تعهد سازمانی کارکنان شرکت گاز استان خراسان رضوی در اداره مرکزی مشهد می‌پردازد. روش تحقیق پیمایشی و داده‌ها از طریق پرسش‌نامه استاندارد به‌دست آمد. جامعه آماری ۲۰۰ نفر کارمند و حجم نمونه ۶۶ نفر از کارکنان بودکه به طریق نمونه‌گیری طبقه ای متناسب با حجم انتخاب شدند. نتایج نشان می‌دهد که میزان تعهد سازمانی کارکنان بالاتر از متوسط است. میزان تعهد سازمانی با متغیرهای عدالت سازمانی، استقلال در کار، فشار نقش، فرصت و ارتقای شغلی و ابهام نقش رابطه معنادار مثبت وبا مشارکت سازمانی رابطه معنادار ندارد. تحلیل های رگرسیون چند گانه و نتایج حاصل از تحلیل مسیر نشان داد که عدالت سازمانی مهم‌ترین و تعیین کننده ترین عامل تأثیرگذار مستقیم و مثبت بر میزان تعهد سازمانی محسوب می‌شود. درحالی که سایر عوامل مشارکت سازمانی، ابهام نقش، فشار نقش و استقلال درکار نیز تأثیر مستقیم و عامل فرصت و ارتقای شغلی تأثیر غیر مستقیم بر تعهدسازمانی دارند.
مطالعه ‌تأثیر سرمایه اجتماعی بر تعهد سازمانی کارکنان: بررسی موردی بانک‌های دولتی شهر کرمان
هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی ساختاری، ارتباطی و شناختی بر تعهد سازمانی کارکنان و ابعاد آن است. این پژوهش با روش توصیفی- همبستگی انجام شده است. بانک‌های دولتی شهر کرمان، جامعه آماری پژوهش حاضر است و ابتدا پنج بانک ملی، ملت، تجارت، رفاه و مسکن، و سپس چهل شعبه از بانک‌های مذکور، به طور تصادفی انتخاب گردید. همه کارکنان شعبه‌های مذکور که در مجموع، ۴۰۰ نفر بودند، در پژوهش مشارکت داده شدند. داده‌های استخراج شده از ۳۰۸ پرسشنامه، مبنای آزمون فرضیه‌ها و الگوی مفهومی پژوهش قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که الف) سرمایه اجتماعی ارتباطی، بر تعهد سازمانی کارکنان و نیز دو بعد هنجاری و عاطفی آن تأثیر مستقیم، مثبت و معنی‌داری دارد، در حالی که تأثیر معنی‌داری بر تعهد مستمر کارکنان ندارد؛ ب) سرمایه اجتماعی ساختاری و شناختی، بر تعهد سازمانی کارکنان و ابعاد آن تأثیر معنی‌داری ندارد؛ ج) سرمایه اجتماعی ساختاری و شناختی، بر سرمایه اجتماعی ارتباطی در سطح ۰۱/۰ تأثیر مثبت و معنی‌داری دارد؛ د) نتایج تحلیل مسیر نیز نشان داد که سرمایه اجتماعی ساختاری و شناختی از طریق سرمایه اجتماعی ارتباطی، بر تعهد سازمانی و دو بعد تعهد هنجاری و تعهد عاطفی آن، تأثیر معنی‌داری دارد، در حالی که تأثیر معنی‌داری بر تعهد سازمانی مستمر کارکنان ندارد.
نقش سرمایه‌ی اجتماعی در بهبود تعهد سازمانی در شرکت پخش فرآورده‌های نفتی، محققین میرعلی سید نقوی ، علی عسکر بهارلو.
این مقاله، به بررسی نقش سرمایه‌ی اجتماعی در بهبود تعهد سازمانی می‌پردازد. دو متغیر عدالت سازمانی و جنسیت در این پژوهش به عنوان متغیرهای تعدیل‌کننده مدنظر هستند. این پژوهش براساس داده‌های جمع‌ آوری شده در نیمه دوم سال ۱۳۸۶ و نیمه‌ اول سال ۱۳۸۷ از نمونه‌ای متشکل از ۹۳ نفر از مدیران و کارشناسان شرکت ملی پخش‌ فرآورده‌های نفتی ایران(واقع در ستاد تهران)، که به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده‌ انتخاب شده‌اند، انجام شده است. همچنین از روش‌های تحلیل همبستگی، تحلیل رگرسیون‌ و مدل معادلات ساختاری برای تجزیه و تحلیل اطلاعات استفاده گردید. نهایتاً نتایج‌ تحقیق نشان داد که سرمایه اجتماعی با بهبود تعهد سازمانی کارکنان بویژه با تعهد عاطفی کارکنان، رابطه‌ی معناداری دارد.
، نویسنده : مهدی میرحاجی.
