در جای دیگه پس از توصیف خوبی­ها می­گوید:
مینو گروی (ایمان) نیکیه و بت­پرستی دشمن اون هستش.^[۳۳۶]
امید هم نقش بسیار مهمی در اندیشۀ اخلاق دینی اندرزنامه­ها داره. امید، یه زرتشتی رو مجبور می­کنه تا بازم در وسط کارزار خیر و شر بمونه و تلاش کنه، شیطون رو از جهان بیرون کنه. از این رو اخلاق فضیلتی به بهدینان پیشنهاد می­کنه که:
abE-gUmaANih i pad dEN i yazdAN Ed k? agar bazag b? briNENd ?g-?z az xir i yazdAN b? N? EsTEd.
بی­گمانی نسبت به دین یزدان اون هستش که اگه گناهی رو انجام دادین از خیر یزدان باز نایستید.^[۳۳۷]
حتی در جایی دیگه پا بالاتر نهاده شده و و اینجور می­گوید که راهی از دوزخ به بهشت کشیده شده و هرآینه امکان نجات هست.^[۳۳۸]
یکی دیگه از ویژگی­های اخلاق دینی اندرزنامه­ها تأکید بر عمل دینیه. مطمئنا دین زرتشتی دینی عمل­گرا هستش که بر عمل دینی بسیار تاکید داره. عمل دینی باعث پرهیزگاریه.^[۳۳۹] دانایی در بعضی اندرزها یعنی عمل به دستورات دینی؛ چون اندرزها تاکید دارن که با خوندن و دونستن اوستا و زند اون­ها داناتر نمی شید و با اعتراف به گناهان بیگناه نمی­شید بلکه تا وقتی که این­ها رو در عمل نشون ندین پرهیزگار نیستین.^[۳۴۰] در جای دیگه اینجور گفته شده که اندیشۀ در دین زیرکیه به شرطی که هرچه رو می­دونین عمل کنین.^[۳۴۱] در اخلاق فضیلتی اندرزی، هم اینکه واژگان اخلاقی به استخدام عمل دینی آمده، مثلا اینجور اومده که شرم اون هستش که گناه نکنین و ننگ اون هستش که کرفه نکنین.^[۳۴۲]
۹٫۳٫ خوبی و بدی
از اون­جا که دین زرتشتی آدم رو آفریدۀ اهوره­مزدا می­دونه و اون رو مکلّف به انجام خوبی می­کنه و اون رو اینجور فرمون می­دهد که خوبی رو پیش هرکی که پیدا کردن اون رو یاد بگیرن و بدی رو از هیچکی قبول نکنن،^[۳۴۳] در فلسفه زرتشتی خیر گیتی از اورمزده و ذات آدم­ها بر خوبی قرار داده شده. برابر این تفکر مردم همیشه به جایگاه سراسر خوب و خالی از بدی می­اندیشند.
hAd! Mardom aNdar ‘hamAg NEkih [Ud] aBEzag aziC aNAgih gyAg’ grIfT- m?NICNih padIC hamE Ud aN-ayAsagih azIC hargIz-Iz: U-CAN pad ‘hamAg aNAgih i a-NEkih grIfT-mENICNIh padiC hagrIz, Ud ayAsag i awIC fradOm-Iz …NE bawEd.
به درستی مردم، همیشه به جایگاه سر تا پا خوب و پاک از بدی می­اندیشند و هیچوقت یاد از اون بر نمی­گیرند و ایشون (= مردمون) به جایگاه سر تا پا بد خالی از خوبی هیچوقت نمی­اندیشند و سر سوزنی یادی از اون نمی­کنن.^[۳۴۴]
این جمله یاد آور همون سخن ارسطوه که می­گفت:
به حق گفته­ان که خیر اون هستش که همه چیز به طرف اون گرایش داره.^[۳۴۵]
در جای دیگه خوبی رو زائل نشدنی دونسته و می­گوید، هر چیز خوب اگه همه اون از بین رود بازم خوبه و این بدیه که از بین میره.^[۳۴۶]

۴٫ روایتی و ناروایی یه فضیلت

یکی از اشکالاتی که بر اخلاق فضیلت­گرا گرفته می­شه اون هستش که این راه و روش چه معیاری واسه روایتی و ناروایی یه فضیلت داره و از پایهً چیجوری می­توان فهمید که یه عمل صواب یا خطا هستش. فضیلت­گرایان که ً همیشه خود رو در مواجهۀ با این سوال می­دیده­ان، دست کم به سه جواب به طور کامل متفاوت به سوال معارضان خود جواب گفته­ان. بعضی مثل ارسطو و پیروان اون فضیلت رو تصمیمی عاقلانه و جداگونه از خود فاعل خیر می­دانند. ارسطو در اخلاق نیکوماخس ملاک فضیلت رو میونه­روی می­دونه و اینجور می­گوید:
بر ما فرضه که (حد وسط) رو انتخاب کنیم و از زیاده روی و کوتاهی چشم بپوشیم و بدونیم که حد وسط با اون­چه عقل سلیم حکم می­کنه موافقه. واسه تشخیص حد وسط، بعضی اصول هست که یه حالت بینابین زیاده روی و کوتاهی رو بوجود می آورد و برابر عقل سیلمه.^[۳۴۷]
اون در جای دیگه به روشنی اعلام می­داره که که فضائل بدون انتخاب عقلانی اصلاً معنایی ندارن.^[۳۴۸]
یه سری های دیگه از معتقدان به اخلاق فضیلت، ملاک روایتی یه فضیلت رو ایجاد خصوصیاتی در شخص
می­دانند و می­می گن: عملی درسته که بتونه خصوصیاتی رو در عمل­گر بسازه. عده­ای دیگه هم می گن که روایتی یه فعل عمل فضیلت­مندانه و فعلی رو میشه صواب دونست که انگیزه­ های خوب درستی اون­رو تأیید کنن. به تعبیر دیگه واسه روایتی یه فضیلت موقع عمل باید دید که اگه انسانی فضیلت­مند در شرایطی برابر با فاعل الان قرار داشت همون کاری رو انجام می­داد که فاعل الان درصدد انجام اون هستش.^[۳۴۹]
دینکرد ششم ساختار منطقی­تری نسبت به دیگر اندرزنامه­ها داره، از این رو دینکرد ششم رو می­توان به عنوان مهم­ترین بخش از منابع استخراج نظام اخلاقی این متون دونست. دینکرد ششم با نظر ارسطو قرابت داره اما به نظر می­رسد هیچ­گاه تموم اون رو قبول نداره. در نظرگاه فلسفۀ اخلاق دینکرد، میونه روی نشانی واسه روایتی یا ناروایی یه فضیلته. اما در جواب به این سؤال که از کجا باید دونست که عملی معتدلانهه یا خیر؟ باید به به سراغ انگیزه­ های خوبی رفت که این عمل از اون­ها صادر گشته. به همین منظور ما تماشاگر در نظر گرفتن جایگاه مهمی واسه بزرگان و نیکان در اندرزنامه­ها هستیم و به زرتشتیان پیشنهاد شده که واسه هم­نشینی با نیکان اهمیت زیادی قائل شن^[۳۵۰] تا جایی که هم­نشینی با نیکان نیایش ایزدان دونسته شده.^[۳۵۱] حکمای باستان در فرازی از دینکرد به روشنی اعلام می­دارن که:
U-CAN EN-?z a’oN dACT ku wehAN asT i pUrsid Ud asT i wizard. pUrsid kU c? ahlAyih Ud c? ahlAwih Ud c? karbag Ud c? pAki Ud c? xwECkArih Ud wizdArih Ud c? abEzagih Ud c? dAdArih Ud c? rAsTih Ud c? amrgih Ud c? TaN i pasEN.
ایشون هم این­گونه گفتن باید از نیکان پرسید و اون­ها جواب بدن. از ­اون­ها پرسید که که نیکوکاری چیه و نیکوکار چیجوریه؟ کار کرفه کدامه؟ پاکیزگی چیه؟ خویشکاری چیه؟ درک چیه؟ اخلاص چیه؟ دهش چیه؟ راست­گویی چیه؟ بی­مرگی چیه؟ تن پسین چیه؟^[۳۵۲]

