چنان که در حدیث معروف «من مات و لم یعرف امام زمانه» واژه امام به کار رفته است. امام رضاg نیز درباره‌ی امامت فرموده: «الامامه خلافه الله و خلافه الرسول»^[۴۳] امامت، خلافت خدا و خلافت رسول خداست. پس این اندیشه که امامت و خلافت را دو مقوله جدا ازهم و با مصادیق متفاوت می‌داند و امامت را به شیعه و خلافت را به اهل سنت اختصاص می‌دهد، از نظر مبانی روایی و کلامی درست نیست.

1. 1. منزلت

منزلت برگرفته از واژه «نزول» و «نزل» فعل لازم و «انزل» فعل متعدی آن است. نزول به معنای فرود آمدن و از بالا به پایین قرار گرفتن.^[۴۴] جای چیزی و کسی واقع شدن است.^[۴۵] مثلاً گفته می‌شود: کلماتی چون «ابی» «ضبابی» «انصاری» نازل به منزله‌ی مفرد است.^[۴۶] یا می‌گویند فلانی جای فلانی است. عرب به این اصطلاح چنین می‌گوید: «ای هم نزول فی ناحیتهم».
منزلت در اصطلاح جای کسی قرار گرفتن است مثلاً گفته می‌شود:
گروهی به جای گروهی استراحت کرده‌اند.^[۴۷] عرب می‌گویند «فلان عندی بالیمین ای بالمنزله الحسنه وفلان عندی بالشمال ای بالمنزله الدینه».^[۴۸] بنابراین مفهوم حدیث منزلت این است که علیg جای پیامبرk قرار گرفته است یعنی هر منصب که برای پیامبرk بوده، به علیg اعطا شده مگر آن منصب که در حدیث نفی شده که نبوت باشد.

