بحث و جمع بندی
۵-۳-۱- تبیین مدل نهایی تحقیق
پس انجام مصاحبه با خبرگان و استخراج گزاره‌های و سپس استخراج پرسش‌نامه و تحلیل نتایج آن مدل مفهومی اولیه پژوهش کم و بیش به اثبات رسید
مولفه‌ی:
تاثیر سیاست‌های مناسب بر توسعه‌ی فناوری اطلاعات
مولفه‌ی:
تاثیر (بازخورد) توسعه‌ی کارآفرینی بر سیاست‌های مناسب
مولفه‌ی:
تاثیر توسعه‌ی فناوری اطلاعات بر توسعه‌ی کارآفرینی
شکل ‏۵‑۱– مدل مفهومی نهایی پژوهش
همان‌طور که پیش‌تر نیز اشاره شد در این مدل برای بهینه‌ نمودن سیاست‌ها؛ بازخوردی نیز از وضعیت توسعه‌ی کارآفرینی مبتنی بر فناوری اطلاعات در نظر گرفته شده است. که بدین منظور ضروری است ضمن تدوین شاخص‌های توسعه‌ی کارآفرینی‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات نسبت به پایش مداوم موضوع اقدام کرد.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

از طرفی طول عمر فناوری‌های نوین نظیر فناوری اطلاعات بسیار پایین بوده و این فناوری روزانه درحال پیشرفت و بهبود است؛ لذا باید فرایند تصویب و ابلاغ سیاست‌های مناسب توسعه‌ی کارآفرینی‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات کاهش یابد. بدین منظور ضرروی است سیاست‌های مناسب که بسته به نوع آن توسط مجلس؛ دولت و یا دستگاه اجرایی خاصی تصویب و ابلاغ می‌شود؛ دارای فرایند کوتاهی و غیر زمانبری باشد؛ هم‌چنین در این سیاست‌ها زمان‌بندی‌های مناسبی جهت بازبینی و تدوین سیاست‌های جدید منظور شود.
لذا با جمع‌بندی مطالب فوق و با توجه به مدل پیشنهادی انجام دو موضوع زیر ضروری است:
تدوین شاخص‌های اندازه‌گیری توسعه‌ی کارآفرینی‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات
کوتاه نمودن فرایند تصویب و ابلاغ سیاست‌های مناسب توسعه‌ی کارآفرینی‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات با توجه به طول عمر فناوری
پیشنهادهای تحقیق بر اساس مبانی نظری، سوال‌ها و فرضیه‌های تحقیق
با توجه به نتایج و یافته‌های حاصل از تجزیه و تحلیل مولفه‌های پژوهش و نتیجه ­گیری‌­های مولفه‌ها، پیشنهادهای زیر ارائه شده است:
۵-۴-۱- پیشنهادهای کاربردی
به منظور توسعه‌ی کارآفرینی‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات مواردی هستند که اجتناب ناپذیر هستند و باید هر چه سریع‌تر راه‌اندازی شود، که زیرساخت‌های توسعه‌ی فناوری اطلاعات از این قبلی هستند؛ لذا ضروری است دولت هر چه‌ سریع‌تر نسبت به موارد زیر اقدام نماید.
ایجاد و توسعه‌ی شبکه‌ی یکپارچه، امن و پایدار (شبکه‌ی ملی اطلاعات)
ایجاد و توسعه‌ی مراکز داده امن داخلی
توسعه‌ی دسترسی پرسرعت آحاد مردم و کسب‌وکارها به شبکه
۵-۴-۲- پیشنهادهای سیاست‌گذاری
نتیجه‌ی این پژوهش منجر به پیشنهاد مجموعه‌یی از سیاست‌هایی مناسب جهت توسعه‌ی کارآفرینی مبتنی بر فناوری اطلاعات شده است؛ که ضروری است دولت نسبت به تصویب و ابلاغ آن از طریق مجاری قانونی اقدام نماید. هم‌چنین ضروری است با توجه به طول عمر فناوری‌های نوین نظیر فناوری اطلاعات فرایند تصویب و ابلاغ این سیاست‌ها به حداقل ممکن کاهش یافته و الزامات مناسب جهت بازبینی و توسعه‌ی مداوم این سیاست‌ها منظور شود.
۵-۴-۳- پیشنهادها جهت پژوهش‌های آینده
در این زمینه در پژوهش‌های آتی، پژوهش‌گران می­توانند، با در نظر گرفتن پژوهش حاضر در خصوصی موارد زیر اقدام نمایند:
تاثیر توسعه‌ی دولت الکترونیکی در توسعه‌ی کارآفرینی
تاثیر ایجاد پرتال ملی کشور در توسعه‌ی کارآفرینی
تدوین شاخص‌های اندازه‌گیری توسعه‌ی کارآفرینی‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات در کشور
منابع
منابع فارسی
آقاجانی، علی اکبر (۱۳۸۶). ارائه‌ الگویی یکپارچه از عوامل موثر فناوری اطلاعات در انجام فعالیت‌های کارآفرینانه. کنفرانس ملی کارآفرینی، خلاقیت و سازمان‌های آینده. تهران.
احمدپور داریانی، محمود؛ (۱۳۸۷). کارآفرینی؛ تعاریف، نظریات و الگوها. (ویرایش اول). تهران: انتشارات جاجرمی.
احمدپور داریانی، محمود؛ مقیمی، سیدمحمد (۱۳۸۷). مبانی کارآفرینی. (ویرایش اول). تهران: انتشارات فراندیش.
اکبری، مهناز (۱۳۸۹)، نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در توسعه‌ی کارآفرینی. تهران.
بابگلی، ایمان؛ خانلرزاده، فاطمه (۱۳۸۹). موانع رشد و توسعه‌ی تجارت الکترونیکی در ایران. اولین همایش ملی و چهارمین همایش مؤسسه آموزش عالی خاوران، فناوری‌های نوین در علوم مهندسی، مشهد اردیبهشت ۱۳۸۹
بازرگان، عباس (۱۳۸۷). مقدمه‌یی بر روش‌های تحقیق کیفی و آمیخته. رویکردهای متداول در علوم رفتاری. تهران: نشر دیدار.
بسامی، جلال (۱۳۸۸). اینترنت و فناوری اطلاعات و کارآفرینی. تهران.
جعفری مقدم، سعید (۱۳۸۸). «سیاست‌گذاری توسعه‌ی کارآفرینی». تهران : دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران.
حجازی، سید علی‌رضا (۱۳۸۳). مشارکت فناوری اطلاعات در کارآفرینی. تهران: پژوهش‌یار، فصلنامه علمی و خبری مرکز اطلاع رسانی و انفورماتیک. ویژه‌نامه‌ی مدیریت دانش و اطلاع رسانی، (شماره ۳۵)، پاییز ۱۳۸۳، ۲۹-۲۴
خالصی، مجتبی. (۱۳۸۸)، «سیاست‌گذاری کارآفرینی»،. تهران: جزوه آموزشی دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران.
خلیفه سلطانی، حشمت (۱۳۸۷). نقش دولت الکترونیکی در کارآفرینی. کنفرانس ملی کارآفرینی، خلاقیت و سازمان‌های آینده. تهران.
داوری، علی؛ رضایی کلیدبری، حمیدرضا (۱۳۸۵). نقش دولت و خط مشی‌های دولتی در توسعه کارآفرینی. فصل‌نامه‌ی علوم مدیریت ایران، انجمن علوم مدیریت ایران. (شماره ۲) ص ۹-۱۲۹
دیانی، محمدحسین (۱۳۶۹)، «روش‌های تحقیق در کتابداری». تهران: مرکز نشر دانشگاهی،
رضایی میرقائد، محسن؛ مبینی دهکردی، علی (۱۳۸۵). ایران آینده در افق چشم‌انداز، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.
ریاضی، عبدالمجید و همکاران (۱۳۸۷). «سند راهبردی نظام جامع فناوری اطلاعات کشور». تهران: معاونت فناوری اطلاعات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات
طباطباییان، سید حبیب الله (۱۳۸۷). «جایگاه سیاست‌گذاری فناوری‌های پیشرفته در کشور»؛ تهران: دانشگاه علامه طباطبایی
فتحیان، محمد؛ خنجری، ملیحه (۱۳۸۶). توسعه‌ی کارآفرینی دیجیتال مبتنی بر دورکاری. اولین همایش کارآفرینی دیجیتالی. تهران
فتحیان محمد؛ مهدوی نور، حاتم (۱۳۸۷). «مبانی و مدیریت فناوری اطلاعات»، تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران، چاپ ششم.