1. نشونه­ها

اخلاقی که اندرزنامه­ها در بستر اون نضج یافته­ان اخلاقی فضیلت­منده. در خیلی از موارد می­توان شباهت­های بسیار نزدیکی رو بین اون­ها و تفکرات یونانی و خصوصاً ارسطویی یافت که بررسی همه این موضوع خود نیازمند به مقالی دیگه س. ولی ما اینجا واسه نشون دادن این نقاط اشتراک به چند مورد از اصول اخلاق فضیلتی اندرزنامه­ها اشاره کرده و تحقیق بیشتر رو بر دوش خواننده گرامی می­گذاریم.
در دین زرتشتی اهورامزدا خیر محضه. هیچ شری با اون و امشاسپندانش نسبتی ندارن. مینوی خرد می­گوید:
پرسید دانا از مینوی خرد که شیطون بدکار و دیوان و بچه هاش با اورمزد و امشاسپندان هیچ­گونه دوستی می­تونن با همدیگه داشته باشن؟
مینوی خرد جواب داد: که اصلا نمی­تونن داشته باشن چه اهرمن گفتار دروغ بد اندیشد و کارش خشم و کین و قهره و اورمزد درستی اندیشد و کارش کار خوب و راستیه.^[۳۵۳]
از اونجا که اورمزد خودش خیر محضه، هرچه که از طرف اون نصیب مردم می شه هم خیره.^[۳۵۴] نکتۀ دیگه اون هستش که خیر هیچ­گاه با شر آمیخته نمی­شه.^[۳۵۵] و باید همه شرور و کمبودها رو به شیطون نسبت داد. پس می­توان شیطون رو مشکل و شر رو نبود خیر و خواست شیطون دونست.
دینکرد ششم در بیان توضیح و تفسیر رذیلت اعلام می­داره که انجام رذیلت­ها به دلیل ناآگاهیه. این یعنی همون سخن سقراط و افلاطون که فضیلت رو معرفت دونسته و به فکر بودن که آدم از روی نا­آگاهی به سراغ شرور می­رود. این نظریه که فضیلت معرفته بیانی از این حقیقته که خیر رو نمی­ توان فقطً یه کلمه نسبی دونست بلکه به چیزی راجعه که مطلق و نامتغییره چون وگرنه نمی­تونه متعلق معرفت باشه.^[۳۵۶] در مورد همین موضوع دینکرد اعلام می­داره که:
UCAN EN-?z aON daCT kU N? aNdECICN Ud N? Tars?CN Ray mard cAr xwAhICN az abArONih.
ایشون هم این­گونه گفتن که مردم از روی بی­اندیشگی و بی­ترسی به طرف بدی می­روند و چاره رو در نادرستی ]می­بینن[.^[۳۵۷]
رذائل فردی وقتی که در اندازه یدونه یدونه مردم نگاه شن، موجب بوجود اومدن رذائل جمعی و گروهی هم می­گردند و دلیل بوجود اومدن فرقه­های گوناگونه. پس می­توان جهل رو دلیل نشاختن کار خوب دونست.
MardomAN NE dANisTaN i kAr ud kirbag rAy harw kas AN wEš wurroyEd ud pad w?h dArEd i-š hammoziCN pad kEC abar bud EsTEd.
مردمون به دلیل ندونستن کار خوب هرکی به طرف کیشی گرود و (اون رو) خوب انگارد که آموزش­اش در اون بوده.^[۳۵۸]
در جای دیگه آمده که:
پرسید دانا از مینوی خرد که به چه دلیل مرد نادان وقتی که اون رو آموزش می­بدن و فرهنگ (= تربیت) و آموزش دانایان و نیکان رو اونقدر خوار دانند که آموختن بدون سخت می­شه؟
مینوی خرد جواب داد که به این دلیل که مرد نادان، نادانی خود رو در اندیشه­اش اینجور خوب می­پندارد که دانا، دانایی خود رو در اندیشه­اش.^[۳۵۹]
هم اینکه آمده که:
AhogomaNdih iCaN pad gyAN az dANiCN kasTagih’ wiNasTagih i gyAN drUwaNdih-iz wIhAN pad TaN az-Iz AmEziCNigAN wINAhiCN i wEmArih ud margih-Iz wihaN
آهوگ (عیب) پذیری مردمون در (وسعت) جون از راه کمبود در دانشه، که این، بن­انگیز (دلیل / انگیزه ریشه ای) پوچی جون و پوچی خویه.^[۳۶۰]
از طرف دیگه در اخلاق فضیلتی اندرزها تاکید زیادی بر میونه روی شده. در فصل پیش درباره پیمان به صورت مفصل سخن گفته شد که پیمان در معنی پهلوی اون یعنی میونه روی.
هستش دانایی دین مزدایی – از اون­جایی که پتیاره­هاش زیاده روی و تفریطه- در گوهر خود میونه­روش چون ] میونه­روی،بر سازنده[ ذات دین مزداییه. هم­ستیزنده با دانایی ] دین مزدایی[ زیاده روی می­باشه که هم­زاد دروغین دینه و پتیاره ] دین مزدایی[ تفریطه.^[۳۶۱]