در پژوهش انجام شده به بررسی تأثیر روابط­اجتماعی که از آن به عنوان سرمایه‌ی اجتماعی نام برده می­ شود، بر تعهد سازمانی کارکنان پرداخته شده است. مهم ترین عاملی که بر این پدیده تأثیر می­گذارند عواملی هستند که روابط اجتماعی را متأثر می­ کنند. تعهدسازمانی کارکنان نیز اهمیت فراوان دارد چرا که با وجود تعهدسازمانی در محیط کار افراد قادرند به دور از تعارضات رفتاری عمل کنند، و این روند با وجود سرمایه­اجتماعی ممکن می­ شود. محتوای سرمایه‌ی اجتماعی شامل ارزش­ها، هنجارها و پیوندهای اجتماعی است که در روابط اجتماعی شکل می‌گیرد. بدین طریق افراد قابلیت ­های خود را افزایش میدهند و از حمایت­های محیطی و اجتماعی موجود در شبکه ­های اجتماعی­-­ ارتباطی خود برخوردار می­شوند.
۲-۱۳) روش شناسی تحقیق
مدل مفهومی تحقیق:
با توجه به مدل مطالب بیان شده و با توجه به تحقیقات و مطالعات مرتبط، مدل مفهومی در شکل زیر ارائه گردیده است، که مؤلفه‌های اصلی تحقیق و شاخص‌ها را نشان می‌دهد.
سبک رهبری لیکرت
استبدادی
خیرخواهانه
مشورتی
مشارکتی
تعهد سازمانی کارکنان
متغیرهای تعدیلگر
سن
جنسیت
تحصیلات
سابقه کاری
شکل ۳ : مدل مفهومی تحقیق
فصل سوم
روش تحقیق
مقدمه
امروزه پژوهش علمی تأثیر چشم‌گیری بر رشد و گسترش علوم و دانش بشری گذاشته است. هرچند که حصول توافق میان دانشمندان و پژوهشگران درباره تعریف پژوهش علمی چندان ساده نیست. اما یک تعریف قابل قبول در مورد آن چنین است : “پژوهش علمی عبارت است از مطالعه نظام دار، کنترل شده، تجربی و انتقادی یک یا چند قضیه فرضی در مورد روابط احتمالی میان پدیده‌های طبیعی” (هومن، ۱۳۷۴، ۱۴). پژوهش فرایندی است که از طریق آن می‌توان درباره ناشناخته‌ها به جستجو پرداخت و نسبت به آن شناخت لازم را کسب کرد. در این فرایند از چگونگی گردآوری شواهد و تبدیل آن‌ ها به یافته‌ها تحت عنوان “روش شناسی” یاد می‌شود. روش علمی یا روش پژوهش علمی فرایند جستجوی منظم برای مشخص کردن یک موقعیت نامعین است (مقیمی، ۱۳۸۵، ۱۷).
از جمله ویژگی‌های مطالعه علمی که هدفش حقیقت یابی است، استفاده از یک روش تحقیق مناسب می‌باشد و انتخاب روش تحقیق مناسب به هدف‌ها و ماهیت موضوع مورد تحقیق و امکانات اجرایی بستگی دارد و هدف از تحقیق، دسترسی دقیق و آسان به پاسخ پرسش‌های تحقیق است (خاکی، ۱۳۷۹،۴۳-۱۴۲).
در این فصل به معرفی و بحث پیرامون روش تحقیق، متغیرهای تحقیق و ابعاد آن، روش‌های جمع‌ آوری اطلاعات، روایی و پایایی ابزار اندازه‌گیری، جامعه آماری، تعیین حجم نمونه و روش نمونه‌گیری، روش‌های تجزیه و تحلیل داده‌ها و آزمون‌های آماری مورد استفاده پرداخته شده است.
در این تحقیق با توجه به اهداف و ماهیت موضوع تحقیق، تحقیقی توصیفی و از نوع پیمایشی است.
و هدف از انجام تحقیق، مقایسه و بررسی نظرات کارکنان نسبت به سبک رهبری مدیران آموزش و پرورش استان قم می‌باشد که ارتباط سبک‌های رهبری با تعهد سازمانی کارکنان بررسی می‌گردد.
به منظور بررسی موضوع مورد تحقیق از روش‌های آمار توصیفی و استنباطی استفاده شده است.
در روش آمار توصیفی که صرفا به توصیف جامعه می‌پردازد، هدف آن محاسبه پارامترهای جامعه است که شاخص‌های آن شامل، شاخص‌های مرکزی مانند میانگین و شاخص‌های پراکندگی مانند انحرافات و همچنین نمودارهاست.
آمار استنباطی : در این روش آماری، با بهره گرفتن از طیف لیکرت و مقادیر نمونه، آماره‌ها را محاسبه می کند، سپس به کمک تخمین و آزمون های فرض آماری نتایج کلی مورد نظر بدست می‌آید. در این تحقیق از آزمون های تی تست و کای اسکور، تحلیل واریانس یک طرفه (ANOVA)، و از ضریب همبستگی پیرسون و اسپیرمن برای بررسی میزان همبستگی بین متغیرها استفاده می‌شود.