1. 1. مخالفان

منظور از مخالفان در فرهنگ شیعی؛ کسانی هستند که پیرو ولایت اهل البیتb نباشد؛ ولو اصول سه گانه را قبول داشته واهل نماز وروزه وحج وجهاد وزکات و… باشد. فلذا در این تحقیق منظور از مخالفین؛ برادران اهل سنت وجماعت هستند. که حدیث منزلت را بیان‌گر جایگاه والای امام علیg میان اصحاب دانسته و آن را امتیازی خاص برای آن جناب برشمرده‌اند، اما دلالت این حدیث شریف بر امامت و خلافت آن حضرت را نمی‌پذیرند و از این زاویه نقدهایی به دلالت آن داشته‌اند از جمله این تیمیه در منهاج السند^[۴۹] و قفاری در اصول مذهب الشیعه^[۵۰] که در فصل چهارم به بیان نقد و بررسی و جواب به آن‌ها پرداخته می‌شود.
فصل دوم
حدیث منزلت در منابع حدیثی مذهب اهل‌بیتb و مذهب اهل سنت
مقدمه
حدیث منزلت در بسیاری از کتب حدیثی، تاریخی، تفسیری و… اهل بیتb واهل سنت موجوداست و تعداد قابل توجهی از آن‌ها از دیدگاه مذهب اهل بیتb واهل سنت صحیح و قابل اعتمادند، درعین حال این حدیث از احادیث متواتر به حساب می‌آید. در این فصل به منابع وکتب مذاهب اهل بیتb و اهل سنت مراجعه می‌کنیم و از هریک از آن‌ها چند نمونه را ارائه خواهیم داد. سپس راویان حدیث منزلت و طرق نقل حدیث را بیان کرده و در پایان فصل، موارد بیان حدیث را نقل می‌کنیم.
الف) حدیث منزلت در منابع حدیثی اهل بیتb
حدیث منزلت در منابع مختلف حدیثی مذهب اهل بیتb موجود است که در اینجا به نقل چند مورد از آن‌ها اکتفا می‌کنیم:
۱) ابوالنضر محمد بن مسعود بن عیاش السمرقندی (م۳۲۰هـ.ق.) در تفسیر خود از امام باقرg نقل می‌کند: رسول خداk در غدیر خم پس از اعلان ولایت و رهبری علی بن ابی طالبg چنین فرمود: «فانه منی و انا منه و هو منی بمنزله هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی»؛^[۵۱] او [علی] از من است و من از او هستم و او نسبت به من مانند نسبت هارون به موسی است؛ جز اینکه پس از من هیچ پیامبری نیست.
۲) شیخ صدوق (م۳۰۵ـ۳۸۱هـ.ق.) از امام علیg نقل می‌کند که حضرت رسول خداk فرمود: «یا علی انت منی بمنزله هارون من موسی غیر انه لا نبی بعدی»؛^[۵۲] یا علی! مثل تو نسبت به من مانند مثل هارون نسبت به موسی است، جز اینکه پس از من پیامبری نیست.
۳) شیخ طوسی (۳۸۵ـ۴۶۰هـ.ق.) از جابر بن سمره نقل می‌کند که رسول خداk خطاب به علیg فرمود: «انت منی بمنزله هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی»؛^[۵۳] نسبت تو به من مانند نسبت هارون به موسی است، جز اینکه پس از من پیامبری نیست». شیخ طوسی۶ همچنین از ابوالطفیل نقل می‌کند که امام علیg در جلسه شورا (انتخاب خلیفه پس از عمر بن خطاب) خطاب به حاضران فرمود: «فانشدکم بالله هل فیکم احد قال له رسول الله انت منی بمنزله هارون من موسی غیری؟ قالوا: اللهم لا…»^[۵۴] (شما را به خدا قسم می‌دهم که آیا در بین شما غیر از من کسی هست که رسول خداk درباره‌ی او چنین فرموده باشد: تو نسبت به من مانند نسبت هارون به موسی هستی؟ حاضران گفتند: نه).
۴) شیخ علی بن ابراهیم قمی و نیز به نقل از ایشان علامه مجلسی (م۱۱۱۱هـ.ق.) در کتاب خود نقل می‌کند: رسول خداk پس از مهاجرت به مدینه در بین مسلمانان صیغه اخوت خواند. از بین مسلمانان امام علیg تنها ماند و دچار غم شدید شد و رسول خداk به او فرمود: «… انت منی بمنزله هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی.»^[۵۵] حضرت علیg نیز پس از شنیدن سخنان رسول خداk خوشحال شد.
۵) سیدهاشم البحرانی (م۱۱۰۹هـ.ق.) در کتاب خود نقل می‌کند که رسول خداk در جنگ تبوک حضرت علیg را (در مدینه) جانشین خود ساخت و به امام علیg فرمود: «الا ترضی ان تکون منی بمنزله هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی.»^[۵۶]
ب) حدیث منزلت در منابع اهل سنت
حدیث منزلت، علاوه بر منابع و کتب مذهب اهل بیتb در منابع حدیثی، تاریخی و… اهل سنت نیز به وفور پیدا می‌شود که در اینجا به ذکر چند نمونه از آن‌ها اکتفا می‌کنیم:
۱) ابوعبدالله محمد بن اسماعیل البخاری (۱۹۴ـ۲۵۶هـ.ق.) در کتاب خود از ابراهیم بن سعد، او هم از پدرش چنین نقل می‌کند: حضرت پیامبر به حضرت علیg فرمود: «اما ترضی ان تکون منی بمنزله هارون من موسی؟»^[۵۷] بخاری (۱۹۴ـ۲۵۶هـ.ق.) در حدیث دیگر از سعد نقل می‌کند که رسول خداk برای جنگ تبوک از مدینه خارج شد و علی را در شهر مدینه جانشین خود قرار داد. علیg گفت: آیا مرا در میان بچه‌ها و زنان می‌گذاری؟ حضرت پیامبرk فرمود: «الا ترضی ان تکون منی بمنزله هارون من موسی؟ الا انه لیس نبی بعدی.»^[۵۸]
۲) ابوالحسین مسلم بن الحجاج النیشابوری (۲۰۶ـ۲۶۱هـ.ق.) در کتاب خود از سعد بن ابی وقاص نقل می‌کند که پیامبرk علی بن ابی طالبg را در جنگ تبوک [در مدینه] جانشین خود قرار داد و حضرت علیg گفت: یا رسول الله! آیا مرا در میان زنان و بچه‌ها می‌گذاری؟ حضرت پیامبر فرمود: «اما ترضی ان تکون منی بمنزله هارون من موسی؟ غیرانه لانبی بعدی»^[۵۹]
۳) حافظ ابوعبدالله محمد بن یزید القزوینی (ابن ماجه ۲۰۷ـ۲۷۵هـ.ق.) در سنن خود از ابو وقاص نقل می‌کند: رسول خداk به علیg فرمود: «الا ترضی ان تکون منی بمنزله هارون من موسی؟»^[۶۰]
۴) ابوعیسی محمد بن عیسی الترمذی (۲۰۹ـ۲۹۷هـ.ق.) در کتاب خود از سعد بن ابی وقاص نقل می‌کند که رسول خداk خطاب به علیg فرمود: «انت منی بمنزله هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی.»^[۶۱] وی در ذیل این حدیث می‌گوید: «هذا حدیث حسن صحیح»؛ این حدیث حسن [و]صحیحی است».
۵) حافظ عمرو بن ابی عاصم الضحاک الشیبانی (م۲۸۷هـ.ق.) در کتاب خود از جابر بن عبدالله نقل می‌کند که حضرت رسول خداk به حضرت علیg فرمود: «الا ترضی ان تکون منی بمنزله هارون من موسی؟»^[۶۲] وی در حدیثی دیگری از اسماء بنت عمیس نقل می‌کند که رسول خداk به حضرت علیg فرمود: «أنت منی بمنزله هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی».^[۶۳]
۶) حافظ احمد بن شعیب النسائی (۲۱۵ـ۳۰۳هـ.ق.) در کتاب خود از عبدالله بن عباس نقل می‌کند که مسلمانان همراه رسول خداk از مدینه جهت جنگ تبوک خارج شدند. حضرت علیg به پیامبرk گفت: آیا من هم همراه شما خارج شوم؟ حضرت پیامبرk فرمود: نه، حضرت علیg نیز با شنیدن این جواب گریه کرد و رسول خداk به او فرمود: «اما ترضی ان تکون منی بمنزله هارون من موسی؟ الا انک لست بنبی ثم قال: انت خلیفتی ـ یعنی فی کل مؤمن ـ من بعدی»؛^[۶۴] آیا خشنود نیستی که مثل تو نسبت به من مانند مثل هارون نسبت به موسی باشد؟ جز اینکه [پس از من] تو پیامبر نیستی. سپس فرمود: تو پس از من جانشین و خلیفه من (بر هر مؤمن) هستی.
۷) حافظ ابوعبدالله الحاکم النیسابوری (م۴۰۵هـ.ق.) در کتاب خود از سعد بن ابی وقاص نقل می‌کند که رسول خداk هنگام خروج برای جنگ تبوک خطاب به حضرت علیg فرمود: «الا ترضی ان تکون منی بمنزله هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی»^[۶۵]
حاکم نیشابوری در ذیل این حدیث می‌گوید: «هذا حدیث صحیح علی شرط الشیخین و لم یخرجاه بهذه السیاقه» (این حدیث بر اساس شرایط بخاری و مسلم در اخذ حدیث صحیح، صحیح می‌باشد، ولی آن دو این حدیث را با این سیاق در کتب خود نقل نکرده‌اند.)^[۶۶]
چنان که ملاحظه می‌شود، حدیث منزلت در مهم‌ترین منابع حدیثی مذهب اهل بیتb و اهل سنت نقل شده است. تعداد قابل توجهی از این احادیث که در منابع مختلف مذهب اهل بیتb و اهل سنت موجود می‌باشد، صحیح و مورد اعتماد بوده و در عین حال به حد تواتر نیز رسیده است. قابل ذکر است، تعداد منابع و کتبی که در آن‌ها حدیث منزلت نقل شده است، بیش از اینهاست، ولی ما به جهت رعایت اختصار به همین مقدار از منابع اهل سنت اکتفا نمودیم.
حدیث منزلت به جز در این موارد به کیفیت‏های دیگری نیز در کتاب‏های مشهور و معروف اهل سنت نقل شده است. نمونه‌هایی از این روایات را بیان می‌کنیم.
روایت ابن سعد
قبل از آن‌که نمونه‌هایی از روایت ابن سعد را بیان کنیم، در مورد شخصیت سعد بن ابراهیم(پدر) و ابراهیم بن سعد(پسر) به عنوان یکی از رجال مهم در طرق روایت حدیث منزلت توضیحاتی می‌دهیم.
سعد بن ابی وقاص
این سعد بن وقاص قرشی، پسر ابی وقاص است. نام کوچک ابی وقاص، مالک بن اهیب بن عبدمناف زهری است.^[۶۷]
بخاری و مسلم، حدیث منزلت را از طریق شعبه، سعد بن ابراهیم، عن ابراهیم بن سعد بن ابی وقاص، از ابی وقاص نقل کرده‌اند.^[۶۸] او بیش‌ترین روایت را از پدرش و یا ابی جعفر نقل می‌کند و در این حدیث، شعبه از او نقل حدیث کرده است.
ابراهیم بن سعد
ابراهیم بن سعد بن ابی وقاص زهری مدنی از ثقات ابن حبان است. او بیش‌تر از پدرش و اسامه بن زید و خزیمه بن ثابت، حدیث نقل می‌کند. از او نیز، پسر خواهرش سعد بن ابراهیم بن عبدالرحمن بن عوف (غیر از سعد بن ابی وقاص فوق) و حبیب بن ابی ثابت و ابو جعفر باقرg حدیث حکایت می‌کنند. او ثقه و کثیر الحدیث است. لذا عجلی در توصیف او گفته است: او مدنی تابع، ثقه و از ثقات ابن حبان است.^[۶۹]
ابن سعد در کتاب طبقات، یک فصل در خصوص این سخن پیامبرk خطاب به علی بن ابی طالبg که «آیا راضی نمی‌شوی که نسبت به من در جایگاه هارون نسبت به موسی باشی جز اینکه بعد از من پیامبر نیست» اختصاص داده است.
وی چند روایت از حدیث منزلت را بیان می‌کند.
۱) محمد بن عمر می‌گوید: علی از کسانی بود که در روز احد هنگامی که مردم گریختند، با رسول خداk پایداری کرد و با او بر مرگ بیعت نمود. رسول خداk او را با یکصد مرد جنگی به سوی بنی سعد در فدک فرستاد. در حالی که یکی از سه پرچم مهاجران در روز فتح مکه را همراه داشت. نیز او را به فرماندهی لشکری به «فلس» به سوی قبیله طی و هم‌چنین یمن فرستاد.
علی در هیچ غزوه‌ای از غزوه‌های رسول خداk جا نماند جز غزوه‌ی تبوک که پیامبرk او را جانشین خود در خانواده‌اش گماشت.^[۷۰]
عنان بن مسلم از حماد بن سلمه، از علی بن زید، از سعید بن مسیب می‌گوید: به سعد بن مالک گفتم: می‌خواهم درباره‌ی حدیثی از تو بپرسم در حالی که از این پرسش می‌ترسم. گفت: پسر برادرم چنین نکن. اگر آگاه شدی که دانشی دارم، درباره‌ی آن، بدون ترس از من بپرس. گفتم: سخن رسول خداk به علی چه بود هنگامی که در جنگ تبوک او را جانشین خود، در مدینه کرد؟ پاسخ داد: علی گفت: آیا مرا همراه با بازماندگان از زنان و کودکان جا می‌گذاری؟ پیامبرk فرمود: آیا راضی نمی‌شوی که نسبت به من در مقام هارون نسبت به موسی باشی؟ آن‌گاه علی با شتاب بازگشت. گویی که می‌دیدم گرد و خاک پاهایش می‌درخشد. حماد گفت: پس علی به سرعت بازگشت.^[۷۱]
روایت حسن بن بدر
متقی هندی در کنز العمال روایت حسن بدر را چنین می‌آورد: از این عباس از عمر بن خطاب که گفت: از نام بردن علی بن ابی طالب باز ایستید. من شنیدم که رسول خداk فرمود: در علی، سه صفت نیکو است که اگر یکی از آن‌ها را داشتم، برایم دوست‌داشتنی‌تر بود از آن چه خورشید بر آن می‌تابد.
من و ابوبکر و عبیده جراح و چند تن از اصحاب رسول خداk در خدمت پیامبرk بودیم در حالی که ایشان بر علی بن ابی طالب تکیه کرده بودند تا این‌که با دست بر شانه‌هایش زد و فرمود: ای علی؛ تویی نخستین آورنده و نخستین کسی که اسلام آورد. سپس فرمود: تو نسبت به من در مقام هارون نسبت به موسی هستی و به من دروغ گفته است هر کس که گمان برد که مرا دوست دارد در حالی که تو را دشمن بدارد.^[۷۲]