زمین به دور تو پهلو بر آسمان زده است فروغ مهر تو را اى مه از جبین پیداست
به روى ما چو گل تازه گرچه مى‌خندى^[۱۵۵] ز غمزه تو ولى طور خشم و کین پیداست
ز خط سبز نهفته است زهر زیر نگین اگرچه در لب لعل تو انگبین پیداست
کمند فتنه براى فقیر مى‌تابى ز تاب دادن آن زلف عنبرین پیداست
کام دلم از دولت وصل تو مهیاست چیزى که من امروز ندارم غم فرداست
از شیشه کند جلوه به ساغر مى گلرنگ حال دل پرخون من از دیده هویداست
هرگز نرود از سرم آوارگى عشق گر خاک شوم دست من و دامن صحراست
جز ساغر مى نیست نظر کن ز سر هوش امروز در آفاق اگر دیده بیناست^[۱۵۶]
دست ستم زلف تو کوتاه نگردد دیوانه ما تا بود این سلسله برپاست
افکنده فقیر آن قد رعنا به جهان شور این فتنه برانگیخته عالم بالاست
هرکه همچون حباب دیده‌ور است از جفاى فلک به چشم تر است
از دل ما خبر چه مى‌پرسى تا خبر از تو یافت بى‌خبر است
کشتى باده‌ام بده ساقى عمر مانند آب در گذر است
در سهى‌قامتان وفا نبود راست گفتند سرو بى‌ثمر است
کى شکایت کنم ز فقر فقیر دلم از داغ عشق گنج زر^[۱۵۷] است
بر سر جان به من^[۱۵۸] دلشده ناورد بس است چشم غارتگر تو آنچه به دل کرد بس است
چند بینم که بگردى به رقیبان شبها روز من گشت سیاه اى مه شبگرد بس است
گرد لشکر ز پست اى شه خوبان گر نیست جلوه‌ات^[۱۵۹] اینکه برآورده^[۱۶۰] ز ما گرد بس است
چاره سینه سوزان ز لبش جستم گفت از براى دل گرمت نفس سرد بس است
از طبیبان نکشم منت بیهوده فقیر که دواى من دلخسته همین درد بس است
ما را نه ذوق گل نه سر و^[۱۶۱] برگ سنبل است از داغ عشق سینه ما یک چمن گل است
از شور عشق ما نمک حسن او فزود آرایش بهار ز فریاد بلبل است
آن دلربا ز زلف مسلسل گره گشود کو آنکسى که منکر دور تسلسل است
از سادگى است گر طلب عافیت کنم زین فتنه‌ها که در سر آن زلف و کاکل است
صبر و تحمل است اسیر ترا علاج دردا که عشق دشمن صبر و تحمل است
ما از شراب لطف تو سرخوش نمى‌شویم کیفیتى که هست به جام تغافل است
بیگانه‌سان ز من بگذشتى و خوشدلم با^[۱۶۲] من تعارف تو فزون در تجاهل است
زاهد به دور چشم تو در کوى مى‌کشان همچون پیاله گوش بر آواز قلقل است
دنیا پل شکسته عدم بحر بى‌کنار بیچاره آن کسى که گذارش بر این پل است
از لعل روح‌بخش تو کام دل فقیر یک بوسه بیش نیست چه جاى تأمل است
باده گر با لعل او گردد طرف رنگش کم است جام اگر^[۱۶۳] با چشم او پهلو زند سنگش کم است
اى که مى‌گیرى سراغ کعبه دیدار را باید از راه نظر رفتن که فرسنگش کم است
گلعذاران جهان را گوش بر آواز ماست بلبل دلگیر ما افسوس آهنگش کم است
شهد لطف او ندارد لذت زهر عتاب تا به کى از صلح مى‌گویى مگر جنگش کم است
بسته شهرت شدن عار است از خود رسته را نامى از عنقا به عالم ماند این ننگش کم است
سحر چشم یار دارد عالم دیگر فقیر آسمان نسبت به او افسون و نیرنگش کم است
چشمى که چو آیینه به رویش نگران است صاحب‌نظران را همگى چشم بر آن است
شد گرم تغافل به من از گفته اغیار غافل که من دلشده را صرفه در آن است
جانم به لب آمد ز تمناى لب یار وین باده جان‌بخش به کام دگران است
سرخوش ز مى ناب غرورى خبرت نیست زان باده که در کاسه خونین‌جگران است
بى‌پرده نخواهم که به گلزار درآیى ز آنروى که نرگس یکى از دیده‌وران است
ما را چه شود گر به عتابى بنوازى چون لطف تو اى دوست نصیب دگران است
آن را که به جز دوست نیاید به نظر هیچ در حلقه عشاق ز صاحب‌نظران است
بر خاطر ما دانه تسبیح بود بار گر بار دل اهل ورع رطل گران است
رسوا شود آرى ز صدا چینى مودار خاموش نشستن هنر بى‌هنران است

جواهری نیز معتقد است که باید به نسل جدید آموخت که افتخارات گذشته در شرایط کنونی مؤثر و مفید نیست:

نتغنی و عصرنا من نحاس

بأغانی عصورنا الذهبیه

نخر الجهل أمتی نخره

السوس فأن المجامع العلمیه

کلنا فی الجمود و الجهل

و حشیون لکن حقوقنا مدنیه

(جواهری، ۲۰۰۴: ج۲: ۷۲)
اخوان طریق آزادگی و تحمل مشقات را ترجیح می دهد و زندگی عنکبوتی را رد می کند:
کولی شوریده سرم من، پرنده ام
زین گنه، ای روبهکان دغل ! مرا
مرگ دهد توبه، که گرگ درنده ام
باز فتادم به خراسان مرگبار
غمزده، خاموش، فروخفته، خصم کامل
دزدی و بیداد و ریا اندر آن حلال
حریت و موسقی و می در آن حرام
(اخوان ثالث، ۱۳۷۹: ۵۶).
یا این که در شعر «سگ ها و گرگ ها» ضمن ترسیم شب بی وزن، زوزه های باد، توفان سرد زمستان و اوضاع نابسامان، از روزگار خوش سگ ها ــ نماد عافیت طلبان ــ سخن می گوید، اما ایمان دارد که عافیت طلبی، هیچ از شب طولانی سرد زمستان نخواهد کاست و « زمستان سیاه مرگ مرکب» همچنان ادامه خواهد یافت و در سمتی دیگر، از طبقه ای حرف می زند که اعماق حکومت شب را درک می کنند. آن ها را نه «گوشه گرم کنامی» است و نه حتی مأوایی که« بتوان در آن آسود بی تشویش گاهی». برای اینان، از هر سو دشمن می بارد و از طرفی هم، باور ناپذیرشان اجازه نمی دهد تا از کرامت خویش فرود آیند و سر بر چکمه ارباب سایند. پس باید با خون خود، برف را گلگون کنند، بلکه از شدت سرما کاسته شود و به حفظ ارزشمند ترین موهبت الهی نائل گردند:
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

« در این سرما، گرسنه، زخم خورده
دویم آسیمه سر بر برف چون باد
ولیکن عزت آزادگی را
نگهبانیم، آزادیم، آزاد»
(اخوان ثالث، ۱۳۷۹: ۶۹).
جهل و نادانی، بیماری بی درمانی است که به اعتباری، امروز اصلی ترین عامل نگون بختی برخی از ملت ها بر شمرده می شود. این پدیده باعث می شود انسان همواره در تسلسلی از عقب ماندگی، اضمحلال و تباهی زندگی کند.
در حوزه شعر معاصر عربی و فارسی، روشنفکران و آگاهان جامعه همواره در صدد هوشیار نمودن مردم برای ساختن جامعه ای پویا هستند. آن ها بر این باورند که نادانی حاکم بر دو جامعه، فاصله آن ها را از کاروان تمدن بیش از پیش خواهد نمود. به همین علت مبارزه با آن را سرلوحه کارهای خویش قرار می دهند.
جواهری معتقد است برای دفاع از وطن، جوانان باید شرایط فکری و فرهنگی خود را تغییر دهند . وی آزادگی ملت را امری عظیم می داند و اطاعت از گمراهان را آفت سیادت و سروری:

فاما حیاه حره مستقیمه

الف- داده ی ایجاد امضاء به همراه مطلبی که در آن امضا مورد استفاده قرار می گیرد، مرتبط با شخص امضاء کننده باشد و نه فرد دیگری.
ب- داده ی ایجاد امضاء، تحت کنترل امضاء کننده باشد و نه فرد دیگری.
ج- هرگونه تغییری در امضاء، بعد از زمان امضاء، قابل کشف باشد.
د- در جایی که هدف از امضاء حصول اطمینان در خصوص اصالت اطلاعات مرتبط با امضاء است، هرگونه تغییری در اطلاعات بعد از امضاء، قابل کشف باشد.»^[۱۴۴]
با توجه به توضیحاتی که آمد، امضای الکترونیکی مطمئن با امضای الکترونیکی ساده تفاوت هایی دارد:

1. 1. امضای الکترونیکی مطمئن مربوط به حفظ تمامیت داده پیام است که هرگونه تغییری را که در داده پیام رخ می دهد، پیش بینی می کند در حالی که امضای الکترونیکی ساده از این قابلیت برخوردار نیست.