تحلیل آمار استنباطی همواره مستلزم فرایند نمونه‌گیری و انتخاب گروهی کوچک است که فرض می‌شود این گروه به گروه بزرگتری که از میان افراد آن انتخاب شده‌اند مربوط است. گروه کوچک را نمونه وگروه بزرگتر را جامعه می‌نامند. هدف آن است که براساس مشاهدات انجام شده در مورد نمونه‌ها نتایجی درباره جامعه‌ها استنتاج شود. بنابراین با انتخاب یک نمونه تصادفی از این جامعه آماری و جمع‌ آوری اطلاعات لازم توسط پرسشنامه از این نمونه مطالعه‌ای میدانی انجام می‌گیرد. و چون با ارائه پرسشنامه به افراد نمونه از نگرش آن‌ ها به سبک رهبری مدیران آگاه می‌شویم و می‌توان گفت که از روشی پیمایشی که به جمع‌ آوری اطلاعات و نظرخواهی از افراد می‌پردازد، نیز استفاده شده است. همچنین اگرچه این تحقیق به عنوان یک تحقیق توصیفی تلقی می‌گردد لیکن از آن‌جا که مدیران با تأمل در نتایج حاصله، تغییراتی در شیوه‌های مدیریتی و رهبری خود ایجاد مینمایند می‌توان آن را یک تحقیق کاربردی تلقی کرد.
۳-۱) جامعه آماری
جامعه آماری عبارت است از: “تعدادی از عناصر مطلوب مورد نظر که حداقل دارای یک صفت مشخصه باشند”. گروه نمونه، مجموعه کوچکی از جامعه آماری است مشتمل بر برخی اعضا که از جامعه آماری انتخاب شده ­اند. بدین ترتیب گروه نمونه یک مجموعه فرعی از جامعه آماری است که با مطالعه آن محقق قادر است نتیجه را به کل جامعه تعمیم دهد(سکاران، ۱۳۸۴، ۲۹۵).
جامعه آماری این پژوهش را کلیه کارمندان و مدیران ستادی آموزش و پرورش استان قم می‌باشد. در زمان پژوهش کارکنان جامعه متشکل از ۶۵۸ نفر می‌باشد.
۳-۲) نمونه آماری
نمونه عبارت است از تعداد محدودی از آحاد جامعه آماری که بیان کننده ویژگی‌های اصلی جامعه باشد (آذرومومنی،۶،۱۳۸۷). نمونه تحقیق عبارت است از یک گروه منتخب از جامعه تحقیق، که باید دارای خصوصیات و صفات جامعه تحقیق باشد تا بتوان نتایج تحقیق را به آن تعمیم داد (نادری و دیگران،۱۳۷۶، ۴۱). انتخاب حجم نمونه در طرح‌ریزی یک تحقیق، از آنجا که نشان دهنده واقعیت‌های جامعه است و از آن تبعیت می‌کند، از موضوع‌های کلیدی بررسی است. انجام هر تحقیق علمی مستلزم صرف هزینه و زمان است. به همین دلیل امکان بررسی کامل جمعیت به طور«سرشماری» وجود ندارد، لذا محققان با توجه به چنین واقعیتی در صدد بر می‌آیند که از طریق «نمونه‌گیری» اطلاعات احتمالی را با بهره گرفتن از تحلیل داده‌های جمع‌ آوری شده پیرامون نمونه، به دست آورند و در نهایت از طریق «تعمیم» این اطلاعات را به جامعه اصلی منتسب نمایند(خاکی،۱۳۸۷، ۱۵۸). حجم نمونه به عنوان یک عامل، برروی خطای متوسط تاثیر می‌گذارد و از همین روست که درست بودن آن سبب بالا رفتن گویایی نمونه می‌شود. افزون بر این، صحت و دقت نمونه‌گیری موجب کاهش هزینه مشاهدات و صرفه جویی انجام بررسی می‌گردد.
۳-۳) روش نمونه‌گیری و تعیین حجم نمونه
تعداد نمونه در این تحقیق با بهره گرفتن از جدول «مورگان» از بین ۶۵۸ نفر از کارکنان ستادی آموزش و پرورش استان قم تعداد ۲۴۲ نفر تعیین گردید.
۳-۴) متغیرهای تحقیق
برای انجام هر تحقیق علمی باید متغیرهای آن را تعیین نمود. متغیر کمیتی است که در دامنه‌های معین می‌تواند از یک فرد به فرد دیگر یا از یک مشاهده به مشاهده دیگر مقادیر مختلفی را اختیار کند. بنابراین چیزی است که تغییر می‌پذیرد، نمادی است که عدد یا ارزش به آن منتسب می‌شود (کرلینجر،۱۳۷۴،۹۳).