در اين بخش براي راحتي كار ابتدا چند نتيجه از [12] را خاطرنشان مي‌كنيم.
ابتدا مشاهده مي‌كنيم كه اگر مجموعه ی -محدب در يك -جبريكاني موجود باشد به طوري كه و

آن‌گاه و با جابجا مي‌شود اگر معكوس پذير باشد.
براي ديدن اين مطلب قرار مي‌دهيم و آن‌گاه :
اکنون اگر فرض كنيم يك تجزيه قطري براي ستون باشد آن‌گاه :

به طوري كه . چون محدب است و و معكوس‌پذير است، پس معكوس‌پذير است در نتيجه :

پس .
اکنون چون و معكوس پذيرند و و لذا طبق تعريف محدب و اينكه نتيجه مي‌شود كه .
لم4-1-5، يك حالت ديگر از قضيه 1-4 در [‍6] است با اين تفاوت كه متناهي البعد بودن را نياز نداريم. براي اثبات لم 4-1-5 ابتدا همين قضيه 1-4 از [6] و چند تعريف و قضيه ی لازم ديگر را بيان مي‌كنيم.
قضيه 4- 1-1: فرض كنيم به طوری كه يك مجموعه دلخواه است. اگر يك نقطه فرين در باشد آنگاه یا تحويل ناپذير است يا با بعضي از ها هم ارز يكاني است. علاوه بر اين تصويرهاي موجودند كه و و .
اثبات: [6] قضيه 1-4.
تعريف 4- 1- 2: اگر يك عملگر روي فضاي هيلبرت باشد آن‌گاه تصوير برد [ ]، تصوير روي است.
قضيه 4- 1- 3 (قضيه تقريب ديگزمير^[10]): اگر يك جبر فون نويمان با مركز باشد و ، آن‌گاه .
اثبات: [9] قضيه 5- 3- 8.
تعريف 4- 1- 4: اگر يك زيرمجموعه از جبر باشد جابجاگر را به صورت نشان مي‌دهيم و آن را به شكل زير تعريف مي‌كنيم.