• امام صادق۷می‌فرماید: «إِنَّا نَأْمُرُ صِبْیَانَنَا بِالصَّلَاهِ إِذَا کَانُوا بَنِی خَمْسِ سِنِینَ فَمُرُوا صِبْیَانَکُمْ بِالصَّلَاهِ إِذَا کَانُوا بَنِی سَبْعِ سِنِین‏؛ ما فرزندان خود را در پنج سالگی دستور به نماز خواندن می‌دهیم؛ شما فرزندان خود را در هفت سالگی دستور به نماز خواندن بدهید».^[۷۹۶]

• امام علی۷می‌فرماید: «عَلِّمُوا صِبْیَانَکُمُ‏ الصَّلَاهَ وَ خُذُوهُمْ بِهَا إِذَا بَلَغُوا ثَمَانِیَ سِنِین‏؛ فرزندان خود را نماز بیاموزید و در هشت سالگی آن‌ها را درباره نماز مؤاخذه کنید».^[۷۹۷]

• معاویه بن وهب از امام صادق۷پرسید: «فِی کَمْ یُؤْخَذُ الصَّبِیُ‏ بِالصَّلَاهِ فَقَالَ فِیمَا بَیْنَ سَبْعِ سِنِینَ وَ سِتِّ سِنِین‏؛ در چه سنی کودک درباره نماز بازخواست شود؟ فرمود: بین سنین شش و هفت سالگی».^[۷۹۸]

• • امام رضا۷می‌فرماید: «یُؤْخَذُ الْغُلَامُ‏ بِالصَّلَاهِ وَ هُوَ ابْنُ سَبْعِ سِنِین‏؛ کودک در هفت سالگی برای نماز بازخواست می‌شود».^[۷۹۹]

  (( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

روایت «امر» و «اخذ»، درباره سن امر و اخذ با یکدیگر اختلاف دارند، اما این اختلاف بر اساس قاعده حمل مطلق بر مقیّد و قاعده «تعدد شرط و وحدت جزا» رفع می‌شود و حاصل آن، این است که زمان مناسب برای این امر، از سن پنج سالگی به بالا، و برای مؤاخذه از ۶-۷ سالگی به بالا است. بنابراین می‌توان در هر یک از این سنین به این کار اقدام کرد.
در این روایات توجه به این نکته لازم است که امر و دستور، با مؤاخذه و بازخواست تفاوت دارد؛ زیرا امر و دستور، لزوماً مؤاخذه و بازخواست را به دنبال ندارد. با توجه به این نکته و با توجه به این‌که روایات امر و روایات مؤاخذه، در سنین ۶ و ۷ به بعد با یکدیگر مشترک هستند، اما در سن کمتر از آن فقط امر به نماز آمده، معلوم می‌شود در سنین کمتر از ۶ و ۷ سالگی مؤاخذه‌ای در کار نیست و تنها می‌توان کودک را به نماز خواندن امر کرد.^[۸۰۰]
حال در روایات مؤاخذه، این مطلب هنوز مبهم است که آیا مؤاخذه تنها در حد بازخواست لفظی است یا تنبیه بدنی را نیز شامل می‌شود. این ابهام از آن جا ناشی می‌شود که مؤاخذه در زبان عربی می‌تواند عقاب (تنبیه بدنی) را نیز شامل شود.^[۸۰۱] این پرسش، در بررسی روایات دسته سوم، پاسخ خود را خواهد یافت.
از مجموع روایات دسته دوم استفاده می‌شود:

• آموزش مستقیم نماز از سن ۵ یا ۶ سالگی شروع می‌شود؛ سنی که در آن کودک، می‌تواند نماز را بفهمد.

• در این مرحله، آموزش، چندان جدّی نیست، مؤاخذه‌ای در کار نیست و کودک در کنار بازی، با نماز آشنا می‌شود.

• مرحله دوم آموزش نماز که از سن هفت سالگی آغاز می‌شود، مرحله‌ای جدی است و الزام و بازخواست و مؤاخذه در کار است. روایتی که هفت سال دوم را دوره تأدیب، تعلیم و اطلاعات تلقی کرده‌اند، نیز مؤیّد این مطلب هستند.

روایات دسته سوم
این دسته از روایات، تنبیه بدنی کودک را به منظور آموزش نماز اجازه داده‌اند. این روایات عبارتند از:

• پیامبر۶می‌فرماید: «مُرُوا صِبْیَانَکُمْ بِالصَّلَاهِ إِذَا بَلَغُوا سَبْعَ سِنِینَ وَ اضْرِبُوهُمْ‏ عَلَى‏ تَرْکِهَا إِذَا بَلَغُوا تِسْعاً؛ هنگامی که فرزندانتان هفت ساله شدند، به نماز دستورشان دهید و در نه سالگی آنان را بر ترک نماز بزنید».^[۸۰۲]

• در سخن دیگری از ایشان آمده است: «أَدِّبْ‏ صِغَارَ أَهْلِ‏ بَیْتِکَ‏ بِلِسَانِکَ عَلَى الصَّلَاهِ وَ الطَّهُورِ فَإِذَا بَلَغُوا عَشْرَ سِنِینَ فَاضْرِبْ وَ لَا تَجَاوَزْ ثَلَاثاً؛ خردسالان خانواده‌ات را با زبان، نماز و طهارت بیاموز و هنگامی که به ده سالگی رسیدند آنان را بزن، اما از سه ضربه تجاوز نکن».^[۸۰۳]