همچنین به منظور سنجش میزان آمادگی مدیریت دانش در سازمان دانش محور مورد مطالعه (ستاد ویژه توسعه فناوری نانو) از پرسشنامه تهیه شده بر مبنای عوامل حیاتی موفقیت مدیریت دانش مستخرج شده استفاده خواهد شد.

۱-۷- جنبه جدید بودن و نوآوری

در این پژوهش چارچوب مفهومی جدید و بومی شده از مدیریت دانش در سازمان‌ها ی دانش محور بر مبنای عوامل حیاتی موفقیت مدیریت دانش در سازمان‌های دانش محور ارائه می‌شود.

۱-۸- واژگان تخصصی

مدیریت دانش: فرایند کشف، کسب، توسعه و ایجاد، تسهیم، نگهداری، ارزیابی و به کار گیری دانش مناسب در زمان مناسب توسط فرد مناسب در سازمان است که از طریق ایجاد پیوند بین منابع انسانی، فناوری اطلاعات و ارتباطات و ایجاد ساختاری مناسب برای دست‌یابی به اهداف سازمانی صورت می‏پذیرد (خطیبیان، ۱۳۸۸).

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

سازمان دانش محور: سازمان‎های دانش محور سازمان‌هایی هستند که دارای ویژگی‏های زیر می‌باشند (OECD, 2000) :

• • این‌گونه سازمان‏ها از حجم زیادی از دانش استفاده می‎کنند.

• • اعضای حرفه‏ای این سازمان‏ها سطح بالایی از دانش را در اختیار دارند که نمی‌توان آن دانش را به گستردگی و سادگی به اشتراک گذاشت بدین مفهوم که اعضا دارای تخصص هستند و به راحتی نمی‌توان آن‏ها را جایگزین یکدیگر کرد.