لم 4-1-5: فرض كنيم يك جبر فون نويمان و يك زيرمجموعه محدب و نرم-بسته از آن باشد و به طوري كه . اگر آن‌گاه توسط تصوير برد از تحويل يافته و . به خصوص اگر در تحويل ناپذير باشد (يعني جابجاگر در تنها شامل اسكالرها باشد) و آن‌گاه .
اثبات:
اول از همه يادآوري مي‌كنيم كه منظور از يعني نرم بستار يك مجموعه ی . بنابراين اولاً چون نرم بسته است ثانيا چون نيز محدب است،. بنابراين . اما طبق قضيه تقريب ديگزمير (قضيه4- 1- 3) اگر يك عنصر مركزي باشد آن‌گاه چون پس در نتیجه . بنابراين شامل عنصرهاي مركزي است و توسط يك عنصر مركزي انتقال مي‌يابند. يعني اگر يك عنصر مركزي باشد آن‌گاه نيز محدب است اگر و فقط اگر محدب باشد (طبق [10]، ملاحظه 4). چون ، لذا طبق محدب بودن ، .
بنابراين براي هر كه و براي همه نتيجه مي‌شود كه :
( 4-1 )
از طرفي چون پس . چراكه اگر آن‌گاه و به تناقض مي‌رسيم. بنابر این و ريشه دوم آن قابل تعريف، مثبت و عضو نيز مي‌باشد به طوري كه :

اکنون از رابطه ( 4-1 ) و محدب بودن نتيجه مي‌شود كه .
با بهره گرفتن از تجزيه قطري براي ستون داريم :

و با قرار دادن اين تجزيه در ، به شكل زير تبديل مي‌شود.

چون در نتیجه :
لذا كه طبق همان دليل صفحه قبل نتيجه مي‌شود كه .
اکنون براي هر
( 4-2 )
به طوري كه تجزيه قطري به صورت است، در نتیجه :

از آن جايي كه و معكوس پذيرند، و نيز معكوس‌پذيرند در نتیجه نيز معكوس پذيراست (اگر )، از طرفی از رابطه( 4-2 ) نتيجه مي‌شود كه . چونو برای معكوس‌پذيراست و

,
پس براي طبق تعریف نتیجه می شود که .
اما از آن جايي كه :

۳- آیا استقبال از دوچرخه و احترام به حقوق دوچرخه در آمستردام و اصفهان تفاوت معناداری با هم دارند؟
برای بررسی این سؤال پژوهش از آزمون آماری T با دو نمونه مستقل (Independent-Samples T Test) نیز استفاده شد. نتایج تحلیل نشان داد که بین استقبال عمومی از دوچرخه و احترام به دوچرخه سواران در دو گروه تفاوت معناداری در سطح ۹۵/۰ وجود دارد. با مقایسه مقدار میانگین های دو گروه (آمستردام ۶۱/۳۱، اصفهان ۴۴/۲۴) نتیجه می گیریم که میانگین استقبال عمومی از دوچرخه سواری در آمستردام بیشتر از اصفهان است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

جدول(۴-۱۲) آزمون تی مستقل برای مقایسه تفاوت استقبال عمومی از دوچرخه واحترام به حقوق دوچرخه سواران در آمستردام و اصفهان

مشارکت کنندگان

N

M

SD

DF

T

Sig

آمستردام

۲۳۳

۶۱/۳۱

۹۴/۵

۳۷/۳۹۶

۷۵/۱۴

۰۰۰/۰

اصفهان

۳۸۵

۴۴/۲۴

۸۲/۳

نمودار شماره(۴-۷) نتایج آزمون تی مستقل برای مقایسه تفاوت استقبال عمومی از دوچرخه واحترام به حقوق دوچرخه در اصفهان و آمستردام
پس بر اساس نتایج آزمونهای انجام شده بالا می توان اینگونه نتیجه گیری کرد که متغییر میزان استقبال عمومی از دوچرخه و احترام به حقوق دوچرخه سواران در شهر اصفهان در سطح پایین تری دارد و نشان دهنده وجود چالش در این زمینه در شهر اصفهان است. تفاوت نسبی زیاد میانگین دو شهر اصفهان و آمستردام حاکی از این حقیقت است که جامعه شهری اصفهان هنوز دوچرخه را به عنوان یک وسیله و مد اصلی و کارای حمل و نقل نپذیرفته است و رانندگان وسایل نقلیه موتوری برای حقوق افرادی که از دوچرخه استفاده می کنند احترام بالایی قائل نیستند که این خود یکی از عوامل چالش برانگیز در زمینه استفاده از دوچرخه در شهر اصفهان است.
۴- آیا میزان امنیت دوچرخه و ایمنی دوچرخه در آمستردام و اصفهان تفاوت معناداری با هم دارند؟
برای بررسی این سؤال پژوهش از آزمون آماری T با دو نمونه مستقل (Independent-Samples T Test) نیز استفاده شد. نتایج تحلیل نشان داد که بین میزان امنیت دوچرخه و ایمنی دوچرخه سواران دو گروه تفاوت معناداری در سطح ۹۵/۰ وجود دارد. با مقایسه مقدار میانگین های دو گروه (آمستردام ۱۷/۱۸، اصفهان ۶۹/۱۱) نتیجه می گیریم که میانگین امنیت دوچرخه و ایمنی دوچرخه سواران آمستردام بیشتر از اصفهان است.
جدول(۴-۱۳) آزمون تی مستقل برای مقایسه تفاوت میزان امنیت دوچرخه و ایمنی دوچرخه سواران در آمستردام و اصفهان

مشارکت کنندگان

N

M

ساختگاه سد ستارخان در ۱۲ کیلومتری جنوب باختری شهر اهر و در بالادست روستای بند و بر روی رودخانه­ای به همین نام (ستارخان) جانمایی شده است. عرض کف دره در محل سد ۲۲۰ متر بوده و تکیه­گاه­های چپ و راست هر دو از جنس سنگ می­باشند. شیب تکیه­گاه راست بطور متوسط ۴۰ درجه و تکیه­گاه چپ ۳۰ درجه می­باشد. حداکثر ضخامت آبرفت پی ۳۵ متر است و در زیر آن همان سنگ تکیه­گاه­ها امتداد یافته است. (گزارش مطالعات فاز ۲ سد ستارخان، ۱۳۷۵)