1. 1. همچنین امضای الکترونیکی ساده با ابزارهایی به وجود می آید که در دسترس همه اشخاص قرار دارد و به همین دلیل انتساب داده پیام به صادر کننده را با تردید روبرو می سازد.^[۱۴۵]

در بررسی فنی میان انواع مختلف امضای الکترونیکی، می توان گفت که تنها امضای دیجیتال است که در دسته امضای الکترونیکی مطمئن قرار گرفته و مابقی را می توان امضای الکترونیکی ساده دانست. منحصر به فرد بودن و تحت کنترل انحصاری بودن کلید خصوصی، امکان بررسی تغییرات بعدی در امضاء و اطلاعات مندرج در داده پیام با کمک کلید عمومی، که همگی از شرایط تحقق امضای الکترونیکی مطمئن است، از طریق امضای دیجیتال ممکن است. بنابراین به عنوان نتیجه کلی می توان گفت: امضای دیجیتال در میان انواع دیگر امضای الکترونیکی (گذر واژه، بیومتریک، قلم نوری و ….) از شرایط امضای الکترونیکی مطمئن برخوردار است. و آثار حقوقی از جمله برابری کارکرد با امضا دست نویس بر آن مترتب می شود که در ادامه به بررسی آنها می پردازیم.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۲-۵ بخش پنجم : مراجع گواهی امضاء الکترونیکی
همانطور که پیشتر توضیح داده شد، با بهره گرفتن از روش امضای دیجیتال یا امضای مبتنی بر رمزنگاری نامتقارن تمامیت سند، محرمانه بودن اطلاعات(در صورت لزوم) و امنیت داده ها تضمین می شود؛ اما یک مساله مهم حل نشده باقی می ماند و آن، تضمین هویت امضا کننده است. در واقع به لحاظ حقوقی، مهمترین اثر امضاء اثبات رابطه سند با کسی است که امضاء به او نسبت داده شده است. امضای الکترونیکی مطمئن یا دیجیتال به تنهایی قادر به تضمین هویت امضا کننده نیست. به عنوان مثال در معاملات از طریق اینترنت که در یک طرف تجار و در طرف دیگر شرکتها و موسسات تجاری و خدماتی و در طرف دیگر عمدتا مصرف کنندگان قرار دارند، تضمین هویت امضا کنندگان ضرورت دارد. از این رو از زمانی که فناوری امضای الکترونیکی مطرح شده، یکی از دغدغه های اصلی قانون گذاران ملی و سازمان های تجاری بین المللی و اتاقهای بازرگانی این است که مرجع ثالثی، اعتبار پیام را از طریق تعیین هویت امضا کننده دیجیتال تضمین کند. مضافا برآن ماده ۱۴ قانون تجارت الکترونیکی امضای الکترونیکی و داده پیام مطمئن را در حکم اسناد معتبر و قابل استناد در مراجع قضایی و حقوقی می داند.^[۱۴۶] حتی تا آنجا که ماده ۱۵ همان قانون نسبت به داده پیام مطمئن و امضای الکترونیکی مطمئن عدم پذیرش انکار و تردید را مطرح می کند.^[۱۴۷] و با این امر، قانونگذار همان آثار حقوقی را برای امضا و داده پیام الکترونیکی مترتب میدارد که در ماده ۱۲۹۲ ق.م بیان شده است.^[۱۴۸] در همین راستا و در تایید ضرورت تضمین هویت امضاکنندگان ماده ۱۶ قانون تجارت الکترونیکی می گوید: «هر داده پیامی که توسط شخص ثالث مطابق ماده (۱۱)^[۱۴۹] این قانون ثبت و نگهداری می شود، مقرون به صخت است». بنابراین صحت انتساب داده پیام مطمئن و امضای الکترونیکی مطمئن به فرد صادر کننده آن و لزوم تصدیق آن از سوی مرجع ثالث و صالح رسمی، امری است که اهمیت آن غیرقابل انکار است.
این مرجع ثالث در قانون تجارت الکترونیکی و قانون نمونه امضای الکترونیکی آنسیترال (۲۰۰۱) اصطلاحا «دفاتر خدمات صدور گواهی الکترونیکی» یا «دفاتر خدمات الکترونیکی» یا «مراجع گواهی» نامیده می شود. مطابق ماده ۳۱ قانون تجارت الکترونیکی: «دفاتر خدمات صدور گواهی الکترونیکی واحدهایی هستند که برای ارائه‌ خدمات صدور امضای الکترونیکی در کشور تأسیس می‌شوند. این خدمات شامل تولید، صدور، ذخیره، ارسال، تأیید، ابطال و به روز نگهداری گواهی‌های اصالت (امضای) الکترونیکی می‌باشد.» ماده ۲ (هـ) قانون نمونه امضای الکترونیکی آنسیترال (۲۰۰۱) در تعریف این دفاتر آورده است: «دفتر خدمات صدور گواهی الکترونیکی عبارت از شخصی است که اقدام به صدور گواهی می کند و امکان دارد خدمات دیگری در ارتباط با امضای الکترونیکی ارائه دهد.»^[۱۵۰] بنابراین وظیفه دفاتر گواهی الکترونیکی تعیین هویت امضاءکننده و نتیجتا سندیت بخشیدن به اطلاعات الکترونیکی است. در واقع، گواهی دیجیتال که توسط دفاتر خدمات الکترونیکی صادر می شود، هویت امضا کننده را از طریق کنترل رابطه بین کلید عمومی و دارنده کلید خصوصی مربوط تضمین م
ی کند. همانطور که می دانید امضای دیجیتال دارای دو جز متفاوت، اما از نظر ریاضی مرتبط است. کلید خصوصی که در اختیار صاحب امضا است و کلید عمومی که در فهرست مرجع گواهی قرار دارد. این مرجع تضمین می کند که کلید عمومی مستقر در فهرست به درستی اعلام و ایجاد شده است؛ زیرا هویت دارنده کلید خصوصی که منطبق با کلید عمومی است نزد مرجع گواهی وجود دارد. برای اطمینان از اینکه داده پیام از سوی کسی که ادعا می کند صادر شده، وجود کلید عمومی ضروری است. در واقع، مرجع گواهی دو وظیفه مهم دارد: اول تخصیص یک کلید خصوصی به دارنده و ثبت آن به عنوان یک مستند اطلاعاتی؛ دوم نگهداری کلید مکمل آن به عنوان کلید عمومی و در دسترس قرار دادن فهرست نام دارندگان کلید عمومی از طریق سیستم درون خطی و بانکهای اطلاعاتی ویژه.
تاسیس دفاتر خدمات صدور گواهی برای تایید و تصدیق داده های منضم به امضا و ارائه گواهی لازم در دستورالعمل شماره CE/93/1999 مورخ ۱۳ دسامبر ۱۹۹۹ پارلمان و شورای اروپا پیش بینی شده است. ماده ۲ این دستورالعمل، دولتهای عضو را مجاز می سازد نسبت به تاسیس دفاتر خدمات الکترونیکی و یا نگاهداری دفاتر موجود، طبق شرایط مندرج در دستور العمل اقدام کنند.^[۱۵۱] بر این اساس، مصوبه شماره ۲۷۲-۲۰۰۱ مورخ ۳۰ مارس ۲۰۰۱ شورای دولتی فرانسه ضمن تعریف گواهی الکترونیکی (بند ۹ ماده ۱) و گواهی الکترونیکی معتبر (بند ۱۰ ماده ۱)، شرایط لازم برای گواهی الکترونیکی معتبر را بر شمرده است.