• • به استقبال تغییر می‌روند و در برابر آن مقاومت نمی‏کنند و سازماندهی مجدد امری رایج در این‌گونه سازمان‏ها می‏باشد.

• • سرمایه اجتماعی از جمله تعامل، اعتماد، غیر رسمیت در سطح بالایی قرار دارد. «شما می توانید با هر کسی صحبت کنید، اگر ایده‏ای دارید حتماً آن را بیان کنید.”

• • به کارکنان رده پایین به عنوان منابع غنی ایده‏های جدید نگریسته می‌شود.

• • از هرکسی انتظار می‌رود در نوآوری مشارکت نماید.

• • دانش و ایده‏ها به طور فعال مدیریت می‌شوند.

عوامل حیاتی موفقیت: حوزه‎هایی که حصول نتایج رضایت‎بخش در آن‎ها، موفقیت سازمان را تضمین می‌کند. این عوامل در صورت عدم وجود در سازمان، باید ایجاد شده و در صورت وجود، پرورش یافته و توسعه یابند (Wong, 2005).
آمادگی مدیریت دانش: آمادگی مدیریت دانش توانایی یک سازمان، یک بخش یا یک گروه کاری به منظور اتخاذ موفقیت آمیز استفاده و نفع بردن از مدیریت دانش است (موسی خانی و همکاران، ۱۳۸۹) .

فصل دوم

مبانی نظری تحقیق

۲-مبانی نظری تحقیق

۲-۱-مقدمه

جهان امروز در حال ورود به اقتصاد دانش محور است. در این اقتصاد، مدیریت دانش و سرمایه‌های فکری جزء مهم‌ترین دارایی‌های سازمانی محسوب می‌شوند و موفقیت سازمان‌ها عمدتاً ریشه در قابلیت‌های فکری آن‌ ها دارد (Finn & Torgeir, 2008) . دانش نخستین منبع راهبردی برای شرکت‌ها در قرن ۲۱ است. در محیط رقابتی فزاینده امروزه، دانش به عنوان منبع مزیت رقابتی سازمان‏ها تشخیص داده شده است. سازمان‏های موفق آن‌هایی هستند که به طور پایدار دارایی‏های دانش خود را مدیریت و ترکیب می‏ نمایند تا بتوانند فعالیت‏های عملیاتی خود را جهت رسیدن به اهداف خود به کار گیرند (Chen & Huang, 2007).
در جامعه دانش محور کنونی که دانش و کاربرد دانش حیاتی‏تر ین دارائی می‏باشد، بسیاری از سازمان‏ها و شرکت‏ها نیاز به مکتب استراتژیک جدید را حس می‏کنند تا بتوانند دانش را به عنوان منبع مهم نوآوری و عنصر بالقوه برای ایجاد مزیت رقابتی پایدار مدیریت کنند به نحوی که تعدادی از محققان عمیقاً براین باورند که از دست دادن دانش سازمانی ممکن است بازدهی و بهره‏وری سازمانی را کاهش، حافظه سازمانی را کم و یادگیری سازمانی را بین ببرد (Jansink et al , 2005).
چالش اصلی سازمان‌ها درک مدیریت دانش و چگونگی پیاده سازی آن است. امروزه بزرگ‌ترین آرزوی سازمان‌ها تعریف یک مدیریت دانش مناسب سازمان و اداره آن به یک روش موفق است. بی شک، سازمان‌های دانش محور باید در طراحی و به کار گیری مدیریت دانش، در نقش سازمان‌های پیشرو ظاهر شوند، و این امر مستلزم شناسایی عوامل حیاتی موفقیت و اقدام عملی بر مبنای این عوامل تأثیرگذار در مراحل مختلف طراحی و به کار گیری مدیریت دانش است.
در خصوص شناسایی عوامل حیاتی موفقیت مدیریت دانش در سازمان‌های دانش محور تحقیق سیستماتیکی صورت نگرفته است، اما این مطالعه بر مبنای تجارب سازمان‌های پیشرو در خصوص مدیریت دانش و مرور ادبیات، سعی در یافتن عوامل حیاتی موفقیت مدیریت دانش در سازمان‏های دانش محور و ارائه و توسعه یک چارچوب جامع از مدیریت دانش بر مبنای عوامل حیاتی موفقیت در این سازمان‏ها تمرکز دارد.
در این فصل ابتدا تاریخچه‌ای از مدیریت دانش و مطالبی در رابطه دانش و مقایسه آن با اطلاعات و داده، انواع دانش و ویژگی‌های دانش، مدیریت دانش و ضرورت آن، رویکردهای موجود نسبت به مدیریت دانش و فرایند های مدیریت دانش ارائه خواهد شد. سپس در رابطه با سازمان یادگیرنده و مدیریت دانش، نگرش دانش- محور به سازمان، سازمان دانش محور، مدیریت دانش در سازمان دانش‏محور و عوامل حیاتی موفقیت مدیریت دانش در سازمان‌های دانش محور توضیحاتی بیان می‌شود.