• سنگ تکیه­گاه­ها و زیر آبرفت

واحد سنگی تشکیل­دهنده تکیه­گاه­ها و زیر آبرفت، تناوبی از سیلت­استون، ماسه­سنگ و کنگلومرا با سن زمین شناسی آئوس می­باشد. مقاومت فشاری تک محوری این مصالح به­ طور متوسط ۳۶۰ تا ۵۳۰ کیلوگرم بر سانتی­متر مربع و دانسیته آنها ۶۱/۲ تا ۶۷/۲ گرم بر سانتی­متر مکعب است. میانگین وزنی RQD این مصالح ۷۶ تا ۸۲ درصد است. لایه­ های سنگ با شیب حدود ۲۶ درجه به سمت پایین­دست گسترش یافته­اند. آزمایش­های لوژن انجام شده به منظور تعیین آبگذری سنگ، عدد لوژن را حداکثر تا ۷۰ لوژن نشان داده و عموماً کمتر از ۱۰ لوژن می باشد. (گزارش مطالعات فاز ۲ سد ستارخان، ۱۳۷۵)

• آبرفت پی

حداکثر ضخامت آبرفت پی ۳۵ متر می باشد، که با حرکت به سمت تکیه­گاه ها از ضخامت آبرفت کاسته می­ شود، به نحوی که با رسیدن به تکیه­گاه­ها، واحد سنگی رخنمون می­یابد. بافت غالب مصالح پی، شن همراه با ماسه و درصدی لای می­باشد، که قطعات قلوه­ سنگ نیز در اعماق مختلف مخصوصاً در مجاورت سنگ و تماس با سنگ بستر وجود دارد. در طبقه بندی به روش یوتیفاید بافت غالب، شن لای دار (GM) همراه با ماسه شناسایی شده است. درصد گذرنده از الک نمره ۲۰۰ مصالح فوق­الذکر به­ طور متوسط ۱۷ درصد است. این مصالح به­ طور عمده غیر چسبنده­ای (NPI) بوده و یا دامنه خمیری آنها به ۳ درصد محدود می­ شود. در بافت آبرفت به مقدار کمتر از بافت شنی ماسه لای­دار همراه با شن وجود دارد که در طبقه ­بندی یوتیفاید به صورت ماسه لای­دار (SM) همراه با شن طبقه ­بندی می­ شود. مصالح ریزدانه گذرنده از الک نمره ۲۰۰ این مصالح نیز کمتر ۱۷ درصد بوده و غیر خمیری (NPI) و حداکثر دامنه خمیری آن به ۳ درصد محدود می­ شود. مصالح فوق به­ صورت لایه وجود نداشته و در گمانه­های مختلف و در اعماق مختلف جنس مصالح متغیر می­باشند. به عبارت دیگر اطلاعات بدست آمده از گمانه­ها وجود لایه­بندی در آبرفت را نفی می­ کند. شکل دانه­ها عموماً گرد گوشه بوده که حاکی از فاصله حمل قابل توجه این مصالح می­باشد. حتی در اعماق زیاد اعداد SPT نظیر ۱۱ و ۱۴ مشاهده شده است. به علت بافت شنی، تعداد زیادی از اعداد به طور کاذب با نشست سر SPT بر روی دانه شن، نتایج بیش از ۵۰ را نشان داده­اند. دانسیته خشک این مصالح که در گمانه­های دستی آزمایش شده است، اعداد کمتر از ۷/۱ گرم بر سانتی­متر مکعب را به­دست داده است.
به منظور تعیین نفوذپذیری در مقیاس بزرگ، آزمایش پمپاژ بزرگ مقیاس در آبرفت پی و محاسبه نفوذپذیری در جهات متعدد با دبی­های مختلف پمپ و سه روش افت، برگشت و تعادل انجام شد. نتیجه آزمایش نشان می­دهد که حداقل ضریب نفوذپذیری آبرفت ده به توان منفی یک تا ده به توان منفی ۲ سانتی­متر بر ثانیه می­باشد. شایان ذکر است که قبل از آزمایش پمپاژ تلاش برای تعیین نفوذپذیری به روش لوفران به علت افت سریع آب در لوله حفار با مشکلات اجرایی مواجه بوده است.