برای ثبت امضای الکترونیکی در ایران، شخص امضاء کننده باید برای شناسایی هویتش به صورت حضوری به دفاتر گواهی امضای الکترونیکی مراجعه نماید، البته این شرط در قانون ذکر نشده است و علت آن نیز شاید بدیهی بودن این امر بوده است، چون در صورتی که شخص نزد دفاتر برای ثبت امضای الکترونیکی حاضر نشود، امضایش نیز از اعتبار برخوردار نخواهد بود، همانطور که ذکر شد، علت مراجعه حضوری شخص، صرفا برای تشخیص هویت می باشد نه امضای اسناد و مدارک خاصی که تا امکان صدور امضای الکترونیکی را امکان پذیر نماید، چون فرد، قبل از ثبت امضاء، اسناد و مدارک لازم را در دفتر صدور امضای الکترونیکی تکمیل کرده است.
۲-۶ بخش ششم : آثار حقوقی امضای الکترونیکی و جایگاه آن در نظام ادله اثبات دعوا
در بررسی ارزش اثباتی امضای الکترونیکی و بعبارتی قابلیت استناد به آن در محاکم و در صورت طرح دعوی علت اصلی باید گفت که پذیرش و ارزش اثباتی اسناد الکترونیکی بستگی به اعتبار حقوق امضای مندرج در سند دارد. برای اینکه امضای الکترونیکی در مقام دعوی یا دفاع قابل استفاده باشد ضروری است که حائز برخی از ویژگیهای مهم امضای دستی، یعنی منحصر به فرد بودن، تعیین هویت، تحت کنترل داشتن و امکان ممیزی باشد.
ماده ۹ قانون نمونه آنسیترال مصوب ۱۹۹۶ برای امضای الکترونیکی قائل به ارزش اثباتی است که بر اساس قابلیت اطمینان روش ایجاد امضا، نگهداری و ارسال پیام، حفظ تمامیت اطلاعات، هویت ارسال کننده و سایر ملاحظات ارزیابی می شود. دستورالعمل مورخ ۱۹ دسامبر ۱۹۹۹ اتحادیه اروپا نیز در ماده ۵ خود تحت عنوان آثار حقوقی امضای الکترونیکی دولت های عضو را موظف می سازد که اولا برای امضای الکترونیکی پیشرفته (مطمئن) همان آثاری را بشناسند که برای امضای دستی قائل هستند و ثانیا آن را به عنوان دلیل در دادگاه مورد پذیرش قرار دهند. بند ۲ این ماده برای امضای ساده نیز ارزش اثباتی قائل شده است.^[۱۵۲]
حقوق فرانسه نیز اصل پذیرش امضای الکترونیکی را رعایت کرده و این حقیقت در قانون مورخ ۱۳ مارس ۲۰۰۰ مشهود است. همچنین براساس ماده ۱-۱۳۱۶ قانون مدنی فرانسه ، نوشته الکترونیکی نیز همانند نوشته کاغذی به عنوان دلیل پذیرفته می شود، به این شرط که هویت شخص صادر کننده آن را مشخص سازد و تمامیت آن را تضمین کند. ماده ۳-۱۳۱۶ نیز در تکمیل ماده ۱-۱۳۱۶ همان قانون مقرر می دارد: «نوشته الکترونیکی از نظر قدرت اثباتی برخوردار از همان میزان از اعتبار می باشد که نوشته کاغذی داراست و به عنوان دلیل پذیرفته می شود». ناگفته پیداست برای اینکه دلایل الکترونیکی با دلایل کاغذی برابر باشند باید اولا امضای الکترونیکی از تمامی تضمینهای نوشته کاغذی برخوردار باشد و ثانیا قواعد فعلی مرتبط با دلایل کاغذی در کوچکترین اجزای خود در خصوص امضای الکترونیکی اعمال شود که به نظر امضای الکترونیکی مطمئن حاوی خصوصیات گفته شده می باشد.
در حقوق ایران ، چه در پیش نویس اولیه قانون تجارت الکترونیکی و چه در قانون تجارت الکترونیکی مصوب ۱۳۸۲ در پذیرش امضای الکترونیکی به عنوان دلیل گام را فراتر نهاده و مطابق ماده ۱۹ پیش نویس ارزش اثباتی داده هایی که به طریق مطمئن ایحاد شده اند معادل اسناد رسمی تلقی شده بود. هرچند بعدها در اصلاح پیش نویس و نسخه های آتی آن مطابق ماده ۱۴ آن نه در حکم «سند رسمی» بلکه در حکم «اسناد معتبر و قابل استناد» می داند.
ماده ۱۲ قانون تجارت الکترونیکی مقرر می دارد: «اسناد و ادله اثبات دعوی ممکن است به صورت داده پیام بوده و در هیچ محکمه یا اداره دولتی نمی توان براساس قواعد ادله موجود، ارزش اثباتی داده پیام را صرفا به دلیل شکل و قالب رد کرد»
در تایید اصل برابری آثار امضای الکترونیکی و امضای دستی بند یک ماده ۶ قانون نمونه الکترونیکی ۲۰۰۱^[۱۵۳] و بند یک م
اده ۷ قانون نمونه تجارت الکترونیکی نیز گویای مطلب بوه، همچنین ماده ۷ قانون تجارت الکترونیکی ایران مقرر میدارد: «هرگاه قانون، وجود امضاء را لازم بداند امضای الکترونیکی مکفی است» مطابق این ماده بین امضای دستی در اسناد کاغذی و امضای الکترونیکی به لحاظ آثار حقوقی هیچ تفاوتی وجود ندارد.
در بررسی آثار محتویات داده پیام مطمئن باید گفت طبق مفاد ماده ۱۱ ق.ت.ا، داده پیام مطمئن داده پیامی است که با امضای مطمئن و با رعایت شرایط یک سامانه اطلاعاتی مطمئن ذخیره شده و هنگام لزوم در دسترس باشد. پیشتر تعریف امضای الکترونیکی مطمئن مطابق ماده ۱۰ ق.ت.ا ارائه گردید^[۱۵۴]. اما در تعریف سامانه اطلاعاتی مطمئن در بند ح ماده ۲ ق.ت.ا. آمده است: «سیستم اطلاعاتی مطمئن سیستم اطلاعاتی است که:
۱- به نحوی معقول در برابر سوءاستفاده و نفوذ محفوظ باشد.
۲- سطح معقولی از قابلیت دسترسی و تصدی صحیح را دارا باشد.
۳- به نحوی معقول متناسب با اهمیت کاری که انجام می‌دهد پیکربندی و سازماندهی شده باشد.
۴- موافق با رویه‌ی ایمن باشد. »
رویه ایمن نیز وفق بند ط همان ماده «رویه‌ای است برای تطبیق صحت ثبت (داده پیام)، منشأ و مقصد آن با تعیین تاریخ و برای یافتن هر گونه خطا یا تغییر در مبادله، محتوا و یا ذخیره‌سازی (داده پیام) از یک زمان خاص. یک رویه‌ی ایمن ممکن است با بهره گرفتن از الگوریتم‌ها یا کدها، کلمات یا ارقام شناسایی، رمزنگاری، روش‌های تصدیق یا پاسخ برگشت و یا طرق ایمنی مشابه انجام شود.» به طور خلاصه در تعریف داده پیام مطمئن می توان گفت داده پیام مطمئن داده پیامی است که با امضای الکترونیکی مطمئن امضا شده باشد و در شرایط فعلی امضای رقمی (دیجیتال)، امضای الکترونیکی مطمئن تلقی می شود.^[۱۵۵]