در این دسته از روایات، از سن ۹ یا ۱۰ سالگی، اجازه داده شده کودکان برای آموزش نماز و اقامه آن، در صورت لزوم، تنبیه شوند؛ یعنی از این سنین، آموزش نماز وارد مرحله جدّی‌تری می‌شود که علاوه بر مؤاخذه لفظی، می‌توان او را تنبیه نیز کرد. این‌که در روایت اول، ۹ سالگی و در روایت دوم، ۱۰ سالگی برای شروع تنبیه ذکر شده، موجب تعارض دو روایت نیست؛ زیرا این دو روایت با همدیگر جمع می‌شوند و نتیجه این می‌شود که هر گاه کودک به سن ۹ یا ۱۰ سالگی رسید، می‌توان او را برای نماز تنبیه کرد.
به علاوه، با توجه به این‌که بر اساس این روایات، تنها در ۹ یا۱۰ سالگی، می‌توان کودک را تنبیه کرد و قبل از آن، تنبیه روا نیست (به ویژه که روایت ۱۰صریحاً این را بیان کرده است)، معلوم می‌شود که مراد از «مؤاخذه» در روایات دسته دوم، تنها مؤاخذه لفظی است، نه چیزی بیش از آن.^[۸۰۴]
لذا با وجود آن‌که سن وجوب نماز براى کودکان، هفت سال نیست، اما در این روایات، آغاز نماز خواندن کودک را هفت سالگى معرفى کرده است. «امر به نماز خواندن» که در این روایات آمده، دلیل بر وجوب نماز نیست، بلکه فلسفه آن، آشنایى کودک با مراسم دینى و عادت کردن او به این امور است تا هنگام رسیدن به سن تکلیف‏ و وجوب نماز، اداى این‏ مراسم‏ براى او آسان‏تر باشد. بر اساس این روایات، تشویق والدین به عبادت کردن کودک از سن هفت سالگى، ایجاد آمادگى جسمى و روحى و بالا رفتن تحمل تدریجى او براى انجام مراسم و تعالیم مذهبى ـ همچون نماز و روزه ـ است.
علاوه بر آن، بر اساس دیدگاه‏هاى روان‏شناسى و تربیتى، کودک از آغاز هفت و بخصوص ده سالگى، احساس مى‏‌کند خواستار سعادت بى‏‌نهایت است و براى کسب معنویت، به خدا روى مى‏‌آورد. از حدود هشت سالگى به بعد، شوقى در کودک پدید مى‏‌آید که براى تکامل روانى خود تلاش مى‏‌کند و متوجه ایجاد روابط استوار با خدا مى‏‌شود و این تلاش، در سنین دوازده سالگى به شکل عالى، متجلّى مى‏‌گردد و عشق نیرومندى را در رابطه با خدا پیدا مى‏‌کند، تا آن‌جا که مى‏‌تواند عباداتى را انجام دهد. از حدود سن هشت سالگى به بعد، شوق مذهبى کودک بیشتر و نسبت به مسائل مذهبى علاقه‏‌مندتر مى‏شود.^[۸۰۵]
بر اساس روایاتِ رسول خدا۶ و دیگر ائمّه:، این دوره، دوره «تأدیب و تربیت» نام‏گذارى شده است. دو خصوصیت روانى کودک، یعنى «تربیت‏ پذیرى» و «تعلیم‏ پذیرى»، گویاى آن است که کودک آمادگى دارد تا به طور مستقیم، ارزش‏ها و ضدارزش‏ها به وى آموزش داده شود و این مفاهیم براى او به تدریج تبیین گردد. آموزش مستقیم این مفاهیم در دوره قبل چندان کارساز نیست و کودک باید بیشتر به صورت غیرمستقیم و تقلیدى تحت این آموزش‏ها قرار گیرد؛ ولى در این دوره با افزایش رشد سنى، کودک به این مرحله از شناخت رسیده است که بتوان، مفاهیم اخلاقى و تربیتى را به صورت مستقیم به او آموزش داد.^[۸۰۶]
شاید فلسفه سخت‏گیرى والدین نسبت به نماز خواندن کودکان در ده سالگى، به دلیل وجود همین روحیه در کودک است؛ زیرا او در ده سالگى به مرحله‏اى از رشد رسیده است که مى‏تواند مسئولیت‏‌هاى دینى را بپذیرد و باید در قبال ترک آن‌ها، به والدین پاسخگو باشد.
نکته دیگر این‌که، این روایات، گرچه مراحل آموزش نماز را ترسیم می‌کنند، اما درباره محتوای آموزش و نکات خاصی که در هر مرحله باید رعایت شود، اطلاعی به دست نمی‌دهند. آیا باید از کودک پنج ساله، همان نمازی را بخواهیم که از نوجوان ۱۲ ساله انتظار می‌رود؟ آیا باید همه نماز را به یکباره به کودک آموزش داد یا به تدریج و جزء به جزء؟ این‌ها مسائلی است که در روایت مفصلی که از امام صادق۷نقل شده، می‌توان جواب آن‌ها را به دست آورد:
عبدالله بن فضاله از امام باقر یا صادق۷نقل می‌کند که ایشان فرمود: «إِذَا بَلَغَ‏ الْغُلَامُ‏ ثَلَاثَ‏ سِنِینَ‏ یُقَالُ لَهُ قُلْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ سَبْعَ مَرَّاتٍ ثُمَّ یُتْرَکُ حَتَّى یَتِمَّ لَهُ ثَلَاثُ سِنِینَ وَ سَبْعَهُ أَشْهُرٍ وَ عِشْرُونَ یَوْماً فَیُقَالَ لَهُ قُلْ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ سَبْعَ مَرَّاتٍ وَ یُتْرَکُ حَتَّى یَتِمَّ لَهُ أَرْبَعُ سِنِینَ ثُمَّ یُقَالَ لَهُ قُلْ سَبْعَ مَرَّاتٍ- صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ- ثُمَّ یُتْرَکُ حَتَّى یَتِمَّ لَهُ خَمْسُ سِنِینَ ثُمَّ یُقَالَ لَهُ أَیُّهُمَا یَمِینُکَ وَ أَیُّهُمَا شِمَالُکَ فَإِذَا عَرَفَ ذَلِکَ حُوِّلَ وَجْهُهُ إِلَى الْقِبْلَهِ وَ یُقَالُ لَهُ اسْجُدْ ثُمَّ یُتْرَکُ حَتَّى یَتِمَّ لَهُ سَبْعُ سِنِینَ فَإِذَا تَمَّ لَهُ سَبْعُ سِنِینَ قِیلَ لَهُ اغْسِلْ وَجْهَکَ وَ کَفَّیْکَ فَإِذَا غَسَلَهُمَا قِیلَ لَهُ صَلِّ ثُمَّ یُتْرَکُ حَتَّى یَتِمَّ لَهُ تِسْعُ سِنِینَ فَإِذَا تَمَّتْ لَهُ عُلِّمَ الْوُضُوءَ وَ ضُرِبَ عَلَیْهِ وَ أُمِرَ بِالصَّلَاهِ وَ ضُرِبَ عَلَیْهَا فَإِذَا تَعَلَّمَ الْوُضُوءَ وَ الصَّلَاهَ غَفَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ وَ لِوَالِدَیْهِ إِنْ شَاءَ اللَّه‏؛ آن‌گاه که پسر سه ساله شد، به او می‌گویند که هفت بار بگو«لا اله الا الله» وقتی سه سال و هفت ماه و بیست روزه شد، به او می‌گویند: هفت بار بگو «محمد رسول الله». وقتی چهار ساله شد به او می‌گویند: هفت بار بگو ـ صلی الله علی محمد و آل محمد». آن‌گاه که پنج سالش تمام شد از او می‌پرسند: دست چپ تو کدام و دست راست تو کدام است؛ اگر جواب صحیح داد، او را رو به قبله می‌کنند و می‌گویند سجده کن و رهایش می‌کنند تا شش ساله شود. زمانی‌که شش سالش تمام شد، رکوع و سجود را به او می‌آموزند و به نماز وا می‌دارند تا هفت ساله شود. وقتی هفت سالش تمام شد به او می‌گویند: دو دست و صورتت را بشوی، آن‌گاه به او می‌گویند: نماز بخوان، تا نه سالش تمام شود. در آن هنگام، وضو به او می‌آموزند و برای او، آن را می‌زنند و نماز را به او می‌آموزند و بر آن، او را می‌زنند. هر گاه وضو و نماز را آموخت، خداوند والدینش را مشمول رحمت خود می‌کند».^[۸۰۷]
از این روایت استفاده می‌شود که قبل از آن‌که آموزش نماز به صورت مستقیم شروع شود، باید مبانی اعتقادی از قبیل توحید و نبوت پیامبر اسلام۶، به کودک تلقین شود.
۳-۱-۲-۱۵-۳-۱-۴- مراحل آموزش نماز به کودکان در سیره معصومان:
از مجموع آنچه گفته شد، مراحل و فعالیت‌های هر یک از مراحل آموزشی نماز، بدین قرار است:
الف) مرحله زمینه سازی: که از سن ۳ تا ۵ سالگی ادامه دارد. فعالیت‌های این مرحله عبارتند از:
ـ تلقین کلمه «لا اله الا الله» در ۳ سالگی.
ـ تلقین کلمه « محمد رسول الله» در سه سال و هفت ماه و بیست روزگی.
ـ تلقین «صلی الله علی محمد و آله» در ۴ سالگی.

• مرحله ابتدایی (۵ یا ۶ تا ۶ یا ۷ سالگی):در این مرحله مؤاخذه‌ای در کار نیست؛ چنان‌که الزامی نیز وجود ندارد. فعالیت‌های این مرحله عبارتند از:

ـ آشنا کردن کودک با قبله.
ـ آشنا کردن کودک با سجده؛

• مرحله متوسط (۶ یا ۷ تا ۹ یا ۱۰ سالگی): فعالیت‌های آموزشی این مرحله شامل:

ـ در سن ۶ سالگی، رکوع و سجود آموزش داده می‌شود.
ـ از سن ۷ تا ۹ سالگی، شستن دست و صورت قبل از نماز و انجام رکوع و سجود و تمرین آن به کودک، آموزش داده می‌شود.
ـ مراقبت و نظارت به منظور تمرین اعمال مذکور و در صورت لزوم، مؤاخذه لفظی.

• مرحله نهایی: این مرحله از سن ۹ یا ۱۰ سالگی شروع و به سن بلوغ ختم می‌شود. فعالیت‌های آموزشی این مرحله عبارتند از:

ـ آموزش کامل وضو و نماز.
ـ مراقبت و نظارت به منظور ادای فرضیه نماز و در صورت لزوم، تنبیه بدنی و مؤاخذه کردن.
در پایان این مبحث، توجه به دو نکته مهم در سیره تربیتی آن بزرگواران در آموزش نماز به کودکان، ضروری است:

۱- بین اعتیاد به بازی رایانه ای و روان رنجوری رابطه‌ی مثبت معنیداری وجود دارد؛
۲- بین اعتیاد به بازی رایانه ای و برونگرایی رابطه‌ی منفی معنیداری وجود دارد؛
۳- بین اعتیاد به بازی رایانه ای و بازبودن رابطه‌ی منفی معنیداری وجود دارد؛
۴- بین اعتیاد به بازی رایانه ای و توافق جویی رابطه‌ی منفی معنیداری وجود دارد؛
۵- بین اعتیاد به بازی رایانه ای و باوجدان بودن رابطه‌ی منفی معنیداری وجود دارد؛
۶- بین مردان و زنان از لحاظ وابستگی به بازی های رایانه ای تفاوت معنی داری وجود دارد؛
۷- افراد وابسته به بازی رایانه ای نسبت به افراد غیر وابسته روانرنجوری بیشتر دارند؛
۸- افراد وابسته به بازی رایانه ای نسبت به افراد غیر وابسته برونگرایی کمتری دارند؛
۹- افراد وابسته به بازی رایانه ای نسبت به افراد غیر وابسته بازبودن کمتری دارند؛
۱۰- افراد وابسته به بازی رایانه ای نسبت به افراد غیر وابسته توافق جویی کمتری دارند؛
۱۱- افراد وابسته به بازی رایانه ای نسبت به افراد غیر وابسته باوجدان بودن کمتری دارند؛
۱-۵- سوال پژوهش
آیا بین ویژگی های شخصیت و وابستگی به بازی های رایانه ای ارتباط وجود دارد؟
۱-۶- تعاریف نظری
۱-۱-۶- تعریف نظری ویژگی های شخصیت:
تعریف نظری ویژگی های شخصیت: منظور از ویژگی عمومی شخصیت در زندگی روزمره، به صفاتی پایدار در طی زمان باز می گردد که از موقعیتی به موقعیت دیگر تغییر چندانی نکرده و به ماهیت وجودی فرد اشاره دارد. به طور عام، رفتار ما تحت تاثیر ویژگی ها و توانایی های شناختی و هیجانی قرار دارد. برای پیش بینی رفتار، باید چنین ویژگی هایی به طور دقیق مورد بررسی قرار بگیرند(حق شناس،۱۳۸۰).
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۱-۲-۶- تعریف نظری وابستگی به بازی رایانه ای
تعریف نظری وابستگی به بازی رایانه ای:^[۶] وابستگی به بازی های رایانه ای، به استفاده افراطی و وسواس گونه از بازی های رایانه ای گفته می شود که می تواند باعث ایجاد مشکلات روانی، اجتماعی، درسی، شغلی و همچنین ایجاد مشکلات فیزیکی مثل چشم درد، کمر درد، تغییر در الگوی خواب و تغذیه در فرد شود ( علی پور، ۱۳۹۰).
۱-۷- تعریف عملیاتی
۱-۱-۷- تعریف عملیاتی ویژگی های شخصیت
تعریف عملیاتی ویژگی های شخصیت: در پژوهش حاضر ویژگی های شخصیت توسط پرسشنامه پنج عامل شخصیت نئو فرم کوتاه از همبستگی بین دو فرم، گزارش شخصی (فرمs) و ارزیابی مشاهده گر(فرم R) استفاده شده است، که پنج عامل شخصیت که شامل: روان رنجوری، برون گرایی، انعطاف پذیری، دلپذیر بودن، با وجدان بودن، را می سنجد. هر عامل شخصیتی شامل ۶ صفت فرعی است.
۱-۲-۷- تعریف عملیاتی وابستگی به بازی رایانه ای
تعریف عملیاتی وابستگی به بازی رایانه ای: ابتدا پرسشنامه استاندارد شده اعتیاد به اینترنت که توسط کیمبرلی یانگ در سال(۱۹۹۶) ساخته و سپس این پرسشنامه توسط کینگ و همکاران در سال(۲۰۰۹) برای وابستگی به بازی رایانه ای مورد استفاده قرار گرفت این پرسشنامه شامل۲۰ آیتم است که توسط خود فرد پر می شود و میزان وابستگی سنجیده می شود.
فصل دوم
ادبیات و پیشینه تحقیق
مقدمه
بررسی و کنکاش در تحقیقاتی که در داخل و خارج از کشور به طور مستقیم و یا غیر مستقیم که با موضوع رابطه داشته باشد و مرور کم و کیف هر یک ار آن ها بسیار سودمند است. برای نمونه از تکرار مکررات جلوگیری می شود، خطاها را کاهش می دهد، غنای زیادی به مبانی نظری و ارائه دیدگاه ها می بخشد، در تنظیم فرضیات و آوردن متغیرهای اساسی تر، ایده های بدیعی در ذهن پژوهشگر متبادر می شود. با مطالعه یافته های مهم، فرضیات و دیدگاه های نظری آثار تحقیقی دیگران، دیر محقق، وسعت می یابد و او را از دایره تنگ محدود نگری و سطحی نگری می رهاند. بدیهی است پژوهش حاضر نیز از این قواعد مستثنی نیست. لذا در این فصل سعی خواهد شد که متغیر های تحقیق و نظریه های مطرح شده در رابطه با این متغیرها را در بخش اول و تحت عنوان « مبانی نظری تحقیق» مورد بررسی قرار داده شود. در بخش دوم این فصل به « پیشینه تحقیق» و پژوهش هایی که در این زمینه انجام شده است، پرداخته خواهد شد.
۲-۱- مبانی نظری بازی^[۷] رایانه ای
بازی، مهم ترین و اصلی ترین فعالیت کودک است.کودک انواع مهارت های آموزشی و اجتماعی را ناخودآگاه از طریق بازی می آموزد. برخی صاحب نظران، بازی های رایانه ای را جزء اسباب بازی ها می دانند و برخی آن را صورت های جدیدی از بازی می دانند که برای انجام آن از اشکال مختلف تکنولوژی استفاده می شود. با توجه به این که هنوز هم اهمیت اسباب بازی های ساختنی، عروسک، ماشین و…. در نزد روانشناسان رشد بسیار است، اما آمار و ارقام نشان دهنده رشد روز افزون طرفداران بازی های رایانه ای است.
پدیده بازی های رایانه ای مانند بسیاری از شکل های نوین سرگرمی که محبوبیت گسترده ای یافته باعث بروز نگرانی هایی درباره ی اثرهای جانبی آن ها بر بازیکنان افراطی شده است. چون بازی های رایانه ای در میان کودکان و نوجوانان به دلیل های نادیده انگاشتن دیگر فعالیت های آموزشی، اجتماعی و اوقات آسودگی خود، به صرف داشتن وقت به بازی می پردازند، این بازی ها بالقوه زیان بار به شمار می روند. پرداختن افراطی به بازی های رایانه ای نه فقط متأثر از محتوای بازی هاست، بلکه ویژگی های فردی نیز در گرایش نوجوانان به بازی ها نقش مثبتی ایفا می کند. به طوری که ویژگی های روان شناختی و شخصیتی افراد، تمایلات آن ها را تا حدی جهت می دهد. با توجه اشاعه و آثار شگرف بازی های رایانه ای که به لحاظ اثر گذاری به تغییر شیوه ای زندگی از آن با عنوان « انقلاب بازی های رایانه ای» یاد می کنند و با توجه به گستره ی بازی ها، دیگر نمی توان به آن ها فقط به عنوان وسیله ی گذراندن اوقات فراغت نگریست، بلکه ممکن است عامل اثر گذاری یا اثر پذیر از ویژگی های روان شناختی افراد باشد.
«گانتر»^[۸] (۱۹۹۸) بازی های رایانه ای را جلوه ای از تحولات فناوری در عصر انقلاب رایانه می داند. این بازی ها را می توان روشی نو از آموزش غیر رسمی دانست. هم اکنون بازی های رایانه ای، به عنوان یک وسیله گذراندن اوقات فراغت منحصر به سن خاصی نیست. طراحان بازی های رایانه ای، با انجام تحقیقات مختلف در مورد کودکان خردسال می خواهند دامنه مخاطبان خود را وسعت بخشند و سود بیشتری بدست آورند. از طرف دیگر، هر روزه به دلیل تولید انبوه، دسترسی آسان، قیمت ارزان، زندگی آپارتمانی و عوامل مختلف دیگر، بر طرفداران این سرگرمی جدید در سرتاسر دنیا افزوده می شود و مخاطبان این بازی ها نیز هر روز با خرید، اجاره و یا بازی در کلوپ ها، ساعات بیشتری از اوقات خود را صرف این بازی ها می کنند. در مورد آثار مثبت و منفی بازی های رایانه ای بر جسم، روان و حتی عادات اجتماعی کودکان و نوجوانان، تحقیقات بسیاری شده است. برخی محققان، بازی های رایانه ای را سبب کنش های عصبی و روحی، اضطراب، القای خشونت و پرخاشگری دانسته و برخی به نکات مثبت آن ها، به خصوص در فرایند آموزش و یادگیری، توجه کرده اند. اما هر دو گروه به این مسئله یقین دارند که انتخاب درست بازی های رایانه ای، باعث می شود تا اثرات منفی آن کاهش یابد (تفضلی فرد،۱۳۸۵).
(شاتون۱۹۸۹) در ارتباط با بازی های رایانه ای یا ویدیوئی به جای “اعتیاد” از واژه “وابستگی” استفاده می کند که به کمک آن می توان گروه خاصی از افراد را متمایز ساخت که بازی برایشان تنها یک سرگرمی اصلی نیست، بلکه نقش های اجتماعی و روانشناختی ویژه ای در زندگیشان دارد و آنان را از دیگر بازیکنان جدا می کند. رفتار اعتیاد پذیر، فارغ از هر زمینه ای، صرفا واکنش به مجموعه ای از موقعیت ها نیست، بلکه بیشتر گرایشی را نمایان می سازد که با گونه های خاصی از شخصیت همراه است (علی پور،۱۳۹۰).
۲-۲- نظریه های راجع به بازی
۲-۲-۱- نظرات پیشوایان اسلام و دانشمندان اسلام
تعالیم اسلامی در مورد تربیت کودکان ابعادی وسیع دارد و علاوه بر این که برای دوران پیش از تولد دستوراتی دارد، برای دوران بعد از تولد نیز توصیه هایی می نماید. اسلام به بازی کودکان خیلی اهمیت می دهد. بازی را وسیله ای برای تجدید قوا می داند از این را است که با محیط خود درگیر می شود و به مناقشه رودررو می پردازد و نیروی قهر و غلبه بر مشکلات طبیعی خود و محیط را در می یابد و نهایتا به سازگاری می گراید (مقدم،ترکمان،۱۳۸۰).
۲-۲-۲- نظریه ویگوتسکی
ویگوتسکی،^[۹] روانشناس روسی به صراحت بیان می کند؛ بازی خصوصیت غالب کودک نیست بلکه عامل راهگشای رشد است. محققان امروزی باور دارند بازی برای رشد خصوصیاتی که مربوط به شناخت و رشد اجتماعی است از اهمیت زیادی برخوردار است (شاوردی ، شاوردی، ۱۳۸۸).
۲-۲-۳- نظریه پیاژه
در نظریه پیاژه^[۱۰] بازی راهی است برای دسترسی به جهان بیرون و لمس آن به گونه ای که با وضع کنونی فرد مطابقت کند. با این تعبیر بازی در رشد و هوش کودک نقش حیاتی دارد و تا حدودی حضور آن در رفتار آدمی همواره مشهود است (مظفری،۱۳۸۹).
۲-۲-۴- نظریه روان تحلیل گری
بازی بیش از هر چیز ارزش هیجانی دارد. فروید،^[۱۱] ضمن اشاره به نقش بازی در شکل گیری ظرفیت های بهنجار کودکان بر کنش پالایش آن تاثیر دارد. کنشی که به کودک اجازه می دهد از هیجان های منفی رهایی یابد و هیجان های مثبت را جایگزین آن کند (مظفری،۱۳۸۹).
۲-۲-۵- نظریه های بازی
دانشمندان به ویژه روان شناسان برای تبیین بازی ها نظریات مختلفی ارائه کرده اند که به برخی از آن ها اشاره می شود.
نظریه ی کارآیی یا انرژی اضافی: بازی فعالیتی است که بر اساس مازاد انرژی در فرد، به خصوص در کودکانی که نمی توانند از آن در جهت کارهای سازش یافته استفاده کنند، تحقق می پذیرد ( اسپنسر،^[۱۲] ۱۹۶۳ و شیلر،^[۱۳] ۱۹۹۲)
نظریه استراحت یا رفع خستگی: بازی به هنگامی که فرد خسته است صورت می گیرد تا وی به استراحت و تجدید قوا بپردازد ( شالر^[۱۴]، لازاروس و پاتریک ، به نقل از منصور، ۱۳۸۱)
نظریه اجمال فعالیت های اجدادی: کودکان از این جهت به بازی می پردازند که محتواها و صحنه هایی را که قبلاً اجدادشان تولید کرده اند و زندگی آنان ایجاب می کرده است را تجدید کنند و این عمل به این جهت صورت می گیرد که دوران کودکی بهترین موقعیت برای تسویه اعمالی است که در زندگی آینده نیازی به آن ها نخواهد بود ( استانلی هال، ۱۹۰۴ ).
نظریه ی پیش تمرین: بازی فعالیتی مهم در دوران کودکی است و از عوامل مهم ساخته شدن سازمان روانی محسوب می شود. بازی یک سلسله ی پیش تمرین عمومی است که هدف آن برقراری زمینه اعمال سازش یافته برای آینده فرد است ( کارل گروس،۱۹۹۷ ).
نظریه ی دهلیز فعالیت های غریزی : بازی چون دهلیزی است که غرایز گذشته از آن سر بیرون می آورند ( کار، به نقل از منصور، ۱۳۸۱).