• مطالعات ژئوتکنیک مرحله دوم

نتایج حاصل از مطالعات زمین­ شناسی، بررسی عکس­های هوایی، بازدیدهای صحرایی از محدوده طرح و بررسی گزارش­ها، مطابق آنچه که منتج به تهیه گزارش بازنگری مطالعات مرحله اول گردید، موید محل عمومی محور انتخابی توسط مهندسین مشاور الکتروپورجکت ^[۴۸]بوده و غیر از جا به ­جایی کوچک در محل محور سد که صرفاً به دلایل استفاده از شرایط سیل، توپوگرافی و مورفولوژی می­باشد، به­ طور کلی محور عمومی قبلی سد مورد تایید بوده است.
مصالح فونداسیون که به­ صورت ” شن ماسه­ای بد دانه­بندی شده با ماسه­ی شنی همراه با ذرات ریگ”^[۴۹] توصیف شده ­اند، دارای آبگذری قابل توجهی می­باشند، به­ طوری­که عملاً انجام آزمایش آبگذری (لوفران) در آن به علت سرعت زیاد افت سطح آب در لوله جدار امکان­ پذیر نبوده است.
بر اساس اطلاعات حاصل از نمونه های اخذ شده از چال­های شناسایی در منابع قرضه درشت­دانه که در بستر رودخانه حفر گردیده­اند، درصد جذب آب مصالح آبرفتی فونداسیون از ۵/۰ درصد کمتر است. دانسیته خشک این مصالح در محل حدود ۶۵/۱ گرم بر سانتی­متر مکعب اندازه گیری شده است. با توجه به این­که دانسیته خشک شن خوب دانه­بندی شده بیش از ۲ کیلوگرم بر سانتی­متر مکعب می­باشد، مصالح آبرفتی فونداسیون از دانسیته نسبتاً پایینی برخوردار بوده و تغییر فرم پذیرند. آبرفت فوق­الذکر و تکیه­گاه­ها شامل تناوبی از سیلت ­استون، ماسه­سنگ و کنگلومرا با ضخامت­های متفاوت و شیبی ملایم به­طرف پایین­دست می­باشد. بر اساس آزمایش­های آزمایشگاهی انجام شده بر روی نمونه­های اخذ شده از مغزه­ها، میانگین مقاومت فشاری تک­محوری برای سیلت استون ۴۷۵ کیلوگرم بر سانتی­متر مربع، برای ماسه سنگ ۵۳۲ کیلوگرم بر سانتی­متر مربع و برای کنگلومرا ۳۶۷ کیلوگرم بر سانتی­متر مربع، به­دست آمده­اند. نمونه­های سیلت استون به­ طور متوسط دارای چگالی ۶۱/۲ گرم بر سانتی­متر مربع، جذب آب یک درصد و مدول الاستیسیته ۳۹۶۰۰ کیلوگرم بر سانتی­متر مربع هستند. ماسه سنگ چگالی ۶۲/۲ گرم بر سانتیمتر مکعب، جذب آب ۹۹/۰ درصد و مدول الاستیسیته ۴۹۰۰ کیلوگرم بر سانتی­متر مربع را از خود نشان می­دهد. میانگین چگالی، درصد جذب آب و مدول الاستیسیته کنگلومرا به ترتیب ۶۷/۲ کیلوگرم بر سانتی­متر مکعب، ۸۲/۰ درصد و ۴۸۳۰۰ کیلوگرم بر سانتی­متر مربع بدست آمده است. (گزارش مطالعات فاز ۲ سد ستارخان، ۱۳۷۵)
براساس اطلاعات موجود، طبقه ­بندی سنگ بر اساس روش RMR انجام پذیرفته که در ادامه آمده­است. به طور میانگین عدد RMR برای سیلت استون ۶۷، برای ماسه سنگ ۶۱ و برای کنگلومرا ۵۷ محاسبه گردیده­است. بدین ترتیب ملاحظه می­گردد بر اساس این روش، سیلت استون و ماسه سنگ در گروه II یعنی سنگ خوب و کنگلومرا در گروه III یعنی سنگ ضعیف طبقه ­بندی می­گردند. بررسی تغییرات RQD بر حسب عمق در گمانه­های مختلف و در انواع مختلف سنگ­ها، متوسط میانگین وزنی RQD را برای سیلت استون ۷۶ درصد، برای ماسه سنگ ۸۲ درصد و برای کنگلومرا ۷۸ درصد نشان می­دهد. جهت تعیین میزان آبگذری در سنگ تکیه­گاه­ها و بستر در کلیه گمانه­ها آزمایش فشار آب، در مراحل حدود ۵ متری انجام شده است. محاسبه اعداد لوژیون بر اساس اطلاعات خام و تجزیه و تحلیل نتایج حاصل نشان می­ دهند که، اگرچه میزان آبگذری در تکیه­گاه­ها و سنگ بستر فونداسیون بین یک و ۷۰ لوژیون تغییر می کند، اما عموماً کمتر از ۱۰ لوژیون می باشد. (گزارش مطالعات فاز ۲ سد ستارخان، ۱۳۷۵)

• آب­بندی سد توسط پرده­های آب­بند بتن خمیری

د) قصه گویی: به طورکلی کودکان و نوجوانان علاقه ای به شرکت در جلسات درمانی ندارند اما قصه را دوست دارند و از آن لذت می برند. بخصوص پسران که به نظر می رسد به قصه اعتماد می کنند. پسران چون در عرصه هیجانی احساس بی کفایتی می کنند، به قصه ها نیاز دارند تا به آنها زبانی درونی- انعکاسی برای تجربیات احساسی ببخشند.از سوی دیگر چون کودکان پرخاشگر در فهم بیان همدلی نقص هایی دارند و به دفاعی بودن متمایلند و بعلاوه نسبت به تغییر و درمان مقاوم هستند، قصه گویی می تواند در کاهش پرخاشگری انها مفید باشدو به آنها بیاموزد که چگونه رفتار خودرا تغییر دهند (نصیرزاده و روشن، ۱۳۸۹).