در نهایت ارزش اثباتی داده پیام مطمئن مطابق قاعده کلی مندرج در ماده ۱۳ قانون تجارت الکترونیکی با در نظر گفتن شرایطی، تعیین می شود. این ماده بیان می دارد: « به طور کلی، ارزش اثباتی (داده پیام)ها با توجه به عوامل مطمئنه از جمله تناسب روش‌های ایمنی به کار گرفته شده با موضوع و منظور مبادله (داده پیام) تعیین می‌شود.» و صراحتا در مواد ۱۴ و ۱۵ همان ارزش اثباتی این نوع داده پیام را اعلام می کند. در ماده ۱۴ ق.ت.ا آمده است «کلیه‌ی (داده پیام)هایی که به طریق مطمئن ایجاد و نگهداری شده‌اند از حیث محتویات و امضای مندرج در آن، تعهدات طرفین یا طرفی که تعهد کرده و کلیه اشخاصی که قائم‌مقام قانونی آنان محسوب می‌شوند، اجرای مفاد آن و سایر آثار در حکم اسناد معتبر و قابل استناد در مراجع قضایی و حقوقی است.» و همچنین قانونگذار در ماده ۱۵ همان قانون می گوید «نسبت به (داده پیام) مطمئن، سوابق الکترونیکی مطمئن و امضای الکترونیکی مطمئن انکار و تردید مسموع نیست و تنها می‌توان ادعای جعلیت به (داده پیام) مزبور وارد و یا ثابت نمود که (داده پیام) مزبور به جهتی از جهات قانونی از اعتبار افتاده است.» فلذا مستفاد از ماد بالا و ماده ۱۲۹۲ ق.م می توان گفت پیامی که به طریق مطمئن و با امضای الکترونیکی مطمئن ایجاد شده، از لحاظ محتویات و امضاء دارای اعتبار کامل است. یعنی انکار و تردید در آن مسموع نیست و تنها می توان ادعای جعل را مطرح کرد که آن هم نیاز به اثبات دارد.
اما در مورد امضای الکترونیکی ساده باید گفت که این نوع از امضاء همانند سند عادی است ولی نمی توان گفت که فاقد ارزش اثباتی است و با توجه به ماده ۱۳ قانون تجارت الکترونیکی ایران، ارزش اثباتی آن بستگی به نظر قاضی رسیدگی کننده دارد. در نتیجه دلیل الکترونیکی عادی ضعف هایی دارد، ولی بطور کلی نمی توان، ادله الکترونیکی عادی را فاقد اعتبار و ارزش اثباتی دانست. زیرا گرچه قانون تجارت الکترونیکی با تاکید بر دلایل الکترونیکی مطمئن، آن ها را در حکم اسناد معتبر و غیرقابل انکار معرفی نموده، اما هرکز ادله الکترونیک عادی و غیرمطمئن را نیز فاقد ارزش و اعتبار ندانسته است. در نهایت اینکه با توجه به ماده ۱۲ قانون تجارت الکترونیکی می توان ادله الکترونیکی ساده (امضای الکترونیکی ساده) را در حکم اسناد عادی و دارای اعتبار و ارزش اثباتی معادل اسناد عادی دانست. به این ترتیب، در صورتی که مانند اسناد عادی مورد انکار و تردید قرار گیرند، بار اثبات دلیل به عهده مدعی بوده و در صورت اثبات اصالت و صحت آن، دلیل موردنظر دارای اعتبار و ارزشی برای ادله الکترونیکی مطمئن خواهد شد. بنابراین تا زمانیکه اصالت ادله الکترونیک عادی مورد انکار و تردید طرف دعوا واقع نشده، اصل بر صحت آن ها می باشد و دادرس نمی تواند به علت عدم وجود امنیت و شرایط یک سیستم اطلاعاتی مطمئن، دلیل مورد نظر را فاقد اعتبار و ارزش اثباتی بداند.
در مورد مستثنیات قلمرو داده های الکترونیکی باید گفت به موجب ماده ۶ قانون تجارت الکترونیک «هر گاه وجود یک نوشته از نظر قانون لازم باشد، (داده پیام) در حکم نوشته است مگر در موارد زیر:
الف– اسناد مالکیت اموال غیرمنقول
ب– فروش مواد دارویی به مصرف‌کنندگان نهایی
ج– اعلام، اخطار، هشدار و یا عبارات مشابهی که دستور خاصی برای استفاده کالا صادر می‌کند و یا از به کارگیری روش‌های خاصی به صورت فعل یا ترک فعل منع می‌کند. »
فصل سوم:
مرجع صدور گواهی و تأیید امضاهای الکترونیکی در حقوق ایران و سایر نظ
امهای حقوقی
مقدمه
مطابق قانون تجارت الکترونیکی، گواهی الکترونیکی در مفهوم عام آن عبارت از تصدیق رسمی یک متن، امضاء یا هر مدرک الکترونیکی دیگر از سوی نهادی است که به موجب قانون و با داشتن تخصص و تسلط بر موازین حقوقی بدین منظور تعیین می گردد.^[۱۵۶] همانگونه که در فصل دوم رساله گفته شد، با بهره گرفتن از روش امضای دیجیتال یا امضای مبتنی بر رمزنگاری نامتقارن تمامیت سند، محرمانه بودن اطلاعات(در صورت لزوم) و امنیت داده ها تضمین می شود؛ اما یک مساله مهم حل نشده باقی می ماند و آن، تضمین هویت امضا کننده است. در واقع به لحاظ حقوقی، مهمترین اثر امضاء اثبات رابطه سند با کسی است که امضاء به او نسبت داده شده است، و برای اشخاصی که پیام رمزنگاری شده ارسال می شود باید این اطمینان حاصل شود که کلید عمومی ای که در اختیار آنهاست، واقعی است. امضای الکترونیکی مطمئن یا دیجیتال به تنهایی قادر به تضمین هویت امضا کننده نیست. به عنوان مثال در معاملات از طریق اینترنت که در یک طرف تجار و در طرف دیگر شرکتها و موسسات تجاری و خدماتی و در طرف دیگر عمدتا مصرف کنندگان قرار دارند، تضمین هویت امضا کنندگان ضرورت دارد. از این رو از زمانی که فناوری امضای الکترونیکی مطرح شده، یکی از دغدغه های اصلی قانون گذاران ملی و سازمان های تجاری بین المللی و اتاقهای بازرگانی این است که مرجع ثالثی، اعتبار پیام را از طریق تعیین هویت امضا کننده دیجیتال تضمین کند. مضافا برآن ماده ۱۴ قانون تجارت الکترونیکی امضای الکترونیکی و داده پیام مطمئن را در حکم اسناد معتبر و قابل استناد در مراجع قضایی و حقوقی می داند.^[۱۵۷] حتی تا آنجا که ماده ۱۵ همان قانون نسبت به داده پیام مطمئن و امضای الکترونیکی مطمئن عدم پذیرش انکار و تردید را مطرح می کند.^[۱۵۸] و با این امر، قانونگذار همان آثار حقوقی ای را برای امضا و داده پیام الکترونیکی مترتب میدارد که در ماده ۱۲۹۲ ق.م بیان شده است.^[۱۵۹] بنابراین اطمینان یافتن از صحت جریان صدور امضاء و سابقه الکترونیکی آن امری بسیار حیاتی می باشد و این موضوعی است که در فصل اول قانون تجارت الکترونیکی ایران بدان توجه شده است.
آنچه که در این فصل به دنبال پاسخگویی به آنها هستیم :