۲-۲-تاریخچه

در سال ۱۹۷۹، حسابدار سوئدی به نام کارل اریک سیوبی^[۲] که بعدها به عنوان یکی از بنیان گذاران علم مدیریت دانش معرفی شد، با پرسشی بزرگ روبرو گردید. دفاتر حسابداری (ارزش دفتری) یکی از شعبه‌های معروف سازمانی که او در آنجا کار می‌کرد، تنها یک کردن ارزش را نشان می‌داد. در حالی که ارزش واقعی سازمان به مراتب بیش از این‌ها بود. در این هنگام، وی متوجه شد که تراز نامه مالی شرکت، تنها ارزش دارایی فیزیکی آن را که شامل چند میز و ماشین تحریر بود نمایش می‌دهد، در حال یکه ارزش واقعی سازمان به شایستگی‌های کارکنان سازمان و چیزی که جمع کارمندان سازمان را به عنوان یک فکر و مغز جمعی تشکیل می‌دهند، وابسته است. سی وبی و دیگران این یافته را با نام «دارایی فکری» / «دارایی ناملموس» معرفی کرده و آن‌را در کنار دارایی‌های ملموس قرار دادند (افرازه، ۱۳۸۴).
در دهه گذشته، تمرکز سازمان‌ها و دانشمندان از جنبه‌های مالی سازمان به جنبه‌ها و فنون بهبود مدیریت دانش و توجه بیشتر به دانش و دارایی های نامشهود سازمان و نحوه مدیریت راهبردی دانش سازمان معطوف شده است. در این دهه، مدیریت سرمایه‌های فکری سازمان‌ها به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل موثر در مدیریت دانش، جهت بهبود کیفیت مدیریت اطلاعات و در نتیجه بهبود کیفیت مدیریت دانش سازمانی مورد توجه قرار گرفت. جهان امروز در حال ورود به اقتصاد دانش محور است. در این اقتصاد، مدیریت دانش و سرمایه‌های فکری جزء مهم‌ترین دارایی‌های سازمانی محسوب می‌شوند و موفقیت سازمان‌ها عمدتاً ریشه در قابلیت‌های فکری آن‌ ها دارد (سهرابی و همکاران، ۱۳۸۹).

۲-۳- مقایسه داده، اطلاعات و دانش

مفاهیم داده، اطلاعات و دانش عبارتند از (مختاری، ۱۳۸۳) :
داده:حقایق، اعداد خام و دستورالعمل‌هایی هستند که انسان می‌تواند بالقوه آن‌ ها را درک، تفسیر و تفهیم نماید و نیز آن‌ ها قابلیت پردازش به کمک رایانه را دارند.
اطلاعات: داده‌هایی هستند که به سادگی قابل درک و تفسیر بوده و در زمینه مورد نظر معنادار هستند.
دانش: اطلاعات قابل درک و ارزشمندی است که در پرتو تجارب و بسترهای آگاهانه فرد شکل گرفته و نهادینه می‌شود.