سوال اساسی این است که چرا باید سری به­دست آمده از روش آنالیز هوموتوپی یعنی سری

در ، همگرا باشد.
برای پاسخ دادن به این سوال قضایای زیررا ارائه می­کنیم.

( اینجا فقط تکه ای از متن پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

لازم به­ذکر است که در قضیه ۱-۹-۳روشن می­ شود که چگونه می­توان یک پارامتر کنترل همگرایی، پیدا کرد که سرعت همگرایی را بالا ببرد و یا چگونه می­توان با انتخاب مناسب سری همگرا شود.
۲-۹-۳: قضیه
فرض کنید یک فضای باناخ با نرم مناسب باشد که در آن دنباله به­ صورت زیر تعریف شده است
هم­چنین فرض کنید مقدار اولیه در درون دایره­ای که جواب در آن قرار گرفته است، باشد.
با توجه به این­که و ثابت می­باشد، گزاره های زیر صادق هستند
اگر برای هر ، که در آن ، آن­گاه در ، سری

به سری روی دامنه تعریف مطلقاً همگرا است.
اگر برای هر ، و ، آن­گاه سری در به روی دامنه تعریف همگرا نخواهد بود.
اثبات
با پیروی از آزمون نسبت برای توان در سری، اثبات روشن است. با این­حال، به منظور برآورد خطای برشی از روش آنالیز هوموتوپی، اثبات را به­ صورت کامل ارائه می­کنیم.
فرض می­کنیم دنباله مجموع جزئی سری باشد، باید نشان دهیم که دنباله یک دنباله کوشی در است. برای این منظور فرض می­کنیم
با توجه با رابطه (۸۰-۳) همه تقریب­های تولید شده با بهره گرفتن از روش آنالیز هوموتوپی یعنی رابطه
درون دایره ای که جواب ، داخل آن می­باشد، قرار می­گیرند. برای هر ، داریم
برای ، با بهره گرفتن از رابطه (۸۱-۳)
بنابراین یک دنباله کوشی در فضای باناخ است، و این یعنی سری همگراست.
فرض می­کنیم عددی مانند وجود دارد که ، و سری توانی همگرا باشد. برای همگرایی این سری باید . این متناقض با فرض است.
:۳-۹-۳نکته
از آن­جا که تعداد شرایطی که بر روی همگرایی تاثیر می­ گذارد محدود هستند، قضیه ۱-۹-۳ معتبر است اگر نابرابری­های ذکر شده در برای به اندازه کافی بزرگ درست باشند. برای پیگیری کردن قدر نسبت، کافی است قرار دهیم
و بررسی کنیم که آیا آن­ها کمتر از یک باقی می­مانند یا خیر.
نکته :۴-۹-۳
فرض­کنید قسمت قضیه (۳-۹-۲)، را به­ صورت یک نسبت نوشته باشیم و اگر حد آن را در بی­نهایت تضمین کنیم، ناحیه صحیح برای سری حل شده توسط روش آنالیز هوموتوپی به­دست می ­آید.
:۵-۵-۳قضیه
سری در صورتی همگراست که جوابی از معادله باشد.
اثبات
با فرض این­که سریهمگرا می­باشد، قضیه همگرایی را به صورت زیر ثابت می­کنیم.
با بهره گرفتن از رابطه
داریم
با توجه به این که ،و با توجه به روابط
و
داریم
به عبارت دیگر مطابق تعاریف (۷۷-۳) و (۷۸-۳)، داریم
با بهره گرفتن از (۷۵-۳) ، (۳-۷۷)، و (۷۹-۳)،
در حالت کلی، در معادله اصلی (۵۷-۳) صدق نمی­کند. بنابراین فرض می­کنیم
نمایش خطای مانده از معادله (۳-۵۷) باشد. مطابق این تعریف و سری مکلورن بر حسب ، داریم
اگر ، این عبارت با بهره گرفتن از (۸۱-۳) نتیجه می­دهد که
یعنی وقتی ،جواب دقیق معادله (۵۷-۳) بوده و در نتیجه به شرطی سری همگراست که جوابی از معادله اصلی (۵۷-۳) باشد.∎
قضیه :۶-۹-۳
فرض کنید سری که در (۴۳-۳) تعریف شده است برای یک مقدار مشخص همگرابه باشد.
اگر سری ، به عنوان یک تقریب از با شرایط
مورد استفاده قرار بگیرد، آن­گاه کران بالای خطا، که با نماد نشان داده می­ شود به این صورت تخمین زده می­ شود