1. 1. گواهی امضای الکترونیکی چیست؟

1. 1. تعریف و جایگاه دفاتر صدور گواهی الکترونیکی چه می باشد؟

1. 1. سلسله مراتب و وظایف دفاتر خدمات صدور گواهی الکترونیکی مطابق با حقوق ایران و سایر کشورها چیست؟

1. 1. صدور یک گواهی الکترونیکی به چه نحو صورت می گیرد؟

در ادامه به تعریف و جایگاه حقوقی دفاتر صدور گواهی الکترونیکی مطابق با حقوق ایران و سایر نظامات حقوقی (۳-۱) پرداخته خواهد شد، سپس در بخش دوم فصل، سلسله مراتب و وظایف دفاتر خدمات صدور گواهی الکترونیکی در ایران و سایر کشورها(۳-۲) تبیین می گردد. بخش سوم فصل نحوه عملی صدور یک گواهی الکترونیکی (۳-۳) را آموزش داده است و در نهایت نقدی بر وضعیت کنونی گواهی الکترونیکی در ایران (۳-۴) خواهیم داشت.
۳-۱ بخش اول : تعریف و جایگاه حقوقی دفاتر صدور گواهی الکترونیکی

همان طور که در فصل اول اشاره شد، نانولوله‌های کربنی به دلیل دارا بودن خصوصیات منحصر به فرد، کاربرد گسترده‌ای در مطالعه انتقال الکترون پروتئین‌ها و ساخت زیست حسگرهای آنزیمی دارند. با وجود این، با توجه به تنوع زیاد نانولوله‌ها از نظر خصوصیات فیزیکو شیمیایی، انتخاب مناسب ترین نانولوله برای این منظور کاری بس دشوار است. در اغلب تحقیقات گذشته از دو نوع نانولوله تک جداره و چند جداره استفاده شده است. در پژوهش حاضر، نانولوله بمبو مانند، به عنوان یکی از انواع نانولوله‌ها با ویژگی‌های خاص، انتخاب شد و توانائی آن در تسهیل انتقال الکترون و حفظ فعالیت آنزیم در سطح الکترود اصلاح شده با انواع تک جداره و چند جداره معمول مورد مقایسه قرار گرفت. برای دست یابی به این منظور، پارامترهای مختلفی از جمله میزان عامل دار شدن نانولوله‌ها، مورفولوژی سطح الکترودهای اصلاح شده با نانولوله‌ها قبل و بعد از تثبیت آنزیم، انتقال الکترون مستقیم آنزیم، میزان برگشت پذیری واکنش اکسید و احیاء آنزیم، پارامترهای تعیین کننده سرعت انتقال الکترون آنزیم شامل ضریب انتقال بار (α) و ثابت سرعت ظاهری انتقال بار (k_s) روی سه نوع نانولوله کربنی تک جداره، چند جداره و بمبو مانند بررسی و مقایسه شد.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۳-۱٫ میزان عامل­دار شدن نانولوله‌ها

یکی از عواملی که در انتقال الکترون نانولوله‌های کربنی مؤثر می‌باشد و می‌تواند بر پارامترهای دیگر تأثیر گذار باشد، میزان عامل دار شدن نانولوله‌هاست، که طی فرایند عامل­دار شدن با روش‌های متفاوت ایجاد می‌شود. در این تحقیق، بعد از این که نانولوله‌های کربنی با اسید نیتریک ۳۵% عامل­دار شدند، برای اثبات عامل­دار شدن نانولوله‌ها از تکنیک‌های مناسب این فرایند یعنی طیف سنجی رامان و طیف سنجی فرو سرخ تبدیل فوریه استفاده شد. در ابتدا طیف رامان نانولوله‌های کربنی خام قبل از عامل­دار شدن گرفته شد، شکل ۳-۱ طیف رامان نانولوله‌های کربنی خام را نشان می‌دهد.
شکل ۳-۱٫ طیف رامان نمونه‌های خام نانولوله‌های کربنی الف) بمبو مانند ب) چند جداره و ج) تک جداره.
در شکل ۳-۱-الف طیف رامان نانولوله­های کربنی بمبو مانند نشان داده شده است. در این شکل، چهار قله مشاهده شده در نواحی cm^-1276، cm^-11331، cm^-1 ۱۵۷۵و cm^-1 ۲۶۸۰ به ترتیب نمایانگر قله‌های RBM ،D-Band ،G-Band و G´-Bandهستند. در شکل ۳-۱-ب طیف رامان نانولوله­های کربنی چند جداره نـشان داده شـده اسـت. در این شــکل نیز چهـار قله در نواحی cm^-1 ۲۷۸، cm^-1 ۱۳۲۷، cm^-1 ۱۵۷۰ و cm^-1 ۲۶۷۵ به ترتیب نمایانگر قله‌های RBM، D-Band، G-Band و G´-Bandهستند. در شکل ۳-۱-ج طیف رامان نانولوله­های کربنی تک جداره نشان داده شده است. در این شکل، پنج قله در نواحی cm^-1277، cm^-1 ۱۳۲۴، cm^-1 ۱۵۷۳، cm^-1 ۲۶۴۰ و cm^-1 ۳۱۵۹ بـه ترتیـب نمایــانگر قلـه‌های RBM ،D-Band ، G-Band، Band G´- وD´-Band هستند.
شکل ۳-۲ طیف رامان نانولوله‌های کربنی بمبو مانند، چند جداره و تک جداره را پس از تیمار اسیدی نشان می‌دهد. در شکل ۳-۲-الف طیف رامان نانولوله‌های کربنی بمبو مانند نشان داده شده است. در این شکل، سه قله مشاهده شده در نواحی cm^-1 ۲۵۵، cm^-1 ۱۳۲۳ و cm^-1 ۱۵۴۵ به ترتیب نمایانگر قله‌های RBM، D-Band، و G-Band هستند. در شکل ۳-۲-ب طیف رامان نانولوله‌های کربنی چند جداره نشان داده شده است. در این شکل، سه قله در نواحی cm^-1 ۲۷۶، cm^-1 ۱۳۲۱، cm^-1 ۱۵۵۰ به ترتیب نمایانگر قله‌های RBM، D-Band و G-Band هستند. در شکل ۳-۲ ج طیف رامان نانولوله‌های کربنی تک جداره نشان داده شده است. در این شکل چهار قله در نواحی cm^-1 ۲۵۸، cm^-1 ۱۳۲۱، cm^-1 ۱۵۵۴و ۲۶۴۱ به ترتیب مربوط به RBM ،D-Band، G-Band و G´-Band هستند.
شکل ۳-۲٫ طیف رامان مربوط به الف) نانولوله کربنی بمبو مانند ب) نانولوله کربنی چند جداره و ج) نانولوله کربنی تک جداره پس از تیمار اسیدی
پس از تیمار اسیدی با اسید نیتریک ۳۵% از نانولوله‌های کربنی طیف تبدیل فوریه گرفته شد. شکل ۳-۴ طیف تبدیل فوریه نانولوله‌های کربنی بمبو مانند، چند جداره و تک جداره را نشان می‌دهد. همان طور که مشاهده می شود، در مورد نانولوله کربنی بمبو مانند، قله مشاهده شده در نواحی cm^-1 ۱۰۷۸، cm^-1 ۱۶۲۰ و cm^-1 ۳۴۱۰ را به ترتیب می توان به ارتعاش گروه ­های C-O، C=O و O-H کربوکسـیل نسبت داد [۷۲] .قله­های مشاهده شده در نواحی cm^-1 ۱۴۰۰ و cm^-1 ۲۹۱۹ نیز مربوط به ارتعاشات C=C و C-H نانولوله­ها می باشند. در مورد نانولوله­های کربـنی چند جــداره نیز قله­هایی در نواحی cm^-1 ۱۱۴۳، cm^-1 ۱۷۰۰ و cm^-1 ۳۳۷۰ مشـاهده شد که، به ترتیـب، مربوط به ارتعـاش گروه ­های C-O، C=O و O-H کربوکـسیل می­باشند. قله­های مشاهده شده در نواحی cm^-1 ۱۵۶۳ و cm^-1 ۲۹۱۰ نیز مربوط به ارتعاشات C=C و C-H نانولوله­ها می باشند. در شکل ۳-۴ منحنی بالا که مربوط به نانولوله کربنی تک جداره می‌باشد، قله­های نواحی cm^-1 ۱۰۲۰، cm^-1 ۱۷۲۲ و cm^-1 ۳۰۱۰ نیـز به ترتیـب مربوط به ارتعاش گروه ­های C-O، C=O و O-H کربوکسـیل می باشـند. در این نانـولوله­ها نـیز ارتعاشات مربوط به گروه C=C در cm^-1 ۱۵۶۶ روی می­دهد[۷۳].
شکل ۳-۳ . مربوط به طیف فرو سرخ تبدیل فوریه نانولوله‌های کربنی به ترتیب از پایین بمبو مانند، چند جداره و تک جداره پس از تیمار اسیدی