شکل ۲‑۱- تفاوت داده، اطلاعات و دانش (مختاری، ۱۳۸۳)

دانش، دارای مشخصاتی است که آن را از دیگر دارایی‌های سازمان، متمایز می‌کند (Holsapple, 2003) :
• قدرت خارق‌العاده و بازدهی فزاینده: دانش، مشمول قانون بازدهی نزولی نیست. زمانی که از آن استفاده می‌شود، مقدار آن کم نمی‌شود. مصرف کنندگان می‌توانند مواردی را به آن اضافه کنند، بنابراین ارزش آن افزایش می‌یابد.
• پراکندگی، تراوش و لزوم به روز بودن: دانش هم‌زمان با رشد، شاخه شده و به اجزائی تقسیم می‌گردد. دانش پویاست و در واقع، اطلاعات کاربردی است؛ بنابراین سازمان باید پیوسته، پایگاه دانش خود را به روز کند تا بتواند آن را به عنوان منبعی برای مزیت رقابتی، حفاظت نماید.
• ارزش نامعلوم: تخمین تأثیر سرمایه گذاری در دانش به علت وجود جنبه‌های ناملموس بسیار مشکل است.
• ارزش نامعلوم به اشتراک گذاری: به طور مشابه، تخمین ارزش اشتراک دانش یا حتی اینکه چه کسی بیشتر از آن نفع می‌برد، دشوار است.
• وابستگی به زمان: مطلوبیت و اعتبار دانش ممکن است با زمان تغییر کند، بنابراین فوریت، قدمت، زوال پذیری و ناپایداری دانش، از ویژگی‌های مهم آن هستند.

۲-۴-انواع دانش

علوی^[۳] و لیدنر^[۴] در مقاله‌ای در سال ۲۰۰۱ به بیان انواع دانش، تعاریف آن‌ ها و ارائه مثال برای ان‌ها پرداختند. به گفته آن دو محقق، نوناکا در سال ۱۹۹۴ دو بعد دانش در سازمان را توضیح داد: ضمنی و صریح، که دانش ضمنی رشد در عمل، تجربه و شرکت در بافت خاص دارد و شامل عناصر ذهنی، عقیده‏ها، پاردایم ‏ها و دیدگاه‏های فرد می‏باشد. عنصر فنی شامل داشته‏های عینی، چگونگی و مهارت‏هایی است که در محیط خاص به کار برده می‏شود. دانش صریح بعدی از دانش است که تولید، کدگذاری و در فرم‏های سمبولیک و زبان طبیعی مکاتبه می‏شود.
دانش را همچنین از دیدگاه وجود داشتن در فرد یا جمع می‏توان دید. دانش فردی به وسیله فرد تولید و در آن وجود دارد. نوناکا و افراد دیگر از جمله اسیندر خیلی زیاد قائل به تمایز دانش ضمنی و صریح و دانش فردی، جمعی هستند اما توضیح جامعی برای روابط درونی انواع متفاوت دانش ارائه نکرده‌اند.
یک جنبه مسئله دار احتمالی در تفسیر این طبقه‏بندی این فرض است که دانش ضمنی با ارزش ‏تر از دانش صریح است، تعداد خیلی کمی ریسک کرده‏اند و دانش صریح را با ارزش‏تر دانسته‏اند، دیدگاهی که اگر پذیرفته شود مطلوب فرایند مدیریت دانش ناشی از تکنولوژی می‎‏باشد یعنی از تکنولوژی در تفسیر و توضیح، ذخیره‏سازی و انتشار دانش استفاده می‏شود.
دانش ضمنی پس زمینه مورد نیاز برای تعیین ساختار برای توسعه و تفسیر دانش صریح می‏باشد. رابطه پیچیده دانش ضمنی و صریح بیان می‏کند که تنها افراد با سطح الزامی دانش مشترک می‏توانند به درستی دانش خود را مبادله نمایند. دانش ضمنی بیشتر مورد توجه قرار گرفته است، اما باز نتوانسته است منافع سازمان را برآورد سازد و سازمان را در چالش‏های خود یاری نمایند. دانش صریح به واسطه قابلیت ضبط شدن از مشروعیت بیشتری برخوردار است. این امر تصمیم‏گیرندگان را به دانش صریح علاقه‏مند می‏سازد زیرا بیشتر قابل توصیف است.