ب: مبنای مسئولیت

به موجب رهنمود سال ۲۰۰۴ بهره‌برداران – اشخاص حقیقی یا حقوقی اعم از دولتی یا خصوصی که فعالیت برای آنها انجام می‌شود – دو تعهد عمده دارند: نخست، تکلیف اولیه تعهد به فعل: یعنی در صورتی که خطر قریب الوقوع ورود خسارت وجود دارد، بایستی بلافاصله اقدام پیشگیرانه از ورود خسارت را انجام دهند و در صورت امکان نداشتن پیشگیری، بلافاصله جوانب امر را به اطلاع مقامات صالح دولتی برسانند؛ و دوم، تکلیف ثانویه متحمل شدن خسارت: به این معنی که در صورت ورود زیان، بایستی همزمان با اطلاع دادن به مقام‌های صالح، تلاش کنند آلودگی را مهار کرده و کاهش دهند و در ادامه خسارات وارده را نیز جبران کنند. دلیل به رسمیت شناختن مسئولیت محض این است که اثبات تقصیر عامل زیان در مسایل زیست محیطی برای زیان دیده بسیار دشوار و پر هزینه است. و همچنین از منظر اقتصادی نیز قدرت بازدارندگی مسئوولیت محض بیشتر است چرا که هدف در این نوع از مسئولیت پیشگیری از وقوع خسارت است و نه جبران خسارت‌های وارده و در نتیجه بهره‌بردار علاوه بر بیمه خطرات احتمالی با « تحلیل‌های سود و زیان» در اجتناب و پیشگیری از وقوع حادثه تلاش بیشتری می‌کند. چرا که در صورت وقوع حادثه خسارتی دو چندان را متحمل می‌شود.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

بند سوم: مفهوم خسارت

دشواری اصلی در تعریف خسارت‌های زیست محیطی این است که آیا قربانی جنین خسارتی انسان است، یا محیط زیست. در پاسخ به این پرسش بنیادین دو گرایش عمده وجود دارد، گروهی محیط زیست را منشاء ورود خسارت به انسان دانسته‌اند و در مقابل گرایش دیگر خسارت به خود محیط زیست را صرف نظر از بازتاب‌های آن مورد، خسارت تعریف می‌کنند گویا بتوان نظر دوم را با دو استدلال مقدم دانست، نخست آنکه بسیاری از خسارت‌های وارده به محیط پیرامونی برای ما شناخته شده و قابل درک نیستند و چه بسا رفتاری که برای انسان بی‌خطر فرض می‌شود پایه‌های خسارت زیست محیطی دیرپایی باشد که در آینده نمایان می‌شود به این ترتیب هر خسارتی بر محیط زیست – هر چند که در نگاه اول بی‌خطر باشد – ممکن است در آینده خسارت‌ها و آثار مخربی را به دنبال داشته باشد و دوم آنکه از آنجایی که هر حقی با تکلیف ملازمه پیدا می‌کند، حق استفاده و بهره‌برداری از محیط زیست برای انسان تکلیف توامان حفظ آن را نیز ایجاد می‌کند به تعبیر دیگر انسان در مقابل استفاده‌ای که از محیط زیست می-برد ملزم به رعایت حداقل حقوق آن یعنی محافظت و نگهداری محیط زیست به همان حالت طبیعی است و در صورت رعایت نکردن این توازن باید در مقام جبران خسارت، باید خواستار بازگرداندن شرایط طبیعی پیشین از آلوده‌کننده شد. پس هر چند که انسانی از این خسارت ایجاد شده آسیب ندیده است (گرچه می‌توان گفت هر اثر ناسودمندی بر زندگی انسان مؤثر است خواه به شکل مستقیم یا غیر مستقیم) اما حق خود ِ محیط زیست چنین ایجابی را بر عهده‌ی انسان قرار می‌دهد.اما از منظر حقوقی می¬توان از دستور العمل کمیسیون اروپا استفاده کرد چنانچه در ماده دو این دستورالمعل خسارات زیست محیطی به سه نوع تقسیم شده اند: خسارت به گونه‌ها و زیست گاه‌های طبیعی، خسارت به آب و زمین. این خسارت‌ها در واقع خسارت به برخی از عناصر سازنده‌ی محیط زیست هستند به این ترتیب همه‌ی منابع طبیعی را شمال نمی‌شود.

بند چهارم:روش ارزیابی خسارات زیست محیطی

در خصوص ارزیابی خسارات زیست محیطی دو نظر وجود دارد، گروه نخست (اکولوژیست‌ها) معتقدند که خسارت‌های زیست محیطی قابلیت ارزیابی را ندارند و در واقع این بازار است که عناصر زیست محیطی را ارزیابی می‌کند، این گروه معتقدند که عناصر زیست محیطی دارای ارزشی ذاتی هستند که قابلیت ارزش‌گذاری مادی را ندارند، چرا که تمامی‌عناصر یک پیکرۀ زیست محیطی بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند و یک بخش از آن را نمی‌توان مستقل از دیگری ارزیابی کرد، به باور این گروه خسارت به یک بخش از محیط زیست، خسارتی است که بر همۀ ارکان وجودی آن تأثیرگذار است، حال آنکه توانایی درک این خسارن‌ها در یک برهه‌ی زمانی و مکانی برای ما غیر ممکن است. استدلال حقوقی باورمندان به این اندیشه این است که علاوه بر اینکه معیار درستی برای قیمت‌گذاری وجود ندارد، ارزیابی عناصر زیست محیطی در قالب ارزش‌گذاری مادی به معنای فروش جرم است و این خود مجوزی است برای دارندگان توانایی مالی تا در مقابل کسب سود بخشی از محیط زیست را مورد وعاملع قرار دهند. در مقابل این گروه موافقان ارزیابی خسارتهای زیست محیطی قرار دارند که معتقدند اگر محیط زیست ارزش‌گذاری نشود نتیجه‌ای جز تخریب آن وجود نخواهد داشت، هر چند نظر این گروه مطابق با واقعیت‌های زندگی اجتماعی امروز است اما روش ارزیابی و معیار سنجش ارزیابی در این مورد از اهمیت به سزایی برخوردار است.
یکی از روش‌های ارزیابی، تعیین میزان خسارت بر اساس روش‌های «هزینه جایگزینی» است به این معنی که هزینه‌ی ترمیم آن عنصر زیان داده و بازگرداندن به حالت نخست معیار عمل قرار گیرد. راه حل دیگر استفاده از «روش سودمندی» برای تعیین ارزش واقعی یک عنصر زیست محیطی است به این معنی که تمایل افراد به میزان پرداخت هزینه‌های زیست محیطی معیار عمل قرار گیرد برای نمونه می‌توان گفت که افراد برای خرید یک واحد آپارتمان در حاشیه بزرگراه نسبت به واحد مسکونی با همان شرایط در مکانی بدون آلودگی صوتی تمایل کمتری دارند و درنتیجه میزان ارزش این نوع آلودگی در تفاوت قیمت این دو کالا نمایان می‌شود. در عین حال هر یک از این روش‌های ارزیابی را می‌توان به میزان حداقلی و یا حداکثری سنجید در روش حداقلی تنها خسارت‌های زیست محیطی مستقیم ارزیابی می‌شود در حالی در در روش حداکثری خسارات متعددی همچون عدم نفع از محیط زیست و… نیز ملاک تقویم خسارت است.