۳-۲٫ مورفولوژی سطح الکترودهای اصلاح شده با نانولوله‌ها

به منظور بررسی مورفولوژی سطح الکترودهای اصلاح شده با نانولوله‌های کربنی عامل­دار شده از میکروسکوپ الکترونی نگاره نشر میدان استفاده شد. شکل ۳-۵ تصاویر میکروسکوپ الکترونی الکترودهای اصلاح شده با نانولوله‌های کربنی بمبو مانند، چند جداره و تک جداره را نشان می‌دهد. در شکل ۳-۵-الف، که مربوط به نانولوله کربنی بمبو مانند می‌باشد، نانولوله‌های کربنی به صورت نانولوله‌های کاملاً مشخص در هم تنیده دیده شدند.
شکل ۳-۵-ب مورفولوژی سطح الکترود اصلاح شده با نانولوله کربنی چند جداره را نشان می‌دهد. همان طور که مشاهده می‌گردد، در این نوع از الکترودهای اصلاح شده، نانولوله‌ها به صورت کروی مشاهده می‌شوند. به منظور اطمینان از اینکه نمونه چند دیواره به کار رفته نانولوله بوده است و ناخالصی­های کربن بی شکل آن نیست که به صورت کره دیده می شود، تصویر نانولوله‌های کربنی چند دیواره خام قبل از تثبیت روی سطح الکترود نیز گرفته شد (شکل ۳-۵-د). با توجه به تصاویر مشاهده شده از نانولوله‌های چند دیواره، قبل از عامل­دار شدن، می‌توان نتیجه گرفت که نمونه نانولوله ما از خلوص نسبتا بالایی برخوردار بوده، اما از آنجایی که طول اولیه نانولوله­های کربنی چند دیواره بسیار کوتاه بوده (در محدوده nm 500 تا µm 2) و در پروسه عامل­دار شدن طول نانولوله­ها نیز کوتاه می شود، می­توان نتیجه گرفت آنچه در تصویر مشاهده شد مربوط به نانولوله است و نانولوله‌ها به طور مؤثری تثبیت شده‌اند.
شکل ۳-۵-ج مربوط به نانولوله کربنی تک جداره می‌باشد. همان طور که ملاحظه می‌شود، نانولوله‌های کربنی به صورت توده در هم تنیده دیده می‌شوند. همان طور که دیده می‌شود این نانولوله‌ها تجمعات گسترده­ای را تشکیل می‌دهند.

ب

الف

د

ج

شکل ۳-۴٫ تصاویر میکروسکوپ الکترونی نشر میدانی از الکترودهای اصلاح شده با نانولوله‌های کربنی عامل دار شده الف) بمبو مانند ب) چند جداره ج) تک جداره و (د) نانولوله­های چند دیواره خام.
شکل ۳-۶ تصاویر میکروسکوپ الکترونی نانولوله‌های کربنی بمبو مانند، چند جداره و تک جداره را پس از تثبیت مایع یونی نشان می‌دهد. همان طور که مشاهده می‌شود، مایع یونی به صورت لایه‌ای روی سطح الکترودهای اصلاح شده با نانولوله‌ها را پوشانده است. این تصویر مشابه گزارشات موجود در متون که از مایع یونی استفاده شده می­باشد. به عنوان مثال، در یک تحقیق در مورد انتقال الکترون مستقیم هموگلوبین با بهره گرفتن از نانولوله کربنی و مایع یونی، در تصاویر میکروسکوپ الکترونی مایع یونی مانند یک لایه چسب روی نانولوله‌ها را پوشاند [۷۴]. در تحقیق دیگری که از مایع یونی به منظورکاربرد در زیست حسگرهای آمپرومتری استفاده شده بود، در تصاویر میکروسکوپ الکترونی، مایع یونی به شکل یک لایه چسب مانند روی نانولوله‌ها دیده شد [۷۵].
شکل ۳-۷ تصاویر میکروسکوپ الکترونی نگاره نشر میدان از نانو کامپوزیت شامل انواع مختلف نانولوله‌های کربنی و مایع یونی را بعد از تثبیت آنزیم کولین اکسیداز نشان می‌دهد. شکل ۳-۷-الف مورفولوژی آنزیم را روی نانو کامپوزیت شامل نانولوله کربنی بمبو مانند را نشان می‌دهد. مشاهده می‌شود که آنزیم به طور نسبتاً یکنواخت و به مقدار زیاد روی آن‌ ها تثبیت شده است.
شکل ۳-۷-ب مورفولوژی آنزیم را روی نانو کامپوزیت شامل نانولوله کربنی چند جداره و مایع یونی را نشان می‌دهد. همان طور که ملاحظه می‌شود، نسبت به نانولوله‌های بمبو مانند، آنزیم به مقدار کمتر و غیر یکنواخت‌تر روی آن تثبیت شده است. در تصویر ۳-۷-ج مورفولوژی آنزیم روی نانو کامپوزیت شامل نانولوله کربنی تک جداره و مایع یونی مشاهده می‌شود.

ب

الف

ج

شکل ۳-۵٫ تصاویر میکروسکوپ الکترونی نگاره نشر میدان از نانولوله‌های کربنی الف) بمبو مانند ب) چند جداره و ج) تک جداره زمانی که از مایع یونی به عنوان میکرومحیط فعالیت آنزیم استفاده شده است.

ب

الف