۶-موسیقی:
یکی از ابزارهایی که می تواند به طور مستقیم در سطح عاطفه، احساس و تصویرسازیهای ذهنی و به طور غیر مستقیم بر روی شناخت فرد تاثیرگذار باشد. رفتار آشفته نتیجه عدم هارمونی در فرد است و موسیقی می تواند در برگرداندن این هارمونی و نظم و در نتیجه سلامتی فرد موثر باشد. موسیقی درمانی در واقع به کار بردن موسیقی به عنوان ابزاری برای فراهم کردن تغییرات مثبت در رفتار است. هدف موسیقی کمک به افراد برای رسیدن به توانایی های بالقوه آنها، ترمیم، تثبیت و بهبود سلامت جسمی و اجتماعی و هیجانی شان است. موسیقی به دلیل جذابیت و انگیزش ذاتی که دارد فضای امن و مناسبی برای ارتباط اجتماعی فراهم می کند، به همین خاطر از میزان بی تفاوتی اجتماعی،گوشه گیری،عدم لذت،خشونت وپرخاشگری می کاهد (سلطانی و همکاران، ۱۳۸۹).
البته لازم به ذکر است که تحقیق حاضر به صورت نظری و کتابخانه ای بوده و با توجه به پیچیدگی مساله مورد نظر و تفاوتهای فرهنگی و اجتماعی که در جوامع مختلف وجود دارد هرگونه اقدام عملی جهت کنترل و مقابله با پرخاشگری کودکان و نوجوانان نیازمند بررسی های دقیق و کارشناسی به صورت بومی،فرهنگی ،اعتقادی و با توجه به شرایط زمانی مکانی خاصی که در آن پرخاشگری روی می دهد، می باشد.
۲-۳-۴- مبانی نظری پرخاشگری
الف)تئوری رفتار غریزی فروید:
کهن ترین و شناخته شده ترین تبیین در مورد پرخاشگری، که معطوف به این نگرش است که انسان به دلیل طبیعت زیستی اش تا حدودی برای ارتکاب پرخاشگری و خشونت برنامه ریزی شده است. و تنها راه کنترل این سائق فطری تنبیه است(محسنی، تبریزی و رحمتی، ۱۳۸۱). از منظر این تئوری رفتار پرخاشگرانه نتیجه یک انگیزه عمده درونی به سوی عمل است و نه عکس العمل در برابر شرایط طبیعی و تنها یک محرک طبیعی این عمل را آزاد می کند.کسانی که در چارچوب تئوری رفتار غریزی فعالیت می کنند بعضا معتقدند که پرخاشگری کودکان و نوجوانان می تواند مفید باشد.
ب)نظریه ناکامی – پرخاشگری:
پرخاشگری می تواند معلول هر موقعیت ناخوشایند یا ملال انگیز از قبیل درد، دلتنگی و غیره باشد. مهمترین عامل در ایجاد پرخاشگری از میان همه موقعیت های ملال انگیز ناکامی است. اگر فرد در نیل به هدف خود با شکست مواجه شود ناکامی حاصل احتمال پاسخ پرخاشگرانه او را افزایش می دهد(محسنی تبریزی، ۱۳۸۳: ۱۳۱). در تفسیر و توضیح این نظریه می توان گفت که اگر کودکان و نوجوانان در رسیدن به اهداف خود با شکست مواجه شوند یا خواسته های آنها برآورده نشود احساس ناکامی می کنند و این احساس با پرخاشگری نمایش داده می شود.
ج)نظریه یادگیری اجتماعی:
بر اساس این نظریه همان گونه که کودکان مهارت های شناختی واجتماعی را از طریق مشاهده عملکرد اطرافیان می آموزند،با تماشای اعمال پرخاشگرانه وخشونت آمیز یاد می گیرندکه پرخاشگرانه رفتارکنند(حسینی انجدانی،۱۳۸۷). آلبرت بندورا نظریه پرداز اصلی این دیدگاه معتقد است از آنجا که بخش اعظم یادگیری مردم از طریق مشاهده درمحیط پیرامونشان صورت می گیرد می توان نتیجه گرفت که فرایندهای مشابهی مانند رسانه های گروهی نیزهمین تاثیر رابر مخاطبان دارند.مطالعات نشان داده که کودکان و نوجوانان آنچه راکه از صفحه تلویزیون می بینند تقلید می کنند یا به ذخیره رفتاری خویش می افزایند. شاخه دیگری از این نظریه به نقش فرایندهای شناختی توجه می کند . اگر رفتارهای خشونت آمیز نشان داده شده از تلویزیون موفقیت به دنبال داشته باشد به کارگیری آن در زندگی واقعی نیز می تواند موفقیت به دنبال داشته باشد درنتیجه تماشای زیاد تلویزیون قالب بندی نگرش هاو رفتار کودکان را در پی دارد(جوادی و همکاران، ۱۳۸۷).
با توجه به دیدگاه های مطرح شده درنظریه یادگیری اجتماعی کودکان و نوجوانانی که در معرض تماشای برنامه های پرخاشگرانه و خشونت آمیز تلویزیونی و ماهواره ای و یا حتی بازیهای ویدیویی هستند نسبت به سایرکودک ونوجوانان از میزان بالاتری از پرخاشگری برخوردارند.
د)دیدگاه شناختی:
بر طبق این دیدگاه فرایندهایی مانند ادراک های فرد از رویدادها، تعبیرها و استنباطهای فرد از عوامل اصلی به وجود آورنده هرگونه رفتار از جمله رفتار پرخاشگرانه است. طبق این تئوری کودکان پرخاشگر رفتار دیگران را به عنوان نشانه پرخاشگری تعبیر می کنند و بر اساس این گونه نحوه پردازش اطلاعات عمل می کنند. الگوی برانگیختگی خشم از الگوی شش مرحله ای پردازش اطلاعات اجتماعی متاثر شده است. در مرحله اول کودکان جزئیات رویداد محیطی را رمز گردانی می کنند. در مرحله دوم تفسیر مرتبط با موقعیت را تولید می کنند و در مرحله سوم یک هدف اجتماعی را شکل می دهند که بر پاسخ آنها نسبت به موقعیت تاثیر می گذارد. مرحله چهارم تولید ذهنی گروهی از پاسخ های رفتاری (راهبردها) مرحله پنجم ارزیابی کیفیت هر پاسخ (ارزیابی راهبردها) را شامل می شود و مرحله آخر انجام دادن پاسخ انتخاب شده است (حاجتی و همکاران، ۱۳۸۷).
در مرحله ارزیابی کودکان پاسخ های رفتاری ممکن را برای یک موقعیت اجتماعی خاص بر اساس چندین ملاک ارزیابی می کنند مانند نتایج احتمالی برای هر پاسخ و درجه اطمینانی که آنها درباره توانایی اجرای هر پاسخ دارند. نتایج این ارزیابی تصمیم گیری درباره پاسخ است، به شیوه ای که کودک یک پاسخ را برای تصویب برمی گزیند. نتایج تحقیقات و بررسی ها درمرحله تصمیم گیری درباره پاسخ نشان میدهد که کودکان پرخاشگر اعمال پرخاشگرانه را به شیوه ای ارزیابی می کنند که رفتار پرخاشگرانه مورد انتظار آنها را تصویب می کند که به طور نسبی نتایج مثبتی را در پی دارد و هم چنین سبب می شود تابیش از همسالان غیر پرخاشگر خود احساس اعتماد و اطمینان به توانایی خود در شکل دادن به رفتار های پرخاشگرانه پیدا کنند.بنابراین برای کودکانی که این الگوی پردازش اطلاعات اجتماعی را ابراز کنند پرخاشگری ممکن است برای بدست آوردن اهداف مورد نظر عملکردی مداوم باشد (حاجتی و همکاران،۱۳۸۷).
ی)نظریه پرخاشگری- پرخاشگری:
بدرفتاری و اهانت کلامی دیگران اغلب عامل عمده ای در آشکار ساختن اعمال پرخاشگرانه درطرف مقابل است (معتمدین و عبادی، ۱۳۸۶). طبق این دیدگاه کودکان و نوجوانانی که در معرض خشونت وپرخاشگری دیگران شامل اعضای خانواده، همکلاسی هاودوستان یا سایر افراد قرار می گیرند با بوجود آمدن حس انتقامجویی در آنها به صورت رفتار پرخاشگرانه واکنش نشان می دهند.
۲-۴- مرور تحقیقات انجام شده
الف) تحقیقات داخلی

• • جمعه نیا (۱۳۸۷) رابطه سلامت اجتماعی با سبک های هویت یابی نوجوانان نتیجه بین سلامت اجتماعی و سبک های هویت یابی ارتباط معنی داری وجود دارد .

• • حسینی (۱۳۸۷) میزان سلامت اجتماعی دانشجویان و عوامل موثر بر آن.نتیجه بین میزان مهارتهای ارتباطی ،باورهای مذهبی و میزان پایگاه اقتصادی –اجتماعی باسلامت اجتماعی رابطه معنی داری وجود دارد.

• • فارسی نژاد ( ۱۳۸۳ ) رابطه سبک های هویتی با سلامت اجتماعی.نتیجه کسانی که از تعهد هویتی بالایی برخوردار بودند، سلامت اجتماعی بیشتری داشتند.