بند پنجم: رابطه سببیت

یکی از دشوار‌ترین مسائل در مسئولیت مدنی پیدا کردن رابطه سببیت بین خسارت وارد شده و فعل زیان بار است. این دشواری در خسارات زیست محیطی دوچندان می‌شود چرا که افزون بر خاصیت «دیرپایی» این نوع خسارت که تشخیص عرفی عامل زیان را دشوار می‌کند ممکن است در مواردی تشخیص خود ِ زیان برای بشر دشوار باشد در واقع در بین ارکان سه گانه‌ی مسئولیت مدنی (زیان؛ فعل زیان بار و رابطه سببیت) دو حلقه‌ی مفقود وجود داشته باشد، علاوه بر این موارد ممکن است که عدم وضوح تعابیر و الفاظ زمینه‌های سوء استفاده و سوء تعبیر و تفسیر را بیش از هر پرونده‌ی دیگری ایجاد کند. همچنین در مواردی که آلودگی وصف ِ «پراکنده» و منتشر شونده دارد نمی‌توان آثار منفی محیط زیست را به فعل یا ترک فعل عامل معینی منتسب کرد که نتیجه‌ی تمام موارد گفته شده محقق نشدن مسئولیت ناشی از خسارت است چرا که در مسئولیت مدنی باید حداقلی از تقصیر و رابطه‌ی آن تقصیر با خسارت احراز شود. به همین دلیل است که در دستورالعمل کمیسیون اروپا در صورت «امکان» وجود خسارت زیست محیطی؛ مسئولیت بهره‌بردار محقق شده فرض می‌شود و همچنین در مواردی که آلودگی‌ها «وصف پراکنده» دارد و نمی‌توان به مسئولیت زیست محیطی شخص خاصی استناد کرد شیوه‌های جایگزین مانند مالیات پیش‌بینی شده است. در توجیه وجود مسئولیت در صورت امکان وجود ضرر برخی از حقوقدانان مسئولیت را ناشی از «تقصیر در احتیاط» شمرده‌اند به این معنی که آلاینده احتیاط لازم را در زمینه پیشگیری از وقوع خسارت قریب الوقوع انجام نداده است.
در حقوق ایران می‌توان این نکته را ذکر کرد که معیار واحد مسئولیت تقصیر نیست و در این مورد می‌توان به مبانی فقهی همچون نظریه «احترام به اموال» اشاره کرد(روایت مشهور پیامبر- حرمه مال المسلم کحرمه دمه). در این نظریه محیط زیست ِ ذکر شده در اصل ۵۰ قانون اساسی از دو فرض خارج نیست یا مشمول اموال عمومی‌مندرج در اصل ۴۵ قانون اساسی است و حکم انفال و ثروت‌های عمومی‌را پیدا می‌کند و یا مشمول اموال خصوصی اصل ۴۷ قرار می‌گیرد که در هر دو صورت عناصر آن در دسته اموال قرار گرفته و تابع احکام حمایت از اموال است و حمایت اموال در درجه‌ی نخست به معنی جلوگیری از ایجاد خسارت و در مرحله‌ی بعد جلوگیری از هدر رفتن آن خسارت است. در مرحله‌ی اجرا می‌توان گفت از انجایی که این نظریه اعم از اتلاف، تسبیب و مسئولیت مطلق است در صورتی که هیچ یک از اصول خاص بیانگر مسئولیت بهره‌بردار نبود می‌توان عمل او را مشمول فرض تقصیر دانست.

بند ششم: مسئول پیشگیری و جبران خسارت زیست محیطی

کمیسیون اروپا مسئولیت را بر عهده «متصدی» یا «بهره‌بردار» قرار داده است. در این سند بهره‌بردار به شخصی گفته می‌شود که بر فعالیت انجام شده کنترل و نظارت دارد و لذا شخصی غیر از مالک یا متصرف زمین آلوده است. بهره‌بردار شخصی است که بر فعالیت زیانبار «کنترل عملی» دارد، از این رو شرکت‌های مادر که کنترل مستقیم و مدیریت روزانه‌ای بر فعالیت ندارند و نظارتشان غیر مستقین است را شامل نمی‌شمود.
بر اساس پیش‌بینی کمیسیون بهره‌بردار دو تعهد اساسی به عهدا دارد: تعهد به اقدام و تعهد مالی. در تعهد به اقدام بهره‌بردار موظف است در صورت خطر خسارت قریب الوقوع بودن تاخیر اقدانات پیشگیرانه را انجام دهد و اگر اقدامات انجام شده ثمری نداشت هر چه سریع‌تر اطلاعات لازم را در اختیار مقامات صالح دولتی قرار دهد، همچنین در صورتی که خسارتی ایجاد شده بهره-بردار باید بدون تاخیر مقامات را در جریان امر قرار دهد و اقدامات لازم را برای مهار و کاهش خسارت به کار‌بندد.
در مورد خسارت‌های مالی نیز گاهی مسئولیت بهره‌بردار به شکی مستقیم است و از ابتدا هزینه‌های خسارت زیست محیطی را تأمین می‌کند و گاهی مقام صالح دولتی پس از انجام تقدامات لازم هزینه را از وی اخذ می‌کند. در کمیسیون توشیحی اروپا پیش‌بینی شده بود که در صورت یتیم بودن خسارت به این معنا که بهره‌بردار قابل شناسایی نباشد، دولت موظف به جبران خسارت یا پیشگیری از آن است؛ البته این اقدامات طبق دستور العمل فعلی تأثیری در مسئولیت بهره‌بردار ندارد و طبق اصل «آلوده‌کننده باید بپردازد» مسئول نهایی بره‌بردار است.

بند هفتم: عوامل رافع مسئولیت زیست محیطی

مبنای مسئولیت مقرر در دستورالعمل اروپا مطلق نیست بلکه مسئولیت محض است. به این معنی که در دستورالعمل دفاع‌هایی در این راستا پیش‌بینی شده است، که‌پذیرش برخی از آنها برای دولت‌ها اجباری و‌پذیرش برخی دیگر نیز اختیاری است.

الف: عوامل توجیه‌کننده اجباری

۱. دخالت شخص ثالث

اگر بهره‌بردار تدابیر لازم را اندیشیده باشد، نباید مسئولیت ناشی از فعل غیر را متحمل شود. رویه انگلستان چنین دفاعی را می‌پذیرد به شرطی که فعل ثالث غیر قابل پیش‌بینی باشد. اما از آنجایی که دخالت شخص ثالث به طور کل رابطه‌ی سببی را قطع نمی‌کند به نظر می‌رسد که شخص باید اقدامات لازم و ضروری را با توجه به نوع فعالیت و اوضاع و احوال قضیه رعایت کرده باشد تا از مسئولیت معاف شود و در غیر این صورت در حدود بی‌مبالاتی و یا بی‌احتیاطی خود مسئول است.

۲. رعایت دستور یا تعلیمات دولتی

رعایت فعالیت یا دستور اجباری مقامات دولتی یا تعلیمات ارائه شده از طرف آنها سبب معافیت بهره‌بردار از مسئولیت می‌شود. البته باید به یاد داشت که در بسیاری از کشورهای اروپا همانند آلمان دخالت شخص ثالث و یا رعایت دانش فنی و تعلیمات دواتی همانند سایر دلایل مسئولیت را منتفی نمی‌کنند بلکه در این راستا «اصل تناسب» رعایت می‌شود و بهره‌بردار باید به نسبت دخالت در زیان به جبران خسارت بپردازد تا هدف پیشگیری و جبران خسارت توامان رعایت شده باشد و از طرفی به علت معافیت از مسئولیت، فرد در انجام خسارت تشویق نشده باشد.

ب: عوامل توجیه‌کننده اختیاری

دربارۀ مسئولیت محض دو دفاع که دولت‌های عضو در‌پذیرش یا رد آن اختیار دارند نیز پیش‌بینی شده است که عبارتند از:

۱. داشتن مجوز دولتی

بهره‌بردار موظف نیست خسارت‌هایی را که از انجام فعالیت‌های مجاز او ایجاد شده است جبران کند، البته برخی از مفسران گفته‌اند که مجوز دولتی انجام فعالیت را مجاز می‌سازد و نه ایجاد خسارت بنابراین اگر دانش علمی‌و فنی جدید که بهره‌بردار فرصت آگاه شده و استفاده از ان را داشته روشن سازد که استانداردهای مجوز قدیمی‌هستند دفاع‌ پذیرفته نیست.

۲. رعایت معلومات علمی‌و فنی زمان انجام فعالیت

یکی دیگر از دفاع‌هایی‌پذیرفته شده دفاع «خطر پیشرفت» است، برای برخورداری از چنین معافیتی بهره‌بردار نباید مرتکب تقصیر و بی‌مبالاتی شده باشد و از اخرین یافته‌های علمی‌و فنی در انجام فعالیت خود بهره برده باشد.
پس میتوان به این نتیجه رسید که به نظر می‌رسد که مسئولیت مدنی سنتی که بر مبنای نظریه‌های سنتی مانند تقصیر و خطا استوار است پاسخگوی خسارتهای زیست محیطی که در بسیاری از موارد باعث ایجاد خسارتهای عمومی‌می‌شوند نیست چرا که در قواعد مسئولیت مدنی حقوق و اموال خصوصی مورد حمایت قرار گرفته است و برای حفاظت از حقوق عمومی‌ زیست محیطی باید ساختار پیشگیری و جبران خسارتها خاص در قوانین پیش‌بینی شود. همچنین تشکیل دادگاه تخصصی و آموزش قضات و دادرسان در درک مسائل زیست محیطی می‌تواند در جبران اینگونه خسارت‌ها تأثیر به سزایی داشته باشد.