• • نتایج یافته های رفیع پور در سال ۱۳۷۸ نشان می دهد پایبندی های مذهبی، بیشترین تأثیر رابر اعتماد اجتماعی به مسئولان و احتمال افزایش سلامت اجتماعی دارد.

• • بهارلو،(۱۳۹۲)اثربخش آموزش رویکردشناختی – رفتاری عزت نفس بر پرخاشگری نوجوانان پسر شهر کرد.نتیجه آموزش شناختی-رفتاری عزت نفس به طور معنی داری موجب کاهش پرخاشگری نوجوانان می شود.

• • جویباری و ثناگو(۱۳۸۴)پرخاشگری نوجوانان. نتیجه تامین سلامت خانواده ها می تواند عامل زیربنایی در سلامت نوجوانان باشد. و آموزش شیوه های مقابله باپرخاشگری و خشونت به نوجوانان می تواند راهگشا باشد.

• • نورالهی،(۱۳۸۶) مقایسه پرخاشگری در بین نوجوانان خانواده های مذهبی و غیر مذهبی شهرستان ابهر نتیجه بین مذهب و پرخاشگری رابطه معنی داری وجود دارد .

ب)تحقیقات خارجی:

• • پاول( ۲۰۰۷) رابطه بین سلامت اجتماعی معنوی و کیفیت زندگی در افراد مبتلا به سرطان. نتیجه سلامت معنوی عامل تاثیر گذار برکیفیت زندگی این افراد بوده وسلامت اجتماعی پس از سلامت روانی دررتبه دوم قرار داشت.

• • شیلدز و پیرس (۱۹۹۷)در پژوهشی که بر روی پرخاشگری نوجوانان پسر انجام داد.نتیجه مهمترین عاملی که پرخاشگری و رفتارهای خشونت آمیز را تحت تاثیر قرار می داد روابط همسالان و مشاجره های خانوادگی بوده است.

• • مک آرتور( ۱۹۹۵) بررسی اپیدمیولوژیک سلامت اجتماعی درامریکا.نتیجه اکثریت افراد بزرگسال در ایالات متحده سلامت اجتماعی سطح متوسط تابالا دارند.نسبت قابل توجهی ازجمعیت ، سلامت اجتماعی پایینی دارند که به تعبیر مک آرتورآن را می توان نوعی ناسالمی اجتماعی تعبیر نمود.

۲-۵- فرضیه های تحقیق:
۱-بین صداقت و پایبندی به پیمان وپرخاشگری نوجوانان رابطه وجود دارد.
۲- بین صداقت و پایبندی به معنویت دینی باپرخاشگری نوجوانان رابطه وجود دارد.
۳- بین صداقت و پایبندی به رعایت حقوق وبرادری باپرخاشگری نوجوانان رابطه وجود دارد.
۴- بین صداقت و پایبندی به ادب وعفت باپرخاشگری نوجوانان رابطه وجود دارد.
۵- بین صداقت و پایبندی به مشارکت و همبستگی باپرخاشگری نوجوانان رابطه وجود دارد.
۶- بین سلامت اجتماعی مبتنی برآموزه های اسلامی وپرخاشگری نوجوانان رابطه وجود دارد.

1. 1. از روی مؤلفه های سلامت اجتماعی می‏توان پرخاشگری نوجوانان را پیش بینی نمود.

فصل سوم
روش اجرای پژوهش
۳-۱- مقدمه
فصل حاضر به مبانی روش شناختی پژوهش اختصاص یافته است. دراین فصل روش تحقیق وابزارگردآوری و تحلیل داده ها، جامعه آماری،روش نمونه گیری و تعیین حجم نمونه و سنجش اعتباروپایایی مورد توجه واقع می شود.این پژوهش باتوجه به این که ازنوع همبستگی است درصدداست رابطه پرخاشگری و سلامت اجتماعی مبتنی برآموزه های اسلامی رادرمیان نوجوان ان شهرستان شاهرود در مقطع تحصیلی دوره اول دبیرستان تبیین کند.
۳-۲-روش پژوهش
پژوهش حاضر از نوع همبستگی، هدف تحقیق همبستگی مطالعه حدود و تغییرات یک متغیر در رابطه با تغییرات یک یا چند متغیر دیگر بر اساس ضرایب همبستگی است (دلاور،۱۳۷۶).
از آنجا که روش تحقیق و پژوهش ارتباط نزدیک و مستقیم با موضوع پژوهش دارد وباید براساس نیاز پژوهش یکی ازروشهای پژوهشی را انتخاب کنیم لذا در این تحقیق از روش پیمایش (Survey) استفاده شده است.محدودیت روش های دیگر در رابطه با نگرش سنجی و از طرف دیگر سنجش نگرشها در سطح نسبتاً وسیع با تعداد نمونه های بالا استفاده از روش پیمایش را در این پژوهش ایجاب کرده است.
همچنین علت این انتخاب ، کارآمدی این شیوه در گردآوری داده ها، منظم ساختن آنها و امکان عملیات آماری بر روی آن اطلاعات و همچنین مساعد بودن این روش نسبت به تحلیل دقیق بوده است. بنابراین در این پژوهش، روش پیمایش مقطعی (cross-sectional) با دو هدف توصیف وتبیین مورد استفاده قرار خواهد گرفت که در سطح توصیف هدف نشان دادن تصویری از شرایط یا پدیده های مورد بررسی برای شناخت بیشتر شرایط موجود در نمونه می باشد. در سطح تحلیل، هدف یافتن روابط بین متغیرهای مستقل و وابسته و تلاش برای تبیین تغییرات یاواریانس متغیر وابسته با توجه به متغیرهای مستقل است (حاتمی،۱۳۸۹).
۳-۳-تکنیک ها و ابزارهای گردآوری اطلالاعات
داده را می توان با مشاهده، مصاحبه عمیق، تحلیل محتوا، پرسشنامه یا تکنیک های مختلف دیگری گردآوری کرد. با این همه پرسشنامه رایج ترین تکنیک مورد استفاده در تحقیق پیمایشی است، اما ضرورتاً پیوندی بین تحقیق پیمایشی و پرسشنامه وجود ندارد. پرسشنامه تکنیک بسیار ساختمندی برای گردآوری داده هاست که در آن از هر پاسخگو مجموعه یکسانی از پرسش ها پرسیده می شود به این دلیل پرسشنامه شیوه بس کارآمدی برای تشکیل ماتریس متغیر بر حسب مورد برای نمونه های بزرگ فراهم می آورد(دواس، ۱۳۸۳).