گفتار سوم: راه‌های جبران خسارت

حق استفاده از محیط زیست سالم، یکی از حقوق بنیادین افراد محسوب می‌شود و نگهداری از آن تکلیف عمومی‌است. با وجود این، حقوق مسئولیت مدنی نیز نسبت به ادای چنین تکلیفی بیگانه نیست. قواعد سنتی مسئولیت مدنی در پاسخگویی به خسارت‌های زیست محیطی کارآمد نیست. به همین مناسبت، پارلمان و شورای اروپا در سال ۲۰۰۴ دستورالعملی درباره مسئولیت ناشی از تجاوز به محیط زیست، تصویب کرد که دولت‌ها ملزم هستند قواعد آمرانه آن را به قانون ملی خود وارد کنند. هدف اصلی در طراحی دستورالعمل، پیشگیری و جبران خسارت‌های زیست محیطی با رعایت «اصل آلوده‌کننده باید بپردازد»، است.
کمیسیون اروپا در اولین سند خود در این مورد در سال ۱۹۹۳ هدف اصلی را اجرای اصل « آلوده‌کننده باید بپردازد » قرار داد، اصلی که اجرای صحیح، آن را به اصلی پیشگیرانه در عین وجود خصایص درمان کنندگی بدل می‌کند. دستورالعمل کمیسیون اروپا در راستای اجرای این اصل دو تکلیف عمده برای بهره‌بردار مقرر نموده است:
اول- تعهد به اقدام: این امر به دو شکل مصداق می‌یابد، اولاً: اقدامات پیشگیرانه بدون تأخیر در موارد خطر قریب الوقوع، ثانیاً: اطلاع رسانی بدون تأخیر به مقامات ذیربط در موارد ورود خسارات زیست محیطی.
دوم- تعهد به ارائه اطلاعات: هر چند دستورالعمل این امر را تنها در موارد خطر قریب الوقوع مقرر نموده، ولی توسط دول عضو قابل تسری به سایر موارد نیز می‌باشد.
در مورد خسارات یتیم که بهره‌بردار آنها قابل شناسایی نمی‌باشد دولت می‌تواند رأساً پیشگیری یا جبران را بر عهده گیرد، اما به هر حال مسئولیت نهایی بر عهده بهره‌بردار خواهد بود.
کمیسیون اروپا در دستورالعمل خود برای دولت‌های عضو به طرح دفاع‌ها و عواملی برای توجیه مسئولیت پرداخته که برخی از آنها اجباری می‌باشند و دسته‌ای اختیاری. موارد اجباری که باعث معافیت کامل بهره‌بردار می‌گردند عبارتند از: دخالت شخص ثالث، رعایت دستور یا تعلیمات دولتی. اما عوامل توجیه‌کننده اختیاری از سویی هزینه اقدامات پیشگیرانه را در بر نمی‌گیرند و از طرف دیگر اعمال آنها منوط به عدم تقصیر و بی‌مبالاتی بهره‌بردار می‌باشد. این عوامل عبارتند از: داشتن مجوز دولتی، رعایت قانون و رعایت معلومات علمی‌و فنی در زمان انجام فعالیت.
از آنچه گفته شد می‌توان چنین نتیجه گرفت که بهترین راه حل در شرایط موجود رجوع به قوانین و مقررات حقوق عمومی‌در جبران و پیشگیری از خسارت و اعمال قواعد سنتی مسئولیت در ارکان تحقق مسئولیت و عوامل توجیه‌کننده و شیوه‌های جبران خسارت می‌باشد.

مبحث سوم:

دادرسی مربوط به حق انسان بر محیط زیست

گفتار اول: خواهان دعوی

الف: خواهان

ازآنجاکه محیط زیست به فرد خاصی تعلق ندارد (و متعلق به همگان می‌باشد)، برای جهان در کلیت آن یا برای جامعه دولت‌ها یا مردم،‌تشخیص ” خواهان مناسب ” ممکن است مشکل باشد. بر اساس قانون آب پاک ۱۹۷۷ ایالات متحده و قانون ۱۹۹۰ آلودگی نفتی،‌کنگره به رییس جمهور ایالات متحده یا نماینده مجاز دولت یا قبایل بومی‌اجازه داده است تا به عنوان ” تراستی ” از طرف عموم اقدام کرده و دعوی جبران خسارات وارده بر منابع طبیعی را اقامه نماید. تراست عمومی‌به طور موسع به عنوان برخورد با منابع طبیعی متعلق به حکومت فدرال، ایالتی یا محلی یا قبایل بومی‌یا تحت مدیریت آنها، ناشی از آنها تحت کنترل آنها یا تحت تراست اعلام شده به وسیله آنهاتعریف شده است.
بر اساس حقوق بین‌الملل دولتی که محیط زیست وی خسارت دیده است نیز طرفی تلقی می‌شود که از حق اقامه دعوی و تحصیل غرامت برخوردار است. با این حال این سؤال که در صورت ایراد خسارت به محیط زیست مناطق فراسوی صلاحیت ملی نظیر دریای آزاد یا شاید جنوبگان چه کسی می‌تواند به عنوان خواهان اقدام نماید، هنوز بی‌پاسخ مانده است.
]در این خصوص [ دولت‌های عضو یک رژیم مربوط به مسئولیت مدنی خسارات زیست محیطی می‌توانند یک سازمان بین‌المللی را ایجاد نموده و اختیارات یک “تراستی ” را به آن اعطا نمایند. راه حل دیگر این است که جامع دولتهای عضو این رژیم، به عنوان ” تراستی ” تلقی شود. ممکن است مؤثرترین راه حل این باشد که به یک یک اعضای اینجا جامعه متشکل از دولت‌های عضو اجازه داده شود تا از طرف آن جامعه اقدام نماید. این راه حل مانع از آن خواهد شد که اقدام لازم و ضروری توسط دولت عضو خوانده بلوکه شود. پیش‌نویس رژیم مسئولیت مدنی بحث شده بر اساس پروتکل الحاقی حفاظت از محیط زیست به معاهده جنوبگان، هنوز به راه حلی قابل قبول و‌پذیرش دست نیافته است.
در سازمان‌های غیردولتی و دادخواهی زیست‌محیطی یک کارکرد مؤثر و چشم‌گیر سازمان‌های غیردولتی می‌تواند دادخواهی زیست محیطی باشد. این کارکرد تاکنون در ایران مورد توجه لازم قرار نگرفته است و غیردولتی‌ها از ابزارهای قانونی بسیار کم استفاده کرده‌اند. در واقع، این سازمان‌ها از حقوق زیست محیطی خود و جامعه چندان آگاهی ندارند. فعالیت سازمان‌های زیست محیطی غیردولتی بیشتر در حد انتشار نشریه، دادن گزارش، برگزاری نشست، و حدکثر پیاده کردن یکی دو برنامه (پروژه)‌ی اجرایی بوده است. اما، مبارزه با آلوده‌سازی و تخریب طبیعت یک کارزار است، و در این کارزار طرف مقابل طبیعت دوستان، در بسیاری موارد کسانی هستند که فقط در اندیشه‌ی سود شخصی هستند، و یا بدتر از آن برای سود شخصی حاضرند پا بر حقوق دیگران بگذارند. همچنین ممکن است پاره‌ای مقام‌های دولتی باشند که برای بالا بردن آمار «خدمات» خود و نشان دادن قابلیت جذب و هزینه‌کردن بودجه‌ها، اقدام به کارهای عمرانی پرشمار زود بازده اما مغایر با اصول توسعه‌ی پایدار ‌کنند. در این گونه موارد، کار فرهنگی چاره‌ساز نیست، چرا که این گونه متجاوزان یا تخریب‌گران ناآگاه نیستند، با آنان باید مقابله‌ی قانونی کرد.
در تاریخ ۲/۵/۸۴ جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست برای بزرگ داشت زنده‌یاد ناصر پیروی جنگل‌بانی که چندی پیش در منطقه‌ی ماسال به دست متجاوزان به جنگل کشته شد، و «بررسی چالش‌های حقوقی محیط زیست» نشستی در دانشکده‌ی محیط زیست دانشگاه تهران برگزار کرد. این نشست، یک نمونه‌ی خوب از گفتگو میان مسئولان دولتی (از سازمان جنگل‌ها و مراتع، سازمان محیط زیست،…) و نمایندگان سازمان‌های غیردولتی بود، و در آن دو طرف به بیان مشکلات خود و انتقاد پرداختند.